درسنامه آموزشی علوم تجربی چهارم

وسایل و موادّ لازم: مداد، ظرف شیشه‌ای دردار، ماسه، مهره و تیله، بشقاب، لیوان یونولیتی یا کاغذی

1- مقداری ماسه و چند عدد مهره و تیله را در یک ظرف دردار بریزید و تکان دهید.
2- با نوک مداد، چند سوراخ ریز در ته لیوان ایجاد کنید.
- پیش‌بینی کنید اگر مواد درون ظرف را در لیوان بریزید، چه اتفّاقی می‌افتد. احتمال دارد بعضی از مواد از ته لیوان خارج شود.
3- اکنون لیوان را در یک بشقاب بگذارید و مواد درون ظرف را در لیوان بریزید.
4- لیوان را به آرامی تکان دهید؛ چه مشاهده می‌کنید؟ ماسه‌هایی که از ته لیوان خارج شده در بشقاب می‌مانند و مهره‌ها و تیله‌هایی که در لیوان بود باقی می‌مانند.
آیا احمد به همین روش می‌تواند شکرها را از نخودچی‌ها جدا کند؟ بله
آیا پس از جداشدن دانه‌های شکر از نخودچی‌ها، شکل آنها تغییر می‌کند؟ خیر

وسایل و موادّ لازم: لیوان، روغن، قاشق، گچ، آب

1- درون سه لیوان که قبلاً آنها را شماره‌گذاری کرده‌اید، تا نیمه آب بریزید.
2- در لیوان شماره‌ی (1) سه حبه قند و در لیوان شماره‌ی (2) سه قاشق روغن مایع بریزید و آنها را هم بزنید.
3- در لیوان شماره‌ی (3) سه قاشق گچ یا آرد بریزید و آن را هم بزنید؛ چه اتّفاقی می‌افتد؟
4- مشاهده‌های خود را در جدول زیر بنویسید.

از این فعّالیت چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟ محلول یک مخلوط یکنواخت و شفاف است. اما مخلوط‌های غیریکنواخت کدر هستند. اجزای سازنده محلول ته‌نشین نمی‌شوند و همچنین دو لایه جداگانه تشکیل نمی‌دهند.

وسایل و موادّ لازم: هاون، قاشق، شاخه نبات، نبات خردشده، پودر نبات، زمان‌سنج

1- درون سه لیوان که قبلا آنها را شماره‌گذاری کرده‌اید، تا نیمه آب معمولی بریزید.
2- سه شاخه نباتِ تقریباً برابر بردارید. یکی از آنها را خرد کنید و دیگری را در هاون بکوبید تا پودر شود.
3- شاخه نبات سوم را در لیوان شماره‌ی (1) بیندازید و آن را با قاشق هم بزنید تا نبات کاملاً حل شود. هم زمان، زمان‌سنج را روشن کنید. زمان لازم برای حل شدن شاخه نبات را در جدول زیر بنویسید.
4- مرحله‌ی (3) را با خرده نبات و پودر نبات تکرار کنید.

- در کدام حالت، نبات سریع‌تر در آب حل می‌شود؟ پودر نبات
- از این آزمایش چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟ ریز بودن ذره‌های یک ماده می‌تواند آن را زودتر در آب حل کند.

وسایل و موادّ لازم: آب داغ، آب نیم گرم، آب سرد، شکر، لیوان، قاشق، زمان‌سنج

1- در یک لیوان، تا نیمه آب سرد بریزید.
2- دو قاشق چای خوری شکر به آب لیوان اضافه کنید و زمان‌سنج را روشن کنید.
3- مخلوط آب و شکر را با قاشق هم بزنید تا شکر به طور کامل حل شود. زمانی را که برای حل شدن شکر لازم است، یادداشت کنید.
4- همین آزمایش را با آب نیم گرم و داغ تکرار کنید و مشاهده‌های خود را در جدول زیر بنویسید.

5- نتایج را روی نمودار ستونی رسم کنید.

- شکر در کدام آب سریع‌تر حل می‌شود؟ آب داغ
- از این فعّالیت چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟  آب داغ به حل شدن و پراکنده شدن سریع مواد کمک می‌کند.

وسایل و موادّ لازم: ورق آلومینیمی، آب، کاغذ صافی، نمک، کش، ماسه‌ی دانه ریز، ماژیک، قاشق، لیوان کاغذی

1- با ماژیک روی دو لیوان حروف (آ) و (ب) را بنویسید.
2- در لیوان (آ) یک قاشق نمک، یک قاشق ماسه و تا نیمه‌ی آن آب بریزید. مخلوط را کاملاً هم بزنید.
- کدام مادّه در این مخلوط دیده نمی‌شود؟ نمک
3- اکنون، مانند شکل، روی لیوان (ب) پارچه‌ای توری و نازک (یا کاغذ صافی) بگذارید و کش را دور آن بیندازید.
4- مخلوط درون لیوان (آ) را روی صافی بریزید؛ چه اتّفاقی می‌افتد؟ ماسه روی صافی می‌ماند و آب و نمک از آن عبور می‌کنند.
- کدام مادّه را با روش صاف کردن جدا کردید؟ ماسه
5- دو قطره از مخلوط آب و نمکِ لیوان (ب) را روی یک ورقه‌ی نازک آلومینیمی بچکانید و صبر کنید تا آب آن بخار شود.
6- پیش‌بینی کنید که چه اتّفاقی می‌افتد؟
نتایج را در جدول زیر بنویسید.