درسنامه آموزشی شهروند الکترونیکی E-Citizen کلاس دهم

هدف کلی

توانایی کار با وب سایت‌های ارائه‌دهنده خدمات آنلاین

هدف‌های رفتاری

پس از مطالعه این فصل از هنرجو انتظار می‌رود که:

- مفهوم خدمات آنلاین را بداند.
- انواع موتورهای جستجو را بشناسد.
- با سایت‌های ارائه‌دهنده خدمات آنلاین (اداری و بانکی و آموزشی و...) کار کند.
- نرم‌افزارهای فیلم‌برداری و عکس‌برداری را بشناسد.
- تصاویر و متون را چاپ کند.

زمان (ساعت)
نظری	عملی
3	10

مقدمه

امروزه پیشرفت فناوری‌های مختلف به عنوان یک پیشران در توسعه و رشد کشورهای مختلف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این موضوع به اندازه‌ای مهم است که موجب شده است تمامی کشورها با برنامه‌ریزی و دقت به هدایت و کنترل این پدیده پرداخته و خود را در عرصه بین‌المللی مطرح نمایند. اما آنچه که به عنوان یک چالش در تمامی کشورها مورد بررسی قرار گرفته و در قالب یک مؤلفه مهم در آمادگی پذیرش فناوری برای آن تدوین برنامه می‌شود فرهنگ‌سازی و بهره‌برداری عمومی از فناوری است.

توسعه منابع انسانی به عنوان یکی از شاخص‌های آمادگی الکترونیکی از مؤلفه‌های مهم رشد است. آشنایی با مفاهیمی که دو دهه اخیر در سراسر دنیا ظهور یافته است، موجب ترویج فناوری اطلاعات و کاربردی شدن آن در بین مردم خواهد شد. مفاهیمی چون خدمات الکترونیکی، دولت الکترونیکی، تجارت الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی، شهر و شهرداری الکترونیکی که عموماً در بستر اینترنت بروز کرده‌اند، طی دهه جاری در ایران نیز جای خود را باز کرده است.

مفاهیم خدمات آنلاین E-service

خدمات آنلاین به خدماتی گفته میشود که در بستر اینترنت انجام می‌شود، در این نوع از خدمات نیاز به حضور فیزیکی برای دریافت خدمات نیست و فرد می‌تواند تمام نیازها و اقلام مورد نیاز خود را از طریق سایت، اپلیکیشن و یا برخی شبکه‌های اجتماعی برطرف کند. این خدمات آنلاین می‌تواند از خرید لباس تا پرینت جزوه و خرید از سوپرمارکت باشد.

مزایای خدمات آنلاین

- رونق گرفتن کسب‌وکارهای مجازی: با پیشرفت تکنولوژی و به‌وجود آمدن دستگاه‌ها و ابزارهای ارتباطی نوین، کسب‌وکار و مشاغل جدید ایجاد شده است. در سال‌های اخیر شبکه‌های اجتماعی و تلفن‌های هوشمند باعث شده است تا تعداد کاربران اینترنت افزایش پیدا کند. این تحولات اینترنت کسب‌وکارهای گوناگونی ایجاد کرده است. بسیاری از افراد توانسته‌اند با استفاده از اینترنت و فضای مجازی منبع درآمد ایجاد کنند.

- صرفه‌جویی در زمان: برای کاهش هزینه‌های تأمین مایحتاج امکاناتی فراهم شده است تا در وقت و هزینه مردم صرفه‌جویی شود و از طرف دیگر کسب‌وکارها رونق پیدا کند. این روزها کلماتی مانند: خرید آنلاین، خرید اینترنتی، فروشگاه آنلاین، فروشگاه اینترنتی، فروشگاه دیجیتالی و از این قبیل عبارات زیاد به گوش می‌رسد که مفهوم همه آن‌ها یکی است.

- تنوع محصولات: یکی از عواملی که باعث شده خرید اینترنتی نزد مردم محبوب باشد، تنوع محصولات است. معمولاً در فروشگاه‌های دیجیتالی از هر محصول چند نوع در ابعاد و رنگ‌های متفاوت وجود دارد و کاربر می‌تواند با قدرت انتخاب بیشتری خرید نماید.

