درسنامه آموزشی عملیات خاکورزی کلاس دهم امور زراعی
پودمان 4: نرم کردن خاک
- برای جوانهزدن بذر تماس نزدیک بین بذر و ذرات خاک مورد نیاز است، در غیر این صورت بذر به موقع و به میزان لازم آب جذب نخواهد کرد، در نتیجه عمل جوانهزنی به تأخیر خواهد افتاد. همچنین تهویه کافی در محیط بذر در حال جوانهزدن از اهمیت ویژهای برخوردار است. برای فراهمکردن این شرایط انجام عملیات تکمیلی روی خاک پس از عملیات شخم ضروری است.
- ماشینهای نرمکننده کلوخههای حاصل از شخم را خرد نموده و شرایط را برای ایجاد یک بستر مناسب برای بذر فراهم میکنند. در این پودمان با کاربرد این ماشینها آشنا ضروری است.
واحد یادگیری 5: شایستگی نرمکردن خاک
آیا تا به حال به این موارد اندیشیدهاید که:
- بستر بذر چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
- برای نرمکردن خاک زمین زراعی از چه ماشینهایی استفاده میشود؟
- آیا در منطقۀ شما همیشه خاک را پس از شخم، نرم میکنند؟
هرچند خاکورزی اولیه (شخم) تا حدی خاک را نرم میکند، اما این نرمی با آنچه که بستر مناسب کاشت اغلب بذرها احتیاج دارد، بسیار متفاوت است. از این رو، در اغلب شرایط و به خصوص وقتی زمان و شرایط مناسب اجرای شخم رعایت نشده باشد، لازم است به نرمنمودن خاک اقدام نمود. این عمل، اهمیت زیادی در رویش یکنواخت گیاهان و عملکرد آنها دارد. در این فصل، شرایط و چگونگی نرمکردن مناسب خاک مزرعه را فرا خواهید گرفت.
استاندارد عملکرد
با استفاده از برخی ماشینهای نرمکننده خاک مانند دیسک و کولتیواتور، کلوخههای زمین شخم خورده را متناسب با گیاه مورد کاشت، نرم کنند.
ضرورت نرمکردن خاک
با اجرای شخم، خاک مقداری نرم میگردد اما این نرمشدن در حد از هم پاشیدن کلوخهها است. بذر برای آنکه جوانه بزند، ابتدا میبایست آب و عناصر غذایی حل شده در خاک را جذب نماید. برای جذب آب و عناصر غذایی نیز لازم است بذر با ذرات خاک تماس پیدا کند.
تماس یا ارتباط بذر با ذرات خاک در شرایطی ممکن است که اولاً ذرات ریز باشند و دوم اینکه خاک کمی فشرده شود، تا این ارتباط برقرار گردد. به همین دلیل کشاورزان از گذشته تاکنون سعی میکنند بستر را نرم و لایه پیرامون بذر را هم کمی فشرده کنند. برای نرمکردن و فشردهکردن خاک از وسایل مختلفی استفاده میکنند.
انواع ماشینهای نرمکننده خاک
در گذشته برای نرمکردن خاک از بیل استفاده میکردند. یعنی همزمان با شخم یا قبل از کاشت با ضربات پشت بیل، کلوخهها را خرد و نرم میکردند. وقتی کلوخهها بزرگتر و محکمتر بودند، از وسیلهای به نام کلوخکوب استفاده میکردند.
امروزه برای نرمکردن خاک در سطح بزرگ با استفاده از ماشینهای نرمکننده خاک صورت میگیرد. این ماشینها عبارتاند از:
چنگه بشقابی (دیسک) (Disk Harrow)
دیسکها یکی از معمولترین یا رایجترین ماشینهای نرمکننده خاک میباشند. عوامل خاکورز این ماشین بهصورت صفحات بشقابی مقعر هستند، که در اثر چرخش و دور زدن بشقابها، کلوخهها خرد و نرم میشوند. از این ماشینها علاوه بر نرمکردن خاک، برای مخلوطکردن کود، سم و بذر با خاک و خردکردن بقایای محصول قبلی، بریدن و قطعه قطعهکردن ریشه علفهای هرز رشد یافته در فاصلۀ بین شخم و نرمکردن خاک، میتوان استفاده کرد.
در دیسک بر خلاف گاوآهنهای بشقابی، بشقابها بهصورت گروهی به هم متصل شدهاند. هر گروه شامل تعدادی بشقاب است که روی یک محور قرار گرفته و همراه با محور خود میچرخند (شکل 3-4)
لبه بشقابها ممکن است بهصورت صاف، یا کنگرهای باشد.
دیسکها از لحاظ عملکرد، به انواع یک راهه و دو راهه تقسیم میشوند. انواع دو راهه از لحاظ تعداد و آرایش ردیف بشقاب به انواع یک زانویی یا افست (شکل الف، 5-4) و دو زانویی یا تاندوم (شکل ب، 5-4) تقسیمبندی میشوند. در دیسکهای دو راهه ردیف بشقاب جلویی خاک را به سمت خارج میریزد و ردیف عقبی، خاک را بر عکس جهت ردیف جلویی بر میگرداند. از معمولترین دیسکهای مورد استفاده در کشور ما، دیسکهای دو زانویی (تاندوم) 32 و 36 پره هستند.
تحقیق کنید (صفحه 131 کتاب درسی)
در منطقۀ شما چه نوع دیسکهایی بیشتر رواج دارد؟ علت رواج آن را بررسی کنید.
دیسکها از نظر نوع اتصال در انواع سوار و کششی وجود دارند.
