درسنامه آموزشی تولید و پرورش درختان میوه و زینتی کلاس یازدهم امور باغی

آیا می‌دانید که می‌توان با کاشت یک قطعه زمین کمتر از یک هکتار و ایجاد نهالستان در آن علاوه‌بر کسب درآمد مناسب به نسبت سرمایه‌گذاری برای تعداد بیشتری ایجاد اشتغال نمود؟

واحد یادگیری 6: آماده‌سازی نهال برای فروش

مقدمه

تقریباً در تمامی مناطقی که درختان میوه کشت می‌شوند، تعدادی نهالستان وجود دارد که به امر تهیه و تولید نهال مشغول بوده و نهال‌هایی تحت عنوان نهال‌های اصلاح‌شده و یا گواهی‌شده در اختیار خریداران قرار می‌دهند، ولی با توجه به تجربه، تقریباً در بسیاری از موارد، نهال خریداری شده با مشخصات و خصوصیات ارائه‌شده همخوانی نداشته و در نتیجه موجب نارضایتی باغداران می‌گردد. برای جلوگیری از هدردادن وقت و سرمایه بهترین راه حل برای نهال کاران آشنایی با روش‌های تهیه و تولید نهال مرغوب، سالم و مطمئن است. دولت نیز در کنار باغداران باید با نظارت صحیح و دقیق اولاً تمامی مؤسسات تولیدکننده و ارائه‌دهندهٔ نهال را ملزم به رعایت استانداردهای قانونی و ارائهٔ برچسب گواهی نهال نماید، ثانیاً تولیدکننده‌های نهال را به تولید ارقام جدید و پرمحصول تشویق نماید.

این موضوع اهمیت فراوانی برای تولیدکنندگان دارد، زیرا زمانی را که نهال نیاز دارد تا به مرحلهٔ باردهی برسد این زمان عموماً بین 3 تا 5 سال می‌باشد که در این زمان باغدار هیچ نوع عایداتی از باغ نداشته و علاوه‌بر آن نیز هر ساله هزینه‌های زیادی را جهت رسیدن به مرحله باردهی متحمل می‌شود. حال اگر بعد از این همه هزینهٔ انجام‌شده به دلیل کیفیت پایین نهال، محصول مناسبی تولید نشود، تمامی وقت و هزینه‌های انجام شده به هدر رفته و نهال کار، مشتریان زیادی را از دست خواهد داد.

این مسئله نهایت دقت و مراقبت در تهیهٔ نهال را می‌رساند و گویای این حقیقت است که اگر نهال مناسبی تهیه نشود، تولید با شکست مواجه خواهد شد.

عامل تعیین‌کنندهٔ سود و زیان یک مؤسسه‌ تولید نهال

تولید نهال باکیفیت:
- جذب مشتری بیشتر
- میزان فروش بیشتر
- افزایش درآمد

تولید نهال بی‌کیفیت:
- کاهش مشتری
- کاهش درآمد

استاندارد عملکرد 

هنرجو برای یک روزکاری بتواند 1000 اصله نهال را آماده و بسته‌بندی نماید.

پیش نیازها و یادآوری

هنرجو باید اندام‌های مختلف یک نهال را بشناسد و با اصطلاحات متداول در نهالستان آشنا شود. استعداد آب و هوایی و اراضی منطقه را دانسته و محاسبات ریاضی جهت برآورد مقدار نهال مورد نیاز را بداند.

اصطلاحات و تعاریف

نهالستان:

به محلی گفته می‌شود که در آن، نهال‌های جوان پیوندی و غیرپیوندی و همچنین نهال‌های غیر مثمر، تولید و آمادهٔ انتقال به محل اصلی برای کاشت می‌شود. این محدوده (نهالستان) توسط یک کارشناس یا یک کاردان اداره می‌شود.

نهال:

درخت جوانی است که در مرحلهٔ قبل از تولید میوه قرار داشته و به‌وسیلهٔ یکی از روش‌های جنسی و یا غیرجنسی تکثیر می‌شود.

