درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس نهم
درس 23: بهرهوری چیست؟
آیا تاکنون برای شما پیش آمده است که بخواهید وسایل و لوازم خود را در یک ساک یا چمدان بگذارید و در همان آغاز ببینید که همهٔ آن وسایل را نمیتوانید در آن جا بدهید؟ در این صورت، ممکن است با فکر کردن و آزمودن راهحلهای مختلف -مثلاً تاکردن برخی لباسها به شیوهای خاص، جابهجا کردن وسایل و یا جدا کردن یک وسیلهٔ بستهبندی شده و مانند آن- سرانجام موفق شوید تمام وسایل را درون ساک یا چمدانتان جا دهید. به علاوه، وسایلی را که به آنها بیشتر نیاز دارید، در دسترس بگذارید.
ما در هر محیطی که هستیم، در خانه، مدرسه، اداره، کارخانه، مزرعه و…، میتوانیم با فکرکردن و چارهاندیشی، کارها را مؤثرتر و مفیدتر انجام دهیم. به عبارت دیگر، میتوانیم هدفهای درست را انتخاب کنیم، از امکاناتی که داریم عاقلانه و صحیح بهره ببریم و از اسراف و اتلاف منابع بپرهیزیم.
به چند مثال در زندگی روزانه توجه کنید.
آقای اسدی:
ما برای خنک کردن خانه از کولر (خنک کن) آبی استفاده میکنیم. در شهر ما در هنگام تابستان به خصوص ظهرها هوا خیلی گرم میشود. من برای اینکه بازدهی کولر را افزایش بدهم، روی پشتبام یک سایبان برای آن درست کردهام که از تابیدن آفتاب به بدنه جلوگیری میکند. قسمتی از کانال کولر را هم که از بیرون ساختمان به پنجره وصل میشود، با عایق پوشاندهام که هوای خنک داخل کانال، گرم نشود.
خانم صدیقی:
ما در یک کاشانه (آپارتمان) کوچک 60 متری زندگی میکنیم اما من وسایل را طوری انتخاب کرده و چیدهام که افراد به راحتی از فضای خانه استفاده کنند. در فضاهای کوچک نباید از مبلهای بزرگ و وسایلی که جای زیادی میگیرند، استفاده کرد. در فضای راهرو، کمدی تا نزدیک سقف درست کردهایم که خیلی چیزها در آن جا میگیرند. پردهها را به رنگ روشن انتخاب کرده و کف را هم سرامیک سفید کردهایم تا فضای خانه بزرگتر به نظر بیاید و روشنتر باشد.
امیر مسعود:
من دانشجو هستم و در یک خوابگاه دانشجویی زندگی میکنم. صبحها که میخواهم برای خودم و دوستانم صبحانه درست کنم، فقط $\frac{1}{2}$ کتری را آب میکنم و روی اجاق میگذارم. در نتیجه هم آب کمتری مصرف میشود، هم آب در زمان کمتری به جوش میآید و چای آماده میشود. همچنین، به ندرت برای پخت و پز از وسایل برقی استفاده میکنم.
آقای حسنی:
من کشاورز هستم. زمینهای ما روی شیب قرار دارند. قبلاً ما برای آبیاری محصولاتمان آب را به سختی و با تانکر به بالای تپه میآوردیم و در منبع ذخیره میکردیم. اتلاف آب در زمین هم زیاد بود. پس با یکی دو نفر مهندس و کارشناس کشاورزی مشورت کردیم و به کمک آنها استفاده از روش آبیاری قطرهای را شروع کردیم. در ضمن، آنها به ما یاد دادند که در اطراف مزرعه چه محصولی بکاریم که از رشد نوعی آفت که درختانمان را از بین میبرد جلوگیری شود.
فرزانه:
نان برکت خداست. در روایتهای دینی سفارش شده است که وقتی میبینیم تکهای نان روی زمین افتاده است، آن را برداریم و در گوشهای بگذاریم که کسی پا رویش نگذارد و به برکت خدا بیاحترامی نکند. متأسفانه امروز دورریز نان در بعضی خانوادهها زیاد است. اما در خانهٔ ما حتی یک تکه نان هم دور ریخته نمیشود. ما به اندازهٔ مصرف نان میخریم و نانوایی محله ما هم، نانهای بسیار باکیفیتی میپزد. اگر پس از مصرف، نان اضافه بیاید، به گونهای آن را نگهداری میکنیم که کیفیت خود را از دست ندهد.
