درسنامه آموزشی پرورش و تولید گیاهان علوفهای کلاس دوازدهم امور زراعی
پودمان 4: دروی مکانیزه گیاهان علوفهای (یونجه)
در این پودمان دروی یونجه را پس از تعیین زمان برداشت، با توجه به امکانات، حداقل با استفاده از یک نوع از دروگرها (نشانهای یا بشقابی انجام داده و با استفاده از چاپر نیز محصول انتخابی در پودمان دوم (سورگوم یا ذرت علوفهای) را برداشت نموده و کار با این دستگاه را فرا خواهید گرفت.
دروی مکانیزه گیاهان علوفهای (یونجه)
آیا میدانید که ...؟
- برداشت مکانیزه نسبت به برداشت دستی سبب کاهش تلفات علوفه برداشتی میشود.
- تنظیم ارتفاع برداشت یونجه در عملکرد یونجه در چینهای بعدی مؤثر است.
- تشخیص زمان برداشت بر کیفیت علوفه برداشتی مؤثر میباشد.
آماده به کار کردن ماشینهای دروگر
دروگرها در واقع ماشینهایی هستند که جایگزین داس برای برداشت گیاهان علوفه برگی مانند یونجه و شبدر در اراضی وسیع شدهاند. از این ماشینها همچنین برای قطع علفهای هرز در اطراف نهرها، پرچینها و حتی درو گیاهان مراتعی نیز میتوان استفاده کرد.
قطع کردن محصولات علوفهای خشککردنی از طریق وارد کردن نیروی ضربه (شکل 1) یا نیروی برش (شکل 2) بر ساقههای سرپا و جداکردن آنها از بوته صورت میگیرد.
دروگرها بر اساس روشی که برای برش علوفه استفاده میکنند به دو گروه تقسیم میشوند:
1- دروگرهای دوار که در آنها درو با استفاده از نیروی ضربه انجام میشود. از جمله دروگرهای دوار: دروگرهای استوانهای، دروگرهای بشقابی و دروگرهای چکشی میباشند.
2- دروگرهای رفت و برگشتی یا شانهای که در آنها از روش قطع ساقه گیاه با استفاده از نیروی برش، عمل درو انجام میشود.
دروگرهای استوانهای:
دروگر استوانهای که به آن دروگر دوار با محور عمودی و یا دستگاه یونجه چین نیز میگویند، متداولترین دروگر در ایران است. این دروگرها معمولاً شامل 2، 3 و یا 4 استوانه عمودی با قطرهای یکسان هستند که با سرعتی حدود 1500 تا 2000 دور در دقیقه میچرخند.
استوانهها از بالا، به وسیله یک محور و چند چرخ دنده (شکل 4) به چرخش در میآیند.
نیرو از محور تواندهی (P.T.O) تراکتور به وسیله گاردان به چند تسمه v شکل یا یک محور، انتقال پیدا کرده و از آنجا به چرخدندههای مخروطی که در داخل محفظۀ جعبه دنده قرار گرفتهاند، انتقال مییابد. سیستم انتقال حرکت به ترتیبی است که استوانهها در دروگرهای دو استوانهای مخالف هم میچرخند، به طوری که یک ردیف علوفه دروشده در عقب دروگر بین دو استوانه باقی میماند. (شکل 5)
در زیر هر یک از استوانههای دستگاه یک سینی لغزنده نعلبکی مانند دوار که مستقل از چرخش استوانهها و با پیشروی تراکتور میچرخد، قرار دارد. این سینیها همانند کفشک عمل کرده و به عنوان تکیهگاهی برای دستگاه میباشند و با چرخش مستقل خود سُرخوردن دستگاه را بر روی زمین آسان میکنند.
هر استوانه معمولاً دارای سه الی چهار تیغه دو لب میباشد که بهصورت لولایی در پایه فنری زیر استوانهها قرار گرفتهاند. (شکل 6)
به دلیل سرعت دورانی بالا استوانهها، تیغهها در اثر نیروی گریز از مرکز به سمت لبه بیرونی استوانهها قرار گرفته و با نیروی ضربه عمل برش و قطع ساقههای علوفه را انجام میدهند.
فعالیت (صفحه 148 کتاب درسی)
پس از مجهزشدن به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی، همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی واحد آموزشی، وارد شوید. اجزای ماشینهای دروگر استوانهای را مورد شناسایی قرار دهید. یکسانی و تفاوتهای بین انواع ماشین بشقابی موجود در واحد آموزشی و تصاویر این کتاب را مقایسه و گزارش نمایید.
دروگر بشقابی:
دروگرهای بشقابی دارای دو یا چند بشقاب چرخنده افقی با اندازه یکسان هستند که با سرعتی حدود 3000 تا 3500 دور در دقیقه میچرخند. انتقال حرکت از محور تواندهی (P.T.O) تراکتور به بشقابها معمولاً به وسیله چند تسمه V شکل و چرخ دندهها انجام میگیرد. (شکل 7)
هر یک از بشقابها دارای 2 یا 3 تیغه کوچک دو لبه میباشند. تیغهها بهصورت معلق و آزاد در جای خود قرار میگیرند و به وسیله نیروی گریز از مرکز به لبه بیرونی بشقاب متمایل شده و عمل درو را انجام میدهند. برای استفاده از هر دو لبۀ تیز تیغهها میتوان آنها را پشت و رو نمود. هر دو بشقاب مجاور در ارتباط با یکدیگر کار کرده و علوفههای بریده شده را به عقب دروگر پرتاب میکنند و در پشت آنها ردیف میکنند (شکل 8). در دو انتهای محفظه جعبه دنده معمولاً دو کفش پهن تعبیه شده است که مانع از ساییدگی بیش از حد زیر محفظه میشوند.
بشقابهایی که در دو انتهای دروگر بشقابی قرار دارند معمولاً دارای یک قسمت مخروطی شکل فولادی هستند که مانند منحرفکننده، عمل میکنند و با کمک تخته ردیفساز و چوب ردیفساز، محصول درو شده را کاملاً از محصول درو نشده جدا میسازند.
در هنگام روشنبودن دروگرهای دوار اگر به هر دلیلی سرعت محور تواندهی (P.T.O) تراکتور کم شود (کمکردن دور موتور یا خاموش کردن پیتیاو تراکتور)، به دلیل تمایل به چرخش با همان سرعت قبلی که در استوانهها و بشقابهای دروگرهای دوار میباشد، این نیروی دورانی در جهت عکس یعنی از دروگر به محور تواندهی تراکتور منتقل و باعث ایجاد صدمه به دستگاه یا محور انتقال توان خواهد شد. از آن جایی که استوانه و بشقابها دارای جرم زیاد هستند و با سرعت زیاد میچرخند نمیتوان به یکباره سرعت آنها را کم و یا متوقفشان کرد زیرا فشار بیش از حدی که به چرخدندهها و اجزای انتقال توان وارد میشود. از اینرو یک کلاچ ایمنی یک طرفه در مسیر انتقال توان بر روی گاردان دستگاه قرار داده شده که فقط اجازه انتقال توان از محور تواندهی (P.T.O) تراکتور به دروگر را میدهد و اگر سرعت محور تواندهی (P.T.O) کمتر از سرعت دوارن استوانهها و یا بشقابهای دستگاه شود این کلاچ اجازه انتقال توان به صورت معکوس را نخواهد داد.
این دروگرها قابلیت کار در شیب را دارا میباشند. (شکل 12)
فعالیت (صفحه 151 کتاب درسی)
ساختار و اجزای ماشینهای دروگر استوانهای و بشقابی را مورد مقایسه قرار دهید. یکسانی و تفاوتها را مقایسه و مزیت هریک را ارزیابی کنید. در گزارش تنظیمی ضمن نمایش تصاویر، ارزیابی و نتیجهگیری خود را درج نمایید.