نهال‌ها به دو دستهٔ پیوندی و غیرپیوندی تقسیم می‌شوند

نهال پیوندی:

نهالی است که با استفاده از عمل پیوند، قسمتی از یک گیاه با خصوصیات موردنظر بر روی یک گیاه دیگر قرار گرفته و در نتیجه صفات و خصوصیات موردنظر به گیاه جدید منتقل می‌شود.

نهال غیرپیوندی:

نهالی است که با استفاده از یکی از روش‌های جنسی و یا غیرجنسی(بجز پیوند) تکثیر یافته است.

نهال گواهی‌شده:

نهالی است که دارای خصوصیات و صفات کاملاً مشخص، فاقد هر نوع عامل بیماری، آفات و... بوده و مورد تأیید مرجع صدور گواهی (وزارت جهاد کشاورزی) باشد.

نهالستان خوب، نهالستانی است که اولاً دارای خاک خوب و مناسب بوده و منابع آب کافی در دسترس داشته باشد و ثانیاً دارای تکنسین و کارشناسان ماهر در زمینهٔ خزانه‌داری باشد.

روش‌های زیادی جهت تولید و تکثیر درختان میوه وجود دارد ولی همیشه یک روش از لحاظ اقتصادی و تجاری مقرون به صرفه‌تر بوده و عمدتاً از آن روش تکثیر استفاده می‌شود. به عنوان مثال انگور عمدتاً از طریق قلمه تکثیر یافته و در اختیار باغدار قرار می‌گیرد، ولی اگر هدف تهیهٔ یک رقم جدید و یا تکثیر با هدف دارا‌ بودن خصوصیاتی همچون مقاوم‌بودن به نوعی آفت خاص باشد، روش تکثیر، از طریق تولید نهال پیوندی است.

معمولاً اگر به نهالستان‌ها مراجعه نمایید، کارگران ماهر با توجه به دستورات کارشناسان ابتدا با آماده‌سازی زمین، بذرهای گیاهانی را که قابل پیوند بر روی ارقام پرمحصول هستند، خریداری نموده و در محلی که از قبل آماده شده است، کشت می‌نمایند. این روش تکثیر سالیان طولانی است که مورد استفادهٔ نهال‌کاران قرار می‌گیرد.

خصوصیات نهال مرغوب برای فروش

هر نهالی که در معرض فروش قرار می‌گیرد، باید دارای خصوصیاتی باشد تا بتواند بعد از کاشت و در طی مدت زمان مشخص به سطح قابل قبولی از باردهی برسد، این خصوصیات می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

1- ارتفاع محل پیوند در نهال‌های پیوندی نباید کمتر از 15 تا 20 سانتی‌متری در روی پایه و از سطح زمین باشد؛ زیرا در صورت پایین‌بودن ارتفاع محل پیوند، ممکن است پیوندک اقدام به تولید ریشه نموده و در نتیجه خصوصیاتی که از پایه مورد انتظار است، حذف شود.

2- شکل ظاهری نهال در محل پیوند باید مناسب باشد، هم از لحاظ زاویهٔ رشد و هم از لحاظ قطر. به این معنی که اولاً در محل پیوند، قطر پایه و پیوندک تقریباً باهم برابر بوده و ثانیاً نهال از محل پیوند، کج نشده باشد.

3- به‌طور طبیعی آن دسته از نهال‌های پیوندی باید در معرض فروش قرارداده شوند که در سنین بین 1 تا 2 سال باشند. کمتر و بیشتر از این سن، برای کاشت و احداث باغ میوه مناسب نمی‌باشد. البته برای واکاری درختان خشکیده در داخل باغ می‌توان از نهال‌هایی با سنین بالاتر جهت ایجاد تعادل در اندازه و هم زمانی تولید استفاده نمود.

