درسنامه آموزشی تزئینات گچی و مبلمان پارچه‌ای و پلیمری کلاس دوازدهم معماری داخلی

واحد یادگیری 7: شایستگی اجرای مبلمان پلیمری

آیا تا به حال پی برده‌اید

1- مبلمان را غیر از چوب با چه مواد اولیه‌ای دیگری می‌توان ساخت؟
2- در مبلمان پلیمری از چه نوع مواد پلیمری استفاده می‌شود؟
3- در مبلمان پلیمری از پارچه نیز می‌توان استفاده کرد؟
4- تفاوت کلاف چوبی و پلیمری مبلمان در چیست؟
5- یک مبل پلیمری چگونه ساخته می‌شود؟

استاندارد عملکرد

پس از اتمام این پودمان، هنرجویان قادر خواهند بود با توجه به طرح و نقشۀ مورد نظر، از قطعات آمادۀ مبلمان پلیمری، پارچه، اسفنج و سایر لوازم و ابزار مورد نیاز، مبل‌های ساده پلیمری بسازند و آنها را رویه‌کوبی کنند.

مقدمه

در واحد یادگیری گذشته با ساختار مبلمان تمام پارچه و روش ساخت چند مبل ساده آشنا شدید و با کمک و راهنمایی‌های هنرآموز خود توانستید آنها را بسازید و با پارچه به طور کامل پوشش داده و رویه‌کوبی کنید. در این واحد یادگیری با روش ساخت مبلمان پلیمری آشنا شده و نحوۀ اتصال قطعات آن به یکدیگر را خواهید آموخت.مبل‌های پلیمری دارای اسکلت یا کلاف از مواد پلیمری هستند. یعنی ابتدا قطعات مبل از مواد پلیمری به صورت تزریق در قالب، ساخته شده و پس از شکل‌گیری از قالب خارج می‌گردند. قطعات پس از خروج ازقالب، رنگ‌کاری یا رویه‌کوبی می‌شوند. قطعات مبلمان پلیمری پس از رنگ‌کاری یا رویه‌کوبی، بسته‌بندی می‌شوند و به محل مصرف حمل شده و در آنجا به هم متصل (ونتاژ) می‌شوند. قسمت‌هایی از مبل که باید رویه‌کوبی شوند نیاز به رنگ‌کاری ندارند و فقط با پارچه و فوم یا اسفنج پوشیده شده و سپس بسته‌بندی می‌شوند. یعنی در کارخانه عملاً دو مسیر طی می‌شود؛ یک مسیر برای قطعاتی که رنگ‌کاری می‌شوند و مسیر دوم برای قطعاتی که رویه‌کوبی می‌شوند.

مزیتی که مبل‌های پلیمری دارند این است که نسبت به نوع چوبی استحکام بسیار بالایی داشته و قابل شست‌وشو می‌باشند و همچنین تمام قطعات آنها با پیچ و مهره به هم وصل می‌شوند و در صورتی که قسمتی از آنها دچار نقص شود و یا ایراد پیدا کند، به آسانی قابل تعویض و اصلاح است. مزیت‌های دیگر این نوع مبلمان نسبت به مبلمان چوبی، ضدموریانه و اسید بودن، مقاومت بالا در برابر ضربه، و همچنین قابلیت بسته‌بندی و حمل و نقل آسان آنهاست. یکی از معایب مبلمان پلیمری، جرم مخصوص زیاد مواد پلیمری نسبت به چوب است و به این دلیل نمی‌توان با آن مبلمان حجیم ساخت زیرا جابه‌جایی آن در محل مصرف با دشواری همراه است. با تمام نقاط ضعف و قوتی که دربارۀ مبلمان پلیمری گفته شد، در مجموع، تالارهای پذیرایی و رستوران‌ها مشتریان اصلی این نوع مبل هستند چرا که دوام، زیبایی و قابلیت شست‌وشو برای آنان بسیار مهم است و تنها این نوع مبل چنین نیازی را تأمین می‌کند.

مبلمان پلیمری

هرگاه سخن از مبلمان به میان می‌آید ناخودآگاه یاد مبلمان چوبی می‌افتیم زیرا حدود 90 درصد مبلمان در کشور ما از چوب و مواد مرکب (کامپوزیت) چوبی ساخته می‌شود. یکی از دلایلی که همواره سعی می‌شود ماده‌ای جایگزین چوب شود، حفظ جنگل‌ها و منابع طبیعی است که در حال حاضر، یک موضوع بسیار حیاتی برای هر کشور است. با مدیریت صحیح بر منابع طبیعی و برداشت اصولی از جنگل‌ها نه تنها می‌توان بر کیفیت مواد اولیه افزود، بلکه از آسیب رسیدن به محیط زیست نیز جلوگیری می‌شود.