دروگر شانهای:
دروگر شانهای قدیمیترین نوع دروگر علوفه است که متداولترین آن نوع سوار در پشت تراکتور میباشد که نیروی آن از طریق محور پیتیاو تراکتور تأمین میشود. (شکل 13)
دستگاه دروگر شانهای بر اساس عمل برش بهوسیله دو لبۀ برنده، درو میکند. عمل برش توسط تیغههای محرک ذوزنقهای شکل که با حرکت رفت و برگشت خود در مقابل لبۀ برنده دیگر که بر روی انگشتیها قرار دارد، انجام میشود. تیغهها روی یک تسمه فلزی به نام زیربند پرچ شدهاند و برای تنظیم فاصله عمودی تیغهها با انگشتیها از قطعات فلزی به نام گیره یا روبند در چند نقطه مختلف با فواصل مساوی که روی تنه پیچ شدهاند استفاده شده است. این گیره همچنین باعث پیشگیری از لقی عمودی تیغهها میشوند. مجموعه تیغهها، انگشتیها، کفشهای داخلی و خارجی، تنه، گیرهها، تخته و چوب ردیفساز، شانه برش را تشکیل میدهند. کفشی که به اتصال سه نقطه دستگاه نزدیک است کفش داخلی و دیگری که در انتهای دیگر شانه برش است، کفش خارجی نامیده میشود. در زیر کفش قطعهای به نام پاشنه یا کفشک قرار دارد که از آن برای تنظیم ارتفاع برش استفاده میشود. (شکل 14)
در شانه برش دروگر شانهای تیغهها فقط یک لبه برش را تشکیل میدهند، لبه دیگر را صفحه انگشتی تشکیل میدهد. انگشتیها همچنین وظیفه دستهبندی علوفه برای برش به وسیله تیغهها و محافظت از تیغه را نیز به عهده دارد.
فعالیت (صفحه 152 کتاب درسی)
پس از مجهزشدن به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی، همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی واحد آموزشی، وارد شوید. اجزای ماشینهای دروگر شانهای را مورد بازشناسی قرار دهید. یکسانی و تفاوتهای بین انواع دروگر شانهای موجود در واحد آموزشی و تصاویر این کتاب را مقایسه و گزارش نمایید.
نیروی موردنیاز برای حرکت رفت و برگشتی تیغهها از محور تواندهی تراکتور تأمین شده و توسط واحد انتقال قدرت، منتقل میشود. واحد انتقال قدرت به تیغهها اغلب از نوع چلاق دستی میباشد. این سیستم محرک شامل محور اتصال تواندهی (گاردان)، فلکه و تسمه، چرخ لنگیدار با وزنه تعادل و چلاق دست میباشد. نیرو از محور تواندهی به فلکه تسمه و از آنجا به چرخ لنگی دار که چلاق دست بهطور خارج از مرکز به آن متصل شده است، منتقل میشود. چلاق دست حرکت دورانی چرخ لنگیدار را به حرکت رفت و برگشت تبدیل کرده تا عمل برش به وسیله تیغهها انجام شود. (شکل 16)
به علت حرکت رفت و برگشتی که تیغههای دستگاه دارند اگر جسم سختی (همانند سنگ) بین تیغهها قرار گیرد مانع حرکت تیغهها شده و باعث آسیبدیدن تیغهها میشود. جهت جلوگیری از واردشدن آسیب به تیغههای شانه برش دروگرشانهای از یک کلاچ ایمنی بین محور انتقال توان دروگر و چرخ تسمه استفاده شده است. در صورت واردشدن مانع سخت بین تیغهها، کلاچ وارد عمل شده و انتقال توان به تیغهها را قطع میکند تا تیغهها و سایر قطعات شانه برش آسیب نبیند. (شکل 17)
چون دروگرها معمولاً در هنگام کار در کنار تراکتور قرار میگیرند امکان برخورد آنها با موانع بزرگ وجود دارد که باعث آسیب جدی به شاسی و قسمتهای متحرک دستگاه میشود. از اینرو یک ضامن ایمنی که تحت فشار فنر میباشد در دروگر قرار داده شده است که در موقع برخورد با موانع بزرگ که احتمال آسیب رسیدن به دستگاه میرود این ضامن عمل کرده و دستگاه را از حالت کار خارج و اجازه دهد دستگاه به سمت عقب تراکتور منحرف شود. دقت شود در این حالت باید سریعاً محور پیتیاو را خاموش کرده و پس از رفع مانع و یا عبور از آن دستگاه به حالت کار برگردانده شود.
فعالیت (صفحه 153 کتاب درسی)
پس از مجهزشدن به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی، همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی واحد آموزشی، وارد شوید. سامانه انتقال نیرو در ماشینهای دروگر شانهای را مورد بازشناسی قرار دهید. با اتصال ماشین به تراکتور و راهاندازی سامانه، عملکرد کلی و اجزای سامانه را بررسی کنید. عکس، فیلم، توضیحات هنرآموز و برداشت خود را درگزارش بیاورید.
انواع بازدیدهای دروگر
1- بازدیدهای اولیه دروگرها قبل از راهاندازی
2- بازدید قبل از راهاندازی دروگر استوانهای
دروگر بایستی قبل از راهاندازی مورد بررسی، رفع نواقص و آماده به کار گردد.
فعالیت: آماده به کارکردن دروگر استوانهای (صفحه 153 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: دستمال یا پارچه تنظیف، جعبه ابزار مکانیک عمومی، آچار مخصوص تیغه، گریس پمپ، قطعات یدکی (تسمه، تیغه، پیچ، مهره، چادر یا پوشش)، روغن دان، روغن موتور، گریس،
مراحل انجام کار:
1- قطعات مختلف شاسی و قسمتهای لولایی دستگاه را تمیز کنید.
2- سلامت و عدم خوردگی و شکستگی ماشین را به دقت بررسی نمایید.
3- در صورت شلبودن پیچ و مهرهها آنها را سفت نمایید.
4- سامانه ضامن ایمنی را بررسی کنید.
5- کلیه گریسخورها را گریسکاری نمایید.
6- در صورتی که انتقال توان از محور انتقال توان تا جعبه دنده توسط تسمه انجام میشود کشیدگی تسمهها را کنترل و در صورت نیاز آنها را تعویض کرد.
7- تمامی قسمتهای لولایی دستگاه در شروع کار روغنکاری شود. در صورت استفاده زیاد از دستگاه در یک روز کاری دقت شود که قسمتهای لولایی خشک کار نکند چرا که باعث ساییدگی و در بلندمدت باعث ایجاد شکستگی در قسمتهای ساییده شده خواهد شد.
- در صورت لزوم (خوردگی، شکستگی، کندی) تیغهها را تعویض کنید، برای خارج کردن تیغه از محل خود به ترتیب زیر عمل کنید: (شکل 20)
- ابتدا اطراف تیغه را از محل اتصال به پین نگهدارنده آن تمیز کرده و اطمینان حاصل کنید که تیغه به راحتی بر روی پین خود آزادانه حرکت میکند.
- آچار مخصوص تعویض تیغه را بین لبه استوانه و سوراخی که نگهدارنده تیغه را به پایین فشار میدهد قرار داده و دسته آچار را کمی به سمت بالا بکشید.
- لبه تیغه را گرفته و انتهای آن را به سمت بالا برده و از پین نگهدارنده خارج کنید.
- ابزار را از لبه استوانه آزاد کنید.
- برای جا انداختن تیغه جدید نیز ابتدا با آچار، نگهدارنده تیغه را به سمت پایین فشار داده و سپس تیغه نو را جا بیندازید. در صورتی ک ه یک لبه تیغه کند شده و لبه دیگر آن سالم است میتوان برای استفاده از لبه سالم تیغه، آن را بر روی استوانه دیگر قرار داد.
- پس از جا انداختن تیغه و آزاد کردن آچار، از قرارگرفتن تیغه در پین خود اطمینان حاصل کنید. تیغه بایستی با دست به راحتی در جای خود حرکت کند.
بنابراین تیغههای نو را به همراه تیغههای کهنه به کار نبرید.
8- پینهای نگهدارنده تیغهها را از نظر ساییدگی کنترل کنید. چنانچه میزان ساییدگی پینها از نصف قطر معمول آنها بیشتر باشد باید آنها را تعویض و یا با جوش پر کرد.
9- بررسی کنید که چادر ایمنی دستگاه سالم باشد و برزنت اطراف آن دچار پوسیدگی و پارگی نداشته باشد.
10- لقی استوانهها را چک کنید. به این صورت که یک استوانه را با دست نگهداشته و استوانه دیگر را با دست به طرفین بچرخانید. اگر استوانه بهصورت تکی حرکت آزاد داشت باید با باز کردن درب جعبه دنده و سفتکردن مهره بالای چرخ دنده مخروطی آن، این لقی را از بین برد.
11- سینیهای زیر هر استوانه را چک کرده و در صورت شکستگی و یا لقی باید آن را تعمیر کرد.
12- به کامل کردن گزارش کار با شرح و تصویر اقدام نمایید.
فعالیت: بازدیدهای قبل از راهاندازی دروگر بشقابی (صفحه 155 کتاب درسی)
دروگر بشقابی را همانند دروگر استوانهای مورد بازدید قرار داده و آماده به کار نمایید.