آقای احمدی:
من سعی میکنم تا زمانی که ضرورت ندارد، از خودرو شخصی استفاده نکنم و با وسایل نقلیهٔ عمومی رفت و آمد کنم. خودرو تک سرنشین فقط یک نفر را جابهجا میکند اما برای آن یک نفر هزینه بنزین و استهلاک (فرسودگی) زیادی صرف میشود. به علاوه، این کار آلودگی هوا و شدآمد (ترافیک) بیشتری به وجود میآورد. امیدوارم همه روزی بتوانیم از خودروهایی استفاده کنیم که کم مصرف باشند و هوا را هم آلوده نکنند.
فعالیت (صفحهٔ 156 کتاب درسی)
1- گفتوگو و همفکری کنید
الف) آیا شما یا اعضای خانوادهتان با مثالهای صفحهٔ قبل یا موارد مشابه، روبهرو شدهاید؟ موارد را بیان کنید تا همکلاسیهایتان دربارهٔ آنها اظهارنظر کنند.
مثلا: من یک خانم خانهدار هستم برای تهیه وسایل مورد نیاز منزل از فروشگاههای زنجیرهای استفاده میکنم تا در وقت و هزینه صرفهجویی کنم.
من یک فردی هستم که به هنر علاقه دارم با استفاده از ظروف پلاستیکی و شیشهای استفاده شده وسایل مختلفی میسازم.
در خانواده ما مادرم در ساعات اوج مصرف برق از روشن کردن لوازم پر مصرف مانند اتو و جاروبرقی خودداری میکند.
ب) به طور گروهی، فکر کنید و روشی را پیشنهاد کنید که در یکی از کارها یا فعّالیتهای مدرسه، بازدهی را افزایش دهد و باعث استفادهٔ صحیح از امکانات شود. برای مثال، با چه راهکاری میتوان از تلف شدن وقت کلاس برای حضور و غیاب و دیدن تکالیف جلوگیری کرد؟ پیشنهادهای خود را با ذکر دلیل بنویسید و از طریق معلّم به دست مسئولان مدرسه برسانید.
مشخص بودن جای هر دانش آموز در کلاس که هنگام غیبت او سریع مشخص شود و یا شمارش دانش آموزان توسط دبیر و یا نماینده کلاس. برای دیدن تکالیف هم میتوان سر گروههایی در کلاس مشخص کرد که تکالیف اعضای گروه را ببینند و یا تکالیف در تاریخهای مشخص مثلاً 2 هفته یکبار دیده شود.
بهرهوری چیست؟
با دقت در مثالها و فعّالیتهای بخش قبل پی بردید که «بهرهوری» با صرفه جویی، انجام دادن کارها به صورت آگاهانه و عاقلانه، جلوگیری از اسراف و اتلاف منابع، استفاده صحیح از امکانات و نعمتهای الهی، کاهش هزینهها و مانند آن ارتباط دارد.
فعالیت (صفحهٔ 156 کتاب درسی)
2- دربارهٔ این سخنان ارزشمند پیامبر اکرم و امام علی (ع) فکر کنید و معنی و مفهوم هر یک را با ذکر یک مثال توضیح دهید.
یعنی اگر میخواهیم کاری را انجام دهیم آن را به صورت کامل و خیلی عالی انجام دهیم تا هم زمان بیهوده هدر نشود وهم آن کار به دیگران آسیب نزند، افرادی که مشغول ساختن مسکن هستند، اگر مصالح خوب به کار نبرند، هم احتمال تخریب و دوباره کاری وجود دارد و هم آسیب به دیگران در سخن امام علی (ع) میشود این بیت را استفاده کرد که کار نیکو کردن به از پر کردن است. افراد باید امور مهم را انجام دهند تا در زمان صرفهجویی رده باشد؛ مانند دانش آموزان هنگام مطالعه کتب درسی آن را خلاصه کنند تا در زمان آزمون فقط نکات مهم را بخوانند.
فرهنگ بهرهوری
بهرهوری از زمانهای دور در زندگی مردم جا داشته است و آنها همواره برای بهبود کارها و استفادهٔ بهتر از امکانات، چارهاندیشی میکردهاند. ابداع و حفر قنات، ذخیره کردن آب در آب انبارها، خشک کردن و ذخیرهٔ محصولات کشاورزی و تعاون و همیاری در امور کشاورزی، نمونههایی از تفکر بهرهوری در زندگی مردم در روزگار گذشته است.
در فصل نهم دریافتید که فرهنگ هنجارها، ارزشها و باورهای یک جامعه را در بر میگیرد و نقش مهمی در امور آن جامعه دارد.
فرهنگ، نقش مهمی در افزایش بهرهوری یک جامعه نیز دارد. اگر همهٔ افراد بهرهوری در فعّالیتهای مختلف را ارزش بدانند، جامعه از نظر مادی و معنوی پیشرفت میکند.