4- نهال قابل فروش از نظر قطر و ارتفاع نیز باید دارای مشخصاتی باشد. به‌طور طبیعی ارتفاع درختان هسته‌دار باید بین 1 تا 1/5 متر بوده و تنهٔ آن مخصوصاً در 2/3 قسمت پایین نهال دارای جوانه‌های سالم و قوی باشد، تا به محض سربرداری بتواند شاخه‌های جانبی قوی تولید نماید. در درختان دانه‌دار، این ارتفاع، بین 1تا 2 متر می‌باشد. اگر نهال تهیه‌شده از طریق قلمه تکثیر شده باشد، می‌تواند حداکثر تا 1 متر نیز ارتفاع داشته باشد.

5- ریشه‌های نهال آماده برای فروش باید قوی و پُر بوده و از فروش نهال‌های کم ریشه و یا نهال‌هایی که ریشه‌های آن‌ها به مقدار زیاد قطع شده است، خودداری نمود.

6- در بعضی از نهالستان‌ها به منظور بهره‌برداری بیشتر از فضا، نهال‌ها را با فاصله‌های بسیار نزدیک به یکدیگر کشت می‌نمایند، به گونه‌ای که نهال‌ها برای دریافت منابع غذایی و نوری باهم رقابت نموده و در نتیجه نهال‌هایی بسیار ضعیف و لاغر به‌وجود می‌آیند، که برای احداث باغ مناسب نمی‌باشند.

7- نهال ارائه‌شده برای کاشت باید از نظر ظاهری فاقد هر نوع آفت، بیماری، نماتُد و یا هر نوع آلودگی باشد. در این خصوص نهال کار باید دارای اطلاعات کافی در این زمینه باشد تا بتواند آن‌ها را شناسایی نماید.

8- در هر شهرستان تعدادی نهالستان وجود دارد که دارای مجوز و رتبه از سازمان‌های نظارتی مانند جهاد کشاورزی و نظام مهندسی کشاورزی می‌باشند. این نهالستان‌ها موظف به رعایت استانداردهایی برای تولید نهال می‌باشند. همچنین ملزم به تهیهٔ برچسب برای نهال‌های ارائه شده می‌باشند. رعایت این استانداردهای بهداشتی و کنترل کیفی در جهت تولید نهال مناسب است. عملکرد بهتر، منجر به بالارفتن رتبهٔ فرد یا مؤسسه خواهد شد. نهال‌کار و یا مؤسسة تولید نهال ملزم به تهیه و فروش نهال مرغوب و با کیفیت به باغداران است و هر نوع کوتاهی تخلف محسوب‌شده و در مراجع قضایی قابل پیگری خواهد بود.

9- هر نهال قابل فروش باید شناسنامه داشته باشد به گونه‌ای که در آن، منبع تهیهٔ نهال شامل پایهٔ مادری، نوع پایه و نوع پیوندک مشخص بوده و در برچسب نهال ذکر گردد.

تجزیه و تحلیل بازار از لحاظ عرضه و تقاضای نهال

در هر منطقه با توجه به شرایط خاص آب و هوایی، منابع آبی قابل دسترس و نوع خاک، اقدام به کشت گیاهان خاصی می‌شود. یک نهال‌کار حرفه‌ای باید اطلاعات جامع و کاملی از نوع درختان و ارقام مورد کشت و کار منطقه داشته باشد. در ضمن از ارقام و انواع جدید تازه معرفی شده به بازار نیز باید آگاه باشد تا بتواند در کوتاه‌ترین زمان ممکن نسبت به تکثیر و معرفی آن به بازار اقدام نماید. در بیشتر مناطق، نهال‌کارانی که توان تکثیر سریع ارقام مورد نیاز بازار را دارند منافع اقتصادی بالایی را به دست می‌آورند و ضمن کسب درآمد، در سطح منطقه به عنوان تولیدکنندهٔ موفق نیز شناخته می‌شوند.