فعالیت: بازدیدهای قبل از راهاندازی دروگر شانهای (صفحه 155 کتاب درسی)
آماده به کارکردن دروگر شانهای
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: دستمال یا پارچه تنظیف، جعبه ابزار مکانیک عمومی، آچار مخصوص، گریس پمپ، قطعات یدکی (تسمه، تیغه، انگشتی، پیچ، مهره،)، روغن دان، روغن موتور، گریس،
مراحل انجام کار:
1- شانه برش دستگاه را کاملاً تمیز کرده و قسمتهای مختلف آن را از لحاظ سلامت بررسی کنید. در صورت صدمه دیدن تیغهها و یا انگشتیها باید آنها را تعویض کرد.
2- چلاق دست را بازدید و در صورت نیاز تعمیر و یا تعویض شود.
3- سایر قسمتهای متحرک دستگاه را همانند دروگر دوار از لحاظ ساییدگی و شکستگی بررسی کرده و روغنکاری شود.
4- به کامل کردن گزارش کار با شرح و تصویر اقدام نمایید.
اتصال دروگر به تراکتور
دروگرها از نظر اتصال به تراکتور ممکن است جلو سوار، عقب سوار و یا وسط سوار باشند. دروگرهای رایج در ایران از نظر اتصال به تراکتور معمولاً به صورت عقب سوار (دنباله بند) میباشند و به اتصال سه نقطه تراکتور متصل میشوند. نیروی آنها از محور تواندهی تراکتور و از طریق گاردان تأمین میشود. برای دروگرهای 2 و 3 استوانهای به تراکتورهای با قدرت 45 تا 65 اسب بخار (تراکتور رومانی) نیاز میباشد.
فعالیت: اتصال دروگرهای دوار (استوانهای و بشقابی) به تراکتور و انجام تنظیمهای اولیه (صفحه 156 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: تراکتور سالم و آماده به کار، دروگر استوانهای، دروگر بشقابی، جعبه ابزار مکانیک عمومی، میل گاردان، انواع پین
مراحل انجام کار:
1- پس از اطمینان از سالم و آماده به کار بودن دستگاه، نقاط اتصال سه نقطه دروگر را به تراکتور متصل کنید.
2- گاردان را با رعایت اصول فنی و ایمنی به دروگر و تراکتور وصل کرده و از قفلشدن ضامن آن اطمینان حاصل کنید.
3- دستگاه را کمی از زمین بلند کنید و پایه نگهدارنده آن را در حالت حملونقل قرار دهید.
4- زنجیرهای مهارکننده بازوهای هیدرولیک تراکتور را سفت کنید به طوری که گاردان دروگر در وسط تراکتور قرار داشته باشد.
5- به کامل کردن گزارش کار با شرح و تصویر اقدام نمایید.
فعالیت: اتصال دروگر شانهای به تراکتور و انجام تنظیمهای اولیه (صفحه 156 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: تراکتور سالم و آماده به کار، دروگر شانهای، جعبه ابزار مکانیک عمومی، میل گاردان، انواع پین
مراحل انجام کار:
1- ضامن دروگر که دارای کرپی و پیچ مخصوص است به پایین بازوی سمت راست دروگر متصل کرده و پیچهای آن را سفت کنید.
2- همانند مراحل فعالیت پیشین عمل کرده، دروگر شانهای و گاردان را به تراکتور متصل کنید.
3- پس از اتصال سه نقطه دروگر به تراکتور، ضامن را به پین متصل کرده و خار آن را جا بزنید.
4- به کامل کردن گزارش کار با شرح و تصویر اقدام نمایید.
حمل و نقل دروگر متصل به تراکتور:
دروگرها معمولاً دارای دو وضعیت میباشند. یکی وضعیت کار و دیگری وضعیت حملونقل. در هنگام کار دروگرها در سمت راست تراکتور قرار میگیرند (شکل 22). با قرارگرفتن دروگر در سمت راست، تراکتور میتواند از مسیری که قبلاً علوفه آن توسط دروگر درو شده است عبور کند. در حالت حملونقل درون جاده، دروگر با توجه به اهرمبندی که برای آن در نظر گرفته شده است در راستای طولی تراکتور قرار میگیرد و یا بهصورت عمودی قرار داده میشود تا عرض آن برای حملونقل در جاده کم شود. (شکل 23) این تغییر وضعیت در بعضی از دروگرها بهصورت دستی و در بعضی دیگر به صورت هیدرولیکی انجام میگیرد.
فعالیت: تغییر حالت دروگر استوانهای از وضعیت کار به وضعیت حملونقل و بالعکس (صفحه 157 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: دروگر استوانهای متصل شده به تراکتور، جعبه ابزار مکانیک عمومی، انواع پین
مراحل انجام کار:
1- پین ضامن ایمنی را از روی شاخک مربوطه خارج کرده و ضامن را از روی شاخک جدا کنید. (شکل 24)
2- در حالی که دروگر توسط بازوهای هیدرولیک تراکتور کمی از سطح زمین فاصله دارد و بهصورت معلق میباشد، با چسبیدن به انتهای آن، دستگاه را به سمت پشت تراکتور هدایت کنید.
3- اهرم قفل کننده میله تغییر وضعیت را در جهت عقربههای ساعت بچرخانید.
4- میله تغییر وضعیت را روی شاخک محل نصب ضامن ایمنی جا زده و پین آن را ببندید. (شکل 25)
5- برای تغییر وضعیت به حالت کار عکس مراحل قبل را انجام دهید.
6- به کامل کردن گزارش کار با شرح و تصویر اقدام نمایید.
فعالیت: تغییر حالت دروگر شانهای از وضعیت کار به وضعیت حملونقل (صفحه 158 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: دروگر شانهای متصل شده به تراکتور، جعبه ابزار مکانیک عمومی، انواع پین، پیچ و مهره مخصوص، میله مربوطه
مراحل انجام کار:
1- انتهای شانه برش را از زمین بلند کنید.
2- میلۀ مربوط را به دستۀ شانه پیچ کنید.
3- از سفتشدن مهرۀ مربوطه اطمینان حاصل کنید.
تنظیم ماشینهای دروگر
تنظیم ارتفاع برش در برخی از گیاهان علوفهای چند ساله مانند یونجه از اهمیت بالایی برخوردار است. ارتفاع برداشت یونجه به ویژه در چین اول در تشکیل طوقه و استقرار جوانههای تولیدکننده ساقه نقش اساسی دارد. بهترین ارتفاع برداشت 10- 5 سانتیمتر بالای تاج یا طوقه یونجه میباشد تا جوانهها توانایی رشد مجدد و تولید ساقه جدید را داشته باشند. اگر در چینهای مختلف ارتفاع برداشت 5 یا کمتر از 5 سانتیمتر باشد ذخایر جوانههای تولیدکننده ساقه کاهش مییابد و سبب تسلط علفهای هرز بر مزرعه یونجه و کاهش تولید اقتصادی یونجه میگردد. در عمل چون در بسیاری از مناطق کشور بعد از عملیات تسطیح زمین، بذرپاشی انجام میشود و زارعین با شیارکش، شیارکشی مینمایند بنابراین، ارتفاع همه پشتهها برابر نخواهد شد و در زمان برداشت ارتفاع برداشت بوتهها بالای تاج نابرابر خواهد شد. بنابراین در سالهای بعد سبب کاهش تراکم بوته میشود. توجه به مقدار آب مصرفی برای یک کیلوگرم ماده خشک یونجه (1100 لیتر) اهمیت موضوع ارتفاع برداشت را بیشتر میکند.
به دلیل متفاوت بودن چگونگی عملکرد دروگرها با یکدیگر، هر ک دام تنظیمات خاص خود را دارند. به همین جهت تنظیمات هر کدام بهطور مجزا بررسی میشود.
تنظیم دروگر استوانهای:
تنظیمات دروگرهای استوانهای کم و تا حدودی ساده میباشد.
تنظیم ارتفاع برش: ارتفاع برش علوفه نسبت به شرایط مزرعه و نوع گیاه ممکن است متفاوت باشد. بهطور مثال در مزارع سنگلاخی برای جلوگیری از صدمه رسیدن به تیغهها و استوانهها ارتفاع برش را بالا میبریم. ارتفاع برش در این دروگرها به سه روش قابل تنظیم است:
الف) تعویض سینیهای لغزنده:
بعضی از دروگرهای استوانهای دارای سینیهای یدکی هستند که یک سری از آنها ارتفاع برش را کم و یک سری دیگر ارتفاع برش را زیاد میکند. که برای شرایط کاری مختلف میتوان سینی موردنظر را در زیر دستگاه قرار داد.