در عصر حاضر با توجه به دسترسی آسان به مواد اولیه و فناوری‌های نوظهور، در برخی موارد، می‌توان مواد جدیدی را جایگزین چوب نمود. برای نمونه، امروزه مواد پلیمری که با ویژگی «دوست‌دار محیط زیست» تولید شده‌اند، در صنعت مبلمان جایگاه ویژه‌ای یافته‌اند. به منظور حفظ طلای سبز، همواره از سوی تولیدکنندگان و دوست‌داران محیط زیست سعی شده است موادی جایگزین چوب شود. به طوری که تولیدکنندگانی در این عرصه قدم گذاشته‌اند و توانسته‌اند از مواد جدید غیرچوبی (و در مواردی مواد بازیافتی)، مبلمانی را تولید کنند که در مصرف چوب صرفه‌جویی شده و علاوه بر آن بتوان از ضایعات سایر کارخانجات نیز به نحو احسن استفاده کرد. دو نوع مبل پذیرایی و ناهارخوری از نوع پلیمری در شکل‌های 3-5 تا 6-5 مشاهده می‌شود.

همان‌طور که در شکل‌های بالا مشاهده می‌شود، مبلمان پلیمری از نظر ظاهری، تفاوتی با مبلمان چوبی ندارد. زیرا رنگ‌های پوششی مخصوص مبلمان چوبی را برای این نوع مبل نیز می‌توان به کار برد و همچنین از یک نوع پارچه و اسفنح و یا فوم نیز در هر دو نوع آنها می‌توان استفاده کرد. به دلیل استفاده از مواد پلیمری با جرم مخصوص بالا، مبلمان پلیمری به طور نسبی سنگین‌تر از مبلمان مشابه چوبی است.

طبقه‌بندی مواد

برای آگاهی از جایگاه مواد اولیۀ مبلمان پلیمری، قبل از هر چیز باید از طبقه‌بندی مواد اطلاع حاصل کرد. روش‌های مختلفی برای طبقه‌بندی مواد (شکل 7-5) وجود دارد. مواد براساس خواص شیمیایی، به سه گروه عناصر فلزی، غیرفلزی و شبه فلز تقسیم‌بندی می‌شوند که در جدول تناوبی مندلیف به ترتیب عدد اتمی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. در طبقه‌بندی دیگر، انواع مواد مورد استفاده در مهندسی را می‌توان به صورت فلزات، پلی‌مرها، سرامیک‌ها و کامپوزیت‌ها تقسیم‌بندی کرد. تقسیم‌بندی براساس مواد مورد استفاده در مهندسی از بقیه جامع‌تر است و بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. مواد براساس خواص الکتریکی نیز به رسانا، نیمه رسانا و عایق تقسیم‌بندی می‌شوند.

فلزات:

آهن، آلومینیم، مس و نیکل از جمله فلزات متداول در صنعت هستند. فلزات در صنعت به ندرت به صورت خالص استفاده می‌شوند و برای بهبود خواص آنها معمولاً عناصر فلزی را با یکدیگر و یا با عناصر غیرفلزی، آلیاژسازی می‌کنند. فولاد و برنج از جمله آلیاژهای مورد استفاده در صنعت هستند. فلزات دارای خواص الکتریکی، حرارتی و مکانیکی بسیار خوبی هستند.

سرامیک‌ها:

سرامیک‌ها، از ترکیب شیمیایی فلزات با تعدادی از عناصر غیرفلزی تشکیل می‌شوند. موادی مانند اکسیدها ($A{L_2}{O_3}$)، نیتریدها و کاربیدها (Sic) از سرامیک‌های مرسوم هستند. سرامیک‌ها کاربردهای  فراوانی در زندگی ما دارند. به عنوان مثال می‌توان به سفال، چینی، شیشه و سیمان اشاره کرد. شکنندگی، سختی زیاد و عایق حرارتی و الکتریکی از خواص سرامیک‌ها هستند.

پلی‌مرها:

پلی‌مرها از زنجیرهای بلند کربنی (منومر) در کنار یکدیگر به وجود می‌آیند. این مواد شامل گروه اصلی پلاستیک‌ها و لاستیک‌ها هستند. تعداد زیادی از پلی‌مرها مانند لاستیک که از صمغ نوعی درخت خاص تهیه می‌شود، دارای پایۀ آلی هستند. از پلی‌مرهای بسیار رایج می‌توان به پلی‌اتیلن PE، نایلون و پلی‌وینیل کلراید (PVC) اشاره کرد. چگالی کم، مقاومت در مقابل خوردگی و پایداری شیمیایی از جمله خواص پلی‌مرها به شمار می‌آیند. از جملۀ این خواص، نسبت استحکام به وزن آنهاست که باعث می‌شود در شرایط یکسان، این نسبت در آنها بسیار بهتر از فلزات و حتی سرامیک‌ها باشد. پلی‌مرها به راحتی به شکل‌های پیچیده‌تر در می‌آیند زیرا در دمای زیاد، خاصیت جاری شدن این مواد به شدت افزایش می‌یابد و امکان قالب‌گیری آنها در فرم‌های مختلف فراهم می‌شود. بیشتر این مواد در محیط های خورنده بی اثر هستند و خواص شیمیایی خود را به خوبی حفظ می‌کنند، ولی مقاومت حرارتی آنها کم است و همین عامل، استفاده از آنها را محدود می‌سازد. به علت عایق بودن پلی‌مرها در برابر جریان الکتریسیته، برای جلوگیری از عبور جریان برق در تجهیزات گوناگون از آنها استفاده می‌شود.

