درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس چهارم

در سال گذشته با جهت‌های اصلی آشنا شدید و به کمک معلّم در حیاط مدرسه جهت‌های شمال، جنوب، مشرق و مغرب را پیدا کردید.

منظور از شمال و جنوب چیست؟

اگر در یک صبح آفتابی، در حیاط خانه یا مدرسه طوری بایستیم که دست راست ما به طرف خورشید باشد و دست چپ ما به طرف مغرب، روبه‌روی ما شمال و پشت سرمان جنوب است.

زمینی که ما روی آن زندگی می‌کنیم و شهرها و کشورها روی آن قرار دارند، کره‌ی بسیار بزرگی است که به آن کره‌ی زمین گفته می‌شود.

یک کره‌ی جغرافیایی را به کلاس بیاورید و با دوستانتان آن را مشاهده کنید.

کره‌ی جغرافیایی را روی میز بگذارید و از بالا به آن نگاه کنید. بالاترین نقطه‌ای که روی کره می‌بینید، قطب شمال نام دارد.

اکنون، نقطه‌ای را روی کره‌ی جغرافیایی انتخاب کنید و انگشت خود را روی آن بگذارید. سپس، انگشتتان را به طرف قطب شمال حرکت دهید. حالا شما در جهت شمال حرکت می‌کنید. به پایین‌ترین نقطه‌ی زمین که روبه‌روی قطب شمال قرار دارد، قطب جنوب می‌گویند.

اکنون اگر انگشت خود را روی نقطه‌ای از کره بگذارید و به طرف قطب جنوب حرکت کنید، در جهت جنوب حرکت می‌کنید.

قطب‌نما

قطب‌نما وسیله‌ای است که جهت قطب شمال و جنوب زمین را نشان می‌دهد. قطب‌نما یک عقربه‌ی مغناطیسی (آهن‌ربایی) دارد که نوک رنگی آن همیشه در جهت شمال قرار می‌گیرد.

جهت‌های فرعی

همه‌ی مکان‌ها به طور دقیق در جهت‌های اصلی قرار نگرفته‌اند؛ برای مثال، در شکل زیر یک خانه‌ی روستایی را می‌بینید که در آن چاه آب بین شمال و شرق  -یعنی در جهت شمال شرقی- قرار دارد.

به این جهت، جهت فرعی می‌گویند. اکنون بگویید آغُل گوسفندان در کدام جهت قرار دارد.

شمال، جنوب، شرق و غرب جهت‌های اصلی هستند.

شمال‌ شرقی، شمال غربی، جنوب شرقی و جنوب غربی جهت‌های فرعی هستند.