درسنامه آموزشی کتاب مفاهیم پایه فناوری اطلاعات

هدف‌های رفتاری

پس از مطالعه این فصل از هنرجو انتظار می‌رود که:

- استفاده صحیح از رایانه را بلد باشد.
- عوارض استفاده نادرست از رایانه را بیان کند.
- عوامل مهم برای رعایت و حفظ بهداشت و سلامت محیط کار را بداند.

مقدمه

امروزه در سراسر جهان میلیون‌ها کاربر برای انجام کار، ناچارند ساعت‌های زیادی را در پشت رایانه سپری کنند. از طرفی استفاده نادرست از رایانه می‌تواند منجر به‌بروز مشکلات بینانی، دردهای عضلانی و عوارض جبران‌ناپذیری در آن‌ها شود. بنابراین برای حفظ سلامتی جسم، توجه به شعار «اول ایمنی بعد کار» حیاتی است.

قانون کار

ارگونومی از دو واژه یونانی (ergon) به‌ معنی کار و (nomoi) به‌ معنی قانون تشکیل شده است و به‌ معنای «قانون کار» است. هدف از ارگونومی کار با رایانه، راحتی کار، رضایت و سلامت هرچه بیشتر کاربران است که در نهایت منجر به افزایش بهره‌وری و کاهش صدمات ناشی از کار می‌شود.

امروزه با توجه به‌سرعت بالای رشد فناوری در محیط‌های کاری، توجه به ارگونومی کار با رایانه و ضرورت آن بیش از همیشه احساس می‌شود. پس لازم است در طراحی یک فضای کاری، همه عناصر و تجهیزات از جمله میز، صندلی، مانیتور، صفحه‌ کلید و نحوه نورپردازی فضا و عوامل دیگر ارزیابی شوند. در ادامه به‌تشریح برخی از قوانین کار هنگام کار با رایانه اشاره می‌کنیم.

موقعیت مناسب صفحه نمایش

از لحاظ اصول ارگونومی، در هنگام کار با صفحه نمایش، باید اصول زیر مورد توجه قرار گیرند:

1- هنگام کار با رایانه، صفحه نمایش باید در ارتفاع مناسبی قرار داشته باشد، به‌نحوی که گردن شما به بالا، پایین و دو طرف خم نشود.
2- بالاترین قسمت صفحه نمایش در امتداد دید کاربر قرار گیرد.
3- فاصله بین چشم‌ها تا صفحه نمایش بین 30 تا 70 سانتی‌متر باشد. این فاصله در بهترین حالت، 46 سانتی‌متر توصیه می‌شود.
4- صفحه نمایش نباید نور را منعکس نماید، به این منظور لازم است درخشندگی صفحه نمایش کاهش داده شود.
5- تصاویر روی صفحه مانیتور باید واضح و خوانا باشند.
6- صفحه نمایش باید در مکانی دورتر از پنجره و در امتداد قائم با آن‌ها قرار گیرند.

7- برای جلوگیری از خطرات میادین الکترومغناطیسی، هیچ‌گاه نباید در پشت صفحه نمایش قرار گرفت.

طرز صحیح دست گرفتن صفحه کلید و ماوس

در هنگام کار با صفحه کلید و موس باید اصول زیر مورد توجه قرار گیرند:

1- ماوس و صفحه کلید باید تاحد امکان به همدیگر نزدیک باشند.
2- در حالت مطلوب، ارتفاع صفحه کلید و ماوس با توجه به قد کاربر باید بین 60 تا 97 سانتی‌متر از سطح زمین باشد.
3- صفحه کلید و ماوس باید هم ارتفاع با آرنج باشد و مچ‌ها به‌صورت طبیعی و بدون خمیدگی روی صفحه کلید قرار بگیرد. در هنگام کار در این وضعیت معمولاً ساعد دست موازی با خط افق است و زاویه بین مچ دست و ساعد 5 تا 10 درجه است.

تنظیم صندلی

صندلی مورد استفاده در محیط کار با رایانه، باید از خصوصیات زیر برخوردار باشد:

1- تنظیم ارتفاع صندلی: به‌طور کلی صندلی‌هایی که قابلیت تنظیم ارتفاع را ندارند غیر استاندارد هستند. بهتر است ارتفاع نشیمنگاه صندلی 25 الی 35 سانتی‌متر پایین‌تر از سطح میزکار در نظر گرفته شود.
2- انحنای S شکل: از صندلی‌هایی استفاده شود که دارای انحنای S شکل باشد. چرا که شکل ستون فقرات به‌صورت S می‌باشد و قطعاً تغییر در این حالت ستون فقرات می‌تواند آسیب جدی را به کمر شما وارد کند.
3- روکش صندلی: نشستن مداوم روی صندلی باعث ایجاد تعریق می‌شود. بنابراین بهتر است از صندلی‌هایی که روکش آن ضد تعریق باشد استفاده نمایید.