ب) استفاده از واشرهای فاصله انداز:
معمولاً در این نوع دروگرها با اضافهکردن سه یا چهار عدد واشر به ضخامت سه میلیمتر در بین سینی و استوانه، میتوان ارتفاع برش را اضافه کرد و با حذف واشرها ارتفاع برش را کاهش داد.
پ) استفاده از اهرم مخصوص تنظیم ارتفاع:
در بعضی از انواع دروگرهای استوانهای (دروگرهای استوانهای 185) اهرم مخصوصی بر روی جعبه دنده دستگاه قرار گرفته که با چرخاندن آنها فاصله سینی زیر استوانهها تغییر میکند (شکل 28). در ایران دروگرهای استوانهای 165 ساخته میشود و فاقد اهرم تنظیم ارتفاع هستند.
فعالیت (صفحه 159 کتاب درسی)
پس از مجهزشدن به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی، همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی واحد آموزشی، وارد شوید. ماشینهای دروگر استوانهای را شناسایی کنید. چگونگی تنظیم ارتفاع برش را بررسی کنید. برحسب نوع دستگاه انواع تنظیمات را با راهنمایی و نظارت هنرآموز بهصورت آزاد و متصل به تراکتور، انجام دهید. درستی تغییرات را در مزرعه، ارزیابی کنید. عکس، فیلم، توضیحات هنرآموز و برداشت خود را درگزارش بیاورید.
تنظیم فنر شناوری (تنظیم شناوری دستگاه)
برای اینکه دروگر در حال کار بتواند بهراحتی پستی و بلندی زمین را طی کند و تمام مزرعه را یکنواخت برداشت کند و از روی جوی و پشته به راحتی عبور کند، یک فنر تنظیم روی دروگر نصب شده است که به وسیله آن میتوان شناوری دروگر را تغییر داد.
در صورتی که وزن دروگر روی زمین کم باشد، دروگر با برخورد به کوچکترین مانع مرتباً بالا و پایین میپرد و ارتفاع برش یکنواخت نخواهد ماند. زیادبودن وزن دروگر باعث میشود دروگر نتواند مانع کوچک را رد کند و به قطعات آن آسیب وارد شود. در صورتی که زمین دارای ناهمواریهای زیاد یا سنگلاخی باشد فنر شناوری را در حالت کشش زیاد و اگر زمین صاف است فنر را در حالت کشش کم تنظیم کنید. برای قراردادن فنر شناوری در حالت کشش زیاد دروگر را در سطح شیبدار قرار داده به نحوی که استوانهها در سطح بالاتری قرار گیرند. فنر را در نقطۀ A باز کرده و در سوراخ پایینتر نقطه B قرار دهید.
در حین حملونقل، برای جلوگیری از نوسان عمودی، باید اهرم قفلکن در حالت قفل قرار داده شود. (شکل 30)
در صورتی که انتقال توان از گاردان دستگاه به جعبه دنده با تسمه انجام میشود، کشش تسمه بررسی شود.
فعالیت (صفحه 160 کتاب درسی)
پس از مجهزشدن به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی، در حضور هنرآموز فنر شناوری و نوسانات ماشینهای دروگر استوانهای را با راهنمایی و نظارت هنرآموز انجام دهید. درستی تغییرات را در ضمن حرکت در مسیر و شرایط مزرعه، ارزیابی و در صورت لزوم بازنگری کنید. گزارش کار خود را به هنرآموز تحویل دهید.
تنظیمات دروگر شانهای
دروگر شانهای نیز دارای تنظیماتی به شرح زیر میباشد:
تنظیم ارتفاع برش:
با تغییر وضعیت کفشکهای زیر شانه برش میتوان ارتفاع برش را تنظیم کرد. دقت شود که در هر حالت شانه برش باید در حالت تراز قرار گیرد.
تنظیم شناوری شانه برش:
با تنظیم کشش فنر شناوری میتوان میزان شناوری شانه برش را تنظیم کرد (شکل 32)
تنظیم تقدم شانه برش:
از آنجا که انتهای شانه برش آزاد است، در موقع درو، به علت مقاومت محصول، شانه به طرف عقب رانده میشود، برای جبران این جابهجایی، لازم است قبل از شروع درو زمانی که دروگر کار نمیکند، انتهای خارجی شانه برش کمی به طرف جلو برده شود. میزان تقدم شانه برش معمولاً 20 میلیمتر برای هر متر طول شانه برش است. (شکل 33)
تنظیم تمایل شانه برش:
شانه برش دستگاه معمولاً در حین کار بایستی موازی با سطح زمین حرکت کند ولی هنگامی که محصول در هم، پیچیده یا خوابیده باشد بهتر است نوک انگشتیها تا حدودی به طرف پایین متمایل گردد تا قبل از عمل درو، نوک انگشتیها بتوانند در میان آنها نفوذ کرده و محصول خوابیده را از سطح زمین بلند کنند.
در مناطق سنگلاخی باید از انگشتیهای مخصوص زمینهای سنگلاخی استفاده شود تا متمایل کردن شانه برش به انگشتیها آسیب نرسد. تمایل نوک انگشتی نسبت به زمین معمولاً توسط اتصالات مخصوص و یا تغییر طول ساق وسط تراکتور صورت میگیرد.
تنظیم صفحه و میله ردیفساز
صفحه و میله ردیفساز را نسبت به ارتفاع محصول میتوان تنظیم نمود. (شکل 34)
فعالیت (صفحه 162 کتاب درسی)
پس از مجهزشدن به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی، همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی واحد آموزشی، وارد شوید.
ماشینهای دروگر شانهای را بازشناسی کنید. سازوکار انواع تنظیمات و نقاط مربوطه را بازیابی کنید. با راهنمایی و نظارت هنرآموز به صورت آزاد و متصل به تراکتور، تنظیمات:
1- ارتفاع برش
2- شناوری شانه برش
3- تنظیم تقدم شانه برش و انگشتیها
4- تنظیم صفحه و میله ردیفساز را انجام دهید و درستی تغییرات را در مزرعه، ارزیابی کنید.
5- عکس، فیلم، توضیحات هنرآموز و یافتههای خود را درگزارش بیاورید.
تنظیمات دروگر بشقابی
برای بالابردن راندمان کاری این دروگر نیز باید تنظیماتی را انجام داد که شامل تنظیم ارتفاع برش، تنظیم تختۀ ردیفساز و تنظیم شناوری دروگر میباشد.
فعالیت: انجام تنظیمهای دروگر بشقابی (صفحه 162 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: دروگر بشقابی، تراکتور، جعبه ابزار مکانیک عمومی، انواع پین، پارچه تنظیف
مراحل انجام کار:
1- به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی مجهز شوید.
2- همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی واحد آموزشی وارد شوید.
3- ارتفاع برش دروگر بشقابی را به وسیلۀ تغییر موقعیت پاشنۀ کفشها تنظیم کنید. (شکل 35)
4- تختۀ ردیفساز را با تغییر سوراخهای آن تنظیم کنید.
5- فنر شناوری جهت میزان شناوری دستگاه، تنظیم کنید.
6- درستی تغییرات را در مزرعه، ارزیابی کنید.
7- عکس، فیلم، توضیحات هنرآموز و یافتههای خود را درگزارش بیاورید.
کاربرد و سرویس دروگرها
شرایط و زمان انجام عملیات درو
هدف اصلی در زراعت علوفه، تولید علوفه با کیفیت است. برای رسیدن به چنین هدفی افزون بر آماده به کار و تنظیمبودن تجهیزات، شرایط برداشت هم مناسب باشد.
این شرایط عبارتاند از:
زمان برداشت علوفه:
رعایت زمان برداشت علوفه اثر مستقیمی بر مقدار و کیفیت علوفه درو شده دارد. علوفهای که قبل از رشد کامل درو شود، حداکثر محصول را تولید نمیکند. چنانچه علوفه خیلی دیر درو شود و بیش از حد معین رشد کرده باشد، کیفیت آن کاهش مییابد.
یک روش معمول برای انتخاب زمان صحیح درو یونجه و شبدر، درصد گیاهان به گل رفتن مزرعه است. این شاخص در مناطق گرم شاخص خوب و تعیینکننده است. در این مناطق وقتی 50- 20 در مزرعه به گل رفته باشد، زمان مناسب برداشت فرارسیده است. در مناطق سرد این شاخص چندان مطلوب نیست. در مناطق سرد سیری ارتفاع بوته و پاجوشهای برآمده در قاعده طوقه هم تعیینکننده هستند.
