درسنامه آموزشی کاشت گیاهان زراعی کلاس یازدهم امور زراعی
پودمان 1: بذرپاشی
کشاورزی شاخهای از علوم است که رسالت آن تغذیه مردم جهان میباشد. شناخت عواملی که سبب پیشرفت کشاورزی میگردد لازم و ضروری است. بنابراین، بکارگیری عوامل و شرایط محیطی و شناخت فنون علم کشاورزی در مراحل مختلف کاشت، داشت و برداشت سبب موفقیت و پیشرفت در این رشته علمی میگردد. هیچ کاری وقت تلفکردن نیست، اگر از تجربه آن با زیرکی استفاده کنیم.
واحد یادگیری 1: بذرپاشی
آیا میدانید که:
- کاشت گیاهان زراعی به چه روشهایی انجام میشود؟
- در منطقه شما بیشتر از کدام روش کاشت استفاده میشود؟
- دلایل استفاده از روش یا روشهای کاشت در منطقه شما چیست؟
بهطور کلی قراردادن بذر در بستر به منظور جوانهزدن و رشد و نمو را کاشت میگویند. کاشت گیاهان به روشهای گوناگونی با توجه به شرایط و عواملی مانند مقدار آب، وسایل کاشت، نیروی انسانی، بافت خاک، نوع گیاه زراعی و اقلیم بستگی دارد. بذرپاشی ممکن است با دست و یا با بذرپاش سانتریفیوژ صورت گیرد که در روش دوم بذرها بهطور یکنواختتر در مزرعه پراکنده میشوند. بذرپاشی برای کاشت گیاهانی مانند غلات دانه ریز، گیاهان علوفهای که به فاصله زیادی بین بوتهها برای رشد و توسعه نیاز ندارد، مناسب است. همین طور در زمینهای پر علف و تیغدار و کلوخدار که بذرکاری روی خطوط مشکل است، بذرپاشی بهتر انجام میگیرد.
استاندارد عملکرد
در شرایط مناسب آب و هوایی با استفاده از بذرپاش پس از اتصال و تنظیم دستگاه (کالیبراسیون) مقدار بذر تعیین شده را بهصورت یکنواخت در سطح معینی از مزرعه بذرپاشی کند.
مقدمه
از سالهای اولیه انقلاب اسلامی در حوزۀ کشاورزی اهداف و چشماندازهای کلانی پیشبینی شد. رشد و توسعۀ پایدار اقتصادی با محوریت بخش کشاورزی، تربیت نیروی انسانی متخصص و کارآمد، استفادۀ بهینه از منابع طبیعی کشور، بهرهگیری و استفادۀ مناسب از منابع آب و غیره را دنبال کرد و توانست در پایان برنامههای پیشبینی شده به رشد قابل توجهی در این خصوص دست یابد. باید به این موضوع توجه نمود که بخش کشاورزی از مهمترین و راهبردیترین
بخشهای اقتصادی کشور است که امنیت غذایی جامعه به آن وابسته میباشد. خودکفایی در تولید محصولات اساسی زراعی همواره یکی از جهتگیریهای اصلی توسعۀ بخش کشاورزی در راستای ارتقای امنیت غذایی است. برقراری امنیت در هر کشور از نکات مهم برای ایجادِ بسترِ توسعه، به شمار میرود؛ بهطوری که با نبود امنیت، توسعه در امر اقتصادی و سیاسی مورد چالش واقع میشود. لذا باید اذعان نمود که بحث امنیت غذایی یکی از دغدغههای بزرگ نظام حکومتی هر کشوری بوده و خوشبختانه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در کشورمان شاهد رشد چشمگیری در این حوزه بودهایم.