از طرفی هر ساله با افزایش تعداد نیروهای متخصص در یک منطقهٔ مشخص، تعدادی از مؤسسات تهیه و تولید نهال نیز مجوزهای لازم را گرفته و شروع به تولید نهال اصلاح یا گواهی‌شده می‌نمایند که در نتیجه باعث ایجاد رقابت در بین تولیدکنندگان این صنف می‌گردد.

حال اگر نگاه دقیقی به نکات فوق داشته باشیم در می‌یابیم که میزان عرضهٔ یک محصول را تقاضا برای خرید آن محصول تعیین می‌کند و هرچه این تقاضا بیشتر شود، نهال‌کاران نیز سعی در افزایش میزان عرضهٔ آن خواهند داشت.

یک نهال کار موفق قبل از هرگونه اقدامی، ابتدا میزان نیاز بازار را سنجیده و با توجه به نیاز بازار، اقدام به تولید نهال می‌نماید. در صورت تولید بیش از حد و عدم فروش محصول، نهال‌های باقیمانده علاوه‌بر افزایش میزان هزینه‌های نگه‌داری، کیفیت اولیه خود را نیز از دست خواهند داد و در سال بعد جزء نهال‌های درجه یک محسوب نخواهند شد؛ زیرا برخلاف گیاهان زینتی و غیرمثمر که با گذشت زمان و بزرگ‌شدن گیاه بر قیمت آن اضافه می‌شود، در مورد نهال‌های مثمر این وضعیت صادق نیست.

برای به‌دست آوردن میزان نهال مورد نیاز در هر سال، ابتدا باید برآورد صحیحی از سطح زیر کشت باغات منطقه و همچنین میزان توسعهٔ باغات در سال بعد داشته باشیم. برای به دست آوردن آن می‌توان علاوه‌بر جمع‌آوری اطلاعات از کشاورزان محلی، از طریق ادارات جهاد کشاورزی نیز اقدام نمود. علاوه بر آن تعدادی از مؤسسات و نهادها نیز سالیانه اقدام به خرید نهال می‌نمایند که باید این خریدها نیز در نظر گرفته شود.

بعد از این مرحله، اطلاعات مربوط به میزان تولید نهال توسط نهال‌کاران منطقه موردنیاز است که با جمع‌آوری اطلاعات محلی و همچنین استفاده از اطلاعات میزان تولید سال‌های قبل، سطح تولید نیز به دست خواهد آمد. حال اگر شما به عنوان یک مؤسسهٔ تازه کار وارد رقابت شده‌اید باید با بررسی دو عدد به دست آمده بتوانید وضعیت عرضه و تقاضا را تخمین بزنید. در این بررسی، اگر عَرضه کم باشد، به عنوان یک عامل مثبت برای شروع تولید خواهدبود، در غیر این صورت ممکن است با استقبال کمی از سوی مشتری رو به‌رو شوید.

منابع برآورد میزان نهال تولیدی

- برآورد میزان نهال مورد نیاز برای باغات جدید منطقه و واکاری‌ها
- برآورد میزان نهال مورد نیاز سازمان‌های دولتی منطقه
- برآورد خرید نهال توسط باغداران مناطق دیگر

البته همیشه در یک منطقهٔ خاص، تعدادی از باغداران، از مناطق دیگری اقدام به تهیهٔ نهال می‌نمایند و متقابلاً تعدادی از باغداران آن مناطق نیز از مناطقی به غیر از منطقهٔ خود اقدام به تهیهٔ نهال می‌نمایند که در هر صورت این نوع باغداران باید از برآوردهای فوق حذف شوند. به هر حال این برآوردها قطعی نمی‌باشد و باید آمار سالیانة فروش نهالستان به عنوان یک عامل مهم مورد توجه نهال کار باشد، ولی استفاده از این اطلاعات آماری می‌تواند راهنمای خوبی برای برآورد میزان تولید نهال باشد.