یافتن راحت محصولات، در بسیاری از مواقع برای ما پیش آمده که به‌دنبال کالایی خاص بوده‌ایم و در مغازه و فروشگاه‌های سطح شهر آن را نیافته‌ایم یا بعد از مدت زیادی گشتن آن را پیدا کردیم در صورتی‌که می‌توان نام آن کالا را در گوگل مورد جست‌وجو قرار داد و آن کالا را یافت.

- خدمات بهتر: تحویل کالا درب منزل و پرداخت آسان هزینه از جمله خدماتی است که در خریدهای آنلاین شاهد آن هستید.

مثال: دیجی‌کالا، دایان شاپ، پارسان‌می، کالاتیک مبیت، کالازم، کالاچیو

کار با موتور جستجو و وب سایت‌های ارائه دهندهٔ خدمات آنلاین

موتور جستجو چیست؟

موتور جستجو ابزاری است که اطلاعات موردنیاز شما را از پایگاه داده‌ها و سایت‌های مختلف براساس الگوریتمی که دارد استخراج می‌کند و نمایش می‌دهد، که در اینجا به چند نمونه از انواع موتورهای جستجو اشاره می‌کنیم: Ask.com, yahoo, bing, google، آمازون

تا قبل از شکل‌گیری آمازون، هیچ فروشگاه خرده‌فروشی بزرگی در سطح وب وجود نداشت. اما بعد از اینکه آمازون ثابت کرد می‌توان از این بازار چنین سودهایی به‌دست آورد، کسب‌وکارهایی مثل دیجی‌کالا و Ebay راه افتادند. یا اصلاً قبل از راه‌اندازی اوبر (uber)، کسب‌وکاری به فکر ارائه خدمات تاکسی آنلاین نبود اما بعد از به موفقیت رسیدن آن، تعداد زیادی تاکسی آنلاین در سراسر جهان راه‌اندازی شدند.

محبوب‌ترین سایت‌های خدماتی خارجی

- سایت office: در صورتی‌که حساب کاربری Office را داشته باشید، می‌توانید وارد این سایت شده و با هر کدام از ابزارهای دلخواهتان به شکل آنلاین کار کنید.

- سایت Zoom Video Communications: زوم یک سرویس ابری است که در سطح جهان اقدام به ارائه خدمات تلفن، گفتگوی اینترنتی، آموزش از راه دور و... کرده است. این شرکت اجازه می‌دهد کاربران برای برقراری یک ارتباط آنلاین تا 40 دقیقه و همین‌طور تا 100 نفر به شکل رایگان از سرویسشان استفاده کنند. اما برای برقراری تماس‌های طولانی یا شلوغ‌تر باید از سرویس پولی آن استفاده کنند.

- سایت Twitch: (توییچ) چهارمین سایت پربازدید آمریکا و یک سرویس خدمات پخش آنلاین (استریم) بازی است! این سایت از زیر مجموعه‌های شرکت آمازون محسوب می‌شود.

سایت‌های خدماتی ایرانی

- سایت فرادرس Faradars: وب‌سایت فرادرس یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین وب‌سایت‌های آموزش مجازی در ایران هست که توسط دکتر مصطفی کلامی‌هریس و دکتر اسماعیل آتشپز بنیان‌گذاری شده و بیشتر در زمینه‌های برنامه‌نویسی، مهارت‌های رایانه‌ای، برق، مکانیک، هوش مصنوعی، یادگیری ماشینی و... فعالیت می‌کند.

- سایت سون لرن | 7 Learn: وب‌سایت سون لرن یکی از بهترین سایت‌های آموزشی برنامه‌نویسی در ایران هست که در دو سطح متفاوت آموزش‌های خودش را ارائه می‌کند. یکی آموزش‌های نسبتاً جامع و ارزان قیمت از مباحثی مانند آموزش سئو، php، لاراول، جاوا اسکریپت، طراحی وب و... و یکی هم دوره‌های متخصص (دوره متخصص لاراول، دوره متخصص php، دوره متخصص آندروید و...) فعالیت دارد.