بررسیها نشان میدهد که رژیم پهلوی در دهۀ 40 با به کارگیری استراتژی نادرست خود تحت عنوان اصلاحات ارضی، باعث تکهتکهشدن اراضی کشاورزی در ایران و از بین رفتن بخش عظیمی از کشاورزی در کشور ما شد (شکل 1)
یکی از مراحل بسیار مهم و اساسی در فرایند تولید محصولات گیاهی، مرحله کاشت میباشد. این مرحله هرچند ممکن است در مدت کوتاهی انجام شود اما در مقدار عملکرد و کیفیت محصول نقش بسیار بزرگی دارد. شما تصور کنید که بهترین بذر در بهترین خاک اما در شرایطی مانند: خارج از فصل، زمان نامناسب، عمق نامناسب کاشت، مقدار نامناسب بذر یا روش نامناسبی برای کاشت انجام گرفته باشد، بدیهی است که در چنین شرایطی محصول مناسبی حاصل نخواهد شد. بنابراین یکی از عوامل تعیینکننده در مقدار تولید و کیفیت محصول، رعایت دقیق اصول کاشت میباشد.
شما در سال پیش در درس پرورش و تولید حبوبات، با مفاهیمی چون شرایط بستر مناسب کاشت، عوامل مؤثر در تعیین زمان کاشت، عوامل مؤثر در تعیین عمق کاشت و همچنین با انواع روشهای کاشت آشنا شده و بهصورت دستی اقدام به کاشت برخی حبوبات با روشهای مختلف نمودید.
در این کتاب روشهای کاشت با استفاده از ماشینهای کشاورزی تشریح خواهد شد.
از آنجایی که این روشها متنوع بوده و هر یک برای شرایط خاصی کاربرد دارد، سعی شده است چیدمان مطالب از ابتدایی به پیشرفته که تقریباً با نظام از ساده به پیچیده هم منطبق است، ارائه گردد.
چنانکه آموختهاید کاشت بذر ممکن است به 3 صورت کلی انجام شود.
1- بذر افشانی که همان پراکندن بذر در سطح زمین است.
2- خطی کاری که همان ریختن بذر در خطوط تعیین شده میباشد.
3- بذرکاری یا ردیف کاری که عبارت است از قراردادن بذر در خاک با فاصله معین میباشد.
بهطور کلی کاشت به روش بذرپاشی شامل مراحل زیر است که در بعضی مواقع مواردی از عملیات را میتواند حذف یا اضافه کرد.
1- ماخار یا آبیاری زمین قبل از شخم
2- شخم زمین
3- دیسک
4- ماله
5- کودپاشی
6- دیسک
7- بذرپاشی یا بذرکاری (در صورت بذرپاشی عملیات دیسک خفیف، چنگه یا شیارکش بعد از آن)
8- مرزبندی
9- نهرکشی
10- آبیاری
مراحل بالا ممکن است بسته به شیب زمین، بافت خاک، عمق خاک زراعی، روش کاشت، نوع کشت و... تا حدودی تغییر نماید. شما با آمادهسازی زمین (قبل از بذرپاشی) در کتاب عملیات خاکورزی آشنا شدید در این پودمان بذرپاشی با بذرپاش را فراخواهید گرفت.
روش بذر پاشی
پراکندن بذر در سطح زمین بذرپاشی یا بذرافشانی میگویند. بذرپاشی ممکن است با دست یا ماشین صورت گیرد. بذرپاشی دستی سادهترین و قدیمیترین روش کاشت است که در مزرعهها و باغچههای کوچک انجام میگیرد. شما در سال قبل با این روش کار کردهاید (شکل 2)
وقتی مساحت زمین بزرگ باشد. روش بذرپاشی دستی از نظر فنی غیرممکن و از نظر اقتصادی غیرقابل توجیه میگردد. در این شرایط چنانچه امکان استفاده از ماشینهای کاشت فراهم نباشد، از ماشینهای بذرپاش (کودپاش) برای برخی از بذرها به ویژه غلات ریز دانه (گندم، جو و...) استفاده میشود (شکل 3)
گفتوگو کنید (صفحه 6 کتاب درسی)
چرا در اراضی یا مزارع خیلی بزرگ روش بذرپاشی توصیه نمیگردد؟
ماشینهای بذرپاش
بذرپاش ماشینی است که برای پاشیدن سریع بذر در اراضی کشاورزی نسبتاً کوچک تا متوسط استفاده میشود. در حالی که در اراضی خیلی کوچک بذرپاشی با دست و در اراضی خیلی بزرگ، اصولاً از روش دیگر کاشت استفاده میشود یا اینکه در برخی از کشورها از هواپیماهای مخصوص استفاده میکنند.