گفتوگو (صفحه 163 کتاب درسی)
هریک از شرایط گیاهی نمایش داده شده در شکل (36) شرایط مناسب برداشت در چه مناطقی است.
شرایط زمین
طبیعی است که در هنگام درو مکانیزه علوفه به دلیل تردد تراکتور و ادوات داخل مزرعه، رطوبت خاک باید به اندازهای باشد که باعث فشردگی بیش از حد بستر گیاه نشود. رطوبت زمان برداشت باید در حد گاور باشد. از آنجایی که در برداشت علوفه خشک کردنی مانند یونجه از عملیات درو تا بارگیری کامل محصول حدوداً سه الی چهار روز زمان لازم است، بنابراین در هنگام درو بهتر است که خاک گاور باشد تا هم در این فاصله زمانی، ریشه یونجه آب کافی برای رشد مجدد داشته باشد و هم زمین فشرده نشود. همچنین باید دقت شود که میزان علوفه درو شده در هر روز نباید بیش از ظرفیت دستگاه بستهبند (بیلر) علوفه باشد. در برداشت یونجه اصطلاح صبح- بعد از ظهر در شرایط خوزستان رایج است یعنی صبح مورر زده شود و بعدازظهر روز بعد ریک زده شود و عمل بستهبندی در همان روز یا ساعت 10 روز بعد انجام شود.
روشهای درو با دروگرها:
انتخاب روش درو مناسب باعث بالابردن راندمان کاری دستگاه و کاهش استهلاک دستگاه و تراکتور میشود. در دروگرهای عقب سوار معمولاً دو روش متداول برداشت وجود دارد.
الف) روش پیرامونی:
این روش مناسب زمینهایی است که اولاً دارای پستی و بلندی- مانند جوی و پشته در آبیاری نشتی- نباشند و ثانیاً شکل زمین به مربع و یا دایره نزدیک باشد. در این روش در صورت محدودیت در حرکت تراکتور در بیرون از زمین، ردیف اول خلاف عقربه ساعت و ردیفهای بعدی در جهت عقربههای ساعت درو میشود.
ب) روش رفت و برگشتی:
این روش مناسب قطعاتی است که طول زمین به مراتب بیش از عرض آن است یا به علت داشتن جوی و پشته و سایر موانع، تراکتور را نمیتوان به راحتی و بهطور مداوم در طول و عرض زمین حرکت داد.
فعالیت: درو به روش رفت و برگشتی (صفحه 164 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: ماشین دروگر آماده به کار و تنظیم شده، تراکتور، جعبه ابزار مکانیک عمومی، انواع پین، پارچه تنظیف
مراحل انجام کار:
1- به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی مجهز شوید.
2- همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی واحد آموزشی وارد شوید.
3- دروگر را به تراکتور متصل کرده و در حالت حملونقل قرار دهید.
4- تراکتور حامل دروگر به وسیله فرد صاحب صلاحیت تا ابتدای مزرعه، هدایت گردد.
5- در ابتدای قطعه زمین تعیین شده تراکتور را تحویل بگیرید.
6- دروگر را به حالت کار در آورید.
7- تنظیمهای دروگر (تنظیم تراز و ارتفاع برش) را با توجه به شرایط بازنگری کنید.
8- با رعایت نکات ایمنی و اقدامات ضروری وارد مزرعه شده و در بالادست مزرعه و در ابتدای مسیر عرضی زمین قرار گیرید.
9- محل استقرار و جهت حرکت را به تأیید هنرآموز برسانید.
10- محور انتقال توان را در حالت موتور گرد قرار داده و دور آن را در حالت 540 دور در دقیقه تنظیم کنید.
11- تراکتور را در دندهای قرار دهید که سرعت پیشروی آن حدود 8-6 کیلومتر در ساعت باشد. (پس از تسلط به کار با دروگر و بسته به شرایط ناهمواری زمین و سنگلاخیبودن آن، میتوانید سرعت پیشروی را تا 11 کیلومتر در ساعت افزایش دهید.)
12- هم زمان با شروع حرکت با استفاده از اهرم هیدرولیک دروگر را بر روی زمین قرار دهید.
13- بالا دست زمین را (معمولاً 2 یا 3 ردیف) درو کنید تا حرکت میدان دور بالایی ایجاد شود. میتوان برای لهنشدن علوفه توسط تراکتور، در موقع درو در بالادست و پایین دست زمین بعد از هر رفت با دنده عقب به اول مزرعه برگشت و مسیر دوم و سوم را به همین ترتیب درو کرد.
14- بعد از درو کردن بالای مزرعه برای دورزدن با تراکتور به راحتی و بدون استفاده از دنده عقب، مطابق شکل 38 مسیر شماره 4 را شروع به درو کرده تا به انتهای مزرعه برسید.
15- با رسیدن به انتهای زمین، پایین مزرعه را همانند بالای آن 2 یا 3 ردیف درو کنید تا میدان دور پایینی ایجاد شود. در ادامه مسیر شماره 8 را به سمت بالای زمین درو کنید.
16- به همین ترتیب مسیر 9 و 10 و... را درو کرده به طوری که این قطعه تا انتهای عرض زمین بهطور کامل درو شود.
17- سپس به قطعهای که مسیر 8 را درو کردهایم رفته و همانند قطعه قبلی عمل درو را تا رسیدن به انتهای دیگر عرض زمین درو میکنید.
18- با تمامشدن دو قطعه کناری، تنها قطعه وسطی زمین میماند که آن را نیز همانند دو قطعه قبلی درو کنید.
19- در طول مسیرها، ضمن کنترل نحوه انجام کار به وضعیت کارکرد دروگر توجه کنید.
20- در صورتی که در مسیر حرکت مانعی بزرگ و جود داشته باشد با تغییر مسیر و یا متوقفکردن دوران محور انتقال توان و بالا بردن دروگر با سرعت پایین از مانع رد شوید.
21- عکس، فیلم، توضیحات هنرآموز و یافتههای خود را درگزارش بیاورید.
سرویس و نگهداری دروگرها
برای سرویس هر دروگر باید از کتابچۀ راهنمای همان دروگر استفاده کنید و دستورات ایمنی را بهطور کامل و بهصورت جدی رعایت نمایید.
فعالیت: سرویس دروگرهای علوفه (صفحه 166 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد مورد نیاز: ماشین دروگر، تراکتور، جعبه ابزار مکانیک عمومی، پارچه تنظیف، روغن موتور و گریس، روغندان و گریس پمپ، قطعات یدکی
مراحل انجام کار:
1- دستگاه کاملاً شستوشو داده و تمیز کنید.
2- در اول فصل کار و پس از هر 10 ساعت کار، گریسخورها گریسکار شود.
3- در موقع شروع کار قسمتهای لولایی دستگاه حتماً روغنکاری شود. و در حین کار نیز از خشکنبودن قسمتهای لولایی اطمینان حاصل کنید.
4- میزان روغن درون جعبه دنده دستگاه بررسی و تنظیم کنید (تعویض یا سرریز).
5- به صورت دورهای پیچ و مهرهها را بررسی و در صورت نیاز، آنها را به اندازۀ لازم محکم کنید.
6- دروگر را پس از هر بار عملیات درو تمیز کنید تا ضمن سالم ماندن قطعات، در صورت صدمه دیدگی، عیوب احتمالی به راحتی مشاهده و رفع شود.
7- قطعات فرسوده یا معیوب را شناسایی، تعمیر و یا تعویض نمایید.
8- در پایان فصل کار دروگر را در محل سرپوشیده انبار کنید. قبل از انبار کردن دروگر آن را سرویس نموده، قسمتهای صیقلی را که ممکن است در معرض هوا زنگ بزند با مواد مناسب مانند ضد زنگ، مواد روغنی و غیره بپوشانید و عیوب احتمالی دستگاه را بررسی و نسبت به رفع عیب اقدام کنید.
9- عکس، فیلم، توضیحات هنرآموز و یافتههای خود را درگزارش بیاورید.