1- دیسکهای سوار:
اتصال این دیسکها بهصورت سه نقطه میباشد. اغلب از نوع مواد 28 پره تا حداکثر 32 پره از نوع تاندوم میباشند.
2- دیسکهای کششی:
قسمت اتصال دیسک به مالبند ثابت تراکتور وصل میشود. با حرکت تراکتور، پرههای دیسک روی زمین کشیده میشوند. معمولاً دیسکهای افست به صورت کششی به تراکتور وصل میشوند.
گفتوگو کنید (صفحه 132 کتاب درسی)
هر یک از انواع دیسکها از نظر اتصال، چه محاسن و معایبی دارند؟
کولتیواتورهای مزرعه (Field Cultivation)
این ماشین که در ایران با نام کولتیواتور شناخته میشود، از نظر ظاهری شبیه گاوآهن قلمی است ولی از لحاظ ابعاد و اندازه، کوچکتر از آن است و در عمق کار کمتر به کار میرود (شکل 8-4)
عامل خاکورز، شاخهها میباشند که به شاسی متصل شدهاند. شاخهها اغلب فنری هستند که با نظم خاصی برای همپوشانی روی قاب قرار میگیرند. این دستگاهها به علت سبکی اغلب بهصورت سوار متصل میشوند. کاربرد این ماشینها در اراضی سنگلاخی، مرطوب، پرعلف به مراتب بهتر از دیسک میباشد، اما به خوبی دیسک عمل نرمکردن خاک را انجام نمیدهد. بنابراین اغلب به عنوان پیش نیاز اجرای دیسک به کار گرفته میشود.
پژوهش کنید (صفحه 132 کتاب درسی)
منابع مطالعاتی را بررسی کنید. از کولتیواتورها چه استفادههایی میکنند. انواع آنها کدام است؟
چنگه دندانهای (هرس یا دندانه) (Tooth Harrow)
چنگههای دندانهای هم از ماشینهای نرمکننده خاک میباشند. این ماشینها عمق عمل کمی دارند اما خاک را کاملاً ریز و نرم میکنند. از نظر شکلی یک قاب چوبی یا فلزی مشبک بوده که روی قاب آن تعداد زیادی دندانه، به فرم و جنس مختلف و اغلب به طول 15-10 سانتیمتر نصب شده است. با قرارگرفتن قاب روی زمین و کشیدهشدن آن توسط تراکتور، دندانه متعدد در زمین فرو رفته و خاک سطحی کاملاً نرم میشود. به علت سبکی دستگاه امکان استفاده از قابهای بزرگ و متعدد وجود دارد. چنگه دندانهای از لحاظ شکل دندانه در انواع دندانه میخی، دندانه انگشتی، دندانه فنری و زنجیری وجود دارند (شکل 11-4)
خاک همزن دوار (رتیواتور)
این ماشین را در بخش مربوط به گاوآهن توضیح دادیم. با آمدن این ماشین، تقریباً دندانهها حذف یا کاربرد آنها محدودتر شد. چنانچه گفته شد، این ماشین اغلب شامل یک محور است که روی آن تیغهها L شکل قرار میگیرند. محور ماشین با گرفتن نیرو از محور تواندهی (P.T.O) تراکتور حرکت کرده و در نتیجه این حرکت، تیغهها به سرعت به خاک برخورد و خاک را تا عمق قابل تنظیم کاملاً نرم و در واقع پودر میکنند. به علت پودرکردن خاک، کاربرد آن باید محدود به شرایط خاص گردد.
انتخاب ماشین مناسب برای نرمکردن خاک
انتخاب نوع ماشینهای نرمکننده خاک به عوامل متعددی مانند: وسعت مزرعه، شرایط زمین از نظر شیب، رطوبت، مقدار و اندازه کلوخه، تعداد و نوع علفهای هرز یا بقایای محصول، اندازه بذر، روش کاشت، هدف از کاشت و... بستگی دارد.
در مساحتهای کوچک و کشت و کارهای سنتی نیاز به کاربرد ماشینهای نرمکننده مکانیزه نمیباشد. در اراضی بزرگ هم وقتی کاشت بهصورت دیم است، کاربرد ماشینهای نرمکننده ضرورتی ندارد. هم چنین وقتی روش کاشت بهصورت جوی و پشتهای با جویهای بزرگ یا پشتههای عریض باشد، باز هم نیازی به نرمکردن خاک تمام سطح مزرعه نیست.
بهطور کلی اساس در تمام موارد به کاربرد حداقلی ماشینهای خاکورزی میباشد. اما وقتی مزرعه شخم خورده به ویژه زمانی که عملیات شخم در شرایط رطوبتی مناسب انجام نشده باشد، مجبور به نرمکردن خاک میباشیم. هنگامی که کلوخهها درشت باشند یا وقتی زمین سنگلاخی است، کاربرد کولتیواتور مزرعه عملکرد مناسبی دارد. زیرا کلوخهها و سنگها مانع کار واحدهای عملکننده همانند آنچه که در دیسک بروز میکند، نمیشوند. وقتی هدف نرمکردن زیاد لایه سطحی خاک باشد، کاربرد دندانه، بهتر و کارآمدتر از دیسک و کولتیواتور مزرعه میباشد. در شرایطی که علاوه بر نرمکردن، اختلاط بقایای گیاهی با خاک نیز موردنظر باشد،گاوآهن دوار مناسبتر است.
علاوه بر موارد بالا، امکانات و شرایط منطقه نیز باید مورد توجه قرار گیرد. وجود نوع خاصی از ماشین در منطقه، کاربرد آن را توجیهپذیر مینماید.