از ویژگیهای بارز ماشینهای بذرپاش، امکان استفاده از آنها در شرایطی مانند سنگلاخیبودن زمین، وجود موانع، بقایای گیاهی در زمین و ... است، که بذرکارها قادر به کار نیستند. از دیگر ویژگیهای خوب این ماشین سرعت عمل و سادگی استفاده از آن است. به ترتیبی که در شرایط مناسب در هر ساعت بیش از 2 هکتار زمین را میتوان بذرپاشی کرد.
گفتوگو کنید (صفحه 6 کتاب درسی)
چرا موانع سطحی مانع از عمل ماشین بذرپاش نمیشود؟
ماشین بذرپاش دارای معایبی چون بالابودن میزان مصرف بذر، یکساننبودن عرض پاشش در دو سوی دستگاه، عدم توزیع دقیق بذر در سطح و همچنین غیر یکنواختی در عمق کاشت میباشد.
بیندیشید (صفحه 6 کتاب درسی)
چرا در کاشت به روش بذرپاشی، سبز شدن مزرعه یکنواخت نیست؟
بذرپاشها در انواع پاندولی و گریز از مرکز (سانتریفیوژ) وجود دارند. بذرپاش سانتریفیوژ خود دارای انواع تک صفحهای و دو صفحه میباشد. از لحاظ اتصال به تراکتور به دو مدل سوار و کششی (چرخدار) تقسیم میشوند که در کشور ما عموماً از نوع سوار تک مخزنه استفاده میشود (شکل 6).
پژوهش (صفحه 7 کتاب درسی)
در منطقه شما، کدام نوع ماشین بذرپاش، بیشتر رواج دارد؟ در مورد پیشینه استفاده و دلایل رواج آن پرسوجو کنید.
پژوهش (صفحه 7 کتاب درسی)
معایب بذرپاش به ویژه تک صفحهای را با راهنمایی و حضور هنرآموز در زمان مناسب در سطح مزرعه، مورد آزمون قرار دهید. سپس نتیجه آزمایش خود را در کلاس ارائه دهید.
قسمتهای مختلف بذرپاش سانتریفیوژ (گریز از مرکز):
1- شاسی
2- مخزن بذر
3- توری داخل مخزن
4- همزن
5- صفحه پاشش
6- نقاط اتصال به تراکتور
7- اهرم قطع و وصل
8- اهرمهای تنظیم خروج بذر
9- دریچههای ریزش بذر
10- جعبه دنده (گیربکس)
11- گاردان انتقال نیرو
12- محور جعبه دنده (شافت گیربکس)
پژوهش (صفحه 8 کتاب درسی)
نقش توری در مخزن ماشین بذرپاش چیست؟ برای انجام این پژوهش میتوانید با کاربران خبره ماشینهای بذرپاش، کشاورزان و مهندسین ماشینهای کشاورزی مصاحبه کنید.
بازدید: محل نگهداری ماشینهای زراعی
1- پس از پوشیدن لباس کار مناسب، همراه هنرآموز خود به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی وارد شوید.
2- انواع بذرپاشها را مورد بازدید قرار دهید.
3- پس از مشاهده ماشینها، تفاوت آنها را مورد تحلیل قرار دهید.
4- اجزای مشخص شده در شکل (7) را بر روی دستگاه نشان دهید.
5- کاربرد هر قطعه را از هنرآموز خود بپرسید.