نکتهٔ درخور توجه این است که در عقاید دینی ما مسلمانان، بر نکات مهمی تأکید و سفارش شده است که بر بهرهوری در امور و کارها تأکید دارند. متن روبهرو را مطالعه کنید. اگر به زندگی فردی و اجتماعی خود و همچنین محیط زندگیمان بیشتر دقت کنیم، در مییابیم که گاه ارزشها و هنجارهایی در زندگی ما شکل گرفتهاند که با این آموزهها و آرمانهای دینی مغایرت دارند. برای آنکه وضع موجود را به وضع مطلوب تبدیل کنیم، باید تغییراتی در شیوه زندگی خود به وجود بیاوریم.
انسانی که به بهرهوری توجه دارد، میکوشد هوشمندانه کار کند، با به کارگیری روشهای عاقلانه، بهتر به اهداف مادی و معنوی خود برسد و بهترین نتیجه را به دست آورد.
فعالیت (صفحهٔ 157 کتاب درسی)
3- معنی آیات قرآن کریم و سخنان امامان معصوم (ع) را بخوانید. عوامل مؤثر در بهرهوری را از آنها استخراج و فهرست کنید؛ مثلاً: الف) اهمیت دادن به کار و تلاش و … . ب) اسراف نکردن در امور به وسیلهٔ درست مصرف کردن ج) اعتدال داشتن در کارها د) استفاده فرصت و زمان و جلوگیری از هدر رفتن آن با داشتن برنامه ریزی هـ) مشورت کردن و استفاده از تجربیات و نظرات دیگران برای تصمیم گیری بهتر و درستتر و) داشتن نظم و ایمان به انجام امور توصیه شده در اسلام که موجب رشد و شکوفایی انسان میشود.
4- گفتوگو کنید. هریک از هنجارهای زیر در جامعه چگونه از بهرهوری جلوگیری میکند و در تضاد با آن است؟ توضیح دهید.
* مهمانیها، مجالس و جشنهای مفصل و پرهزینه: اسراف کردن
* مدگرایی و چشم و همچشمی در خرید لباس به جای تمیز و ساده پوشی: تجملگرایی و افزایش هزینههای خانواده
* نداشتن برنامهٔ مناسب برای اوقات فراغت و تفریح: اتلاف کردن وقت و نداشتن انضباط در کارها
* ورزش نکردن و پرخوری: افزایش بیمارها در جامعه و صرف هزینه
5- یک زوج جوان میخواهند جشن عروسی سادهای با حداقل هزینه برپا کنند. اگر قرار باشد از شما کمک فکری بگیرند، چه طرح و پیشنهادی به آنها میدهید؟ همفکری کنید و طرح خود را روی کاغذ بنویسید.
خرید لوازم ضروری زندگی، به جای هزینهٔ کلان جشن در تالارهای بزرگ میتوانند جشن کوچک خانوادگی برگزار نمایند، اجاره خانه کوچک با مبلغ پایین، جلوگیری رسم و رسومات هزینهدار، مانند خرید سرویس طلا، جواهرات، برگزاری مراسم عقد و عروسی با هم نه به طور جداگانه
6- متن بعدی را دربارهٔ یک کارآفرین بخوانید.
الف) چه نکاتی در این متن برای شما قابل توجه است؟
1) مبارزه با مشیلات خانوادگی و نداشتن پدر 2) استفاده از تمامی اوقات شبانهروز برای رسیدن به مراحل بالاتر 3) ادامه تحصیل و بالابردن سطح دانش و آگاهی خود 4) ناامید نشدن 5) استفاده از تجربیات افراد 6) استفاده از خلاقیت و همکاری دوستان و...
ب) نظر شما دربارهٔ افرادی که میخواهند با کار نکردن یا کار کم به ثروت یا موفقیتهای بزرگ دست یابند چیست؟ باید به این موضوع برسیم که هیچ موفقیتی، چه بزرگ و چه کوچک، بدون همت، تلاش و همکاری و امید میسر نمیشود.
بهرهوری در زندگی فردی و خانوادگی
اکنون که مهمترین عوامل مؤثر در بهرهوری را شناختیم، میتوانیم به چند راهکار مهم برای افزایش بهرهوری در زندگی اشاره کنیم:
استفاده مناسب از زمان و انضباط در کارها
یکی از عوامل مهم در بهرهوری، ارزش زمان است. وقت و زمان ثروتی است که قابل ذخیره و پسانداز نیست. همچنین وسایل و لوازمی که با آنها در محیطهای مختلف سروکار داریم، باید مرتب و منظم باشند. اگر ما برنامه و اولویتبندی مناسب نداشته باشیم و در کارهایمان انضباط نداشته باشیم، وقت و عمرمان تلف میشود و دیگر قابل جبران نخواهد بود.،دانش آموزانی که با برنامه درس میخوانند و زمان خود را مدیریت میکنند و منظم هستند از بقیه موفقتر هستند.
