درسنامه آموزشی پودمان 3 هوش مصنوعی کلاس دهم هنرستان

آیا تا به حال به این اندیشیده‌اید

• مهارت پرامپت نویسی چه تأثیری می‌تواند در آینده شغلی شما داشته باشد؟
• اگر بتوانید با هوش مصنوعی صحبت کنید و از آن بخواهید یک داستان کوتاه با یک تصویر خلق کند، اولین چیزی که از آن می‌خواهید چیست؟
• چه چیزی باعث می‌شود یک متن، مقاله یا تصویر جذاب و مفید باشد؟ اگر یک هوش مصنوعی بتواند آن را تولید کند چه تفاوتی با تولید انسانی دارد؟

آنچه در پایان از هنرجو انتظار می‌رود

• برای تولید متن، تصویر یا محتوای دیجیتال، پرامپت واضح و هدفمند بنویسد.
• بداند چگونه کلمات و دستورات دقیق انتخاب کند تا پاسخ هوش مصنوعی مرتبط و با کیفیت باشد.
• بتواند ویرایش و بازنگری محتوای تولید شده را برای بهبود کیفیت انجام دهید.
• توانایی ترکیب ایده‌های شخصی با قابلیت‌های هوش مصنوعی برای تولید محتوای نوآورانه و جذاب را داشته باشد.
• توانایی استفاده از پرامپت نویسی در رشته خود برای تولید محتوا یا مستندسازی را داشته باشد.
• توانایی استفاده از پرامپت نویسی در رشته خود برای تولید محتوا یا مستندسازی را داشته باشد.

استاندارد عملکرد

هنرجو بتواند با طراحی پرامپت دقیق، محتوای خلاقانه و کاربردی تولید کند، خروجی هوش مصنوعی را تحلیل و بازنگری کند و هم‌زمان اصول اخلاق دیجیتال و حقوق مالکیت معنوی را رعایت کند.

انواع پرامپت‌ها

پرامپت‌ها براساس نوع داده و براساس شکل نوشتار (نوع ورودی که به هوش مصنوعی داده می‌شود) تقسیم‌بندی می‌شوند. این دسته‌بندی براساس نوع داده و شکل نوشتاری متفاوت خواهند بود که به هرکدام اشاره می‌شود.

الف) انواع پرامپت بر اساس نوع داده

پرامپت‌های متنی، صوتی، تصویری، ویدیویی و ترکیبی از این دسته هستند.

1- پرامپت متنی (Text Prompt): این نوع پرامپت در هوش مصنوعی فقط شامل متن می‌شود. مثلاً یک سؤال پرسیده می‌شود یا یک دستور متنی درخواست می‌شود. به دو مثال پرامپت ساده و معمولی توجه کنید.

2- پرامپت تصویری (Image Prompt): این حالت شامل ارائه یک تصویر به هوش مصنوعی است و از هوش مصنوعی خواسته می‌شود که روی آن عکس، ویرایش یا کاری انجام دهد یا چیزی بگوید.

3- پرامپت صوتی (Audio Prompt): این حالت شامل یک فایل صدا یا صوت است که به هوش مصنوعی داده می‌شود، مثلاً فایل یک آهنگ یا صدای ضبط شده و هوش مصنوعی باید آن را تحلیل کند یا جواب بدهد.

4- پرامپت ویدئویی (Video Prompt): پرامپت ویدئویی یک فایل ویدیو به هوش مصنوعی می‌دهد تا آن را تجزیه و تحلیل کند یا شرح دهد.

5- پرامپت ترکیبی (Multimodal Prompt): گاهی هوش مصنوعی چند نوع داده مثل متن و تصویر را هم‌زمان با هم می‌گیرد تا خواسته‌های آن‌ها را روی آن‌ها اعمال کند.

پس باید توجه داشت که یادگیری پرامپت نویسی، فقط محدود به متن نیست! بلکه می‌توان تصویر خلق کرد، موسیقی تولید کرد یا حتی یک ویدیو از تخیل افراد ساخت. فقط کافی است افراد بدانند که چه می‌خواهند و چطور باید بخواهند.

ب) انواع پرامپت براساس شکل نوشتاری:

پرامپت نوشتاری شامل پرامپت سؤالی، دستوری، تکمیلی و خلاقانه، آموزشی و چند مرحله‌ای است.

1- پرامپت سؤالی (Question Prompt): ساده‌ترین نوع پرامپت است که یک سؤال می‌پرسید و هوش مصنوعی جواب می‌دهد.

2- پرامپت دستوری (Instruction Prompt): کاربرد این‌گونه پرامپت‌ها یک دستور ارائه می‌دهد که هوش مصنوعی کاری انجام بدهد؛ این نوع پرامپت خیلی رایج است.