فعالیت: تعیین ماشین مناسب برای نرمکردن خاک (صفحه 135 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز: انواع ماشین نرمکنندۀ خاک، زمین شخم خورده، نوشت افزار
مراحل انجام فعالیت:
1- همراه مربی از واحد نگهداری ماشینهای کشاورزی (هانگار) بازدید کنید.
2- انواع ماشینهای نرمکننده خاک موجود در واحد آموزش را شناسایی نمایید.
3- همراه هنرآموز از مزرعه شخم خورده خود بازدید کنید.
4- نوع گیاه و روش کاشت را از هنرآموز پرسش کنید.
5- اگر خاک مزرعه فاقد کلوخههایی بزرگ و روش کاشت جوی پشتهای بود، از نرمکردن صرفنظر کنید.
6- اگر کلوخهها ریز و متوسط بودند، استفاده از دیسک را پیشنهاد دهید. برای انتخاب نوع دیسک به امکانات واحد آموزشی و وسعت مزرعه توجه کنید.
7- اگر بذر ریز و عمق کاشت کم بود، یکبار استفاده از دیسک و بار دوم استفاده از دندانه را پیشنهاد کنید.
8- اگر مزرعه دارای کلوخه بزرگ یا سنگلاخی بود یا علفهایی با ریشه پایدار در آن رشد یافته بود، ابتدا استفاده از کولتیواتور مزرعه و پس از آن کاربرد دیسک را پیشنهاد دهید.
9- استفاده از گاوآهن دوار را صرفاً زمانی پیشنهاد دهید که:
- در دو تا سه سال اخیر این ماشین در این زمین استفاده نشده باشد.
- نوع بذر مورد کاشت، بسیار ریز باشد. مانند بذر یونجه.
- ماده آلی خاک نسبتاً بالا باشد.
- فاصله نرمکردن و کاشت بسیار نزدیک به هم باشد.
- هدف خردکردن و اختلاط بقایایی درشت در مزرعه باشد.
10- پیشنهادهای خود را پس از جمعبندی در گروه به هنرآموز خود ارائه دهید.
11- پس از تأثیر نظر هنرآموز، پیشنهاد نهایی را به عنوان دستور کار برای گروه در نظر بگیرید.
گفتوگو کنید (صفحه 136 کتاب درسی)
چرا هر چقدر کاربرد ماشین یا تردد ماشین در سطح مزرعه کمتر باشد، بهتر است؟
زمان مناسب نرمکردن خاک
خاک در حالت نرم شده، بسیار حساس است؛ زیرا به ذرات ریزی تبدیل میشود که در اثر جریان نسبتاً شدید باد یا جریان آب بهراحتی میتواند جابهجا شود. چنانچه نرمی با خشکی همزمان شود، این خطر بیشتر میشود. بنابراین فاصلۀ بین زمان نرمکردن خاک و زمان کاشت بذر هر چقدر کمتر باشد، بهتر است. در مناطق بادخیز این فاصله نباید بیش از یک روز باشد.
عملیات نرمکردن خاک در شرایط وزش باد، نباید انجام شود؛ زیرا در چنین شرایطی هم فرسایش شدید خاک اتفاق میافتد و هم محیط زیست آلوده میشود. افزون بر این، گرد و غبار ایجاد شده سلامت کاربر ماشین را تهدید خواهد کرد.
هوای آرام، دمای کمتر از 25 درجه سلسیوس، گاورو بودن زمین، بدون ریزش نزولات جوی و زمان کاشت از مهمترین شرایط زمان مناسب نرمکردن خاک هستند.
فعالیت: تعیین زمان نرمکردن خاک (صفحه 137 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز: بیل
مراحل انجام کار:
1- همراه هنرآموز به زمین شخم خورده وارد شوید.
2- تمام اطراف و سطح زمین را بازبینی کنید.
3- در چند نقطه از مزرعه با برداشت خاک سطحی، وضعیت رطوبتی خاک را تا عمق 30 سانتیمتر بررسی کنید. اگر رطوبت این لایه بیشتر از حد گاورو بود، زمان بازدید را به بعد موکول کنید. و اگر گاورو یا کمتر از آن بود، بررسی را ادامه دهید.
4- بازه زمانی تاریخ مناسب کاشت را از هنرآموز پرسش کنید.
5- اطلاعات جوی را در محدوده بازه زمانی تاریخ تعیین شده کاشت جمعآوری کنید.
6- زمان مناسب نرمکردن خاک را پس از جمعبندی در گروه، به مربی خود پیشنهاد دهید.
پس از تأثیر دادن نظر هنرآموز، پیشنهاد نهایی را به عنوان زمان نرمکردن خاک در دستور کار گروه قرار دهید.
تحقیق کنید (صفحه 138 کتاب درسی)
در منطقۀ شما زمان نرمکردن خاک را چگونه تعیین میکنند؟
معایب و مزایای روش تعیین زمان نرمکردن کشاورزان منطقه را فهرست کرده و دربارۀ آن گفتوگو کنید.
مقدار نرمکردن خاک
اصلاً فکر نکنید که هر چقدر خاک را بیشتر نرم کنید، بهتر است. این تصور غلط مدتی رایج بود اما امروزه کاملاً منسوخ شده است. حتی برعکس آن صادق است. اصولاً تنها برخی از بذرهای بسیار ریز، نیاز به نرمکردن کامل خاک را دارند. بنابراین در خیلی از موارد میتوان از نرمکردن خاک صرفنظر کرد، یا اینکه فقط مختصری نرم نمود.
