درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم

گردش در اصفهان

شهر اصفهان، مرکز استان اصفهان است. شهر اصفهان در کوهپایه‌های زاگرس قرار دارد و رود زاینده‌رود از وسط آن عبور می‌کند.

جمعیت شهر اصفهان حدود دو میلیون نفر است. این شهر بعد از تهران و مشهد پرجمعیت‌ترین شهر ایران است.

به نقشه‌ی زیر توجّه کنید. این نقشه، شهر اصفهان را نشان می‌دهد. به این نوع نقشه، نقشه‌ی گردشگری می‌گویند. نقشه‌ی گردشگری، نقشه‌ای است که روی آن، مکان‌های دیدنی و آثار تاریخی نشان داده می‌شود.

اهمّیت شهر اصفهان در دوره‌های مختلف تاریخی

آثار تاریخی نشان می‌دهد که شهر اصفهان از گذشته‌های دور اهمّیت داشته است. در دوره‌ی اسلامی، این شهر چند بار در زمان‌های مختلف به پایتختی انتخاب شده است؛ امّا اوج شکوفایی شهر اصفهان به دوره‌ی صفویه مربوط است.

در این دوره به دلیل حمایت شاهان صفوی، تعداد زیادی از صنعتگران، معماران، هنرمندان و دانشمندان به اصفهان آمدند و چنان آثار باشکوه و زیبایی به‌وجود آوردند که این شهر به نصف جهان معروف شد.

مکان‌های تاریخی و دیدنی

در شهر اصفهان ده‌ها اثر تاریخی و دیدنی وجود دارد. در اینجا چند نمونه‌ی مهم معرّفی می‌شود:

میدان امام (نقش جهان)

این میدان به فرمان شاه عبّاس صفوی در مرکز شهر اصفهان ساخته شده و در آن زمان از بزرگ‌ترین میدان‌های جهان بوده است.

در اطراف این میدان که حدود 500 متر طول دارد، بناهای بزرگ و باشکوهی قرار گرفته‌اند.

با توجّه به شکل بالا، این بناها را نام ببرید. مسجد امام، کاخ عالی قاپو، مسجد شیخ لطف الله، بازار قیصریه

مسجد شیخ لطف‌اللّٰه

این مسجد به فرمان شاه عباّس ساخته شد تا شیخ لطف‌الله که عالم بزرگی بود در آن نماز جماعت برگزار کند و به تربیت و تدریس شاگردان بپردازد. ساختن این مسجد حدود 18 سال طول کشید. مسجد شیخ لطف‌اللّٰه گنبد بسیار زیبایی دارد که روی آن کاشی‌کاری‌های بی‌نظیری دیده می‌شود.

گنبد یکی از نشانه‌های معماری اسلامی است.

مسجد امام (مسجد جامع عبّاسی)

این مسجد نیز از شاهکارهای معماری اسلامی به شمار می‌رود. مسجد امام چهار ایوان در چهار جهت جغرافیایی دارد.

هر یک از مناره‌های مسجد بیش از 40 متر ارتفاع دارد. داخل این مناره‌ها یا گلدسته‌ها پلکان‌های مارپیچ وجود دارد که از آن بالا می‌رفتند تا اذان بگویند یا خبررسانی کنند.

مشهور است همزمان با ساخته شدن مسجد امام، معادن سنگ مرمر، اطراف این شهر کشف شده است که از این سنگ‌ها در بنای مسجد استفاده کرده‌اند.

در این مساجد کتیبه‌هایی روی گنبد، محراب و مناره‌ها دیده می‌شود.

کتیبه نوشته‌هایی روی سنگ، کاشی و مانند آن است. معمولاً در کتیبه‌های دوره‌ی اسلامی، آیات قرآن، دعا و نام امامان بزرگوار را با خطّ خوش نوشته‌اند.

برخی کتیبه‌های مسجد امام به قلم استاد علیرضا عبّاسی خطّاط مشهور نوشته شده است. در سقف ایوان، گچ‌بری‌های تزیینی زیبایی دیده می‌شود.

کاخ عالی‌قاپو

این کاخ در شش طبقه ساخته شده است و حدود پنجاه اتاق دارد. شاه‌ عباّس در این مکان به امور کشور می‌پرداخت و دستورهای لازم را صادر، و در تالارهای آن از مهمانان پذیرایی می‌کرد.

شاه و درباریان از ایوان این کاخ، چوگان‌بازی، جشن‌ها یا رژه‌های سربازان را در میدان امام (نقش جهان)، تماشا می‌کردند. در داخل تالارها و اتاق‌ها، نقّاشی‌های مینیاتور (خرده نگاره) زیبایی دیده می‌شود که کار استاد رضا عباّسی است.