6- در پایان کار از بازدید انجام شده گزارش تهیه کنید و به هنرآموز خود ارائه دهید.
بیندیشید (صفحه 8 کتاب درسی)
گریز از مرکز چه نوع نیرویی است؟ چگونه عمل میکند؟ نمونههایی از کاربرد این نیرو در زندگی یا مشاهدات خود، بیان کنید.
اتصال بذرپاش به تراکتور:
بذرپاشهای مورد استفاده بیشتر بهصورت اتصال سه نقطه یا به عبارت دیگر، بذرپاش سوار هستند.
اتصال بذرپاش مانند هر ماشین دیگر بایستی با رعایت اصول فنی و ایمنی انجام شود تا مشکلی برای کاربر و ماشین به وجود نیاید.
فعالیت: متصلکردن بذرپاش به تراکتور (صفحه 9 کتاب درسی)
ابزار، وسایل و مواد مورد نیاز: تراکتور، دستگاه بذرپاش، گاردان مخصوص، پینهای مربوطه، جعبه ابزار مکانیک عمومی، کفش و لباس مناسب کار (ترجیحاً یک تیکه)، تجهیزات ایمنی فردی، دستمال تنظیف.
مراحل انجام کار
1- با هماهنگی قبلی و با حضور هنرآموز، یک دستگاه تراکتور از واحد ماشینهای کشاورزی، تحویل بگیرید.
2- درپوش شفت محور انتقال نیرو و مالبند ثابت را باز کرده و در محل مناسب قرار دهید (شکل 8)
3- پس از بررسیهای اولیه و رفع معایب و کمبودهای احتمالی و اطمینان از سلامت تراکتور، آن را روشن کنید.
4- با رعایت اصول فنی و ایمنی، تراکتور را در محدوده محل نگهداری ماشینهای کشاورزی، تا مکان نگهداری بذرپاش هدایت کنید.
5- در حالی که بازوهای تحتانی در وضعیت پایین هستند، با دنده عقب سنگین به بذرپاش نزدیک شوید، با نزدیکشدن تراکتور به بذرپاش بازوها را بالا آورده در راستای نقاط اتصال بذرپاش قرار دهید.
6- پس از همخوانشدن نقاط اتصال تراکتور با نقاط اتصال بذرپاش، تراکتور را متوقف کرده، آن را خاموش کنید. پس از قراردادن اهرم دسته دنده در وضعیت دنده سنگین و کشیدن ترمز دستی، از تراکتور پیاده شوید.
7- اول بازوی سمت چپ، سپس بازوی سمت راست را به بذرپاش متصل کرده و پین آن را در جای خود قرار دهید (شکل 9)
8- پس از اتصال دو بازوی پایینی، گاردان را به تراکتور و بذرپاش متصل کنید (شکل 10)
9- پس از نصب گاردان و تأیید درستی انجام کار توسط هنرآموز، اقدام به نصب بازوی وسط نمایید (شکل 11).
پاسخ دهید (صفحه 11 کتاب درسی)
در شکل (12) انگشت کاربر به چه منظوری بر روی این نقطه میباشد؟ نام این قسمتی که انگشت روی آن است، چیست؟
آماده کردن بذرپاش برای کار
قبل از به کارگیری بذرپاش ابتدا آن را از نظر فنی و ایمنی بررسی کرده و آماده به کار مینمایند تا ضمن اطمینان از درستی عملکرد اجزای ماشین از ایمنبودن آن نیز مطمئن شوند.
فعالیت: آماده به کار کردن بذرپاش (صفحه 11 کتاب درسی)
ابزار، وسایل و مواد مورد نیاز: تراکتور، بذرپاش، جعبه ابزار مکانیک عمومی، گریس پمپ، گریس، کفش و لباس مناسب کار (ترجیحاً یک تیکه باشد و سر آستین و دمپای آن خیلی گشاد نباشد)، تجهیزات ایمنی فردی (کلاه، عینک، دستکش، ماسک دهانی)، دستمال تنظیف.