در خاک خیلی نرم علاوهبر امکان فرسایش، احتمال سله بستن خاک به ویژه وقتی میزان ماده آلی خاک کم و روش آبیاری سطحی و غرقابی باشد، بسیار بالاست. براین اساس توصیه میشود خاک را به حدی نرم کنید که تنها 40-30 درصد ذرات خاک، در حدود اندازه بذر یا کمتر از آن باشند.
فعالیت: تعیین مقدار نرمی خاک (صفحه 138 کتاب درسی)
ابزار و وسایل کار:
مراحل انجام کار
1- بازدیدی از مزارع واحد آموزشی و مزارع اطراف آن داشته باشید.
2- نوع محصولات مورد کاشت و حد نرمی خاک را با حضور هنرآموز به گفتوگو بگذارید.
3- نوع گیاه مورد کاشت خود را در نظر بگیرید.
- اگر گیاه شما به صورت کاشت غده، قلمه یا نشا است، از نرمکردن خاک صرفنظر کنید.
- اگر بذر مورد کاشت دارای اندازه بزرگ و سرعت رشد مناسبی است، نرمکردن مختصر را در دستور کار خود قرار دهید.
- برای گیاهان با بذر خیلی ریز (وزن هزار دانه کمتر از 5 گرم) و آنهایی که خیلی دیر جوانه میزنند، در صورت مناسببودن مقدار ماده آلی خاک، خاک را به خوبی نرم کنید.
بازدید و آمادهسازی ماشینهای نرمکننده خاک
هدف ما از کاربرد یک ماشین وقتی به درستی تحقق مییابد که آن ماشین اولاً سالم باشد و دوم اینکه آن را به درستی به کار ببندیم. لذا قبل از استفاده از هر ماشینی بایستی سالم بودن آن را بررسی و با رفع معایب جزئی یا ارسال آن به تعمیرگاه برای رفع معایب اساسی و کلی، آن را آماده به کار نماییم.
فعالیت: آماده به کار نمودن دیسک (صفحه 140 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز: جعبه آچار مکانیک عمومی، تراکتور، دیسک، روغن ترمز، گریس،گریس پمپ، روغندان، دستمال تنظیف، انواع پینهای استاندارد و دیسک.
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شده و همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی مراجعه کنید.
2- قاب دیسک را به درستی بررسی کنید. قاب ماشین باید فاقد شکستگی، پیچیدگی یا خمیدگی باشد.
3- معایب قابل رفع را در کارگاه رفع کنید. معایب اساسی را به تعمیرگاه ارجاع دهید.
4- نقاط اتصال دیسک را به دقت بررسی کنید. هر نوع شکستگی و پیچیدگی غیر معمول را از آن برطرف کنید.
5- کلیه پیچ و مهرهها را ابتدا روغن کاری و سپس آچارکشی کنید. چنانچه پیچ و مهرهای علیرغم لقی یا شلبودن، قابلیت سفتشدن را نداشت آن را باز کرده و تعویض کنید. برای راحتتر بازشدن پیچ و مهرههای قدیمی از روغن ترمز استفاده کنید.
6- در مورد دیسکهای کششی، سلامت لاستیک، میزان باد، نقاط اتصال و سیستم هیدرولیک را به دقت بررسی و با راهنمایی هنرآموز رفع عیب نمایید.
7- استحکام تک تک محورها را بررسی و در صورت لزوم آچارکشی کنید. توجه کنید محورها با فاصله استاندارد از هم باشند و فاصله آنها خیلی زیاد نباشد یا اینکه به هم ساییده نشوند.
8- در روی هریک از محورها، استحکام و سلامت تک تک دیسکها (بشقابها) و یاتاقانها را بررسی و برحسب مورد رفع عیب نموده یا به تعمیرگاه ارسال کنید
9- یکی از محورها را بهطور کامل و با رعایت اصول ایمنی و ارگونومیکی از قاب جدا کنید.
10- در حضور هنرآموز، تمام اجزای یک محور از هم باز کرده و تشریح کنید.
11- پس از آشنایی با اجزای ساختار یک محور، معیارهای سلامتی را به دقت پرسیده و یادداشت کنید. آنگاه مجدداً به ترتیب توصیه شده روی هم سوار کنید.
12- محور را به قاب متصل کنید. پس از کاملشدن کار نصب، گریسکاری را انجام دهید.
در پایان کار:
- چگونگی کار خود را به تأیید هنرآموز برسانید.
- ابزار و وسایل را تمیز کرده، تحویل دهید.
- پس از پاکسازی محیط کار، به نظافت و بهداشت فردی بپردازید.
- گزارش عملیات (نوشتاری، تصویری) خود را ثبت کنید.
- در گزارش خود علاوه بر شرح عملیات، اشکالات موجود و پیشنهادات اصلاحی خود را بیاورید.
فعالیت: آماده به کار نمودن کولتیواتور مزرعه (صفحه 142 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز:
جعبه آچار مکانیک عمومی، تراکتور، کولتیواتور، روغن موتور، روغندان، دستمال تنظیف، انواع پینهای استاندارد.
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شده و همراه هنرآموز به محل نگهداری کولتیواتور مزرعه در هانگار مراجعه کنید.
2- قاب ماشین کولتیواتور مزرعه را به دقت بررسی کنید. قاب باید کاملاً سالم و بدون شکستگی و خمیدگی باشد.
3- نقاط اتصال کولتیواتور به تراکتور و همچنین اتصال قاب (شاسی) به واحدهای عامل را به دقت بررسی کنید.