در هر نهالستان، هر ساله تعدادی از نهال‌ها به مرحلهٔ رشد رسیده و آمادهٔ فروش می‌شوند. این نوع نهال‌ها در بازدیدهای صورت گرفته باید شناسایی شده و پس از انجام مراحل لازم، از خزانه خارج و آمادهٔ فروش شوند. خصوصیاتی که به وسیلهٔ آن می‌توان این نهال‌ها را شناسایی کرد، همان خصوصیاتی است که از یک نهال مرغوب انتظار می‌رود و در قسمت‌های قبلی به آن اشاره شد. به عنوان مثال داشتن پایه و پیوندک مشخص و سازگار بودن آن‌ها با یکدیگر یکی از مهم‌ترین عوامل در نظر گرفته می‌شود.

داشتن طول و قطر استاندارد، زاویه‌دار نبودن ساقه در محل پیوند، ارتفاع کافی محل پیوند از سطح زمین، داشتن تعداد جوانه‌های کافی در اطراف ساقه و فاصلهٔ مناسب نهال‌ها از هم می‌تواند به عنوان فاکتورهای مثبت در تولید نهال استاندارد در نظر گرفته شده و با همین علایم در فصل پاییز نسبت به برآورد تعداد نهال‌های آمادهٔ فروش اقدام نمود. باید دانست که بهترین زمان برای برآورد این اعداد و ارقام، اواخر تابستان و قبل از ریزش برگ‌ها در پاییز است. زیرا در صورت ریزش برگ‌ها (که یکی از مهم‌ترین علایم سالم‌بودن نهال است)، امکان جدانمودن نهال‌های قوی و ضعیف کاهش می‌یابد. ضمن اینکه در این زمان می‌توان با استفاده از برچسب‌هایی شامل مشخصات کامل نهال از علامت‌گذاری نهال‌های قابل فروش مطمئن شد.

بهترین نهال از دیدگاه یک کارشناس و متخصص، نهالی است که دارای رشد متوسطی باشد. نهال‌های دارای رشد خیلی سریع و خیلی کُند، نمی‌توانند به عنوان یک نهال خوب شناخته شوند، زیرا این‌گونه نهال‌ها به محض قرارگیری در شرایط نامناسب محیطی، به شدت آسیب می‌بینند.

خارج‌کردن نهال از خزانه

برای خارج‌کردن نهال‌ها از محل خزانه، اولین عاملی که باید در نظر گرفت، زمان کَندن نهال‌ها است. همان‌گونه که می‌دانیم، نهال‌ها را در فصل خواب گیاه یعنی از زمان شروع ریزش برگ تا قبل از شکفتن جوانه‌ها در اواخر اسفند ماه می‌توان از زمین خارج کرد. قبل و بعد از این زمان به دلیل فعالیت بالای درخت، امکان از بین رفتن نهال زیاد است.

دومین عامل، آبیاری قبل از کندن می‌باشد به این نحو که چند ساعت قبل از کندن نهال‌ها از زمین باید آن‌ها را آبیاری نموده تا اولاً عملیات کندن نهال‌ها آسان انجام شود و ثانیاً خسارت کمتری به ریشه وارد شود. ضمن اینکه انجام این کار در خارج‌کردن تمامی ریشه‌های موجود در یک نهال کمک فراوانی می‌نماید.

سومین عامل مهم، استفاده از ابزار مناسب و کارگر ماهر برای خارج‌کردن نهال از زمین است. با توجه به اینکه در نهالستان‌ها برای خرید محدود روزانه نیازی به استفاده از ماشین‌آلات نیست، معمولاً برای انجام این کار از بیل‌های مخصوص استفاده می‌شود. برای این‌کار ابتدا تا حدی که ریشهٔ نهال اجازه می‌دهد، خاک اطراف آن را برداشته و در نهایت با یک بیل عمیق، تمامی محدودهٔ ریشه با خاک آن برداشته می‌شود.