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شوید. (پوشیدن لباس کار، استفاده از تجهیزات ایمنی فردی، اعلام حضور و...)
2- به داخل مخزن بذرپاش نگاه کرده و هرگونه محتوی احتمالی )کود، بذر، کیسه، ظرف و...) آن را تخلیه کنید.
3- دستگاه را به خوبی تمیز و خشک کنید (شکل 13)
4- سلامت اجزای ماشین (نقاط اتصال، بدنه، اهرمها، دریچهها، صفحه و ...) را به دقت بررسی کرده و با راهنمایی هنرآموز رفع عیب کرده یا به تعمیرگاه منتقل کنید.
5- گریس خورهای گیربکس را به خوبی تمیز کنید (شکل 14)
- گیربکس بذرپاش با واسکازین، روانسازی میشود. پرکردن گیربکس دستگاه با واسکازین برای پیشگیری از خوردگی یا سایش قطعات و چرخدندهها، میباشد. نشتی واسکازین گیربکس بایستی بررسی، پیشگیری و جبران شود.
6- گریس پمپ را از گریس، پر کنید.
7- با قراردادن سر گریس پمپ روی گریس خور، اقدام به پمپزدن نمایید.
8- پس از هر یک هفته (حدود 50 ساعت کار) کار مداوم با بذرپاش، عملیات گریسکاری را تکرار کنید.
9- پس از گریسکاری، اطراف گریسخورها را با پارچه تنظیف، به خوبی تمیز کنید.
تنظیمات بذرپاش
پس از اتصال بذرپاش به تراکتور، بذرپاش باید نسبت به سطح زمین در حالت تراز (تراز طولی و عرضی) باشد. ترازبودن بذرپاش باعث میشود که ضمن کارآیی بهتر ماشین، از ریزش بذر از سطح مخزن، در فرایند جابجایی در طول مسیر و حرکت در سطح مزرعه پیشگیری گردد. افزون بر این، توزیع بذر هم یکنواخت باشد.
فعالیت: تنظیم یا ترازکردن بذرپاش (صفحه 14 کتاب درسی)
ابزار، وسایل و مواد مورد نیاز: تراکتور، بذرپاش، لباس مناسب کار و تجهیزات ایمنی فردی
مراحل انجام کار:
1- پس از متصلشدن تراکتور به بذرپاش، سوار تراکتور شده، وضعیت اهرمهای دنده و محور تواندهی را در حالت خلاص قرار دهید.
2- در حالی که ترمز دستی کشیده شده است، تراکتور را روشن کنید.
3- با تغییر اهرم هیدرولیک (اهرم کنترل وضعیت) بازوها را به قدری بالا بیاورید که محور گاردان موازی سطح افق گردد.
4- ضمن تثبیت وضعیت هیدرولیک، از تراکتور پیاده شوید.
5- با شل یا سفتکردن زنجیرهای بغل، گاردان را در راستای محور طولی تراکتور قرار دهید (شکل 17)
6- در کنار بذرپاش قرار گرفته و با دستان خود بذرپاش را به عقب و جلو حرکت دهید، تا 5-4 سانتیمتر جابجاشدن (بازیداشتن یا لقی) را قابل قبول بدانید. اگر کمتر یا بیشتر از این بازه است، با شل یا سفتکردن زنجیرههای مهار (بغل بند) آن را تنظیم کنید.
7- در سمت چپ یا راست (با توجه به تابش خورشید) تراکتور و بذرپاش و به فاصله حدود 3 متری از آن قرار بگیرید. عمود بودن محور عمودی فرضی که از وسط بذرپاش میگذرد، تراز بودن بذرپاش را ارزیابی کنید. به بیان دیگر، افقی بودن صفحه پران را در این منظر، ملاک قرار دهید.
8- با کوتاه یا بلندکردن طول بازوی وسط، بذرپاش را از نظر طولی، تراز کنید.