4- تمام پیچ و مهرهها را ابتدا روغنکاری و سپس آچارکشی کنید. پیچ و مهرههای معیوب را تعویض کنید.
5- عیبهای موجود در قاب، اهرمها، تیرک افزارها را در صورت امکان رفع عیب کرده یا به تعمیرگاه ارسال کنید.
6- در صورتی که کولتیواتور دارای چرخ تثبیت عمق باشد، سلامت چرخ و اتصالات آن را بررسی و در صورت لزوم رفع عیب کنید.
7- کولتیواتور را به تراکتور متصل کنید. با استفاده از سیستم هیدرولیک آن را بالا بیاورید. در نقاطی به فاصله ایمن تکیه گاه یا خرکهایی در زیر شاسی قرار دهید. به ترتیبی که نوک تمام واحدهای عامل حداقل 10 سانتیمتر بالاتر از سطح زمین قرار گیرند.
8- هیدرولیک را به آرامی پایین آورده و کولتیواتور را در روی تکیه گاه مستقر کنید. در صورت نیاز، در محل استقرار تکیهگاه تجدیدنظر کنید تا استقرار کولتیواتور روی آن ایمن و اطمینان بخش باشد.
9- تراکتور را خاموش کرده، ترمز دستی را بکشید و پس از قراردادن دنده در وضعیت سنگین از آن پیاده شوید.
10- استحکام، هم پوشانی یا فواصل عمق عمل و نوک تک تک واحدهای عملکننده را بررسی کرده و برحسب مورد رفع عیب کرده یا به تعمیرگاه ارسال نمایند.
11- یکی از واحدهای عامل را به طور کامل از شاسی جدا کرده و اجزای آن را تفکیک و تشریح کنید.
12- پس از آشنایی با اجزای واحد عملکننده، شاخصهای سلامتی و تنظیم هر واحد عملکننده، مجدداً اجزا را به هم سوار کنید.
13- واحد را به قاب نصب و کاملاً محکم کنید. آنگاه از پیرامون ماشین فاصله بگیرید.
14- سوار تراکتور شده و پس از قراردادن دنده در حالت خلاص، آن را روشن کرده و در حالی که ترمز دستی کشیده است، کولتیواتور را بلند کنید.
15- تکیهگاه را از زیر قاب برداشته و در محل مناسبی قرار دهید. کولتیواتور را روی زمین قرار داده آنگاه تراکتور را خاموش کنید و با قرار دادن دنده در حالت سنگین از آن پیاده شوید.
16- کولتیواتور را از تراکتور جدا کرده و تراکتور را به هانگار تحویل دهید.
در پایان کار:
- چگونگی کار خود را به تأیید هنرآموز برسانید.
- ابزار و وسایل را تمیز کرده، تحویل دهید.
- پس از پاکسازی محیط کار، به نظافت و بهداشت فردی بپردازید.
- گزارش عملیات (نوشتاری، تصویری) خود را ثبت کنید.
- در گزارش خود علاوه بر شرح عملیات، اشکالات موجود و پیشنهادات اصلاحی خود را بیاورید.
فعالیت: آماده به کارکردن گاوآهن دوار (صفحه 143 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز:
جعبه آچار مکانیک عمومی، تراکتور گاوآهن دوار و روغندان، دستمال تنظیف، انواع پینهای استاندارد، روغن جعبه دنده، قیف گریس،گریس پمپ
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شده و همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی وارد شوید.
2- گاوآهن دوار را از سایر ماشینهای کشاورزی بازشناسی کنید.
3- وضعیت سلامت درپوش ماشین را بررسی کنید.
4- درپوش را از روی ماشین باز کنید، تا مشاهده و بررسی سایر اجزای ماشین به راحتی صورت گیرد. و هر گونه عیب یا نقص درپوش را برطرف کرده یا به تعمیرگاه انتقال دهید.
5- تک تک تیغههای روی محور را بررسی کرده سپس معایب (کجشدگی، لقی، شکستگی) را برطرف کرده یا تعویض کنید.
6- تمام پیچها را پس از روغنکاری آچارکشی کنید.
7- روغن جعبه دنده را بازدید کنید. برحسب تشخیص و راهنمایی هنرآموز در صورت نیاز کمبود را جبران کرده یا بهطور کلی تعویض نمایید. در هر صورت معیار قضاوت را جویا شوید.
8- محور را با دست حرکت دهید. دقت کنید به صدای حرکت، در صورت سالمبودن یاتاقانها باید هیچگونه صدای زیر یا خشنی به گوش نرسد. قضاوت خود را با هنرآموز در میان بگذارید. در صورت تأیید، آن ماشین را به تعمیرگاه ارسال یا ادامه کار دهید.
9- یاتاقانهای محور دوار را گریسکاری کنید.
10- سالم بودن ساختمان و عملکرد کفشکهای تثبیت عمق را بررسی کرده و در صورت نیاز رفع عیب و روغن کاری نمایید.
11- بازوها و نقاط اتصال را بررسی کرده در صورت لزوم رفع عیب، آچارکشی یا به تعمیرگاه ارسال نمایید.
12- تمام بخشهای ماشین را به خوبی گردزدایی و تمیز کنید.
13- سالمبودن اجزای گاردان (هزارخار، قفل هزارخار، چهارشاخ، کشویی، روکش محافظ، کلاچ ایمنی) را با راهنمایی هنرآموز بررسی کنید.
14- ماشین را با رعایت تمامی نکات ایمنی و فنی به تراکتور متصل کنید. آن را به وسیله سیستم هیدرولیک بالا آورده و در زیر کفشکها تکیه گاه قرار دهید.