- سایت بانک ملی bmi.ir: بانک ملی به عنوان یکی از بانک‌های کشور نقش مهمی در مبادلات مالی برعهده دارد. با توجه به قدمت و گستردگی این بانک افراد زیادی از خدمات آن استفاده کرده و به عبارتی مشتری این بانک هستند. از آن جایی که روز به‌روز در حال حرکت به سمت خدمات آنلاین و فاصله گرفتن از خدمات حضوری هستیم، بانک ملی هم مانند بیشتر بانک‌ها زیرساخت‌های ارائه این‌گونه خدمات به مشتریان خود را فراهم کرده است.

- سایت علی بابا: بزرگ‌ترین سایت ایرانی در حوزه خدمات سفر و گردشگری است، این سایت سال‌هاست که در زمینه فروش بلیط قطار، اتوبوس، هواپیما و... فعالیت کرده و عملاً به یک برند بزرگ این زمینه تبدیل شده. به‌همین دلیل هم با جستجو کلمات مرتبط به خرید انواع بلیط سفر به شهرهای کشور و حتی کشورهای خارجی، سایت علی بابا را در صدر نتایج گوگل مشاهده می‌کنید.

- سایت آچاره: این سایت صرفاً برای ارائه خدمات در حوزه‌های مختلف مثل خدمات منزل و... راه‌اندازی شده است. نحوه فعالیت آچاره به این صورت است که مخاطبان را به متخصصان ارائه دهنده خدمات متصل می‌کند.

این یعنی اینکه اگر نیاز به خدمات نقاشی منزل داشته باشید، شما را به چند نقاش متخصص متصل می‌کند تا بعد از بررسی قیمت‌ها و نظر مخاطبان قبلی، در مورد همکاری کردن و نکردن با یکی از آن‌ها تصمیم بگیرید.

- سایت ایسمینار: ایسمینار در واقع یکی از بزرگ‌ترین سایت‌های فعال در حوزه ارائه خدمات وبینار در ایران است. این سایت به مدرسان کمک می‌کند وبینارهای خصوصی و عمومی خودشان را برگزار کرده و همین‌طور به مخاطبان کمک می‌کند در کلاس آنلاین با موضوع مورد نظرشان شرکت کنند. ایسمینار در کرونا به شدت رشد کرد و به یکی از کسب‌وکارهای خدماتی پر درآمد ایرانی تبدیل شد.

نحوه دریافت اطلاعات از سایت‌های مرجع (ویکی‌ها)

ویکی چیست؟

ویکی (Wiki) یک سایت یا یک نرم‌افزار آنلاین است که برای ایجاد پایگاه دانش و بانک اطلاعاتی ایجاد شده است. مطالب موجود در یک و یکی توسط کاربران قابلیت ایجاد، حذف و ویرایش را دارا هستند. به عبارت دیگر برخلاف سایت‌های معمول که فقط مدیر سایت مطالب را تولید می‌کنند، در یک سایت ویکی، هر کاربری می‌تواند در تولید محتوای سایت مشارکت کند.

شما برای دریافت اطلاعات از سایت‌های مرجع ویکی‌ها ابتدا مطلب مورد جستجو را در google تایپ نمایید برای مثال کلمه یونسکو را تایپ نمایید طبق شکل، اولین نتیجه جستجو نمایش اطلاعات در ویکی‌پدیا می‌باشد.

با این نوشتن کلمه یونسکو در گوگل صفحه ویکی‌پدیا باز می‌شود.

شما هم می‌توانید با عضویت در یک ویکی در جهت بهبود اطلاعات، با انتخاب گزینه ویرایش مطلب را کامل و به‌روز نمایید.

ذخیره و چاپ متون و صفحات وب با فرمت‌های txt,doc,html

- برای ذخیرهٔ متون صفحات وب با فرمت txt و doc، متن مورد نظر خود را انتخاب کرده سپس راست کلیک کرده و گزینه copy را انتخاب نمایید و سپس برنامه مایکروسافت word را باز کرده و آنجا paste نمایید و در آخر فایل را با پسوند txt یا doc ذخیره نمایید.