3- پرامپت تکمیلی (Completion Prompt): کاربرد این پرامپت یک جمله یا متن را شروع می‌کند و از هوش مصنوعی می‌خواهد ادامه بدهد و هوش مصنوعی داستان را ادامه می‌دهد.

4- پرامپت خلاقانه (Creative Prompt): به هوش مصنوعی یک درخواست خلاقانه می‌دهد. و معمولاً تخیل و نوآوری در این نوع پرامپت دیده می‌شود.

5- پرامپت آموزشی (Educational Prompt): این نوع پرامپت برای یادگیری و آموزش استفاده می‌شود و برای یادگیری موضوعات مختلف آموزش‌های نظری، فنی و مهارتی مفید است.

6- پرامپت چندمرحله‌ای (Multi_step Prompt): این نوع پرامپت نوشتاری شامل چند سؤال یا دستور است که هوش مصنوعی باید مرحله به مرحله به آن‌ها جواب دهد.

اصول پرامپت نویسی

اصول پرامپت نویسی مجموعه قواعد و روش‌هایی است که کمک می‌کند تا سؤال یا دستوری واضح، دقیق و مناسب به هوش مصنوعی داده شود، تا بهترین و دقیق‌ترین جواب ممکن را دریافت شود. رعایت این اصول باعث می‌شود ارتباط با هوش مصنوعی بهتر و مؤثرتر باشد و پاسخ‌هایی کاربردی‌تر و مفیدتر دریافت شود. ممکن است برخی از این اصول در بخش‌های قبلی آمده یا تکراری باشد ولی به‌طور کلی رعایت نکات اصولی برای پرامپت نویسی ضروری است.

1- شفافیت: جمله‌ها ساده و بدون ابهام باشند. پرامپت‌های مبهم یا دوپهلو هوش مصنوعی را گیج می‌کند و منجر به جواب‌های نادرست می‌شود؛ به جای کلی‌گویی، دقیق و مشخص گفته شود چه چیز مورد نیاز است.

2- هدف: جمله‌ها، هدف آن‌ها از نوشتن پرامپت را مشخص کنند. باید به هوش مصنوعی گفته شود قصد دارید چه نوع پاسخی بگیرید: توضیح، داستان، لیست، راهنمایی یا هر نوع دیگر.

3- زمینه و جزئیات: اطلاعات بیشتری به هوش مصنوعی می‌دهد تا جواب بهتر و دقیق‌تری گرفته شود.

4- کلمات کلیدی: از کلمات کلیدی مناسب استفاده می‌شود. اگر کلمات مهم و مرتبط در پرامپت گنجانده شود. این کار باعث می‌شود هوش مصنوعی روی موضوع درست تمرکز کند. برای هدایت هوش مصنوعی، باید از کلماتی استفاده کنید که ویژگی‌های موردنظر آن‌ها را به خوبی توصیف کنند. این کلمات معمولاً شامل موارد زیر هستند:

• رنگ: مثلاً «رنگ‌های شاد»، «رنگ‌های تیره»، «رنگ‌های پاستلی»، «رنگ‌های گرم و سرد»
• اندازه: مانند «نوشتۀ بزرگ»، «عناصر کوچک»
• سبک: مانند «مدرن»، «کلاسیک»، «مینیمال»
• کیفیت: مثلاً «با کیفیت بالا»، «وضوح تصویر 4K»
• زاویه دوربین: در تصاویر سه‌بعدی یا عکاسی می‌تواند مانند «زاویه از بالا»، «نمای نزدیک»

5- لحن و سبک متن: برای تولید متون متناسب با هدف، لازم است سبک متن تعیین شود. لحن می‌تواند به شکل‌های مختلف باشد، مثلاً:

• رسمی: مناسب متون اداری، علمی و دانشگاهی
• دوستانه: برای ارتباط غیررسمی و دوستانه
• طنز: برای ایجاد حس شوخ طبعی و جذابیت بیشتر

6- مؤدب و مثبت بودن: هر چند هوش مصنوعی رُبات است، اما استفاده از زبان مؤدبانه و مثبت کمک می‌کند تا جواب بهتری گرفته شود.

7- پیچیدگی: اگر چند سؤال یا درخواست توأم وجود دارید و قرار است برای کارهای پیچیده راه‌حل پیدا کنید، آن را به بخش‌های کوچک‌تر و ساده‌تر تقسیم کنید و مرحله به مرحله هر پرامپت را براساس پرامپت قبلی بسازید تا به هوش مصنوعی کمک کنید که جواب‌های مرتب و کامل ایجاد کند.

8- تعیین نقش: برای هوش مصنوعی یک نقش خاص تعیین کنید و بگویید که قرار است از چه دیدگاهی جواب سؤال‌ها را بدهد.

