درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس چهارم

بچّه‌ها و پویا و توماس هنگام غروب به همدان رسیدند. پدر و مادر علیرضا و محسن از پویا و توماس تشکّر کردند که بچّه‌ها را همراه خود برده بودند. پویا گفت: ما فردا صبح به تهران برم یگردیم. آقای امیری گفت: فردا پنج شنبه است و بهتر است دو روز آخر هفته را همگی به کرمانشاه برویم. حالا که تا اینجا آمده‌اید، خوب است کرمانشاه را هم ببینید. از کرمانشاه تا همدان حدود سه ساعت راه است.

همه از این پیشنهاد عمو استقبال کردند.

آقای امیری در راه درباره‌ی کرمانشاه به مهمانانش توضیحاتی داد:

شهر کرمانشاه در غرب ایران و مرکز استان کرمانشاه است و در میان رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد. در کرمانشاه بارندگی نسبتاً خوب است و این شهر چشمه‌ها و رودهای پرآب و مناظر زیبایی دارد. این شهر از شهرهای باستانی ایران است و آثاری از دوره‌های هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در آن مشاهده می‌شود. به نظر می‌رسد که کرمانشاه مورد توجّه پادشاهان همه‌ی این حکومت‌ها بوده است. آقای امیری در ادامه‌ی توضیحاتش گفت: اوّل می‌رویم طاق بستان و بعد از ظهر هم از بیستون دیدن می‌کنیم.

طاق بستان

در طاق بستان آقای امیری گفت: طاق بستان، هم آثار تاریخی مهمّی داردو هم در مکانی زیبا و خوش منظره واقع شده است. به همین دلیل، گردشگران زیادی را به خود جلب می‌کند. مجموعه‌ای از سنگ نوشته‌ها و سنگ‌ نگاره‌های دوره‌ی ساسانیان در این مکان قرار دارد؛ مثلاً سنگ نگاره‌ی تاج‌گذاری خسروپرویز، اردشیر دوم، شاهپور دوم و سوم، که همه از پادشاهان ساسانی بوده‌اند. ساسانیان پس از اشکانیان به قدرت رسیدند. وقتی حکومت اشکانی ضعیف شد، جنگ میان فرمانروایان محلّی، برای به دست گرفتن حکومت، شدّت گرفت. یکی از این فرمانروایان، اردشیر، نوه‌ی ساسان بود.

اردشیر در جنگ با اشکانیان پیروز شد و خود را شاه خواند. او حکومتی را به وجود آورد که به نام جدّش ساسانیان نامیده شد.

در زمان ساسانیان، معماری و سنگ‌تراشی پیشرفت زیادی کرد. در این دوره نیز چون گذشته، هنرمندان رویدادهای مهم مانند پیروزی‌ها را به یادگار روی سنگ‌های بزرگ کوه‌ها می‌کندند.

یکی از شاهان قدرتمند ساسانی، شاپور اوّل نام داشت. او توانست بر رومی‌ها پیروز شود و امپراتور روم را اسیر کند. بعد از این پیروزی، شاپور دستور داد صحنه‌ی تسلیم شدن امپراتور روم را بر بدنه‌ی کوهی در فارس حک (کنده‌کاری) کنند. یکی دیگر از شاهان معروف ساسانی، خسرو انوشیروان بود که در زمان او شهرهای بزرگی در ایران ساخته شد.

خسرو انوشیروان همچنین کاخ های باشکوهی برای خود ساخت. به دستور او دانشگاه بزرگی هم در جندی‌شاپور (در استان خوزستان) ساخته شد. به این ترتیب، دانش پزشکی در آن شهر رونق یافت و پزشکانی از ایران و دیگر کشورهای جهان در آنجا گرد آمدند.

خانم امیری گفت: تا آنجا که من می‌دانم، بقایای چند آتشکده‌ی ایران باستان هم در استان کرمانشاه است. بچّه‌ها، در ایران باستان بیشتر مردم پیرو دین زرتشت بودند.

زرتشتیان آتش را مقدّس می‌شمردند و در آتشکده‌ها اهورامزدا (خدای دانا) را نیایش می‌کردند. کتاب مقدّس زرتشتیان اوستا نام دارد. سه پایه‌ی اصلی دین زرتشت پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک است.

وقتی بازدید از طاق بستان به پایان رسید، آقای امیری گفت: به مهمان‌سرا برویم، نماز بخوانیم، ناهار بخوریم و کمی هم استراحت کنیم. عصر به بیستون می‌رویم. در بیستون سنگ نگاره‌ای وجود دارد که پیروزی داریوش بزرگ را بر مخالفانش نشان می‌دهد.

وقتی سوار اتومبیل شدند، علیرضا پرسید: ساسانیان چگونه از بین رفتند؟

مادر محسن پاسخ داد: وقتی پیامبر بزرگ ما، حضرت محمّد (ص)، به پیامبری مبعوث شد، به خسروپرویز پادشاه ساسانی نامه نوشت و او را به اسلام دعوت کرد امّا خسروپرویز این دعوت را نپذیرفت. در اواخر حکومت ساسانی، مردم روز به روز ناراضی‌تر می‌شدند؛ زیرا مجبور بودند مالیات زیادی بپردازند تا هزینه‌های جنگ با رومی‌ها تأمین شود. آنها همچنین از بعضی امتیازاتی که بزرگان داشتند، مانند آموزش و سواد، محروم بودند. از سوی دیگر، پادشاهان به فکر خوش‌گذرانی بودند و به مردم توجّهی نداشتند. سپاهیان نیز به دلیل جنگ‌های متعدد ضعیف شده بودند.

پیام دین اسلام برادری و برابری بود. وقتی عرب‌های مسلمان به قلمرو ایران حمله کردند و سپاه ساسانی را شکست دادند، مردم نواحی مختلف ایران به تدریج اسلام را با آغوش باز پذیرفتند.

در مهمان‌سرا مادر علیرضا گفت: ما دوست داریم غذای محلّی کرمانشاه را بخوریم. آقای امیری گفت: پیشنهاد خوبی است. پس آش عباسعلی و خورش خلال سفارش می‌دهیم.

توماس گفت: من می‌خواهم صنایع دستی کرمانشاه را ببینم. خوب است عصر سری هم به مغازه‌ها بزنیم.

بچّه‌ها گفتند: ما هم می‌خواهیم برای دوستانمان سوغاتی بخریم.

مادر محسن گفت: از همدان ظروف سفالی و کشمش خریدید. امروز هم به بازار سنّتی کرمانشاه می‌رویم. نان برنجی، کاک (یک نوع شیرینی) و گیوه‌ی کرمانشاهی سوغاتی‌های معروف کرمانشاه هستند.