درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم

به‌طور گروهی رفتارهایی را که موجب ناراحتی دوستان از یکدیگر و بر هم خوردن دوستی‌ها می‌شود، فهرست کنید و در کلاس بخوانید. 
1- دروغ گفتن 2- بدبینی نسبت به یگدیگر 3- درک نکردن یکدیگر 4- بد اخلاقی و بی‌ادبی 5- راز دار نبودن 6- گذشت نداشتن 7- خیرخواه یکدیگر نبودن 8- فخر فروشی و خود بزرگ‌بینی 9- عیب‌جویی از دوستان و عیب دوست خود را به دیگران گفتن.

اگر دوستتان از شما بخواهد که اطلاعات شخصی یا خانوادگی‌تان (مانند عکس و …) را در اینترنت برایش ارسال کنید چه پاسخی می‌دهید؟
به او می‌گویم که این کار درست نیست و من چنین اطلاعاتی را در اینترنت برای هیچ‌کس نمی‌فرستم، چون ممکن است دیگران از آن سوءاستفاده کنند. توضیح می‌دهم که حفظ اطلاعات شخصی و خانوادگی خیلی مهم است و نباید آنها را در فضای مجازی به اشتراک گذاشت، حتی با دوستان.

کاربرگه‌ی شماره‌ی (1) و (2) را انجام دهید.

کاربرگه‌ٔ 1 دوستی
موقعیت 1
موقعیت‌های زیر را بخوانید و درباره‌ٔ کارهای افراد گفت‌و‌گو کنید. کار کدام یک از آنها درست یا نادرست است؟ بهتر است هر یک از آنها در این موقعیت چگونه رفتار کنند؟
حسن و پوریا در همسایگی هم زندگی می‌کنند و با هم دوست و همکلاس هستند. آنها فردا امتحان ریاضی دارند. پوریا نتوانسته است بعضی مطالب را خوب یاد بگیرد و از حسن خواهش می‌کند که به خانه‌ٔ آنها بیاید و به او ریاضی یاد بدهد. از طرفی حسن می‌خواهد بهترین نمره‌ٔ کلاس را بگیرد و نفر اوّل باشد و نمی‌داند چه تصمیمی بگیرد.
پوریا کار درستی کرده که  از حسن در خواست کمک کرده است. حسن هم می‌تواند به پوریا ریاضی یاد بدهد و هم می‌تواند با تلاش، بهترین نمره‌ٔ کلاس را بگیرد.
موقعیت 2
سارا و نرگس دوستان صمیمی هستند. آنها هر روز باهم به مسابقه می‌روند. با هم درس می‌خوانند و گاهی در روز‌های تعطیل نیز به خانه یکدیگر می‌روند. خوانواده‌ٔ نرگس یک خانه‌ٔ جدیدی در یک محلّه‌ٔ دیگر شهر خریده‌اند و قرار است به آنجا اسباب‌کشی کنند. نرگس هم باید در یک مدرسه‌ٔ دیگر ثبت‌نام کند. سارا خیلی گریه می‌کند و نمی‌تواند درس‌هایش را خوب بخواند.
سارا کار درستی نمی‌کند. سارا و نرگس می‌توانند در هفته یک یا دوبار به کمک والدین به خانه‌ٔ یکدیگر بروند تا هم دیدار‌ها تازه شود هم با یکدیگر درس بخوانند، اما سارا باید بداند دوستی تا جایی خوب است که به ما ضربه نزند. او دچار دوستی افراطی شده و بهتر است این مشکل را حل کند.
موقعیت 3
مریم و لیلا باهم دوست هستند مریم متوجه می‌شود که لیلا گاهی پشت سر یکی از همکلاسی‌هایشان بدگویی می‌کند. مریم با مهربانی به لیلا می‌گوید: همان‌طور که ما دوست نداریم کسی پشت سر ما حرف بزند، پس ماهم نباید پشت سر دیگران عیب‌گویی کنیم؛ امّا لیلا اخم‌هایش را در هم می‌کشد و ناراحت می‌شود و ...
لیلا کار اشتباهی می‌کند او باید بداند که دوست خوب کسی است که عیب‌های دوستش را به او گوشزد کند. مریم کار کاملا درستی انجام داده است و درست نیست لیلا از دست او ناراحت شود.