- برای چاپ متون صفحات وب متن مورد نظر خود را انتخاب کرده سپس راست کلیک کرده و گزینه print را انتخاب نمایید و یا کلید ترکیبی Ctrl+P را فشار دهید که در نتیجه پنجره پرینت باز می‌شود که می‌توانید متن مورد نظر را چاپ نمایید.

- برای ذخیره محتوای صفحات وب بر روی صفحه راست کلیک کرده و گزینه save as را انتخاب کرده و سپس در پنجرهٔ باز شده save as، با وارد کردن نام فایل در قسمت File name، دکمه save را انتخاب نمایید. اکنون صفحه شما با پسوند html ذخیره خواهد شد.

افزودن صفحه وب به علاقه‌مندی‌ها

جهت افزودن صفحه وب به علاقه‌مندی‌ها ابتدا صفحه مورد نظر خود را باز کرده و سپس در نوار آدرس برروی علامت ستاره  تو خالی کلیک کرده و با انتخاب دکمه Done صفحه وب شما در Bookmark ذخیره خواهد شد.

چنانچه بخواهید صفحه وب را در پوشه‌ای جدید ذخیره کنید، طبق شکل زیر گزینهٔ choose anoder folder را انتخاب نمایید و با تایپ نام جدید و انتخاب دکمه save صفحه وب را در پوشه ذخیره نمایید.

اسکرین شات (screen shot) 

راحت‌ترین راه برای عکس‌برداری از صفحه نمایش استفاده از دکمه Print Screen یا PrtSc موجود روی صفحه کلید است. برای انجام دادن این کار کافیست دکمه PrtSc را بزنید و سپس به برنامه‌ای مثل Paint یا همان نقاشی که به‌صورت پیش‌فرض در ویندوز موجود است یا هر برنامه ویرایش تصویر مثل فتوشاپ مراجعه نموده و سپس با فشردن دکمه‌های Ctrl+V کیبورد عکسی که با دکمه PrtSc گرفته‌اید را در آن مکان قرار دهید.

استفاده از نرم‌افزارهای فیلم‌برداری و عکس‌برداری از صفحه نمایش

گاهی شما نیاز به عکس‌برداری و یا فیلم‌برداری از صفحه نمایش و نرم‌افزاری‌هایی که با آن کار می‌کنید، دارید. بنابراین باید از نرم‌افزارهای مناسبی استفاده نمایید. در اینجا تعدادی از این نرم‌افزارها را معرفی می‌کنیم.

1- Snagit
2- Wondershare DemoCreator (پیچیده اما حرفه‌ای)
3- FonePaw Screen Recorder
4- PassFab Screen Recorder (رابط بسیار ساده)
5- VideoProc
6- Camtasia (حرفه‌ای‌ترین و پرطرف‌دارترین)
7- Recorder Screen Aiseesoft
8- (Snipping Tool) موجود در همه ویندوزها به‌صورت پیش‌فرض

ذخیره تصاویر در صفحات وب

الف) استفاده از نرم‌افزار snagit جهت عکس‌برداری و ذخیرهٔ تصاویر: ابتدا نرم‌افزار snagit را دانلود کرده و سپس آن را نصب نمایید. بعد از اجرای این نرم‌افزار را به مانند شکل زیر مشاهده می‌نمایید.

در پنجره باز شده که شامل سه گزینه به شرح زیر می‌باشد:

1- Image: با انتخاب این گزینه می‌توانید از صفحه نمایش عکس بگیرید.
2- Video: اگر می‌خواهید از صفحه نمایش، فیلم تهیه نمایید این گزینه را انتخاب کنید.
3- Text: اگر می‌خواهید از یک فایل متنی عکسی که قابل ویرایش باشد، تهیه نمایید این گزینه را انتخاب کنید.