کامپوزیت‌ها:

در کاربردهای مهندسی، امکان استفاده از یک نوع ماده که همۀ خواص مورد نظر را فراهم کند، وجود ندارد. به عنوان مثال، در صنایع هوافضا به موادی نیاز است که ضمن داشتن استحکام بالا، سبک بوده و نسبت به خوردگی و سایش، مقاومت بالا داشته باشند. کامپوزیت‌ها، موادی چند جزئی هستند که خواص آنها در مجموع از هر کدام از اجزا بهتر است؛ ضمن اینکه اجزای مختلف خواص خود را نیز حفظ می‌کنند و کارایی یکدیگر را بهبود می‌بخشند. معمولاً کامپوزیت‌ها از یک جزء زمینه و یک جزء تقویت‌کننده تشکیل شده‌اند. کامپوزیت‌ها به سه دسته کامپوزیت با زمینۀ فلزی، سرامیکی و پلی‌مری تقسیم‌بندی می‌شوند. یکی از مرسوم‌ترین و پرکاربردترین کامپوزیت‌ها، فایبرگلاس است. فایبرگلاس کامپوزیتی با زمینۀ پلی‌مری است که توسط الیاف شیشه تقویت شده است. الیاف شیشه، استحکام زمینۀ پلی‌مری را افزایش می‌دهند.

به طور کلی مواد در حوزۀ مهندسی مانند نمودار 1-5 تقسیم‌بندی می‌شوند:

مقایسۀ ویژگی‌های مواد

در نمودار 2-5 مقایسۀ مواد از نظر جرم حجمی، نقطۀ ذوب، مدول الاستیسیته، واکنش‌پذیری شیمیایی، تردی و شکل‌پذیری فلزات، سرامیک‌ها، پلی‌مرها و کامپوزیت‌ها آورده شده است.

فلز:
- جرم مخصوص زیاد
- نقطۀ ذوب متوسط تا زیاد
- مدول الاستیسیتۀ متوسط تا زیاد
- واکنش‌پذیری
- چکش‌خواری

پلی‌مر
- جرم مخصوص پایین
- نقطۀ ذوب پایین
- مدول الاستیسیتۀ پایین
- واکنش‌پذیری زیاد
- چکش‌خواری
- شکل‌پذیری و تردی

سرامیک 
- جرم مخصوص پایین
- نقطۀ ذوب بالا
- مدول الاسیسیتۀ بسیار زیاد
- واکنش‌ناپذیری
- تردی

کامپوزیت
با توجه به نوع ترکیب، ویژگی‌های مواد مرکب تفاوت می‌کند.

انواع پلی‌مر مورد استفاده در مبلمان

در مبلمان پلیمری از دونوع ABS و PS استفاده می‌شود که به توضیح هریک پرداخته می‌شود.

1- اکریلونیتریل بوتادین استایرن

با نام مخفف ABS، یکی از مهم‌ترین و پرمصرف‌ترین پلی‌مرهایی است که به صورت تجاری تولید می‌شود. این پلی‌مر را که از سه منومر آکریلو نیتریل، بوتادین و استایرن تشکیل شده است (شکل 8-5)، با تغییر در درصد هر یک از مونومرها می‌توان برای کاربری خاص اصلاح کرد. البته باید در نظر داشت که درصد بیشتر به پلی‌استایرن اختصاص دارد. این پلی‌مر را می‌توان علاوه بر مبلمان، در بدنۀ لوازم خانگی مانند گوشی تلفن، جاروبرقی، چای‌ساز، لوازم الکتریکی، قطعات خودرو و... مشاهده کرد.

پلیمرهای ABS از گاز طبیعی و نفت مشتق شده‌اند. با توجه به دسترسی آسان، ارزان بودن و فراوانی آن در کشور ما، استفاده از این محصول می‌تواند مقرون به صرفه باشد. ABS قابلیت ماشین‌کاری خوبی دارد یعنی می‌توان عملیات خم‌کاری، سوراخ‌کاری، فرزکاری، برش‌کاری و پرداخت‌کاری را روی آن انجام داد و مانند چوب آن را رنگ کرد.

2- پلی‌استایرن مقاوم (High Impact):

این نوع پلی‌استایرن با نام اختصاری HIPS، کوپلی‌مری (بسپار ناهمگن) از پلی‌استایرن (PS) است که با مولکول‌های الاستومری مانند بوتادین ضربه‌پذیری آن اصلاح شده است و به همین دلیل در ساخت ظروف و بدنۀ لوازم خانگی کاربرد دارد. این ماده در بازار ایران به نام «هایمپک» معروف است.

ضربه‌پذیری پایین پلی‌استایرن نوع معمولی باعث شده است که مصرف پلی‌استایرن اصلاح شده یا مقاوم، به شدت رشد کرده و در ردۀ بسپارهای پرمصرف قرار گیرد. از خصوصیات برجستۀ این نوع پلی‌استایرن، خواص مکانیکی به خصوص ضربه‌پذیری خوب همراه با قیمت مناسب است که کاربرد آن را در ساخت انواع وسایل و تجهیزات امکان‌پذیر ساخته است. اصلاح پلی‌استایرن موجب افزایش چقرمگی، مقاومت به ضربه و کشش طولی آن می‌شود. این عمل، شفافیت پلی‌استایرن را نیز از بین می‌برد.

