دریا؛ پهنهٔ آب، زندگی و چرخهٔ طبیعت
دریا چیست و از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
دریا تودهٔ بزرگی از آب شور است که معمولاً به اقیانوسها متصل میشود، اما کوچکتر از آنهاست. آب دریا شور است؛ زیرا در طول زمان، آب باران و رودها مواد معدنی موجود در سنگها را حل کرده و به دریا رساندهاند. بخشهای اصلی دریا را میتوان در جدول زیر خلاصه کرد:
| بخش | ویژگی کوتاه | نمونه |
|---|---|---|
| سطح دریا | لایهٔ بالایی آب که با هوا در تماس است | موجها و کفهای شناور |
| ژرفدریا | بخشهای عمیق و تاریک با فشار زیاد | گودالهای عمیق اقیانوسی |
| ساحل | نوار مرزی میان خشکی و دریا | سواحل شنی و صخرهای |
| بستر دریا | کف دریا که رسوب و سنگ آن را پوشانده است | دشتهای زیرآبی |
آب دریا پیوسته در حرکت است. بادها موج میسازند، اختلاف دما و شوری جریانهای آب را پدید میآورد و ماه و خورشید با نیروی کشند، جزر و مد را به وجود میآورند. برای نمونه، در ساحل هنگام جزر آب عقب میرود و هنگام مد بالا میآید. این حرکتها تنها یک پدیدهٔ دیدنی نیستند؛ آنها آب و مواد مغذی را میان بخشهای مختلف دریا جابهجا میکنند.
نقش دریا در زندگی و چرخهٔ طبیعت
دریا در زندگی انسان و طبیعت جایگاه مهمی دارد. آب دریا با تابش خورشید بخار میشود و به جو میرود؛ سپس به شکل بارش به خشکی و دریا بازمیگردد. این چرخهٔ آب، آب شیرین مورد نیاز کشاورزی، آشامیدن و زندگی جانداران را فراهم میکند. دریا همچنین بخش زیادی از گاز کربندیاکسید هوا را در خود حل میکند و در تنظیم دمای کرهٔ زمین اثر دارد. جانداران دریایی، از موجودات ریز تا ماهیهای بزرگ، در زنجیرهٔ غذایی جایگاه ویژهای دارند و غذای بسیاری از مردم جهان از دریا تأمین میشود.
پرسشهای چالشی دربارهٔ دریا
آیا همهٔ دریاها یک مقدار شوری دارند؟
نه. مقدار شوری آب دریاها به دلیل تبخیر، ورود آب رودها، بارش و ذوب یخها متفاوت است. دریاهایی که تبخیر بیشتری دارند، معمولاً شورترند و دریاهایی که آب شیرین بیشتری دریافت میکنند، شوری کمتری دارند.
چرا آب دریا آبی دیده میشود؟
آب مقداری از نور خورشید را جذب و مقداری را پراکنده میکند. رنگ آبی نتیجهٔ جذب بیشتر نور سرخ و پراکندگی نور آبی است. البته رنگ ظاهری دریا به عمق، مواد معلق، آسمان و زاویهٔ تابش نور نیز بستگی دارد.
آیا دریا فقط برای ماهیگیری اهمیت دارد؟
نه. دریا در چرخهٔ آب، تنظیم دما، حملونقل، گردشگری، تولید اکسیژن توسط موجودات ریز دریایی و پژوهشهای علمی نقش دارد. حتی سلامت هوا و آبوهوای خشکیها به دریا وابسته است.
چرا با وجود آب فراوان دریا، کمبود آب شیرین وجود دارد؟
آب دریا شور است و برای آشامیدن و کشاورزی مناسب نیست، مگر اینکه نمک آن با روشهای ویژه جدا شود. آب شیرین قابل استفاده تنها بخش کوچکی از آب کرهٔ زمین است و به همین دلیل حفظ آن اهمیت زیادی دارد.