15- ماشین را پایین آورده و روی تکیهگاه قرار دهید. سپس تراکتور را خاموش کرده، ترمز دستی را بکشید و پس از قراردادن دنده در وضعیت سنگین از آن پیاده شوید.
16- گاردان را به ترتیبی که هنرآموز تعیین میکند نصب کنید. درستی عملکرد کشویی و قفل و چهار شاخ را در عمل مجدداً بررسی کنید.
17- ابتدا با چرخاندن گاردان با دست، درستی عملکرد سیستم را بررسی کنید. سپس در حالی که همه افراد حداقل به فاصله 3 متری ماشین و در طرفین آن (نه در قسمت عقبی) قرار دارند، سوار تراکتورشده، دنده را خلاص کنید و بدون خواباندن دستی، تراکتور را روشن کنید.
18- سیستم انتقال نیرو را در حالت موتور گرد فعال کرده و عملکرد ماشین را بررسی کنید. در صورت داشتن هرگونه پرسش یا مشاهده ناهنجاری با هنرآموز خود در میان بگذارید.
19- محور تواندهی را از چرخش باز دارید. با بلند کردن گاوآهن دوار از زمین، تکیهگاه را از زیر دستگاه برداشته و آن را روی زمین قرار دهید. تراکتور را خاموش کنید. با قراردادن دنده در حالت سنگین از تراکتور پیاده شوید. ابتدا گاردان و سپس گاوآهن دوار را از تراکتور جدا کنید.
20- تراکتور را تحویل دهید.
21- درپوشی را روی دستگاه قرار داده و کاملاً محکم کنید.
در پایان:
- چگونگی کار خود را به تأیید هنرآموز برسانید.
- ابزار و وسایل را تمیز کرده، تحویل دهید.
- پس از پاکسازی محیط کار، به نظافت و بهداشت فردی بپردازید.
- گزارش عملیات (نوشتاری، تصویری) خود را ثبت کنید.
- در گزارش خود علاوه بر شرح عملیات، اشکالات موجود و پیشنهادات اصلاحی خود را بیاورید.
تنظیم ماشینهای نرمکننده خاک
ماشینهای نرمکننده خاک همانند تمامی ماشینها دنباله بند، بایستی به درستی تنظیم شوند. بخشی از این تنظیمها پس از اتصال ماشین نرمکننده به تراکتور صورت میگیرد که به آن تنظیمهای اولیه میگویند. تنظیمهای اولیه عبارتند از تنظیم طولی، تنظیم عرضی، تنظیم تعادل و تنظیم ارتفاع در انواع ماشینهای کششی.
با چگونگی تنظیم طولی، عرضی و تعادل در بخش مربوط به گاوآهن آشنا شدید. لذا نیاز به توضیح دوباره نمیباشد. در انواع ماشینهای کششی که دارای چرخ عامل میباشند، زمان حمل و نقل، چرخها پایین آمده و لذا بخش عامل با فاصلۀ ایمنی از زمین قرار میگیرد. پایینآوردن چرخها ممکن است به صورت دستی یا به روش هیدرولیکی انجام شود. افزون بر این تنظیم این چرخها در ضمن کار باعث میشود که عمق عمل واحدهای عملکننده مشخص و تعیین گردد. در صورتی که دیسک کششی فاقد چرخ باشد، باید زاویه بشقابها را به صفر برسانید تا سطح جاده را خراب نکند.
تنظیمات اجرایی دیسک
زاویۀ برش زاویهای است که محور بشقابها با خط عمود بر جهت حرکت میسازد (شکل 27-4)
زاویه برش برحسب نوع هدف خاکورزی مانند خردکردن کلوخه و نرمکردن خاک، مخلوطکردن کود با خاک و یا زیر خاککردن بقایای گیاهی تفاوت میکند. به این دلیل روی دیسکها تجهیزات تنظیم زاویه برش وجود دارد که به وسیلۀ آن میتوانیم زاویه برش را تنظیم کنیم.
عموماً موقعیت استقرار ردیف بشقابها روی شاسی نسبت به مسیر کشش توسط پین و تعدادی سوراخ قابل تنظیم است. در برخی دیگر موقعیت محور بشقابها بر روی شاسی بهوسیلۀ مکانیزمهای مکانیکی یا جکهای هیدرولیکی تغییر کرده، زاویه برش مناسب تنظیم میشود. هرچه زاویۀ برش بشقاب بیشتر شود عمق کار و شدت خاکورزی آن بیشتر خواهد شد.
فعالیت: تنظیم اولیه ماشینهای نرمکننده (صفحه 148 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز: جعبه آچار مکانیک عمومی، تراکتور، دیسک، کولتیواتور، گاوآهن دوار، پین و سایر اتصالات ضروری، دستمال تنظیف
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شده و همراه هنرآموز به محل نگهداری ماشینهای کشاورزی وارد شوید.
2- یک دستگاه تراکتور تحویل گرفته و سلامتی آن را بررسی نمایید. پس از اطمینان از سلامتی یا رفع معایب و تأمین نیازها، با تأیید هنرآموز اقدام به روشنکردن تراکتور نمایید.
3- تراکتور را با رعایت اصول ایمنی و فنی به محل نگهداری ماشین نرمکننده خاک هدایت کنید. تراکتور را در وضعیت اتصال به ماشین نرمکننده قرار داده، ترمز دستی را بکشید، تراکتور را خاموش کنید و با قراردادن دنده در وضعیت سنگین از آن پیاده شوید.
4- ماشین نرمکننده خاک از نوع سوار را به ترتیبی که در اتصال گاوآهن گفته شد به تراکتور متصل کنید.