پلاستی‍ک‌های پلی‌استایرن اصلاح شده با لاستیک، معمولاً در ساخت بدنۀ تلویزیون، لوازم خانگی، قسمت‌های داخلی یخچال نظیر سینی‌ها، طبقات، پوشش‌های داخلی، ظروف نگهداری و... به کار می‌روند. همچنین از این پلی‌مر برای تولید لوازم ورزشی و اسباب بازی‌ها نیز استفاده می‌شود.

مزایای کلاف‌های پلی‌مری

جایگزینی کلاف‌های ساخته شده با مواد پلی‌مری به جای کلاف چوبی مزایای متعددی به شرح زیر دارد:

- رطوبت ناپذیری:

چوب در مقابل نوسانات درصد رطوبت، تغییر شکل داده و آسیب می‌بیند. به همین دلیل نمی‌توان یک مبل چوبی را در شمال کشور ساخت و در نواحی مرکزی از آن استفاده کرد و یا بالعکس. همچنین به همین دلیل مبل پلیمری امکان شست‌وشوی مستقیم با آب را دارد اما مبل چوبی به دلیل تأثیر رطوبت در آن چنین امکانی را ندارد.

- مقاومت در برابر آفات:

عوامل مخرب چوب مانند حشرات و قارچ‌ها که در شرایط مناسب می‌توانند روی چوب فعالیت کرده و موجب بروز آسیب‌های جدی در آن شوند، بر مبلمان پلی‌مری تأثیرگذار نیستند.

- امکان تعویض قطعه:

در مبلمان چوبی سنتی، قطعات معمولاً با اتصالات دائمی به هم متصل می‌شوند ولی در مبلمان پلی‌مری از اتصالاتی مانند پیچ و مهره استفاده می‌شود که دائمی نبوده و می‌توان آنها را در صورت لزوم بازکرد و قطعه را تعویض نمود.

مراحل ساخت مبل پلی‌مری

برای ساخت و تولید مبلمان پلی‌مری مراحل زیر طی می‌شود:

طراحی مبلمان و مدل‌سازی

با استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی (شکل 9-5)، این کار توسط طراحان صورت می‌گیرد.

طراح علاوه بر مهارت در استفاده از نرم‌افزار باید از سلیقۀ جامعه و اصول طراحی اطلاع کافی داشته باشد. تولیدکننده ابتدا مشخصات محصول مورد نیاز خود را در اختیار طراح قرار داده و از او می‌خواهد که به عنوان مثال صندلی مورد نظر را طراحی کند. پس از طرح اولیه می‌توان آن را به صورت نرم‌افزاری در فضای مجازی طراحی کرد و در صورت تصویب، نمونۀ آن را ساخت. نمونه (مدل) می‌تواند نرم‌افزاری و یا به صورت واقعی تهیه شود. با توجه به پیشرفت در کار نمونه‌سازی و ظهور چاپگرهای سه‌بعدی (شکل 10-5)، این کار بسیار آسان‌تر از گذشته صورت می‌پذیرد و کافی است که نمونۀ آن با این نوع چاپگر تولید شود. با این کار، نمونه‌ای از مبل (شکل 11-5) در اختیار تولیدکننده قرار می‌گیرد و می‌تواند دربارۀ آن نظر دهد.

ساخت قالب

پس از تصویب طرح و مدل نمونه‌سازی شده با نرم‌افزار، ساخت قالب، سفارش داده می‌شود. با توجه به گران بودن هزینۀ ساخت قالب، باید در طراحی آن بسیار دقت نمود زیرا از یک قالب، تعداد بسیار زیادی قطعۀ مبل تولید می‌شود و به این دلیل بازاریابی آن نیز باید مورد توجه قرار بگیرد. قالب‌ها (شکل‌های 12-5 و 13-5) فولادی بوده و برای دقت در ساخت از دستگاه‌های سی‌ان‌سی برای تولید آنها استفاده می‌شود. برای هر مبل، تعدای قالب باید ساخته شود. به طور مثال برای یک صندلی 3 قالب به شرح زیر مورد نیاز است:

1- فریم و پشتی صندلی که به صورت یک تکه با پایه‌های پشتی تزریق می‌شود.
2- کلاف و کفی صندلی که به صورت یک تکه در قالب مخصوص خودش تزریق می‌شود.
3- پایه‌های جلو که برای آن هم یک قالب مخصوص ساخته می‌شود.
قالب‌ها پس از تولید به قسمت تزریق قطعه (شکل 14-5) منتقل می‌شوند.

مبل‌های پلی‌مری از قطعات مختلفی تشکیل شده‌اند که پس از طی مراحل تولید به هم متصل شده و یک مبل کامل را تشکیل می‌دهند. (شکل‌های 15-5 تا 18-5). با توجه به اینکه هر قطعه از مبل دارای شکل مخصوص به خود است، باید برای هر قطعه قالبی ویژۀ همان قطعه ساخت و این کار یعنی سفارش تولید قالب‌های متنوع و با تعداد بسیار زیاد که هزینۀ فراوانی را برای تولیدکننده در پی خواهد داشت. چون برای هرکار تولیدی باید توجیه اقتصادی وجود داشته باشد، بنابراین لازم است در انتخاب طرح توجه و هوشمندی بسیاری به کار بست تا مبلمان تولیدی به تعداد انبوه فروخته شود و علاوه بر مورد استقبال واقع شدن در بازار، بتواند هزینه‌های ساخت قالب را نیز جبران کند؛ زیرا امکان تعویض قالب به راحتی وجود ندارد.