اصلاح عادتهای غلط مصرفی
باید خوب فکر کنیم و ببینیم مصرف یا روش مصرف چه چیزهایی درست نیست و موجب اتلاف هزینه و منابع میشود. صرفهجویی کم مصرف کردن نیست بلکه مصرف درست و به اندازه است. برای مثال، برخی خانوادهها در خرید مایحتاج زندگی یا برگزاری مهمانیها و تهیهٔ غذا اسراف یا زیادهروی میکنند و اغلب، بخشی از مواد غذایی را دور میریزند. استفادهٔ صحیح از منابع و انرژی و اتلاف نکردن آنها نیز باید مورد توجه قرار بگیرد. برای مثال، با توجه به مشکل جدی کمبود آب در کشورمان باید مصرف درست آب را تمرین کنیم.
انجام دادن کارها از روی آگاهی
با کسب دانش و مهارت لازم برای هر کار، بازدهی کار ما بیشتر میشود و کمتر اشتباه میکنیم. برای مثال، اگر روش تعمیر وسیلهای را ندانیم و به آن دست بزنیم، ممکن است آن را خرابتر کنیم یا اگر اطلاعات کافی دربارهٔ خرید یک وسیله نداشته باشیم، ممکن است پول زیادی را صرف تهیهٔ آن کنیم.
برخی از مواد و وسایل به دلیل ناآگاهی افراد از روشهای درست نگهداری آنها از بین میروند. برای مثال، اگر شیوهٔ صحیح شستوشوی یک لباس یا نگهداری مواد غذایی را ندانیم، زودتر از بین میروند یا غیرقابل استفاده میشوند.
برخی دانشآموزان از فرصت تعطیلات تابستانی برای کارآموزی و کسب مهارتهای مختلف و حتی درآمد استفاده میکنند و این فرصت طلایی را فقط صرف تفریح و اوقات فراغت نمیکنند.
تنظیم جدول بودجۀ اقتصادی
تنظیم جدولی که در آن درآمدها و هزینهها (دخل و خرج)ی ماهانهٔ افراد یا خانواده نوشته میشود و همکاری بین اعضای خانواده نیز از راهکارهای کمک به بهرهوری است.
فعالیت (صفحهٔ 159 کتاب درسی)
7- دلیل بیاورید: الف) آیا سطح بهرهوری دانش آموزی که کیف یا کمد لوازم تحریرش شلوغ و نامرتب است، پایین میرود؟ چرا؟ بله، زیرا زمان را از دست میدهند، احتمال تخریب وسایل زیاد است، در نتیجه این موارد باعث پایین بردن سطح بهره وری است.
8- منظور از تنظیم بودجهٔ ماهانهٔ خانواده چیست؟ تنظیم این بودجه چه فایدهای دارد؟ توضیح دهید. یعنی اینکه یک خانواده بداند در ماه چقدر درآمد دارد و چه مقدار هزینه. تمامی آن را در جایی ثبت کنند تا از انجام اموری که هزینه خانواده را نسبت به درآمد افزایش میدهند جلوگیری نماید و این یه در این جدول مشخص میشود در چه کارهایی باید هزینهٔ بیشتر و یا کمتر شود.
9- کار برگهٔ شمارهٔ (17) (چند پیشنهاد برای بهرهوری) را انجام دهید.
پاسخ در لینک زیر
https://gama.ir/test/detail/5830
10- یکی از عادتهای غلط بعضی از دانش آموزان مصرف نادرست و بیرویهٔ کاغذ است. چند راهکار برای بهرهوری در مصرف کاغذ پیشنهاد کنید و توافق کنید که آن راهکار ها عملی شوند.مواردی مانند استفاده از برگههای دفاتر سالهای گذشته و یا استفاده از کاغذهای کلاسور که به مقدار مورد نیاز خریداری شود. نوشتن بر تمامی خطوط دفتر و یا اینکه برای یادداشت از برگههایی با ابعاد کوچکتر استفاده کنند. جمعآوری کاغذهای باطل شده و تحویل به مراکزی که آنها را تبدیل به کالای دیگری میکنند و...
11- تفکیک زباله از مبدأ یعنی چه؟ چه راهکارهایی برای کمک به این امر میتوانید برشمارید؟
12- به وسایل خودتان و همچنین مواد دورریختنی که در یک هفته در منزل شما تولید شده است، نگاهی دقیق بیندازید. چه چیزهایی را میتوانید بیابید که امکان استفاده مجدد از آنها (اگرچه نیاز به تغییراتی در آنها باشد) برای شما یا خانوادهتان یا دیگران وجود دارد؟