- ماشینهای نرمکننده خاک از نوع کششی را به مالبند اتصال سه نقطه (مالبند بلند) نصب کنید. برای این کار ابتدا مالبند بلند را به دو بازوی جانبی سوار کرده و پس از جازدن پینها و قفلکردن آنها، نقطه اتصال ماشین نرمکننده را در قلاب H مالبند متحرک قرار داده و پین مخصوص آن را محکم و قفل کنید.
- ماشینهای نرمکنندهای که به سیستم هیدرولیک نصب میشوند، شیلنگ مربوطه را در جای مناسب نصب کرده و قفل کنید.
- ماشینهای نرمکنندهای که نیرو از محور تواندهی میگیرند، به وسیله گاردان به محور تواندهی نصب کرده و ضامن آن را قفل کنید.
5- در هریک از ماشینهای نرمکننده خاک پس از اتصال و نصب، تنظیمات طولی، عرضی، تعادلی و ارتفاع را انجام داده و آماده حمل و نقل در مسیر نمایید. درستی تنظیم شما بایستی به تأیید هنرآموز برسد.
6- تراکتور همراه با دنباله بند با رعایت نکات ایمنی و فنی به مزرعه هدایت شود.
روشهای نرمکردن خاک
در عملیات خاکورزی نرمکردن خاک برخلاف عملیات شخم، نیاز به قطعهبندی زمین نیست. به عبارت دیگر کمی همپوشانی و همچنین مختصری عدم همپوشانی مشکلی را در شکل زمین و اجرای عملیات بعدی ایجاد نمیکند. بنابراین اساس بر سهولت انجام کار با بهینه سازی راندمان عملکرد ماشین و به حداقل رساندن خسارت به خاک میباشد.
بر این اساس از یک گوشه زمین شروع به نرمکردن خاک کرده و در انتهای زمین بدون بالاآوردن ماشین نرمکننده (دیسک، کولتیواتور و...) اقدام به دورزدن مینمایند. فاصله ردیف برگشت از ردیف رفت را سهولت دورزدن و افزایش بازده، با توجه به نوع تراکتور، عرض کار، عمق عمل و نوع ماشین نرمکننده حدود سه تا چهار برابر عرض کار تعیین میکنند.
در مسیرهای رفت و برگشت و به ویژه در محل دور بالادست و پایین دست زمین، بایستی سعی شود که همپوشانی یا دوباره کاری به حداقل برسد تا خاک بیش از حد مناسب نرم نگردد و به اصطلاح پودری نشود. در شرایطی که زمین بیش از حد معمول کلوخهای باشد، دوبار اجرای دیسک ضروری میگردد. در این شرایط بار اول عمود بر جهت آبیاری و بار دوم در جهت آبیاری قطعه زمین، دیسکزنی انجام میشود.
تحقیق کنید (صفحه 149 کتاب درسی)
روش اجرای دیسک در منطقه شما چگونه است. چگونگی شروع، چگونگی دورزدن، فاصله رفت و برگشتها از هم، و تعداد دفعات اجرای دیسک را به دقت بررسی و گزارش نمایید.
فعالیت: نرمکردن خاک با استفاده از دیسک (صفحه 149 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز: تراکتور، انواع دیسک، جعبه ابزار عمومی مکانیک، لباس و کفش مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمکهای اولیه، زمین شخم خورده، پین و سایر اتصالات ضروری.
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شده و به مزرعه نیازمند به اجرای دیسک وارد شوید.
2- تراکتور حامل دیسک را از محل مناسبی وارد مزرعه نمایید.
3- در گوشهای در بالا دست مزرعه، تراکتور را متوقف کرده دیسک را روی زمین قرار دهید (در انواع سوار).
- چنانچه نوع دیسک کششی است، قسمت جلو به وسیله پایینبودن اهرم هیدرولیک پایین آورده و سپس چرخهای حامل به طریق مکانیکی (چرخاندن جک) یا توسط اهرم هیدرولیک (در انواع هیدرولیکی) بالا ببرید تا واحدهای عملکننده روی زمین قرار گیرند.
4- با تأیید هنرآموز شروع به حرکت کرده و پس از طی حدود 50 متر بایستید. (برای کار با دیسک معمولاً استفاده از دندههای سبک و سرعتی بین 15-12 کیلومتر بر ساعت توصیه میشود)
5- تنظیمهای اولیه را بازنگری کرده و همچنین تنظیم عمق عمل و تنظیم زاویه برش را مورد توجه قرار دهید.
6- تنظیمهای اولیه را بازنگری و در صورت نیاز اصلاح کنید.
7- با رسیدن به انتهای مزرعه بدون بالا آوردن دیسک دور زده، با فاصله 3 برابر عرض کار آن و موازی با حرکت رفت، برگشت کنید.
8- رفت دوم را مماس با رفت اول شروع کرده، ادامه دهید.
9- رفت و برگشتهای بعدی را به ترتیب بالا تا پایان حلقه اول انجام دهید.
10- حلقههای بعدی را تا پایان سطح مزرعه ادامه دهید.
11- هر از چند گاه به پشت سر نگاه کرده، عملکرد خود را ارزیابی و تغییرات ضروری با حرکت اهرم هیدرولیک یا با پیادهشدن از تراکتور و تجدیدنظر در تنظیمها، انجام دهید. در همۀ حال به آمپرهای تراکتور توجه داشته باشید.
در پایان کار:
- چگونگی کار خود را به تأیید هنرآموز برسانید.