آماده‌سازی مواد اولیه

همان‌طور که قبلاً گفته شد، مواد اولیۀ مورد استفاده در مبلمان پلی‌مری به طور معمول از دو نوع ماده موسوم به ABS و پلی‌استایرن مقاوم است. برای بدنۀ مبل که رنگ می‌شود از مادۀ ABS و برای کف و پشت مبل که رویه‌کوبی می‌شوند، از پلی‌استایرن مقاوم استفاده می‌شود. بنابراین دو فرایند تولید موازی در کارخانۀ ساخت مبلمان پلیمری در نظر گرفته می‌شود: 1- فرایند قطعات رنگ‌ شونده 2- فرایند قطعات رویه‌کوبی شونده که در نهایت هر دو فرایند در مرحلۀ بسته‌بندی به یکدیگر می‌رسند. مزیت این نوع تولید، امکان استفاده از مواد اولیۀ بازیافتی است. معمولاً مواد اولیه به شکل گرانول (شبیه به دانه‌های گندم) تهیه و مصرف می‌شود و در غیر این صورت، ضایعات کارخانجات دیگر و سایر مواد بازیافتی جمع‌آوری شده و آسیاب می‌گردند و سپس به شکل گرانول تبدیل می‌شوند (شکل‌های 19-5 و 20-5). قطعات به این دلیل خرد می‌شوند که بتوان به راحتی آنها را داخل دستگاه ریخت و همچنین به آسانی ذوب شوند.

تزریق قطعه

قطعات مبلمان پلیمری به صورت تزریقی ساخته می‌شوند یعنی هر قطعه از یک مبل، یک قالب دارد و هر قالب از دو قسمت تشکیل شده است. مواد پلیمری در داخل قالب با استفاده از دستگاه (شکل 21-5) تزریق می‌شود. قالب از فولاد (شکل 22-5) ساخته شده و بسیار سنگین است و برای جابه‌جایی آن از جرثقیل سقفی مانند شکل 23-5 استفاده می‌شود. با استفاده از جرثقیل، قالب، درون دستگاه تزریق مستقر شده و با روبند محکم می‌شود. تنظیمات دستگاه متناسب با قالب انجام می‌شود. سپس مواد اولیه وارد سیلندر دستگاه تزریق شده و در دمای 180 تا 200 درجۀ سلسیوس ذوب می‌گردد و با فشار در داخل قالب تزریق می‌شود. با توجه به اینکه اتصال قطعات مبلمان پلیمری به یکدیگر با پیچ و مهره انجام می‌شود، بنابراین پیچ و مهره در قالب جاسازی شده و مواد مذاب دور تا دور آن را گرفته و در جای خود محکم می‌شود (شکل‌های 24-5 و 25-5).

پس از سپری شدن زمان لازم (حدود 10 دقیقه)، دو قسمت قالب‌ها از یکدیگر جدا می‌شوند (شکل 26-5) و قطعات به سرعت از درون آنها خارج شده و برای سرد شدن و جلوگیری از تغییر شکل، درون حوضچۀ آب (شکل 27-5) قرار داده می‌شوند. این کار باعث می‌شود که قطعه در کوتاه‌ترین زمان ممکن سرد شده و تحت تأثیر دمای محیط شکل خود را از دست ندهد. پس از حدود 20 دقیقه قطعات از حوضچه خارج شده (شکل 28-5) و به قسمت سنباده‌زنی منتقل می‌شوند.

پرداخت قطعه

قطعه‌ای که از قالب خارج می‌شود، معمولاً دارای زائده‌ها و ناصافی‌هایی در محل تزریق و یا درز بین دو قسمت قالب است. این زوائد با استفاده از سوهان و سنباده به صورت دستی پرداخت می‌شود تا پس از رنگ‌کاری ظاهری هموار و خوشایند داشته باشد (شکل‌های 29-5 تا 30-5).

برای افزایش هر چه بیشتر کیفیت سطح و ظاهر مناسب‌تر سطوح رنگ شدۀ نهایی، در مرحله پرداخت باید بسیار با حوصله و دقت عمل کرد زیرا کیفیت نهایی و ظاهر مبلمان اولین عاملی است که مشتری به آن می‌پردازد و بستگی به چگونگی عملکرد در این بخش دارد. پس هر چه در این مرحله بهتر و با دقت بیشتر عمل شود، نتیجۀ نهایی بهتر و زیباتر خواهد بود.

رنگ‌کاری

قطعات پس از پرداخت و برطرف شدن زوائد و پلیسه‌های ناشی از اثرات قالب، برای رنگ‌کاری آماده می‌شوند. بنابراین، قطعات را روی قید و بند (فیکسچر)های مخصوص خود قطعه نصب کرده (شکل‌های 33-5 و 34-5) و به اتاق‌های رنگ‌کاری هدایت می‌کنند. رنگ‌کاری می‌تواند به صورت دستی و یا با استفاده از روبات انجام شود که در مبلمان چوبی نیز به همین صورت است؛ یعنی هر دو نوع مبلمان در این مرحله مشترک هستند.