9- در پشت بذرپاش و به فاصله تقریبی 3 متر از آن قرار گیرید، عمود بودن محور عمودی فرضی که از وسط بذرپاش میگذرد را بررسی کنید. یا اینکه افقیبودن صفحه پران را در این دیدگاه، بررسی کنید.
10- با کوتاه یا بلندکردن محور نگهدارنده یکی یا هر دو بازوهای تراکتور، بذرپاش را از نظر عرضی، تراز نمایید (شکل 18)
چگونگی جابجایی بذر و پرکردن مخزن بذرپاش
بذرها چه حاصل برداشت کشاورز از محصول پیشین خود یا خریداری شده از مراکز رسمی تهیه و توزیع بذر باشند، معمولاً در کیسههایی نگهداری میشوند. وزن کیسه محتوی بذر معمولاً در محدودة 50-40 کیلوگرم است. بارگیری این کیسه از انبار به داخل تریلر، انتقال از تریلر به داخل بذرپاش، به تنهایی حتی برای افراد قوی، توصیه نمیشود. همچنین بذرها اغلب توسط سموم قارچکش، ضدعفونی شدهاند، بنابراین جابجایی کیسهای بذر بایستی با رعایت اصول ارگونومیکی و بهداشتی صورت گیرد.
فعالیت: بارگیری، انتقال و پرکردن بذر در بذرپاش (صفحه 15 کتاب درسی)
ابزار، وسایل و مواد مورد نیاز: تریلر، تراکتور، بذرپاش، لباس مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی به ویژه ماسک دهانی، کیسههای بذر
مراحل انجام کار:
1- گروههای کاری دو نفره تشکیل دهید.
2- همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی وارد شوید.
3- با هماهنگی قبلی و با حضور هنرآموز، یک دستگاه تراکتور از واحد ماشینهای کشاورزی، تحویل بگیرید.
4- پس از بررسیهای اولیه و رفع معایب و کمبودهای احتمالی و اطمینان از سلامت تراکتور، آن را روشن کنید.
5- با رعایت اصول فنی و ایمنی، تراکتور را در محدوده محل نگهداری ماشینهای کشاورزی، تا مکان نگهداری تریلر به ترتیبی هدایت کنید که نقطه اتصال (مالبند) تراکتور با نقطه اتصال تریلر منطبق شود.
6- پس از بررسی اولیه و اطمینان از سلامت تریلر، آن را به تراکتور متصل کنید.
7- تراکتور را جهت هدایت تا محل انبار بذر، در اختیار فرد صاحب صلاحیت (به تأیید هنرآموز) قرار دهید.
8- هر دو نفر، یک کیسه بذر را بگیرید.
9- کیسه را تا حدود سینه خود بالا بیاورید. در حالی که کمر خود را صاف کرده اید، تا محل تریلر آن را حمل کرده و در داخل آن قرار دهید.
10- دو نفر دیگر بر روی تریلر، کیسهها را بهطور مرتب در آن بچینند به ترتیبی که ارتفاع چینش از ارتفاع لبه تریلر بیشتر نشود.
11- پس از بارگیری، اجازه دهید فرد صاحب صلاحیت تراکتور حامل بار را تا محل مزرعه، هدایت نماید.
12- راننده تراکتور را به ترتیبی راهنمایی کنید تا تریلر در محل مناسبی در حاشیه مزرعه، مستقر شود.
13- تراکتور حامل کودپاش را به ترتیبی به سمت تریلر حامل بذر هدایت کنید که مخزن بذر در نزدیکترین فاصله با کیسهها قرار گیرد.
14- ضمن بازکردن در کیسهها، نخها و برگههای مشخصه (اتیکتهای بذر) دوخته شده روی لبة کیسه و درون کیسه را جدا کنید.
