درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم
درس 8: انرژی را بهتر مصرف کنیم
در درس گذشته پی بردید که سوخت‌های فسیلی، مهم‌ترین منابع مصرف انرژی در دنیای امروز هستند. به این منابع «غیرقابل تجدید» می‌گویند؛ یعنی با استخراج تمام می‌شوند. سوخت‌های فسیلی در اعماق زمین وجود دارند و میلیون‌ها سال طول می‌کشد تا تشکیل شوند.
به همین دلیل امروزه همه‌ی کشورها تلاش می‌کنند انرژی‌های نو را جایگزین سوخت‌های فسیلی کنند.
انرژی‌های نو (قابل تجدید)
انرژی‌های نو آن دسته از منابع انرژی هستند که تمام نمی‌شوند و همواره می‌توان از آنها استفاده کرد؛ مانند انرژی خورشید، انرژی آب و انرژی باد.
انرژی‌های نو برخلاف سوخت‌های فسیلی محیط زیست را آلوده نمی‌کنند؛ امّا حمل و نقل نفت و گاز موجب آلودگی محیط می‌شود و سوزاندن آنها نیز هوا را آلوده می‌کند.
استفاده از انرژی‌های نو در ایران
متخصّصان کشور ما تلاش می‌کنند با مطالعه و تحقیق و ساختن دستگاه‌ها و ابزارها از انرژی‌های نو هر چه بیشتر استفاده کنند. به همین دلیل، تاکنون در بعضی مناطق کشور طرح‌هایی اجرا شده است.
کشور ما از روزهای آفتابی زیادی برخوردار است. از انرژی خورشیدی می‌توان برای گرم کردن هوا یا آب استفاده کرد و یا از آن انرژی الکتریکی به‌دست آورد. آیا شما نیز دوست دارید در پشت‌بام خانه‌تان آبگرمکن خورشیدی داشته باشید؟ چرا؟
از انرژی باد می‌توان در جاهایی که در بیشتر اوقات سال باد می‌وزد به خوبی استفاده کرد. انرژی باد توربین‌ها را به حرکت در می‌آورد و انرژی الکتریکی تولید می‌کند.
انرژی هسته‌ای (اتمی)
انرژی هسته‌ای از شکافتن هسته‌ی اتم‌های بعضی عناصر مثل اورانیوم پدید می‌آید.
سنگ اورانیوم در طبیعت وجود دارد؛ برای مثال در کشور ما استان یزد دارای معادن اورانیوم است.
انرژی هسته‌ای قابل تجدید نیست؛ چون روزی معادن آن تمام می‌شود؛ امّا یک فرق مهم با انرژی‌های دیگر دارد و آن این است که با سوخت کم، انرژی بسیار زیادی تولید می‌کند؛ برای مثال یک کیلوگرم اورانیوم معادل سوختن 12000 بشکه نفت، انرژی تولید می‌کند.
در ایران، نیروگاه اتمی در بوشهر ساخته شده است و متخصّصان و دانشمندان ایرانی در حال بهره‌برداری از این نیروگاه برای تولید برق هستند.
تولید برق، مهم‌ترین کاربرد انرژی هسته‌ای است. شیرین کردن آب دریا، تولید رادیوداروهای مختلف برای درمان بیماری‌های خاص، فیزیک لیزر، اکتشافات فضایی و پژوهش‌های علمی تنها بعضی از کاربردهای فناوری هسته‌ای هستند.
فعالیت 1 (صفحه 52 کتاب درسی)
آیا تاکنون از وسایلی که با انرژی خورشیدی کار می‌کنند مانند ماشین حساب نوری استفاده کرده‌اید؟ اگر از این نمونه وسایل دارید به کلاس بیاورید و آنها را با وسایلی که با باتری کار می‌کنند، مقایسه کنید و مزیت آنها را بگویید.
توجه داشته باشید که انرژی باتری تمام می‌شود امّا انرژی خورشیدی تمام نمی‌شود. باتری استفاده شده در محیط زیست تجزیه نمی‌شود و آلودگی ایجاد می‌کند اما انرژی خورشیدی آلودگی ندارد. برای تهیه باتری باید مبلغی هزینه کرد اما انرژی خورشیدی در ماشین حساب رایگان است.
فعالیت 2 (صفحه 52 کتاب درسی)
کاربرگه‌ی شماره‌ی 11 را کامل و انواع انرژی‌ها را با هم مقایسه کنید.