در رنگ‌کاری مبلمان پلی‌مری از سه لایۀ پوششی بتونه، رنگ رویه و کیلر استفاده می‌شود. در صورت نیاز به پتینه‌کاری این کار بر روی رنگ رویه انجام شده و در پایان لایه‌ای کیلر روی آن پاشیده می‌شود. 

به طور معمول در رنگ‌کاری مبلمان پلی‌مری از رنگ‌های پوششی استفاده می‌شود. زیرا رنگ مواد اولیه بسیار تیره و نزدیک به رنگ سیاه است (شکل 35-5). در مرحلۀ اول، از بتونه استفاده می‌شود؛ پس یک مرحله بتونۀ فوری رقیق شده با استفاده از پیستوله (شکل 36-5) بر روی قطعات پاشیده می‌شود. این کار باعث می‌شود که کیفیت رنگ نهایی افزایش یابد. در مرحلۀ دوم، رنگ رویه با استفاده از پیستولۀ نیوماتیک (بادی) پاشیده می‌شود که نوع رنگ با توجه به سفارش، تعیین شده است. در مرحلۀ سوم، برای شفافیت بیشتر از یک لایۀ کیلر استفاده می‌شود که بهتر است از نوع پلی‌یورتان باشد تا دوام بیشتری داشته باشد.

از طرح‌های ترکیبی مانند پتینه‌کاری (شکل 37-5) و یا الگو برداری از رنگ‌های قدیمی (شکل 38-5) نیز می‌توان در اینجا استفاده کرد. بنابر سفارش مشتری و تجهیزات و امکانات واحد رنگ‌کاری، برای خشک شدن سریع‌تر رنگِ مبلمانِ رنگ شده، آن را از تونل خشک‌کن (شکل‌های 39-5 و 40-5) عبور می‌دهند. دمای کوره بستگی به نوع مواد رنگی مورد استفاده دارد. به طور معمول برای پلی‌استر دمای بین 40 تا 50 و برای پلی‌یورتان بین 70 تا 80 درجۀ سلسیوس استفاده می‌شود.

رویه‌کوبی

با وجود پیشرفت صنعت که منجر به جایگزینی مواد مصنوعی با مواد طبیعی شده است، متأسفانه هنوز اسکلت یا کلاف بیشتر مبل‌ها از چوب تهیه می‌شود. این کار موجب می‌شود که علاوه بر صدمات جبران‌ناپذیر به محیط زیست، محصولات ارائه شده از کیفیت مطلوبی برخوردار نباشند. نوعی از کلاف مبل پلی‌مری و قطعات آن که می‌تواند جایگزین کلاف چوبی باشد در شکل‌های 41-5 و 42-5 مشاهده می‌شود.

مواد اولیۀ اصلی که در رویه‌کوبی مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارت‌اند از: فوم، اسفنج و پارچه که با استفاده از لوازم دیگر مانند فنر، نوار و چسب، منگنه و میخ و بست روی اسکلت یا کلاف مبل نصب می‌شوند. 

قطعاتی مانند کفی و پشتی صندلی‌ها و تمام سطوح (غیر از زیر آن) در مبل‌های تمام پارچه باید با پارچۀ رومبلی پوشش داده شود. روش کار هم مشابه رویه‌کوبی مبلمان چوبی است و ابزار مورد نیاز هر دو نوع مبل نیز تفاوت زیادی ندارد. به طور مثال از همان تفنگ منگنه‌زن نیوماتیک (بادی) که در مبلمان چوبی برای نصب پارچه به کار می‌رود نیز می‌‍توان برای مبلمان پلی‌مری استفاده کرد.

رویه‌کوبی را می‌توان بر روی صفحه و یا بر روی کلافی که نوارکشی (تسمه‌کشی) شده باشد انجام داد. معمولا برای صندلی‌های ناهارخوری (چوبی یا پلی‌مری) رویه‌کوبی روی صفحه انجام می‌شود که به آن رویه‌کوبی تخت گفته می‌شود. برای این کار کفی (شکل 43-5) یا پشتی صندلی برای رویه‌کوبی باید آماده شود. لبۀ قطعه باید صاف شده و مانند شکل 44-5 تیزی آن گرفته شود تا پس از مدت کوتاهی از مصرف صندلی، قسمتی از پارچه که با لبۀ کفی یا پشتی در تماس است، پاره نشود. برای اینکه حالت عدسی شکل بر روی کفی ایجاد شود ابتدا تکه‌ای اسفنج با ابعاد کوچک‌تر از صفحه روی کف چسبانده شده و سپس یک قطعه اسفنج بزرگ‌تر از صفحه روی آن می‌چسبانند و سپس اضافۀ آن را به طوری که حداکثر یک سانتی‌متر از دورتا دور صفحه بیشتر باشد، برش می‌دهند. این کار باعث می‌شود که فوم یا اسفنج وسط صفحه نسبت به لبه‌ها برآمده‌تر شده و حالت عدسی شکل به خود بگیرد و به زیبایی رویه‌کوبی و محصول نهایی کمک می‌کند (شکل‌های 45-5 تا 48-5).