چهارمین عامل، کندن مقدار نهال لازم برای فروش روزانه است. کندن نهال به میزان بیش از فروش روزانه و انبارکردن آن در گوشه‌ای از زمین، باعث کاهش کیفیت نهال‌ها شده و نارضایتی مشتری را به دنبال خواهد داشت. البته اگر کمبود نیروی کارگر ماهر در زمان اوج فروش که مصادف با اوایل اسفندماه می‌باشد، می‌توان با استفاده از چالة بزرگی در یک گوشه از ملک و گذاشتن نهال‌ها در داخل آن، از میزان هزینه‌ها کاست، ولی برای این کار لازم است روی ریشه‌ها کاملاً با خاک مرطوب پوشیده شود.

بنابراین برای خارج‌کردن نهال‌های آماده فروش از نهالستان، کارها و اقدامات زیر الزامی است:

1- نهال‌ها باید یک روز قبل از کنده‌شدن کاملاً آبیاری شوند.

2- با توجه به میزان فروش و با استفاده از ابزار مناسب، ابتدا خاک اطراف نهال را تا جایی که ریشه‌ها اجازه می‌دهد، خالی کرده و سپس سعی شود تمامی حجم ریشه با خاک اطراف آن خارج شود.

3- خاک اطراف ریشه‌ها را جدا کرده و نهال‌ها داخل آب قرار داده شوند و سپس با استفاده از یک محلول قارچ‌کش مناسب، ضدعفونی شوند. استفاده از یک سطل محلول سم و آب رقیق و فروبردن ریشه‌ها به مدت حدود 5 دقیقه در این محلول، به ضد عفونی‌شدن ریشه‌ها کمک می‌نماید.

4- با توجه به رقم نهال و استفاده از برچسب ضد رطوبت (در صورت نداشتن برچسب)، مشخصات کامل آن را نوشته و بر روی ساقه نصب می‌نمایند. سپس با توجه به برچسب‌ها و اندازة نهال‌ها، آن‌ها را در دسته‌های 10 تایی، 20 تایی و... قرار داده و دور آن‌ها را می‌بندند. در صورت حضور مشتری، دور تمامی ریشه‌ها را با یک گونی کنفیِ کاملاً مرطوب، محافظت نموده و تحویل وی می‌دهند. در غیر این صورت، آن‌ها را در چاله‌ای که از قبل تهیه شده (چاله باید دارای سایبان بوده و در معرض تابش مستقیم آفتاب نباشد) قرار می‌دهند و روی ریشه‌ها را با خاک می‌پوشانند.

شرایط محیطی مناسب در زمان خارج‌کردن نهال‌ها از خزانه

همان‌طور که در قبلاً نیز توضیح داده شد، نهال‌ها زمانی باید از زمین خارج شوند که در مرحلهٔ استراحت باشند، زیرا در این زمان، میزان از دست رفتن آب بافت‌ها بسیار کم است و نهال در معرض خشکی قرار نمی‌گیرد. همچنین در این زمان درجهٔ حرارت پایین بوده و درختان رشدی ندارند. بنابراین درختان نیاز آبی چندانی نیز ندارند. از طرفی دمای هوا در شب ممکن است به زیر صفر برسد که در صورت مراقبت‌نکردن کافی و قرار گرفتن ریشه‌ها در معرض سرما، نهال‌ها صدمه خواهند دید.

با توجه به موارد فوق، در زمان خارج‌کردن نهال‌ها از زمین به دلیل شرایط نامساعد محیطی مراقبت‌هایی نیاز است که عبارت‌اند از:

1- سعی شود در زمان کندن نهال‌ها، کمترین صدمه به نهال‌ها و ریشه‌های آن وارد شود.

2- بعد از خارج‌کردن نهال‌ها از زمین برای فروش، لازم است قبل از فرا رسیدن شب برای جلوگیری از سرمازدگی ریشه‌ها، آن‌ها در خاک یا گونی و در انبار نگه‌داری شوند.