برای گرفتن تصاویر در Snagit ابتدا گزینه image را انتخاب نمایید و سپس از بخش profile setting و captureType گزینه Region را انتخاب نمایید و در آخر دکمه capture را کلیک کنید و از بخش مورد نظر در صفحه نمایش عکس بگیرید. بلافاصله پنجرهٔ Snagit Editor باز می‌شود که با انتخاب کلید ترکیبی Ctrl+S و یا انتخاب آیکون save آن را با فرمت jpg در محل مورد نظر ذخیره نمایید.

ب) روش دیگر برای ذخیره تصاویر در صفحات وب: روش دیگری که برای ذخیره تصاویر استفاده می‌شود برروی عکس راست کلیک نمایید و سپس گزینه save image as را انتخاب و در مسیر موردنظر ذخیره می‌نماییم.

مدیریت پرینت در صفحه وب

کار با گزینه چاپ تحت وب با فرمت‌های خروجی XPS,PDF

شما برای صرفه‌جویی در هزینه چاپ و یا جوهر چاپگر، به‌جای چاپ صفحه وب، می‌توانید آن را ذخیره کنید تا بعداً از آن استفاده نمایید. شما چقدر در مورد تبدیل صفحه وب به فایل PDF می‌دانید؟ با استفاده از این شیوه می‌توانید مطالب و مقالات یک وب‌سایت را در حالت آفلاین و هر کجا و هر وقت که خواستید بخوانید و مورد استفاده قرار دهید.

چاپ تحت وب با فرمت‌های خروجی

PDF: ابتدا وب‌سایت مورد نظر خود را رو باز کنید. سپس روی دکمه منوی مرورگر که معمولاً در بالای سمت راست مرورگر و به شکل 3 نقطه افقی می‌باشد کلیک کنید.

گزینه Print را انتخاب کنید و یا از کلیدهای ترکیبی (Ctrl+P) استفاده نمایید.

در منوی باز شده و در بخش Printer به‌جای انتخاب پرینتر فیزیکی از گزینه Microsoft Print to PDF استفاده کنید.

تنظیمات مختلف در بخش layout، شامل حالت صفحه (Portrait) برای عمودی و (Landscape) برای افقی را به دلخواه تغییر داده و گزینه Print را انتخاب کنید.

مسیر مورد نظر برای ایجاد و ذخیره فایل PDF را انتخاب و Save را انتخاب کنید. با انجام این کار ذخیره صفحه مورد نظر در قالب PDF انجام می‌شود.

چاپ تحت وب با فرمت‌های خروجی XPS: فرمت XPS فرمتی است که در هنگام ذخیره یک فایل یا پرینت گرفتن در اختیار کاربر قرار می‌گیرد. فرمت XPS این قابلیت را در اختیار کاربر قرار می‌دهد تا فرد دیگری نتواند آن را ویرایش یا تغییراتی بر روی آن اعمال کند. XPS فرمت استاندارد شرکت مایکروسافت می‌باشد که بین تمام برنامه‌ها به‌صورت پیش‌فرض وجود دارد و بسیار کاربردی می‌باشد.

برای چاپ صفحه وب مورد نظر خود مانند مطالب قبل از پنجره Print، گزینه Microsoft XPS Document و سپس گزینه Print را انتخاب نمایید.

با انتخاب نام و مسیر دلخواه آن را با پسوند XPS ذخیره نمایید.

طبق شکل زیر:

باز کردن فایل‌هایی با پسوند XPS: اگرچه می‌توان سندهای XPS فایل‌های با پسوند (xps.) را با برنامه‌ای که بتوان در ویندوز از آن پرینت گرفت، ایجاد کرد، اما دیدن سندهای XPS تنها با XPS VIEWER امکان‌پذیر است. اگر شما 3.0 NET Framework را داشته باشید، Viewer با اینترنت اکسپلورر کار می‌کند و در این نسخه از ویندوز وجود دارد.

برای باز کردن فایل‌های XPS می‌توان از نرم‌افزار رایگان NiXPS Edit استفاده کرد. همچنین این برنامه قابلیت ویرایش محدود فایل XPS را نیز در محیطی ساده در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

خروجی فایل مانند شکل زیر در نرم‌افزار قابل مشاهده می‌باشد.