در این مرحله باید روی اسفنج را با پارچه پوشاند. پس از برش پارچه به اندازه‌ای که از هر طرف حداقل 10 سانتی‌متر بزرگ‌تر از کفی صندلی باشد (شکل 49-5)، از یک طرف پارچه شروع کرده و پارچه را با منگنه ثابت کنید (شکل 50-5) و سپس پارچه را در جهت مخالف بکشید و در حال کشش پارچه، آن را تنظیم کنید (شکل 51-5) و در نهایت تمام قسمت‌ها را منگنه بزنید (شکل 52-5).

با توجه به نوع کار می‌توان کف یا پشتی و یا هر دو قطعه را لمسه‌کاری نیز کرد. بر روی سطحی که قرار است لمسه‌کاری شود، باید سوراخ‌هایی برای عبور پارچه وجود داشته باشد که این سوراخ‌ها در قالب در نظر گرفته شده است. آرایش سوراخ‌های لمسه‌کاری معمولاً به صورت لوزی است. لمسه‌کاری مانند شکل‌های 53-5 و 54-5 انجام می‌شود.

مهم‌ترین ویژگی مجزا بودن فرایند رویه‌کوبی در این است که چون این قطعات پس از رویه‌کوبی نصب می‌شوند، دیگر به قسمت‌های رنگ شده در طی مراحل رویه‌کوبی آسیبی نمی‌رسد. در صورت نیاز مجدد به رویه‌کوبی، تنها قسمت مورد نظر باز شده و پس از رویه‌کوبی دوباره نصب می‌شود و دیگر نیازی به انتقال مبل به کارگاه نیست.

بسته‌بندی

بسته‌بندی از ابزارهای مهم در بعد ملی و بین‌المللی است، بنابراین دارای نقشی بسیار کلیدی است. کارخانجات و واحدهای تولیدی برای افزایش قدرت رقابت خود در بازارهای داخلی و خارجی، سال‌هاست که به موضوع بسته‌بندی توجه دارند و از طراحی، ویژگی‌های گرافیکی، رنگ‌ها و به کاربردن بسته‌بندی‌های مناسب برای افزایش سهم بازار خود در مقایسه با رقبا بهره می‌برند.

در فرهنگ دهخدا، بسته‌بندی به معنای «بستن اشیای متفرق در یک لفاف یا در یک صندوق» است. امروزه بسته‌بندی از ریشۀ کلمات WARPING ،PACKAGING ،PACKING و یا TO PACK و به معنای حمایت کردن است. همچنین بسته‌بندی به «ساخت یا تهیۀ ظرف محافظی که سلامت و کالای مظروف یا محتوای خود را در فاصلۀ زمانی بعد از تولید و در مراحل حمل و نقل، انبارداری، توزیع تا مصرف نهایی حفظ نموده و از صدمات احتمالی فیزیکی یا شیمیایی آن جلوگیری می‌نماید»، گفته می‌شود.

اهمیت نگه‌داری و بسته‌بندی کالا، کمتر از تولید آن نیست و در انتهای تولید هر کالایی، بسته‌بندی عامل تعیین‌کنندۀ حفظ و نگه‌داری آن تا رسیدن به دست مصرف‌کننده و از طرفی بهترین و بزرگ‌ترین مروج تبلیغ محصولات یک شرکت است. با توجه به نوع محصول و ابعاد آن، کارتن‌های مقوایی ویژۀ بسته‌بندی در اندازه‌های مختلف (شکل 55-5) برای این کار طراحی می‌شوند تا قطعات به راحتی درون کارتن‌ها و همچنین به سادگی درون وسیلۀ نقلیه قرار گرفته و بدون خسارت به مقصد حمل شوند. در کارخانجات، کارتن‌ها با ریل حمل می‌شوند (شکل 56-5)

کارتن بسته‌بندی را می‌توان به صورت آماده (شکل 57-5) از بازار تهیه نمود و یا آن را سفارش داد. در کارخانجاتی با تولید انبوه پس از طراحی کارتن با استفاده از ماشین‌آلات پیشرفته و سی ان سی، می‌توان مقوا را برش داد (شکل 58-5) تا با دقت بسیار زیاد کارتن تولید شود. این کارتن‌ها برای هر کالا به صورت اختصاصی تولید می‌شوند. در شکل‌های 59-5 و 60-5 دو نمونه از کارتن‌های اختصاصی مشاهده می‌شوند.

علاوه بر کارتن مقوایی، از نایلون‌های حباب‌دار (شکل 61-5)، یونولیت (شکل 62-5) و فوم پلی‌اتیلن سبک یا EPE(Expanded polyethylene) (شکل 63-5) نیز برای بسته‌بندی استفاده می‌شود. قطعات مبل، ابتدا درون نایلون حباب‌دار قرار داده شده و با چسب نواری پهن چسبانده می‌شوند. سپس در داخل کارتن‌هایی که دارای یونولیت هستند قرار داده شده و درِ کارتن‌ها با منگنه و چسب بسته و محکم می‌شود به طوری که درون کارتن امکان جابه‌جایی و تکان خوردن نداشته باشند. استفاده از یونولیت درون کارتن، علاوه بر حفظ قطعات مبل در مقابل ضربه، فشار و سایر عوامل، این امکان را می‌دهد که بتوان چند کارتن را روی هم قرار داد.