- ابزار و وسایل را تمیز کرده، تحویل دهید.
- پس از پاکسازی محیط کار، به نظافت و بهداشت فردی بپردازید.
- گزارش عملیات (نوشتاری، تصویری) خود را ثبت کنید.
در گزارش خود علاوه بر شرح عملیات، اشکالات موجود و پیشنهادات اصلاحی خود را بیاورید.
فعالیت: نرمکردن نسبی خاک با استفاده از کولتیواتور مزرعه (صفحه 151 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز: تراکتور، کولتیواتور مزرعه، جعبه آچار عمومی، لباس و کفش مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمکهای اولیه، زمین شخم خورده با کلوخههای زیاد و درشت، پینهای مناسب
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شده و به مزرعه نیازمند به اجرای کولتیواتور وارد شوید.
2- تراکتور حامل کولتیواتور را از محل مناسبی وارد مزرعه نمایید.
3- در گوشهای از مزرعه تراکتور را مستقر کرده و به وسیله اهرم هیدرولیک، کولتیواتور را پایین بیاورید.
4- با اجازه هنرآموز شروع به حرکت کرده و سرعت خود را به 15 کیلومتر در ساعت برسانید. پس از طی حدود 50 متر بایستید.
5- تنظیمهای اولیه را بازنگری و در صورت نیاز اصلاح کنید. عمق کار، هم پوشانی واحدها و سرعت پیشروی را با توجه به نظر هنرآموز تنظیم و دوباره شروع به کار کنید.
6- به همین ترتیب اجرای کولتیواتور نمایید. با رسیدن به فاصله ایمن از انتهای زمین، شروع به دورزدن نمایید. میدان دور را به قدری بگیرید که ماشین و دنباله بند به راحتی چرخش نمایند.
7- هر از چند گاه به پشت سر نگاه کرده، عملکرد خود را ارزیابی و تغییرات ضروری با حرکت اهرم هیدرولیک یا با پیادهشدن از تراکتور و تجدیدنظر در تنظیمها، انجام دهید. هر بار پیادهشدن باید همراه با کشیدن ترمز دستی باشد. در همه حال به آمپرهای تراکتور توجه داشته باشید.
8- پس از 3-2 بار دورزدن، نوبت را به سایر افراد گروه دهید. به ترتیبی که تمام افراد گروه و گروههای دیگر تقریباً به نسبت مساوی عملیات کولتیواتورزدن را اجرا کنند.
9- در پایان اجرای کولتیواتور در تمام سطح زمین، نظر هنرآموز خود را بپرسید. متناسب با نظر هنرآموز عملیات را تکرار یا پایان دهید.
در پایان کار:
- چگونگی کار خود را به تأیید هنرآموز برسانید.
- ابزار و وسایل را تمیز کرده، تحویل دهید.
- پس از پاکسازی محیط کار، به نظافت و بهداشت فردی بپردازید.
- گزارش عملیات (نوشتاری، تصویری) خود را ثبت کنید.
- در گزارش خود علاوه بر شرح عملیات، اشکالات موجود و پیشنهادات اصلاحی خود را بیاورید.
فعالیت: نرمکردن بسیار ریز خاک با استفاده از گاوآهن دوار (صفحه 152 کتاب درسی)
ابزار و وسایل مورد نیاز: تراکتور، گاوآهن دوار، جعبه آچار عمومی، لباس و کفش مناسب کار، تجهیزات ایمنی فردی، جعبه کمکهای اولیه، پین و اتصالات لازم، زمین شخم خورده.
مراحل انجام کار:
1- آماده به کار شده و به مزرعه وارد شوید.
2- تراکتور حامل گاوآهن دوار را از محل مناسبی وارد زمین کرده و در گوشهای از آن، متوقف کنید.
3- درپوش عقب را تنظیم کنید.
- تنظیم درپوش عقب متناسب با هدف مورد انتظار باید انجام گیرد. هرچه درپوش بالاتر قرار بگیرد اندازه کلوخهها درشتتر و برعکس هرچه درپوش پایینتر قرار بگیرید اندازه ذرات خاک ریزتر خواهد شد.
4- عمق کار را تنظیم کنید. فاصله بین کف کفش و نوک پایینترین تیغه نشاندهنده عمق کار است.
5- با پایینآوردن اهرم هیدرولیک، گاوآهن دوار را روی زمین قرار داده و با رعایت اصول فنی و ایمنی، محور تواندهی را فعال کرده و همزمان شروع به حرکت نمایید.
6- سرعت پیشروی را حدود 10 کیلومتر درساعت انتخاب کنید و پس از طی حدود 5 4 متر بایستد. محور تواندهی را از حرکت باز دارید و از تراکتور پیاده شوید.
7- تنظیمهای اولیه و همچنین عمق عمل، فاصله قاب و سرعت پیشروی را با حضور هنرآموز بررسی و در صورت نیاز بازنگری کنید.
8- با دخالتدادن نظرات اصلاحی هنرآموز، پس از اصلاح تنظیمات شروع به ادامه کار نمایید.
9- در ادامه کار همانند دیسک و کولتیواتور نرمکردن خاک انجام دهید.
در پایان کار:
- چگونگی کار خود را به تأیید هنرآموز برسانید.
- ابزار و وسایل را تمیز کرده، تحویل دهید.
- پس از پاکسازی محیط کار، به نظافت و بهداشت فردی بپردازید.
- گزارش عملیات (نوشتاری، تصویری) خود را ثبت کنید.
- در گزارش خود علاوه بر شرح عملیات، اشکالات موجود و پیشنهادات اصلاحی خود را بیاورید.