پاسخ در لینک زیر
https://gama.ir/test/detail/4010
فعالیت 3 (صفحه 52 کتاب درسی)
اگر به اینترنت دسترسی دارید، با راهنمایی معلّم، به پایگاه «سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)» بروید (www.satba.gov.ir) و در بخش «کودک و انرژی» از جورچین، قصّه، بازی‌های رایانه‌ای و انواع سرگرمی‌های مربوط به انرژی استفاده کنید.
درست مصرف کنیم
فعالیت 4 (صفحه 53 کتاب درسی)
با افراد سالمند خانواده یا فامیل گفت‌وگو کنید و بپرسید در زمان گذشته، گرم کردن خانه، پخت و پز و حمل و نقل چه تفاوت‌هایی با امروز داشته است و آیا آنها نیز از این همه وسایل خانگی برقی استفاده می‌کرده‌اند؟
در گذشته گرم کردن خانه بیشتر با استفاده از بخاری‌های چوبی یا نفتی یا کرسی صورت می‌گرفت؛ در حالی که امروزه از بخاری‌های گازی، برقی، پکیج و... استفاده می‌کنند. در گذشته حمل و نقل با درشکه، شتر و قطار با سوخت و زغال سنگ و... صورت می‌گرفت، در حالی که امروزه با هواپیما، ماشین و مترو انجام می‌شود. در گذشته برای پخت و پز از چراغ خوراک پزی، گاز پیک نیک و... استفاده می‌شده است در حالی که امروزه از انواع اجاق گاز، فِر، ساندویچ ساز و... استفاده می‌شود.
خیر، در زمان گذشته وسایلی بود که با نیروی دست کار می‌کرد (مانند هاوَن برای کوبیدن گوشت یا آسیاب سنگی برای آسیاب گندم) و از چراغ خوراک پزی استفاده می‌شد.
از این مصاحبه چه نتیجه‌ای گرفتید؟ در کلاس بیان کنید. در گذشته از سوخت و انرژی کمتری استفاده می‌شد با افزایش جمعیت و پیشرفت دانش و نیاز به سرعت در زندگی، میزان مصرف سوخت و انرژی افزایش یافته است.
- اخبار روزنامه‌ها را بخوانید. از خواندن این اخبار به چه چیزهایی پی می‌بریم؟ در کلاس گفت‌وگو کنید.
چه‌طور مصرف کنیم؟
ما چه کمکی می‌توانیم بکنیم؟
مصرف سوخت‌های فسیلی
مصرف برق
برچسب انرژی
به پدر و مادرمان بگوییم موقع خریدن لوازم خانگی مثل یخچال و ماشین لباسشویی به برچسب انرژی توجّه کنند.
برچسب انرژی هفت رنگ دارد. در وسیله‌ای که می‌خریم، هر چه فلش آن به سمت رنگ سبز پررنگ (+++A) نزدیک‌تر باشد، آن وسیله بهتر است؛ یعنی انرژی کمتری مصرف می‌کند و کارایی آن بیشتر است.
فعالیت 5 (صفحه 54 کتاب درسی)
کاربرگه‌ی شماره‌ی 12 را انجام دهید.
مراقبت از مصرف انرژی
همراه با اعضای خانواده در مصرف درست انرژی همکاری کنید و در مدّت یک هفته کارهایی را که در این زمینه انجام داده‌اید در جدول بنویسید.