9- انتخاب سبک هنری در تولید تصویر: اگر که هدف تولید تصویر باشد، بهتر است سبک هنری مورد نظر را به صراحت بیان شود.

سبک‌های رایج عبارت‌اند از:

• واقع‌گرایانه (Realistic): تصویر بسیار نزدیک به واقعیت
• کارتونی (Cartoon): حالت فانتزی و کارتونی
• دیجیتال آرت (Digital Art): هنر دیجیتال با جلوه‌های خاص

10- استفاده از مثال و الگو: ممکن است لازم باشد در پرامپت‌ها، مثال‌ها یا الگوهایی ارائه شود تا هوش مصنوعی را به سوی جواب مناسب‌تر هدایت کند.

11- عیب‌یابی و اصلاح پرامپت‌ها: پاسخ‌های هوش مصنوعی را به دقت بررسی کنید تا مواردی که جواب مورد انتظار آن‌ها را برآورده نمی‌کند بیابید. کلمات پرامپت خود را تغییر دهید تا شفاف‌تر، دقیق‌تر و کوتاه‌تر شود زیرا تغییرات کوچک در کلمات می‌تواند تأثیر زیادی بر درک هوش مصنوعی داشته باشد. با فعالیت و آزمون و خطا مهارت پرامپت نویسی خود را بالا ببرید تا جواب‌های بهتری دریافت کنید.

بازی و سرگرمی

این مدل پرامپت نویسی یک نوع بازی پرامپت ترکیبی است به عنوان نمونه چند نفر از کلاس درس داوطلب می‌شوند و هر کدام روی دو قطعه کاغذ یکی موضوع و دیگری سبک را یادداشت می‌کند. در مرحله بعد این کاغذها باهم قاطی می‌شود و از بین آن‌ها نمونه‌هایی انتخاب می‌شود. سپس پرامپت تصادفی انتخاب شده هوش مصنوعی خواسته می‌شود و پاسخ‌های هوش مصنوعی با یکدیگر مقایسه می‌شود.

معرفی و استفاده از چند هوش مصنوعی‌های کاربردی

هوش مصنوعی لئوناردو (Leonardo AI)

هوش مصنوعی لئوناردو یک ابزار آنلاین برای ساخت و ویرایش تصاویر با استفاده از هوش مصنوعی است. با نوشتن چند جمله (به زبان انگلیسی یا حتی بعضی مواقع فارسی) می‌تواند بخواهید تصویرهایی با هر سبک و موضوعی بسازد؛ از پوستر و نقاشی گرفته تا طراحی شخصیت‌های بازی و حتی طرح صنعتی را انجام می‌دهد.

امکانات اصلی هوش مصنوعی لئوناردو

1- تبدیل متن به تصویر (Text to Image): آن‌ها فقط توضیح داده می‌شود که چه نیاز است،

مثلاً: «یک روبات کوچک با لباس فضایی در یک جنگل مه‌آلود» و لئوناردو آن را برایتان ترسیم می‌کند.

2- ویرایش تصویر (Image Editing): می‌توانید یک عکس را آپلود کنید و گفته شود بعضی بخش‌ها را تغییر دهد، رنگ‌ها را عوض کند یا جزئیات اضافه کند.

3- ساخت مجموعه تصاویر: برای هنرمندانی که می‌خواهند چند طرح در یک سبک ثابت بسازند (مثلاً برای یک پروژه یا بازی) مناسب است.

4- کتابخانه مدل‌ها (Model Library): این بخش شامل مدل‌های آموزشی آماده است که هرکدام سبک خاصی دارند. (مثلاً نقاشی آبرنگ، طراحی سه‌بعدی، رئالیسم، انیمه و غیره).

5- ابزارهای پیشرفته برای طراحان: مثل ساخت بافت (Texture) برای بازی، طراحی محیط (Environment Design) یا ساخت تیزر و استوری بورد در اختیار قرار می‌دهد.

به عنوان مثال می‌توان با توجه به رشته مورد نظر در این موارد زیر از هوش مصنوعی لئوناردو استفاده کنید:

• طراحی گرافیک → ساخت پوستر، لوگو، جلد کتاب یا کاور موسیقی.
• هنرهای تجسمی → ایده‌پردازی سریع برای نقاشی و مجسمه‌سازی.
• ساخت بازی یا انیمیشن → طراحی کاراکتر، پس‌زمینه و اشیا.
• تبلیغات و بازاریابی → ساخت تصاویر تبلیغاتی جذاب در زمان کوتاه.

مزایای استفاده از هوش مصنوعی لئوناردو

• سرعت بالا: شکلی که شاید ترسیم آن چند روز طول بکشد، در چند ثانیه ساخته می‌شود.
• امکان آزمایش ایده‌ها: می‌توان قبل از شروع کار واقعی، ده‌ها طرح متفاوت بررسی کرد.
• الهام گرفتن: وقتی برای کاری ایده وجود ندارد، لئوناردو می‌تواند پیشنهادهای جالبی ارائه دهد.