3- در هنگام روز با گرم‌شدن هوا، ریشه‌ها در معرض هوای آزاد قرار نگیرند، و روی ریشه‌ها حداقل با گونی کنفی خیس و یا خاک مرطوب پوشیده شود. در این حالت، جهت قرارگیری نهال‌ها باید طوری باشد که آفتاب باعث سوختگی ساقه نشود. در بعضی از کشورها لوله‌های شکاف‌دار و به رنگ سفید از جنس پلیمرهای مصنوعی تهیه و برای جلوگیری از آفتاب سوختگی بر روی تنه قرار می‌دهند.

4- در روزهایی که سرعت باد زیاد است، حتی‌الامکان از کندن نهال‌ها خودداری شود.

5- نهال‌هایی مانند پسته، مرکبات، سوزنی برگ‌ها و حتی خرمالو با توجه به اینکه دارای ریشه‌های حساس می‌باشند و در صورت قطع‌شدن ریشه از بین می‌روند، لازم است در گلدان‌های پلاستیکی و یا توربی کشت شده و با همان گلدان‌ها به فروش برسند.

6- در صورت گرم‌بودن هوا و خارج‌نمودن نهال‌ها و چنانچه شب‌های سردی وجود نداشته باشد، مقداری آب ولرم بر روی ریشه‌ها و سرشاخه‌ها می‌پاشند تا شادابی آن‌ها حفظ شود.

7- نهال‌ها حتی‌الامکان با توجه به نیاز و در یک دورهٔ کوتاه مثلاً فروش یک هفته، کنده شوند، زیرا در صورت انبارشدن طولانی مدت نهال‌ها اولاً هزینه‌ها بالا می‌رود ثانیاً ممکن است به آن‌ها آسیب جدی برسد.

بسته‌بندی و حمل نهال‌ها

نهال‌ها معمولاً به سه صورت ریشه لخت، گونی پیچ و به‌صورت گلدانی به بازار عرضه می‌شوند که هر کدام مزایا و معایب خود را دارند و از هر کدام تحت شرایط خاصی استفاده می‌شود.

در هر کدام از حالات فوق، یک نهال فروش حرفه‌ای، نصب برچسب و مشخص‌نمودن نهال‌های قابل فروش را قبل از خارج‌کردن نهال از خزانه انجام می‌دهد. بنابراین در زمان بسته‌بندی، بارگیری و فروش، مشکلات زیادی نخواهد داشت.در حالت کلی بهتر است قبل از خارج‌کردن نهال از زمین، برچسب ضد آب مخصوص را که حاوی اطلاعات مربوط به نوع رقم، نوع پایه، نوع پیوندک و... می‌باشد را تهیه و بر روی ساقه، مقداری بالاتر از محل یقه نصب نمود.

پس از خارج‌کردن نهال‌ها لازم است آن‌ها را با توجه به اندازه و نوع در بسته‌های معیّن و حداکثر صدتایی قرار داده و با استفاده از نخ پلاستیکی و یا کنفی در دو قسمت محل یقه و انتهای نهال بست. البته گره‌زدن باید طوری باشد که آسیبی به پوست ساقهٔ نهال نزند.

در کشورهای پیشرفته برای بسته‌بندی و جلوگیری از کاهش رطوبت نهال‌ها، از پلاستیک‌های مخصوصی استفاده می‌شود که آن‌ها را دور ریشه‌ها می‌پیچانند و سپس آن‌ها را در یک انبار خنک نگه‌داری می‌کنند.

در بسته‌بندی نهال‌ها این نکته باید در نظر گرفته شود که اگر هدف از آماده‌سازی نهال، ارسال آن به مناطق دوردست با فاصلهٔ یک یا دو روز باشد، لازم است ضمن رعایت دقیق عملیات بسته‌بندی، با دقت هر چه تمام‌تر این نهال‌ها را در کامیون جاسازی نموده تا از وارد شدن آسیب و فشار در طی مدت انتقال جلوگیری شود.

معمولاً انتقال نهال‌ها باید با استفاده از کامیون‌های اتاق‌دار انجام شود. به این منظور لازم است ریشه‌های هر دسته از نهال‌ها داخل یک گونی کنفی مرطوب پیچیده شده و سپس جهت جلوگیری از خشکی در داخل یک پلاستیک بلند قرار داده شوند و دسته‌ها با احتیاط روی هم قرارگیرند. این نوع قراردادن تا حدی ادامه یابد که فشار سنگینی بر روی دسته‌های پایینی وارد نشود.