برداشت علوفه با چاپر
برداشت ذرت علوفهای
ذرت یکی از گیاهان با ارزش غذایی بسیار عالی جهت تأمین نیاز غذایی دام و طیور میباشد که به دو صورت دانهای و علوفهای قابل برداشت و مصرف است. در برداشت دانهای، دانه از بوته ذرت جدا میشود و در برداشت علوفهای، بوته ذرت بهطور کامل درو و خرد میگردد، سپس ذرت خردشده سیلو میشود تا تخمیر شده و برای مصرف دام آماده گردد.
مهمترین شرایط ذرت برای سیلو کردن عبارتاند از:
1- قطعات ذرت خردشده دارای کیفیت برش مناسب و هم اندازه باشند
مقطع برش خورده علوفه باید یک شکل و یک اندازه بوده و مقطع آن دارای لهشدگی یا پارگی نباشد. زیرا قسمتهای لهیدهشده استعداد فسادپذیری بالایی داشته و ممکن است تمام محصول سیلو شده را ضایع کرده یا ارزش تغذیهای آن را کاهش داده و یا بد هضم نماید. (شکل 40)
2- برداشت ذرت علوفهای در مرحله مناسب از رشد انجام شود (شکل 41)
در برداشت ذرت باید مقدار آب موجود در ساقه، برگ و دانهها به اندازه مطلوب رسیده باشد. در صد رطوبت در توده زنده در این مرحله را حدود 35% ذکر میکنند. بهصورت صحرایی این اندازه مطلوب را میتوان با توجه به وضعیت ظاهری بوته ذرت بهصورت زیر تشخیص داد:
- گل آذین نر (انتهای بوته) از هم باز بوده و دو پرچم پایینی بهصورت افقی قرار گیرد.
- رنگ کاکل بلال باید قهوهای تیره باشد.
- دانهها زرد شده باشند به طوری که دانههای واقع در یک سوم پایینی بلال سفت باشند.
- برگهای پایینی، خشک شده باشند.
ماشینهای برداشت ذرت علوفهای
به طور کلی، برای درو، خردکردن ذرت علوفهای در مزرعه و هدایت آن به داخل تریلر یا کامیون از ماشین برداشت ذرت علوفهای یا چاپر استفاده میشود. این ماشینها از نظر تأمین توان موردنیاز، به دو دسته خودگردان و کششی تقسیم میشوند. ماشینهای خودگردان آن دسته هستند که مجهز به موتور محرک میباشند (شکل 42) حال آنکه در نوع کششی، به یک منبع تأمینکننده توان مانند تراکتور احتیاج است. (شکل 43)
هر دو نوع ماشین در حین حرکت ساقه علوفه را از چند سانتیمتری سطح زمین درو کرده یا علوفه دروشده را از روی زمین بلند کرده و به واحد برش هدایت میکنند. علوفه در واحد برش به اندازۀ یکسان بریده شده و با شتاب ایجاد شده، توسط لولۀ تخلیه وارد ماشین حمل میشوند (شکل 44)
اجزای چاپر
اجزای ماشینهای برداشت ذرت علوفهای را با توجه به وظایفی که برعهده دارند میتوان در پنج واحد زیر دستهبندی نمود:
1- واحد درو و هدایت محصول (هد یا دماغه): دروی علوفه یا برداشت علوفه درو شده و هدایت محصول به واحد تغذیه در این قسمت انجام میشود.
2- واحد تغذیه: واحد تغذیه از تعدادی غلتک تشکیل شده است که وظیفه دارند علوفه را از دماغه گرفته و بهصورت یکنواخت به واحد برش هدایت کنند.
3- واحد برش: خردکردن ذرت و هدایت آن به سمت واحد تخلیه در این قسمت انجام میگیرد.
4- واحد تخلیه: وظیفه این قسمت، هدایت محصول خردشده به ماشین حمل میباشد.
5- واحد انتقال قدرت: این واحد وظیفه انتقال توان به سایر واحدهای ماشین را دارد و شامل چند جعبه دنده، گاردان، تسمه و زنجیر و تجهیزات ایمنی میباشد. (شکل 45)
فعالیت: شناسایی اجزای ماشین چاپر (صفحه 172 کتاب درسی)
پس از مجهزشدن به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی، همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی واحد آموزشی، وارد شوید. اجزای ماشینهای دروگر ذرت (چاپر) را مورد بازشناسی قرار دهید. یکسانی و تفاوتهای بین انواع چاپر موجود در واحد آموزشی و در صورت امکان منطقه و تصاویر این کتاب را مقایسه و گزارش نمایید.
تنظیم ماشین برداشت ذرت علوفهای
در صورتی که محصول برداشتشده توسط ماشین برداشت ذرت علوفهای کیفیت و اندازه مطلوب را خواهد داشت که تنظیمات موردنیاز واحدهای مختلف آن به درستی انجام شده باشد. با توجه به اهمیت بالای این تنظیمات، تنظیمات تک تک واحدهای این ماشین در ادامه بررسی میشود.
واحد درو و هدایت محصول (هد یا دماغه):
ماشینهای برداشت ذرت علوفهای ممکن است به انواع متفاوتی از دماغه مجهز باشند. (شکل 46)
در ماشینهای کششی متداول در کشور، دماغه بهصورت سه شاخه است و دو دهانه دارد (شکل 47) دهانهها در حین پیشروی دو ردیف ذرت را در برگرفته، درو میکنند. در زیر دماغهها کفشکی نصب شده است که ارتفاع دماغه از سطح زمین به وسیله آن تثبیت میشود. ضمن آنکه کفشک، دماغه را از صدمات احتمالی هنگام برخورد با زمین محافظت مینماید. شاخههای دماغه دارای زنجیرهای نقاله هستند.
روی زنجیرها با فاصله مساوی قاشقکهایی نصب شده است. زنجیرها ضمن حرکت دورانی، ساقههای ذرت را به کمک قاشقکها به انتهای دهانه میکشند تا پس از درو به وسیله تیغههای بیضی و Z شکل زیر دماغه، به سمت واحد تغذیه هدایت شوند. (شکل 48)
فعالیت: تنظیم دماغه در چاپر دو ردیفه تراکتوری (صفحه 173 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: تراکتور، چاپر، جعبه ابزار مکانیک عمومی، انواع پین، پارچه تنظیف، دفترچه راهنمای کار و سرویس مخصوص همان مدل
مراحل انجام کار:
1- به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی مجهز شوید.
2- وضعیت استقرار دماغه را با توجه به شرایط زمین تنظیم کنید.
- برای برداشت ذرت در زمین نرم، قسمت قطور قطعه تنظیم ارتفاع را زیر جعبه دنده قرار دهید. (شکل 48)
- برای برداشت ذرت در سطح ناهموار، قسمت باریک قطعه تنظیم ارتفاع را زیر جعبه دنده قرار دهید.
- برای برداشت ذرت در شرایط عادی برداشت محصول، قطعه تنظیم ارتفاع را عمود بر جهت حرکت قرار دهید. (شکل 49)
3- صفحه جداکننده قاب محافظ علوفه را با استفاده از دستگیرههای آن در جهتهای بالا و پایین و همچنین به صورت دور یا نزدیک به ماشین تنظیم کنید. (شکل 50)
4- هدایتکننده علوفه به طرف زنجیرهای بالابر را در جهتهای طولی و همچنین به صورت دورانی تنظیم کنید (شکل 51)
5- در گزارش تنظیمی ضمن نمایش تصاویر، ارزیابی و نتیجهگیری خود را درج نمایید.
واحد تغذیه:
واحد تغذیه از تعدادی غلتک تشکیل شده است که در مجاورت هم و دو به دو روی هم قرار دارند. غلتکهای بالایی در جهت عکس غلتکهای پایینی میچرخند و بهصورت شناور در محل خود قرار دارند تا بتوانند با تغییر حجم علوفه ورودی تغییر موقعیت بدهند. سرعت غلتکهای تغذیه را میتوان با استفاده از جعبه دنده محرک آن در سه وضعیت تنظیم کرد. (شکل 52)
شکل 52- جعبه دنده تنظیم سرعت باردهی غلتکهای تغذیه
تغییر سرعت باردهی غلتکهای تغذیه در تعیین اندازه طول برش تأثیر دارد. در جدول 1 اندازه طول برش نسبت به وضعیت باردهی غلتکهای تغذیه مشخص شده است.
فعالیت: تنظیم سرعت غلتکهای تغذیه (صفحه 175 کتاب درسی)
با استفاده از دفترچه راهنمای کار و سرویس ماشین با توجه به نوع و مدل چاپر و دادههای فرضی در مورد طول قطعات برش، وضعیت باردهی را تعیین و اهرم مربوطه را در وضعیت مناسب قرار دهید. از تغییرات و مشاهدات خود عکس و فیلم برای گزارش تهیه کنید.