| روز تاریخ | کارهایی که برای مصرف صحیح انرژی انجام دادیم |
| جمعه 1403/10/26 |
- مراقب بودیم درها باز نماند تا گرمی بخاری به هدر نرود. - لامپ‌های اضافی را خاموش کردیم. |
| شنبه 1403/10/27 |
- هنگام شستن ظرف‌ها آب را بستیم و بعد از شستن، کامل آب‌کشی کردیم. - تنها با یک لیوان آب مسواک زدیم. |
| یکشنبه 1403/10/28 |
- قبل از شروع ساعت‌های اوج مصرف (7 تا 11 شب) از ماشین لباسشویی استفاده کردیم. - همه در پذیرایی بودیم، چراغ اتاق خواب‌ها را خاموش کردیم. |
| دوشنبه 1403/10/29 |
- به خاطر سرمای زیاد، پرده‌ٔ کلفت به پنجره‌ها زدیم و لباس گرم‌تر در خانه پوشیدیم. - آبی را که در آن سبزی شسته بودیم، پای درختان باغچه ریختیم. |
| سه‌شنبه 1403/10/30 |
- هنگام حمام، آب دوش را یکسره باز نگذاشتیم. - همه‌ٔ لامپ‌های پر مصرف را باز کردیم و لامپ کم مصرف وصل کردیم. |
| چهارشنبه 1403/11/1 |
- ماشین را بیرون نبردیم.همگی با وسیله‌ٔ نقلیه‌ٔ عمومی سرکار و مدرسه رفتیم. - برای پختن حبوبات اوّل آنها را خیس کردیم، سپس پختیم. |
| پنج‌شنبه 1403/11/2 |
- برای پختن غذا از زودپز استفاده کردیم. - در ساعت‌های اوج مصرف برق، از اتو استفاده نکردیم. |
| جمعه 1403/11/3 |
- با خانواده برای خرید یک یخجال بیرون رفتیم و یخچالی را انتخاب کردیم که برچسب انرژی آن سبز پر رنگ (A) را نشان می‌دهد. |
فعالیت 6 (صفحه 54 کتاب درسی)
- با کمک خانواده، قبض گاز و قبض برق خانه‌تان را دو نوبت بخوانید و مقایسه کنید.
پاسخ پیشنهادی: یک قبض گاز و برق مربوط به تابستان و یک قبض گاز و برق مربوط به زمستان را باهم مقایسه کردم و متوجه شدم تابستان مصرف برق زیاد بوده است (به علت استفاده‌ٔ مدام از کولر) و در زمستان برعکس مصرف گاز زیاد بوده است (به علت استفاده از بخاری).
- نکات مربوط به مصرف درست سوخت‌های فسیلی و برق را بنویسید و در جای مناسب در خانه نصب کنید.
پاسخ پیشنهادی:
1- برق $\leftarrow $ 1- لامپ اضافی را خاموش کنیم.
2- دستگاه‌های مثل تلویزیون، کامپیوتر و... را وقتی به آنها نیاز نداریم، خاموش کنیم.
سوخت فسیلی $\leftarrow $ 1-
1- مراقب باشیم هنگام سوخت گیری، سوخت از باک ماشین سر ریز نشود.
2- در صورت توقف ماشین بیش از دو دقیقه، آن را خاموش کنیم.
3- از وسایل حمل و نقل عمومی بیشتر استفاده کنیم.
4- از خدمات پرداخت اینترنتی و غیر حضوری بیشتر استفاده کنیم.
5- هنگام روشن بودن بخاری پنجره‌ها را باز نکنیم.
- با کمک خانواده، قبض گاز و قبض برق خانه‌تان را به صورت اینترنتی پرداخت کنید. در پرداخت اینترنتی به چه نکاتی باید توجه کنید؟
فقط از سایت‌ها و برنامه‌های معتبر و دارای نشان اعتماد (نماد اعتماد الکترونیکی) استفاده کنیم.
آدرس سایت را دقیق بررسی کنیم تا جعلی نباشد.
رمز دوم پویا را هنگام پرداخت وارد کنیم و آن را در اختیار هیچ‌کس نگذاریم.
پس از پرداخت، رسید یا شماره پیگیری را نگه داریم.
- قبض‌های پرداختی آب، گاز و برق خانه‌تان را با توجه به مبلغ قبض به صورت نمودار دایره‌ای رسم کنید.
فعالیت 7 (صفحه 54 کتاب درسی)
تصور کنید شما 50 سال بعد به دنیا آمده‌اید و سوخت‌های فسیلی تمام شده و انرژی‌های جدید جایگزین آنها شده است. یک روز زندگی خودتان را با توجه به انرژی‌های نو شرح دهید و بنویسید.
همه چیز با انرژی‌های پاک کار می‌کند. خانه‌ی ما با پنل‌های خورشیدی روی سقف و بادبزن‌های بزرگ بادی برق تولید می‌کند. ماشین‌ها با انرژی خورشیدی و باتری‌های قابل شارژ حرکت می‌کنند و هوا کاملاً تمیز است. در مدرسه، میزها و وسایل با انرژی خورشید کار می‌کنند و حتی پخت‌وپز در خانه با اجاق‌های خورشیدی انجام می‌شود. شب‌ها، چراغ‌ها با انرژی ذخیره‌شده‌ی روز روشن می‌مانند و دیگر خبری از دود و آلودگی نیست.