نور کافی

در هنگام کار با رایانه، تنظیم نور محیط بسیار حائز اهمیت می‌باشد. در صورتی که روشنایی محیط بسیار زیاد و یا بالعکس، به حد کافی نباشد، هنگام کار با صفحه نمایش کاربران دچار مشکل خواهند شد. بنابراین رعایت نکات زیر ضروری است:

1- میز رایانه و مانیتور خود را به گونه‌ای در محیط کار قرار دهید که نور بیرون از اتاق بر روی مانیتور تابیده نشود و یا از پرده و نورگیر در پشت پنجره‌ها استفاده شود تا از ورود نور خیره‌کننده جلوگیری شود.
2- از نورهای مهتابی و خورشیدی به‌طور ترکیبی در محیط کار استفاده گردد تا روشنایی مناسبی جهت خواندن در اختیار داشته باشید.
3- در صورت استفاده از چراغ‌های مطالعه، منبع نور را به موازات خط دید خود قرار دهید.
4- در صورتی که از مانیتور LCD استفاده می‌گردد، میزان روشنایی بیشتری مورد نیاز می‌باشد.
5- منابع روشنایی درخشان که در پشت صفحه نمایش قرار دارند می‌توانند برای کاربران با رایانه مشکل ایجاد کنند و در واقع دیدن صفحه کار را به‌طور واضح برایتان مشکل می‌سازد.
6- تنظیمات نور صفحه نمایش به‌صورت سخت‌افزاری و نرم‌افزاری نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

تهویه مناسب

در تمام محیط‌های کاری، به‌ویژه در مکان‌هایی که دارای سیستم‌های الکترونیکی هستند، از آنجایی که حرارت ایجاد شده از دستگاه‌ها و تجمع آن‌ها در محیط خطرناک است، از این‌رو تهویه هوا مهم و ضروری است.

رعایت قانون 20 - 20 - 20

در فواصل زمانی منظم به خودتان استراحت بدهید. همه می‌دانند که تمام روز نشستن و خیره شدن به مانیتور مضر است. باید هر نیم تا یک ساعت، حداقل پنج دقیقه به خودتان استراحت بدهید. قانونی به‌نام 20-20-20 وجود دارد که می‌گوید هر 20 دقیقه، 20 ثانیه از رایانه و 20 قدم از جایی که نشسته‌اید فاصله بگیرید. چشم‌هایتان را تا جای امکان باز کرده و سپس به حالت عادی برگردانید و برای 20 ثانیه به نقطه‌ای دور خیره شوید.

انجام حرکات ورزشی

انجام حرکات ورزشی در حفظ سلامتی تأثیر بسزایی دارد.

1- حرکات کششی سر و گردن: در مواقعی که شخص احساس درد و گرفتی در ناحیه سر و گردن نمود، بهتر است 5 تا 10 ثانیه حرکات کششی در ناحیه سر و گردن انجام شود تا خستگی و درد ناحیه مورد نظر از بین برود.

2- حرکات کششی روی شانه: شانه‌های خود را به طرف گوش‌ها بالا ببرید، چند ثانیه شانه‌ها را در کنار گوش‌های خود نگه داشته و آن‌ها را به حالت عادی خود رها کنید تا کمی استراحت کنند. این حرکت را 2 تا 3 بار انجام دهید تا خستگی این ناحیه از بین برود.

3- حرکات کششی برای برطرف کردن خستگی دست‌ها و عضلات بالا تنه: در حرکاتی که کشش فقط بر روی یک دست اعمال می‌شود برای هر دو دست یک حرکت را انجام دهید. همانند حرکت اول از سمت چپ تصویر، در این حرکت یکی از دست‌ها را بر کتف دست دیگر قرار داده سپس با دستی که آزاد است آرنج دستی که بالای کتف قرار دارد را گرفته و دست را به سمت بالا و به داخل، کمی هل می‌دهیم. این حرکت همان‌طور که در تصویر می‌بینید (تصویر اول از چپ) علاوه‌بر اعمال کشش بر روی کتف، بازو و آرنج بر روی عضلات پشت کمر نیز تا حدودی تأثیر می‌گذارد حرکات زیر را انجام دهید.