نکات مهم برای استفاده از این هوش مصنوعی

• بهتر است توضیحات دقیق و جزئی نوشته شود تا نتیجه بهتر باشد.
• برای کارهای تجاری باید حتماً قوانین کپی‌رایت و استفاده از آثار رعایت شود.
• نیاز است تا به اینترنت و یک حساب کاربری در سایت Leonardo هوش مصنوعی دسترسی وجود داشته باشد.
• نسخه رایگان محدودیت تعداد تصویر روزانه دارد.

هوش مصنوعی لئوناردو یک ابزار قدرتمند برای تبدیل خلاقیت ذهنی به تصویر است. برای هنرجویان هنرستان، می‌تواند نقش یک «دستیار هنری دیجیتال» را بازی کند؛ یعنی ایده‌ها را سریع‌تر شکل دهد و حتی باعث شود پروژه‌های بزرگ با هزینه و زمان کمتر ساخته شوند.

هوش مصنوعی Suno

سونو (Suno) یک ابزار و پلتفرم مبتنی بر هوش مصنوعی است که با استفاده از تبدیل متن به موسیقی، به آن‌ها امکان می‌دهد آهنگ‌های کامل ـ شامل تنظیم، ملودی، با کلام یا بی‌کلام ـ را فقط با وارد کردن یک پرامپت متنی بسازد.

کاربران می‌توانند با پرامپت‌های ساده، آهنگ‌هایی در سبک‌های مختلف مثل پاپ، راک، الکترونیک یا حتی ژانرهای ترکیبی بسازند. این پلتفرم نسخۀ وب و اپلیکیشن (برای IOS و احتمالاً در آینده Android) دارد. قابلیت تولید موسیقی با متن و کلام فارسی در آن وجود دارد که برای کاربران فارسی زبان بسیار جذاب است.

امکانات و ویژگی‌ها

1- کاربری آسان برای همه: این ابزار طوری طراحی شده که حتی کسانی که دانش موسیقی ندارند، فقط با نوشتن پرامپت (مثلاً شعر یا توضیح موضوع) بتوانند آهنگ بسازند. در پرامپت می‌توان سبک موسیقی، لحن و جنس صدا را نیز مشخص کرد.

2- نسخه‌های رایگان و پولی

• نسخه رایگان (Basic): روزانه حدود 50 اعتبار دریافت می‌کنید که برای ساخت تا 10 آهنگ (هر آهنگ حدود 5 اعتبار) کفایت می‌کند. خروجی رایگان برای استفاده شخصی است و حقوق تجاری ندارد.
• مدل Pro: شامل حدود 2500 اعتبار در ماه است، امکان استفاده تجاری و تولید موسیقی سریع‌تر را دارد.
• مدل Premier: شامل حدود 10000 اعتبار در ماه، تولید بیش از2000 آهنگ روزانه، امکان دسترسی به Suno V4 و قابلیت‌های پیشرفته‌تر را دارد.

3- نسخه پیشرفته Suno V4

• حتی کاربران رایگان هم می‌توانند در نسخه V4 آهنگ‌هایی تا چهار دقیقه تولید کنند. کیفیت و وضوح ترانه‌ها در این نسخه نسبت به نسخه‌های قبلی افزایش یافته است.
• قابلیت استفاده از یک فایل صوتی (برای گسترش یا ساخت ادامه موسیقی)، انتخاب سبک دقیق‌تر یا حالت بی‌کلام (Instrumental) نیز به امکانات Suno افزوده شده است.

نکات کاربردی و محدودیت‌ها Suno

نکات فنی:

• 1- برای بهتر نتیجه گرفتن حتماً پرامپت واضح و دقیق نیاز است.
• 2- استفاده از پرامپت‌های با ساختار بخش‌بندی مانند [Chorus] ,[Verse] و... باعث ساختارمندتر شدن آهنگ می‌شود.
• 3- در صورت استفاده از شعر فارسی، اعراب گذاری دقیق روی کلمات بسیار مهم است تا هوش مصنوعی در تلفظ دچار اشتباه نشود.

محدودیت‌ها:

• 1- کیفیت تلفظ فارسی گاهی مناسب نیست یا ناهماهنگ است.
• 2- استفاده از نسخه رایگان برای کار تجاری مجاز نیست و ممکن است نیاز به اشتراک پولی باشد.
• 3- منابع آموزشی پشت صحنه Suno شفاف نیستند؛ در برخی موارد بحث‌هایی حقوقی درباره استفاده از داده‌های بدون مجوز مطرح بوده است.