درسنامه آموزشی علوم تجربی چهارم

وسایل و موادّ لازم: نی پلاستیکی، کاغذ رنگی، سیخ چوبی، پونز، گیره‌ی کاغذ

1- با کمک تصویرهای زیر، فرفره‌ای بسازید.

2- فرفره را با پونز به تَه سیخ چوبی وصل کنید و آن را داخل نی پلاستیکی قرار دهید.
3- یک سر نخ را مانند شکل به سر سیخ چوبی ببندید. یک گیره‌ی کاغذ هم به سر دیگر نخ ببندید.
4- فرفره را فوت کنید؛ چه اتّفاقی می‌افتد؟ مشاهده‌ی خود را بنویسید. فرفره حرکت می‌کند و می‌چرخد

- فرفره برای چرخیدن به انرژی نیاز دارد؛ این انرژی را از کجا به دست می‌آورد؟ فوت کردن
- چه راه‌های دیگری برای چرخاندن فرفره پیشنهاد می‌کنید؟ فرفره را در جلوی خود می‌گیریم و می‌دویم.

وسایل و موادّ لازم: سیخ چوبی، یونولیت یا اسفنج فشرده، ظرف لیوان کاغذی، قاشق، بستنی، گیره‌ی کاغذ، چسب نواری، نخ

1- چرخ سبکی به قطر 10 سانتی متر از جنس اسفنج فشرده تهیه کنید و قاشق‌های بستنی را مانند شکل درون چرخ قرار دهید.
2- دو گیره‌ی کاغذ را مانند شکل تغییر دهید و به دو طرف ظرف بچسبانید.
3- سیخ چوبی را در مرکز چرخ فرو کنید و دو سر آن را درون گیره‌ها قرار دهید.
4- یک سر نخ را به سیخ چوبی و سر دیگر آن را به لیوان کاغذی ببندید.
5- به کمک چرخ و جریان آب، لیوان را به سمت بالا حرکت دهید.

- چرخ در حال حرکت کدام شکل از انرژی را دارد؟ انرژی حرکتی
- چرخ برای حرکت دادن لیوان به انرژی نیاز دارد؛ چرخ این انرژی را از کجا به دست می‌آورد؟ انرژی آب
- پیش‌بینی کنید: چگونه می‌توانید با وسیله‌ای که ساخته‌اید، جرم بیشتری را جابه‌جا کنید؟ با افزایش مقدار آب و سرعت
- برای پی بردن به درستی پیش‌بینی خود، آزمایشی را طرّاحی و اجرا کنید.

مردم کشور ما، از گذشته‌های دور از انرژی آب و باد استفاده می‌کرده‌اند. امروزه هم در جاهایی که باد زیاد می‌وزد یا آب فراوانی در پشت سد ذخیره شده است، از انرژی باد و آب برای تولید برق استفاده می‌کنند.

1- تصویر یک مارپیچ را روی کاغذ بکشید.
2- مارپیچ را مانند شکل زیر ببُرید.
3- یک تکّه نخ را به یک سر مارپیچ ببندید و آن را در بالای شوفاژ یا بخاریِ روشن نگه دارید.

- چه چیزی مشاهده می‌کنید؟ مارپیچ حرکت می‌کند.
- چه چیزی باعث حرکت این مارپیچ کاغذی می‌شود؟ انرژی گرمایی
- در مارپیچ کاغذی، انرژی از کدام شکل به شکل دیگر تبدیل می‌شود؟ گرمایی به حرکتی

1- کف دو دست خود را به هم بچسبانید و آنها را روی هم حرکت دهید، چه چیزی مشاهده می‌کنید؟ دست‌ها گرم می‌شوند.
2- اکنون دست‌هایتان را تندتر حرکت دهید. این حالت با حالت قبل چه تفاوتی دارد؟ گرمای ایجاد شده بین دست‌ها بیش‌تر می‌شود.
در این فعّالیت، انرژی حرکتی به کدام شکل از انرژی تبدیل می‌شود؟ گرمایی

1- تکّه‌ای از یک بادکنک را مانند شکل، روی دهانه‌ی یک لیوان شیشه‌ای ببندید.
2- چند دانه برنج یا گندم روی بادکنک بریزید.
3- یک ظرف فلزّی را نزدیک لیوان نگه دارید و با قاشق فلزّی به بدنه‌ی آن ضربه بزنید.
4- چه اتّفاقی می‌افتد؟ مشاهده‌ی خود را یادداشت کنید. دانه‌های برنج حرکت می‌کنند و بالا و پایین می‌روند.​
5- بار دیگر ضربه‌های محکم‌تری به ظرف بزنید. مشاهده‌ی خود را بنویسید. حرکت دانه‌ها سریع‌تر شده و بعضی از آنها روی زمین می‌ریزند.

- از این فعّالیت چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟ انرژی صوتی می‌تواند به حرکتی تبدیل شود

با هم‌کلاسی‌های خود بازی گروهی زیر را انجام دهید.
1- هر دانش آموز روی کارتی مانند شکل زیر، نام چند وسیله‌ی خانگی را بنویسد و جدول را کامل کند.

2- یکی از افراد گروه با خواندن نام یک وسیله و شکل انرژی‌ای که به ما می‌دهد، بازی را شروع کند.
3- فرد دیگر، نام وسیله‌ی دیگری را با شکل انرژی آن بخواند (وسیله‌ای که نام می‌بَرد نباید تکراری باشد).
4- بازی را تا زمانی که هیچ فردی از گروه نتواند وسیله‌ی جدیدی را نام ببرد، ادامه دهید.