15- با رسیدن سطح بذر داخل مخزن به نزدیک 5 سانتیمتری لبه بالایی بذرپاش، پرکردن مخزن را متوقف کنید. به این ترتیب مانع از ریزش احتمالی بذر شوید.
تنظیمات میزان ریزش بذر در هکتار:
برای تنظیم مقدار ریزش بذر از دو روش استفاده میشود:
- تغییر وضعیت اهرم کنترل دریچۀ خروج بذر
- تغییر سرعت پیشروی
اجزای مرتبط با تنظیم میزان خروج بذر از بذرپاش عبارتاند از: (شکل 19)
الف) دریچههای خروجی و اهرم تنظیم آنها
ب) اهرم مهار میزان باز و بستهکردن دریچهها
الف) دریچههای خروج بذر:
دریچههایی در دو طرف بذرپاش قرار دارند که هر یک توسط اهرمی از عدد 0 تا 10 (بسته به نوع و مدل بذرپاش) قابل تنظیم میباشد. برای یکنواختی پاشش بذر باید هر دو اهرم روی یک شماره تنظیم شوند. هنگام بذرپاشی زمینهایی با عرض کم میتوان یکی از دریچهها را بست تا از هدررفتن بذر جلوگیری شود.
ب) اهرم مهار ریزش بذر از بذرپاش:
پس از تنظیم دریچههای دو طرف جهت خروج بذر از دستگاه از این اهرم استفاده میشود. جهت ریزش بذر اهرم را از بالا به پایین هدایت میکنیم. راننده در حالت نشسته روی صندلی و ضمن کار، به این اهرم دسترسی دارد. بنابراین در ضمن کار میتواند به وسیله این اهرم، دریچههای خروجی را بسته (جلوگیری از ریزش) یا باز (شروع مجدد ریزش) نماید.
فعالیت: تنظیم میزان خروجی بذر از بذرپاش (عیارسنجی (کالیبراسیون) بذرپاش) (صفحه 17 کتاب درسی)
ابزار، وسایل و مواد مورد نیاز: تراکتور همراه بذرپاش متصل و تنظیم شده، متر، سینی پلاستیکی، ورقههای نازک اسفنج، ترازوی نسبتاً دقیق، نمونه بذر، فضایی کافی (حدود 200 مترمربع)
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شوید.
2- پس از بررسی اولیه، روشنکردن تراکتور، اتصال و تنظیم اولیه بذرپاش، در مسیر مناسب وارد زمین شوید.
3- مخزن بذرپاش را از نمونه بذر مورد استفاده پر کنید.
4- تعداد 15 عدد سینی یکسان و به فاصله 30 تا 50 سانتیمتر از یکدیگر بهصورت ردیفی عمود بر جهت حرکت تراکتور قرار دهید. کف سینیها را برای جلوگیری از پرش بذرها با یک لایه اسفنج بپوشانید.
5- دریچه خروجی بذر را با توجه به اندازه بذر تا درجه معینی باز کنید.
6- تراکتور را روشن کنید. اهرم دنده را در حالت یک یا دو سبک قرار دهید (سرعت حدود 8 کیلومتر در ساعت). ضمن بازکردن دریچهها به وسیله اهرم عصایی، عمود بر ردیف سینیها و از میانه آنها حرکت کنید.
7- پس از عبور از سینیها با فاصله حدود ده متری آنها بایستید. ضمن بستن دریچهها خروجی بذر و خاموشکردن تراکتور، از آن پیاده شوید.
8- بذرهای ریخته شده در سینیها را وزن کنید. با توجه به مشخصبودن مساحت سینیها مقدار بذر مصرفی را با تنظیمات تعیینشده محاسبه کنید.
انجام عملیات بذرپاشی
پس از انتقال کیسههای بذر به مزرعه و پرکردن مخزن بذرپاش، میتوان اقدام به بذرپاشی نمود.