کاربرگه‌ٔ 2 نه گفتن
1- تمرین «نه گفتن»: همفکری کنید و جمله‌ای مناسب بنویسید.
- یکی از همکلاسی‌هایتان، شما را به جشن تولدش دعوت کرده است. پدر و مادرتان، هم کلاسی شما و خوانواده‌اش را نمی‌شناسند و به شما اجازه نمی‌دهند در این مهمانی شرکت کنید. همکلاسی شما دوباره تلفن می‌زند و به شما اصرار می‌کند که حتماً بیاید. شما چه می‌گویید؟ چگونه؟
با احترام و لحن جدی می‌گویم، چون احترام پدر مادرم خیلی مهم است و آنها راضی نیستند، پس نمی‌توانم بیایم. بعد تولّدش را تبریک گفته و معذرت خواهی می‌کنم.
- یکی از دوستان شما، تشویقتان می‌کند که باهم در امتحان تقلّب کنید و شیوه‌ای را هم برای این کار به شما نشان می‌دهد. اما نظر شما این است که هر نمره‌ای بگیرید، بهتر از این است که این کار نادرست را انجام بدهید. شما چه می‌گویید؟ چگونه نظر خود را مطرح می‌کنید؟
هر نمره‌ای بگیرید بهتر از تقلّب (دزدی علمی) است. زیرا تقلّب کردن، یعنی دزدی و دروغ گفتن به خود معلّم؛ بنابراین نظر خود را محترمانه و قاطعانه مطرح می‌کنم.
حمید با عجله در حال رفتن به مدرسه است. پسری با موتور به او نزدیک می‌شود و می‌گوید: می‌خواهی تو را سریع  به مدرسه برسانم؟ سوار شو. حمید آن پسر را نمی‌شناسد؛ اگرچه چند بار او را در آن کوچه دیده است. به نظر شما حمید چه باید بگوید؟ چرا؟ نباید اعتماد کنیم، چون ممکن است به ما آسیب بزند. حمید باید قاطعانه «نه» بگوید.
- نرگس و نسترن در حال  برگشتن از مدرسه هستند. خانمی به آنها نزدیک می‌شود و می‌گوید: در کوچه‌ٔ مجاور، در خانه‌ای نمایشگاه لباس‌های قشنگ و ارزان قیمت بر پا شده است. او به نرگس و نسترن اصرار می‌کند که به همراهش بروند و اگر لباس‌ها را پسندیدند، بعداً با خوانواده‌هایشان به خرید بیایند. به نظر شما نرگس و نسترن چه پاسخی باید بدهند؟ چرا؟
باید قاطعانه بگویند که همراه مادرشان می‌آیند هیچ وقت به کسی که نمی‌شناسند اعتماد نکنند، حتی اگر بهترین پیشنهادها را به آنها بدهند.

2- شما به عنوان یک دوست خوب چه کارهایی برای دوستانتان انجام می‌دهید و چگونه رفتار می‌کنید؟ سعی می‌کنم در مشکلات به آنها کمک کنم و غم خوارشان باشم. گذشت و فداکاری باعث حفظ دوستی‌ها می‌شود، به آنها احترام می‌گذارم، با آنها صادقانه رفتار می‌کنم و هرگز دروغ نمی‌گویم و حدّ و مرز دوستی را رعایت می‌کنم.

3- این عبارت‌ها را به دلخواه کامل کنید:
* دوست من کسی است که: در سختی‌ها مرا تنها نگذارد، در اشتباهات مرا هدایت کند و اشتباه مرا ببخشد و با من خوش رفتاری کند، مرا در کار‌های راهنمایی کند و خیرخواه من باشد.
* من به دوستانم احترام می‌گذارم زیرا: آنها را دوست دارم و با هم عهد و پیمان دوستی بسته‌ایم که به همدیگر احترام بگذاریم و بدی یکدیگر را نخواهیم.
* هر گاه از دوستم خطایی مشاهده کنم: در خلوت و دور از چشم دیگران به او گوشزد می‌کنم و خطایش را می‌بخشم، زیرا انسان مؤمن خوبی‌ها را می‌بیند و اشتباهات دیگران را می‌بخشد.

معنی این شعر چیست؟ مربوط به کدام‌یک از توصیه‌های مربوط به دوستی در بالا است؟

دوست کسی است که در هنگام ناراحتی و گرفتاری دست دوست خود را بگیرد. (به کمک و یاری رساند.)
این بیت مربوط به توصیه‌ای است که می‌گوید دوستان باید در مسائل و مشکلات باهم احساس همدردی و خیرخواهی داشته باشند و به هم کمک کنند.