مزایا، معایب، اهداف و ویژگیه‌ای بسته‌بندی

مزایا	معایب	اهداف بسته‌بندی	ویژگی‌ها
امکان نگه‌داری و حفاظت کالا به مدت طولانی	افزایش هزینۀ تولید	محافظت از محصول و حقوق مصرف‌کننده	ایجاد جلب توجه و چشمگیر بودن
امکان چیدمان و نظم بیشتر	آلودگی محیط زیست (با توجه به نوع جنس بسته‌بندی)	ایجاد اطمینان از کالا	واضح و روشن بودن اطلاعات مندرج روی بسته‌بندی
کارایی بهتر و سهولت در مصرف		فراهم کردن راحتی مصرف‌کننده	ایجاد تصورات ذهنی و بصری مناسب برای مصرف‌کننده
حمل و نقل آسان و کاهش احتمال آسیب‌دیدگی		ایجاد ارتباط مستقیم با مشتری	برقراری ارتباط مناسب با محتوای داخل بسته‌بندی
کاهش احتمال سرقت و دستبرد		داشتن ارزش استفاده مجدد	صرفۀ اقتصادی
توزیع راحت‌تر		تقسیم بازار	عملکرد تبلیغاتی (کمک به فروش)
فروش بیشتر		ایجاد هویت خاص برای یک محصول	دوستدار محیط زیست
تقلیل ضایعات		بهره‌برداری بیشتر از بازارهای بالقوه	دوام برای حفظ کالا
کمک به خرید آگاهانه توسط مصرف‌کننده			متناسب با هنجارهای فرهنگی هر جامعه
صرفه‌جویی			سهولت در باز و بسته شدن
ایجاد اشتغال
حفظ محیط زیست (با توجه به نوع جنس بسته‌بندی)

بسته‌بندی مبلمان

پس از تولید قطعات مبل نوبت به بسته‌بندی آنها می‌رسد. یکی از نقاط ضعف مبلمان چوبی به ویژه نوع کلاسیک این است که امکان بسته‌بندی آن وجود ندارد. روش ساخت و نوع طرح مبلمان کلاسیک چوبی امکان بسته‌بندی و مونتاژ قطعات در محل را به تولیدکننده نمی‌دهد اما این مشکل در مبلمان پلیمری برطرف شده است. زیرا استفاده از اتصالات بازشونده مانند پیچ و مهره (شکل‌های 64-5 و 65-5) این امکان را به ما می‌دهد تا قطعات مبل را پس از رنگ و یا رویه‌کوبی، بسته‌بندی کرده و پس از انتقال به محل مصرف، آنها را به هم متصل کنیم.

با توجه به ابعاد قطعات، مبلمان به طور معمول به صورت مونتاژ شده و یا به صورت قطعات جدا از هم بسته‌بندی شده و به مقصد حمل می‌شود. ممکن است ابعاد یک مبل کوچک بوده و به صورت سرِهم شده بسته‌بندی گردد و یا اینکه ابعادش بزرگ بوده و فضای زیادی را اشغال کند که در این حالت باید به صورت قطعات مجزا بسته‌بندی شود. قرار دادن قطعات مبل درون کارتن‌ها و بستن درِ آنها با منگنه در شکل‌های 66-5 و 67-5 مشاهده می‌شود.

سرِهم‌بندی (مونتاژ)

سرهم‌بندی یا مونتاژ، برای آن دسته از مبل‌ها معنی پیدا می‌کند که به صورتی طراحی شده‌اند که قطعات آن را بتوان در محل مصرف سرهم کرده و استفاده نمود. حمل و نقل مبلمان قابل مونتاژ آسان‌تر، ایمن و ارزان‌تر است. از طرفی دیگر، مشاغلی مانند مونتاژکار و نصاب نیز برای این منظور ایجاد شده و افراد زیادی در این زمینه اشتغال به کار دارند. ویژگی دیگر سرهم‌بندی (مونتاژ) قطعات این است که در صورت تغییر مکان می‌توان مبلمان را بازکرد و پس از انتقال به محل جدید، دوباره آن را سرهم نمود (شکل‌های 68-5 و69-5).

پس از رویه‌کوبی و رنگ‌‌کاری می‌توان قطعات را سرهم کرد. به دلیل جدا بودن فرایند تولید قطعات رنگ شونده و رویه‌کوبی شونده و بسته‌بندی آنها، کار مونتاژ در محل مصرف انجام می‌شود. همان‌طور که گفته شد، مبلمان پلی‌مری به صورت قطعه قطعه ساخته شده و قطعات با استفاده از پیچ و مهره مونتاژ می‌شوند. برای مونتاژ قطعات باید مهره‌ها توسط آچار بسته شوند. برای مونتاژ باید از ابزار تخصصی (شکل 70-5) استفاده کرد تا قطعاتِ اتصال مانند انواع بست، نبشی، پیچ و مهره، بند و بست و... آسیب ندیده و قطعات مبل به نحو مطلوبی در جای خود قرار بگیرند.

بهترین آچار برای بستن مهره‌های شش گوش، آچار رینگی است که از در رفتن آچار هنگام کار جلوگیری می‌شود. برای بستن قطعات بهتر است روی میز یا محل مورد نظر یک پارچۀ ضخیم یا موکت پهن کرد تا رنگ قطعات زخمی نشده و مجبور به تعویض آنها نشویم.

در شکل‌های 71-5 تا 80-5 مراحل مونتاژ یک مبلمان پلی‌مری مشاهده می‌شود.