فعالیت: بذرپاشی (صفحه 18 کتاب درسی)
ابزار، وسایل و مواد مورد نیاز: تراکتور آماده به کار، بذرپاش پر از کود و متصل به تراکتور، زمین آماده بذرپاشی
مراحل انجام کار:
1- شرایط زمان بذرپاشی را بررسی کرده و مناسببودن زمان را قضاوت کنید.
2- به گروههای کاری تقسیم شده و با حضور هنرآموز، نوبتبندی کنید.
3- بر حسب نوبت، تراکتور حامل بذرپاش را تحویل گرفته از مسیر مناسبی وارد مزرعه شوید.
4- در کنار طولانیترین ضلع مزرعه و با فاصلهای برابر شعاع پرتاب یا کمی کمتر از آن و به همین میزان فاصله از ضلع بالایی مزرعه، مستقر شوید.
5- محور تواندهی را در وضعیت موتور گرد قرار دهید.
6- اهرم کنترل ریزش بذر را به طرف پایین حرکت دهید تا دریچههای خروجی باز شود. در همین حال شروع به حرکت کنید.
7- راستای حرکت و فاصله از ضلع (مثلاً 6 متر یا هر عددی که در عیارسنجی دستگاه به آن رسیدهاید) همواره رعایت کنید.
8- با رسیدن به انتهای مزرعه، اهرم مهار ریزش را بالا بیاورید تا خروجی بذر مسدود گردد.
9- دور بزنید و در فاصلهای برابر یا کمی کمتر از قطر پرتاب (مثلاً 12- 10 متر یا هر عددی که در عیارسنجی دستگاه به آن رسیدهاید) نسبت به خط رفت و موازی با آن قرار گیرید (شکل 20).
10- به همین ترتیب با رفت و برگشت تراکتور، بذرپاشی نمایید.
11- هر از گاهی در پایان ردیفهای رفت یا برگشت، به میزان موجودی بذر در مخزن توجه کرد و در صورت لزوم، مخزن را پر کنید.
12- نوبت را رعایت کرده و به موقع ماشین را در اختیار نفر بعدی قرار دهید.
13- عملکرد خود را ارزیابی کرد و درباره آن قضاوت کنید:
عملیات ضروری در پایان بذرپاشی:
1- پس از اتمام عملیات بذرپاشی، ماشینها باید توسط فرد صاحب صلاحیت، به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی هدایت شود.
2- باقی مانده بذر را از دستگاه خارج کنید. برای این کار، پس از متوقفشدن تراکتور در محل مناسب، به وسیله اهرم هیدرولیک، بذرپاش را کمی پایین بیاورید. تراکتور را خاموش کرده و از آن پیاده شوید. ظرف یا کیسه مناسبی در زیر دریچهها قرار داده آنگاه ضمن گشودن کامل دریچهها، بذرهای باقی مانده در مخزن را بهطور کامل تخلیه کنید.
3- تراکتور، تریلر و ماشین بذرپاش را کاملاً تمیز و سرویس کنید.
4- هر یک از دنباله بندها را به محل تعیینشده منتقل کرده و از تراکتور جدا کنید. در این مرحله به پایداری استقرار ماشین دنباله بند دقت کنید تا حادثهای بروز ننماید.
5- کیسهها و ظرفهای مورد استفاده را پس از اتمام کار جمعآوری کنید. در صورت قابل استفاده بودن، شستشو، ضدعفونی و در محل مناسب نگهداری کنید. در صورتی که قابل استفاده دوباره نباشند، در محل مناسب ساماندهی کنید.
6- پس از بذرپاشی در صورت امکان استحمام کنید یا حداقل دست، سر و صورت خود را با مایع یا صابون بهداشتی به خوبی بشویید.
7- گزارش کامل نوشتاری و تصویری از توصیه هنرآموز، مشاهدات و تجربیات خود، تفاوتها و مشترکات عملیات با رسم یا عادت کشاورزان منطقه همراه با تصاویری از گامهای اجرایی عملیات، تهیه کرده و برای ارایه آن در کلاس، تعیین نوبت نمایید.