سپس این نهال‌ها تا زمان انتقال باید در انبار و یا در محل سایه گذاشته شده و ریشه‌ها نیز در داخل گودالی 30 تا 50 سانتی‌متری قرار گیرد. در کشورهای پیشرفته، نهال‌ها را در سردخانه‌هایی با دمای حدود 2 درجه سانتی‌گراد و رطوبت 95 درصد و تا زمان فروش نگهداری می‌نمایند.

ضمن اینکه این نکته را باید در نظر گرفت که در انتقال نهال به مناطق دور دست، باید مجوزهای لازم را از مدیریت حفظ نباتات محل فروش نهال مبنی بر دارا بودن سلامت کامل نهال‌ها از لحاظ آفات و بیماری‌های شایع تهیه نمود.

برای بسته‌بندی نهال‌های سوزنی برگ‌ها روش‌های مختلفی وجود دارد. این کار باید در بسته‌های کوچک و یا بزرگ و کیسه‌های پلی‌اتیلن انجام گیرد. برای جلوگیری از بالارفتن دمای ریشه می‌توان از خاک ارهٔ مرطوب نیز استفاده کرد. به عنوان مادهٔ بسته‌بندی نیز می‌توان از عدل‌های با ظرفیت 1000 اصله نهال دو سالهٔ سوزنی برگ و یا با ظرفیت 2000 اصله نهال یکساله استفاده کرد. عدل‌های حاوی نهال نباید به یکدیگر فشرده شده و یا مدت طولانی در هوای آزاد باقی بمانند و در صورت یکه قرار است مدت زیادی نگه‌داری شوند باید آن‌ها را در جای خنکی قرار داد. نهال‌های پهن برگ‌ها به‌صورت گروهی بسته‌بندی می‌گردند. بسته‌بندی درست باعث جلوگیری از صدمه دیدن نهال از عوامل خارجی و جلوگیری از کاهش آب خواهد شد. نهال‌های سوزنی برگ‌ها بدون استفاده از مواد مرطوب‌کننده بین ریشه‌ها بسته‌بندی می‌شوند. ابعاد کیسه‌ها $60 \times 50$ سانتی‌متر است که 200 عدد نهال در آن قرار می‌گیرد و ضخامت این کیسه‌ها 0/1 میلی‌متر می‌باشد. بعد از قراردادن نهال‌ها در کیسه‌ها، باید هوای داخل آن را خالی کرده و آن‌ها را در محل سردی که دارای تهویه باشد، در دمای 6 درجه سانتی‌گراد بالای صفر نگه‌داری نمود. در هوای گرم، حمل و نقل باید در شب و یا ساعت خنک روز انجام شود.

نکات لازم در زمان دریافت نهال برای کشت در زمین اصلی

پس از دریافت نهال‌های بسته‌بندی شده باید آن‌ها را با احتیاط از کامیون خارج نمود. اما قبل از رسیدن نهال‌ها نیز باید بستر اصلی آماده شود که شامل عملیات و مراحل زیر می‌باشد:

1- مواد زاید جمع‌آوری شده باشد.
2- تسطیح خاک صورت گرفته باشد.
3- آزمایشات خاک انجام شده و بر اساس نتایج آن، کوددهی لازم صورت گرفته باشد.
4- چاله‌های کاشت نهال کنده‌شده و مخلوط خاک و کود لازم برای آن چاله‌ها نیز در کنار آن‌ها مهیا باشد.
5- نهال‌ها آمادهٔ کشت شوند (آرایش و ضدعفونی کردن ریشه‌ها و اجرای عملیات پرالیناژ) آنگاه بعد از مراحل فوق و در پایان کاشت نهال‌ها و سربرداری انجام شود.