تنظیم جهت دوران غلتکهای تغذیه:
انتقال نیرو به غلتکهای تغذیه توسط جعبه دندهای به نام جعبه دنده معکوس انجام میگیرد. با استفاده از این جعبه دنده میتوان دوران غلتکها را متوقف یا معکوس کرد. (شکل 53)
شکل 53- تنظیم جهت دوران غلتکهای تغذیه
این عمل جهت جلوگیری از ورود مواد مخرب یا بار اضافه به ماشین است. به عبارت دیگر برای تنظیم میزان تغذیه علوفه است همچنین در مواقعی که به علت ورود بیش از اندازۀ علوفه به واحد برش و جمعشدن علوفه خردشده در لولۀ هادی، دستگاه تحت فشار قرار گرفته و از کار افتاده باشد با برعکسکردن جهت چرخش غلتکهای تغذیه، علوفه وارد واحد برش نمیشود و علوفههای خردشدۀ قبلی به بیرون کشیده شده، جا برای علوفه جدید باز میشود.
فعالیت: تنظیم جهت دوران غلتکهای تغذیه (صفحه 176 کتاب درسی)
با استفاده از دفترچه راهنمای کار و سرویس ماشین با توجه به نوع و مدل چاپر، اهرم تغییردهنده جهت دوران غلتکهای تغذیه را در وضعیتهای مختلف قرار داده و تغییرات ناشی از عمل خود را مشاهده کرده و مستندسازی نمایید.
واحد برش:
ذرت دروشده پس از عبور از واحد تغذیه وارد واحد برش میشود. واحد برش شامل یک استوانه دوار است که روی آن تعدادی تیغه با فاصله و زاویه مساوی قرار گرفتهاند. زاویه، فاصله و تعداد تیغهها روی استوانه قابل تنظیم است. با دوران استوانه و عبور تیغههای متحرک از مقابل تیغههای ثابت مواد ورودی به اندازههای مشخص بریده میشوند و به خارج از محفظه خردکن هدایت میشوند. (شکل 54)
در چاپرهای خود گردان، مواد پس از خروج از استوانه خردکن وارد قسمت شتابدهنده میشوند و بعد توسط لوله تخلیه به داخل ماشین حمل، هدایت میگردند.
واحد دوباره خردکن:
وقتی که بوته ذرت وارد استوانه برش میشود بلال ذرت مانند قسمتهای دیگر ذرت به قطعات مساوی برش داده میشود ولی با این حال دانههای بلال که حاوی پروتئین و مواد مغذی میباشند همچنان روی چوب بلال باقی میمانند که هضم آن برای دام مشکل است. واحد دوباره خردکن، چوب بلال را خرد میکند و دانهها را باز میکند تا پروتئین در داخل علوفه پخش شود. (شکل 55)
فعالیت: تنظیمات واحد خردکن (صفحه 176 کتاب درسی)
با استفاده از دفترچه راهنمای کار و سرویس ماشین با توجه به نوع و مدل چاپر، تیغههای برش ثابت و متحرک را تنظیم نمایید.
دقت کنید: فاصله، زاویه و تعداد تیغههای متحرک روی استوانه برش قابل تنظیم است.
از تغییرات و مشاهدات خود عکس و فیلم برای گزارش تهیه کنید.
واحد تخلیه:
واحد تخلیه شامل لوله تخلیه و تجهیزات مربوط به جابهجایی لوله است. چون محصول مستقیماً بعد از برش وارد ماشین حمل میشود، متناسببودن ارتفاع لوله تخلیه با ماشین حمل و کنترل لوله در جهتهای مختلف از اهمیت ویژهای برخوردار است.
لوله تخلیه دارای سه نوع حرکت است:
1- حرکت چرخشی:
لوله تخلیه از قسمت گلویی حرکت چرخشی دارد، این چرخش به راننده امکان میدهد که کنترل طولی محصول خروجی را انجام دهد. (شکل 57)
2- حرکت عمودی کلاهک سر لوله:
کلاهک سر لوله به سمت بالا و پایین حرکت عمودی دارد. این حرکت به راننده امکان میدهد تا حرکت عرضی محصول از خروجی را کنترل کند. (شکل 58)
3- حرکت عمودی حمل و نقل:
در حالت حملونقل لولۀ تخلیه به سمت عقب ماشین باید قرار گیرد. در چاپرهای خودگردان لوله تخلیه در حالت حملونقل در نشیمنگاه مخصوص خود قرار میگیرد اما چاپرهای دو ردیفه دارای نشیمنگاه لوله نمیباشد. (شکل 59)
واحد شتابدهنده و پرتاب:
در ماشینهای خودگردان قبل از اینکه محصول خردشده وارد لوله تخلیه شود از قسمتی به نام شتابدهنده عبور میکند تا شتاب بیشتری گرفته و مسیر تخلیه را به راحتی طی کند. شتابدهنده یک استوانه دوار است که روی آن تعدای تیغه با دندانههای خاص با سرعت بالا میچرخند و به محصول خردشده نیروی زیادی وارد میکند تا محصول برای خروج از لوله شتاب بگیرد. (شکل 60)
فعالیت: تنظیم لوله تخلیه در چاپر دو ردیفه تراکتوری (صفحه 178 کتاب درسی)
1- با کمک اهرم کنترل جهت لوله تخلیه، لوله تخلیه را در جهتهای مختلف بچرخانید. (شکل 61)
2- با استفاده از اهرم کنترل کلاهک، موقعیت آن را تغییر دهید.
3- لوله تخلیه را در موقعیت حملونقل قرار دهید. (شکل 62)
4- از تغییرات و مشاهدات خود عکس و فیلم برای گزارش تهیه کنید.
سرویس ماشین برداشت ذرت علوفهای:
عملیات سرویس و نگهداری به موقع لازمه استفاده صحیح و مفید از ماشین برداشت ذرت علوفهای میباشد. این سرویسها شامل: روغنکاری، تمیز کردن و بازرس قطعات، تعویض یا تعمیر قطعات، بازدید قسمتهای متحرک مانند زنجیر، تسمه و چرخ دندهها و غیره میباشد.
فعالیت: سرویس ماشین برداشت ذرت علوفهای (صفحه 179 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: چاپر کششی، جعبه ابزار مکانیک عمومی، پارچه تنظیف، دفترچه راهنمای کار و سرویس مخصوص همان مدل
مراحل انجام کار:
1- به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی مجهز شوید.
2- جعبه دندهها را روغنکاری کنید.
|
|
|
|
|
|
3- گریسخورهای ماشین را در زمانهای مشخص شده در دفترچه راهنما، گریسکاری کنید و برای اینکه گریس به همه قسمتها برسد پس از گریسکاری دستگاه را چند دقیقهای به کار اندازید.
4- کشش زنجیرها و تسمه ماشین را کنترل و برابر دستورالعمل، تنظیم کنید.
دقت کنید: هنگام انجام سرویس موارد زیر باید رعایت شود:
- ماشین خاموش باشد و کلیه قسمتهای گردنده، کاملاً از حرکت باز ایستاده باشند.
- ماشین، بر روی سطح صاف قرار داشته باشد.
- لباس کار بیش از حد تنگ یا گشاد نباشد.
- از ریختن روغن و مواد سوختی و یا آب، در جایگاه سرویسکاری خودداری شود.
5- در گزارش خود در مورد تنظیمات مختلف در چاپر، ضمن نمایش تصاویر، ارزیابی و نتیجهگیری خود را درج نمایید.
فعالیت: اتصال چاپر دو ردیفه به تراکتور (صفحه 180 کتاب درسی)
1- تراکتور را پس از بازدیدهای اولیه روشن نموده و با دنده عقب به سمت چاپر حرکت دهید.
2- ارتفاع پایه نگهدارنده چاپر را متناسب با تراکتور تنظیم کنید. (شکل 68)
3- با هدایت تراکتور به سمت عقب، مالبند ذرت خردکن و چاپر را با پین مناسب متصل کنید.
4- بعد از اتصال ماشین به تراکتور جک نگهدارنده را به طرف عقب بگردانید و مهار کنید (شکل 68 راست)
5- گاردان را به محور تواندهی تراکتور و محور ماشین متصل کرده و از قفلشدن آن مطمئن شوید.
دقت کنید: (شکل 69)
- کلاچ گاردان به سمت ماشین باشد.
- پوسته گاردان را توسط زنجیر مهار شده باشد.
- میله گاردان روی پایه نگهدارنده قرار گرفته باشد.
- شیلنگ هیدرولی کاز محلهای مخصوص عبور کرده باشد تا در حین حرکت صدمه نبیند.
6- شیلنگ هیدرولیک را پس از تمیز کردن به خروجی هیدرولیک تراکتور متصل کنید.
حملونقل ماشینهای برداشت ذرت علوفهای
ماشینهای دو ردیفه برای حرکت و کار باید به تراکتور متصل شوند. این ماشینها بهصورت کششی به تراکتور متصل میشوند. اتصال چاپرهای کششی همانند ادوات کششی است. بعد از اتصال صحیح مالبند به چاپر، اتصال محور انتقال توان تراکتور با محور انتقال نیروی ماشین صورت میگیرد و جهت حرکت دماغه اتصال شیلنگ هیدرولیک ماشین به تراکتور انجام میشود.
در هنگام برداشت علوفه، تراکتور در کنار ذرتهای چیده نشده حرکت میکند و چاپر، در پشت و سمت راست تراکتور قرار میگیرد اما حملونقل ماشین در جاده به دلیل عرض زیاد دستگاه و تراکتور مشکل خواهد بود. بنابراین، چاپرهای کششی دارای امکاناتی برای تغییر و ضعیت از حالت حملونقل به حالت کار و بالعکس میباشند.
فعالیت: قراردادن چاپر دو ردیفه در حالتهای حملونقل و کار (صفحه 181 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: تراکتور، چاپر، جعبه ابزار مکانیک عمومی، انواع پین، پارچه تنظیف، دفترچه راهنمای کار و سرویس مخصوص همان مدل
مراحل انجام کار:
1- به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی مجهز شوید.
2- روی صندلی راننده بنشینید و طنابی که متصل به پین آزادکن شاسی در پشت صندلی روی دستگاه قرار دارد بکشید تا پین آزاد شود. (شکل 70)
دقت کنید: پشت ماشین چاپر مانعی و جود نداشته باشد.
3- در حالی که طناب را در حالت کششی نگه داشتهاید، تراکتور را به آرامی به عقب برانید و بهطور هم زمان، فرمان را کمی به راست بچرخانید.
4- آن گاه که چاپر در پشت تراکتور قرار گرفت، طناب را رها کنید تا پین به محل خود برگردد.
5- برای قراردادن چاپر در وضعیت کار، در حالی که طناب را کشیده و تراکتور را به سمت جلو میرانید، فرمان را کمی به طرف چپ بچرخانید. اگر جابهجا نشد، جلوی چرخ خارجی ماشین مانعی قرار داده و عملیات را تکرار کنید.
راهاندازی اولیه و آماده به کار نمودن ماشین:
قبل از انجام عملیات برداشت لازم است ماشین را در حالت بدون بار راهاندازی و آزمایش کنید.
فعالیت: قراردادن چاپر دو ردیفه در حالتهای حملونقل و کار (صفحه 181 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: چاپر متصل به تراکتور، جعبه ابزار مکانیک عمومی، پارچه تنظیف، دفترچه راهنمای کار و سرویس مخصوص همان مدل
مراحل انجام کار:
1- با لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی سوار تراکتور شوید.
2- دماغه را با کمک اهرم هیدرولیک بر روی زمین گذاشته، چاپر را در وضعیت کار قرار دهید.
3- یکبار دیگر اتصالات و تنظیمات و سرویسها را بررسی کنید تا مطمئن شوید که همه شرایط برای کار مهیا است.
4- اهرم راهاندازی که در پشت صندلی در دسترس راننده قرار دارد را در وضعیت خلاص (وسط) قرار دهید.
5- به وسیله اهرم جعبه دنده باردهی، غلتکهای تغذیه را در سرعت مناسب قرار دهید (شکل 14)
6- محور انتقال توان را به کار اندازید.
7- با گاز دستی دور موتور را به حدی برسانید که محور انتقال توان با دور مناسب (با شقت 6 خار 540 و با شفت 21 خار 1000 دور در دقیقه) به چرخش درآید.
8- دستگاه را به مدت چند دقیقه به همین حالت نگه دارید و کارکرد ماشین را بررسی نمایید. در صورت وجود صدای غیرطبیعی یا عملکرد نادرست، اقدامات لازم را برای برطرف کردن عیب انجام دهید.
9- برای از حرکت انداختن چاپر، با کم کردن دور موتور اهرم راهاندازی را به وضعیت خلاص برگردانید.
اجرای عملیات برداشت
عملیات برداشت علوفه سیلو شدنی با چاپر، باید بهصورت برنامهریزی شده صورت گیرد تا بتوان ضمن صرفهجویی در هزینه و زمان، بازده کاری یا ظرفیت مزرعهای ماشین را تا حد امکان بالا برد.
مسیر حرکت ماشین:
حرکت تراکتور حامل چاپرهای ردیفی بایستی در راستای ردیفهای کاشت باشد. در مورد چاپرهای با هد خورشیدی هم هر چند مشکلی ایجاد نمیشود اما حرکت در امتداد ردیفها ترجیح داده میشود. جوی و پشتهها و سایر عوارض قبل از ورود چاپر بایستی حذف و اصلاح گردد. با این حال راستای حرکت به عوارض جزیی بایستی به ترتیبی انتخاب شود تا دستگاه در مسیر حرکت با مانع جدی روبهرو نگردد.
در ماشینهای خودگردان برای مسیر اول لوله تخلیه رو به عقب قرار داده شده و ماشین حمل در پشت ماشین حرکت میکند. اما در چاپرهای کششی با توجه به اینکه دستگاه و تراکتور در یک راستا حرکت نمیکنند و چاپر در سمت راست تراکتور قرار میگیرد، مسیر حرکت باید طوری انتخاب شود که از لهشدن ساقههای برداشت نشده در زیر چرخهای تراکتور جلوگیری شود. به همین منظور، در صورت امکان باید مسیر اول را از کنار مزرعه طی نمود و اگر در اطراف یا وسط مزرعه مسیر خالی پیشبینی نشده باشد بهتر است به اندازه عرض تراکتور در طول مزرعه برداشت دستی صورت گیرد و سپس تراکتور وارد مزرعه شود.
انتخاب ماشین حمل مناسب:
یکی از عوامل مهم در تعیین بازده کار ماشین برداشت ذرت سیلویی، ماشین حمل است. با وجودی که تمام ماشینهای برداشت ذرت علوفهای دارای مالبند یدککش عقب میباشند که تریلر را مستقیماً میتوان به آن متصل نمود اما بهتر است که یک کامیون یا تراکتور جداگانه با تریلر مخصوص برای بارگیری و حمل علوفه برداشتی در نظر گرفته شود.
نگهداری چاپر در فصل بیکاری:
چاپرها اعم از یدکش یا خودگردان، ماشینهای گران قیمت و نسبتاً حساس هستند لذا بایستی در سرویس و نگهداری آن دقیق بود.
فعالیت: نگهداری چاپر در فصل بیکاری (صفحه 182 کتاب درسی)
ابزار، وسایل، تجهیزات و مواد موردنیاز: چاپر، تراکتور، جعبه ابزار مکانیک عمومی، پارچه تنظیف، دفترچه راهنمای کار و سرویس مخصوص همان مدل، انواع روغن و گریس توصیهشده، روغندان و گریس پمپ، هانگار
مراحل انجام کار:
1- به لباس کار و تجهیزات ایمنی فردی مجهز شوید.
2- ماشین را برای مدتی به کار اندازید و سپس روغن هر یک از جعبه دندهها را تخلیه نموده و تعویض کنید.
3- علوفه و مواد اضافی را از روی ماشین پاک نموده و ماشین را کاملاً تمیز کنید.
4- کلیه گریسخورها را گریسکاری کنید.
5- زنجیرهای بالابر را باز نموده و چرخ زنجیرها و محلهای مربوط را تمیز و روغنکاری کنید سپس زنجیرها را نصب کنید.
6- فلکه سنگ تیغه و قطعات مربوط را تمیز نموده و روغنکاری کنید.
7- تمامی تیغههای متحرک و ثابت برش علوفه را تمیز و روغنکاری کنید.
8- چرخهای ماشین را باز کنید و به جای آنها بلوکهای چوبی یا سیمانی قرار دهید و هرگز باد چرخها را خالی نکنید.
9- قطعات مستهلک را تعویض کنید.
10- قسمتهایی از ماشین که زنگ زده یا رنگ آنها ریخته شده است را ترمیم و سپس رنگ کنید.