درسنامه آموزشی تولید و پرورش درختان میوه و زینتی کلاس یازدهم امور باغی

واحد یادگیری 2: تهیه و آماده‌سازی نهال

مقدمه

بدون شک یکی از ارکان‌های اساسی احداث باغ و تولید تجاری میوه، استفاده از نهال پیوندی مرغوب، سالم، قوی و مطمئن از ارقام مختلف میوه‌های اصلاح‌شده و پر محصول برای هر منطقه می‌باشد؛ زیرا اگر همۀ شرایط در حد مطلوب تأمین گردند، ولی از نهال‌های نامرغوب، ضعیف، و غیرمطمئن از نوع رقم دلخواه استفاده شود، احداث باغ کاری عبث و بیهوده و هدردادن سرمایه است. چون مدتی پس از کشت، یا بسیاری از آن‌ها خشک خواهند شد و یا این نهال‌ها به درختی ضعیف و رنجور تبدیل خواهند شد که از نظر رشد و میزان تولید محصول با درختان سالم از همان رقم قابل مقایسه نیستند. از طرفی نهال درخت میوه پس از طی دوره بلوغ رویشی که معمولاً 3 تا 5 سال می‌باشد، وارد مرحلۀ باردهی می‌شود و در طول این مدت، باغدار جهت حفظ، تربیت و مراقبت درختان کاشته شده سرمایه زیادی را هزینه می‌کند، بدون آنکه درآمدی داشته باشد، چنانچه نهال کشت‌شده مرغوب نباشد و یا دارای آلودگی و بیماری باشد، تعویض و کشت مجدد آن پس از چند سال صرف هزینه برای باغدار غیر ممکن و یا هزینۀ سنگینی به همراه دارد. لذا یکی از ارکان‌های اساسی در احداث باغ و تولید تجاری، استفاده از نهال پیوندی مرغوب با برچسب معتبر می‌باشد.

مراکز خرید نهال

نهال‌های مرغوب و سالم را به دو روش می‌توان تهیه کرد:

1- تهیه نهال پیوندی از ارقام مورد نظر توسط باغدار 
2- تهیه و خرید نهال از مؤسسات تولیدکنندهٔ نهال که دارای حسن شهرت و معتبر هستند.

در تمام دنیا تهیه و تولید نهال به عهدۀ افراد یا مؤسساتی گذاشته می‌شود که متخصص این حرفه و فن بوده و به کلیۀ امور این کار اشراف دارند تا طبق ضوابط و مقررات و تحت کنترل وزارت مربوطه انواع نهال سالم، مرغوب، و گواهی‌شده را در نهالستان تولید نمایند. در موارد بخصوص درختان میوه مانند پسته که ریشۀ آن‌ها به جابه‌جایی حساس است، پایه در محل اصلی کاشته‌شده و بعد از رشد کافی، آن را پیوند می‌زنند.

ویژگی‌های مراکز تولید نهال

1- داشتن افراد متخصص؛
2- داشتن پروانه تولید نهال؛
3- رعایت کردن کامل نکات فنی در نهالستان؛
4- ذکر اسامی ارقام میوه؛
5- تهیه مشخصات نهال‌های تولیدی؛
6- اخذ گواهی سلامت و بهداشت نهال از مراکز قانونی مربوطه؛
7- رعایت‌کردن قیمت فروش؛
8- در دسترس‌بودن آسان برای مشتریان.

انتخاب نهال مرغوب

نهال گواهی‌شده و مرغوب نهالی است که از نظر نوع رقم پایه و پیوندک، کاملاً مشخص و عاری از هرگونه آفت، بیماری، نماتد، و علف‌های هرز انگلی باشد و از هر نظر مورد تأیید کمیتۀ فنی نظارت بر تهیه و توزیع نهال سازمان جهاد کشاورزی و دارای گواهی سامت و بهداشت و کنترل کیفیت باشد. تهیۀ نهال باید با توجه به شرایط محیطی منطقه، عوامل اقتصادی، نوع و رقم میوه انجام گیرد تا بهترین سازگاری و کیفیت را داشته باشد. بیشتر درختان میوه از طریق پیوند و تعدادی نیز از راه قلمه، خوابانیدن و بذر تکثیر می‌شوند. روش تولید نهال به هر روش که باشد، کیفیت آن بالاترین اهمیت را در رشد و باروری درخت دارد. باغداران باید کوشش کنند که بهترین نهال ممکن را تهیه کنند، زیرا درختان حاصل از چنین نهال‌هایی نه تنها در چند سال اول باروری جبران مخارج اضافی را خواهند کرد، بلکه پس از آن نیز، نسبت به درختان حاصله از نهال‌های نامرغوب، منافع بیشتری خواهند داشت.

مشخصات ویژه یک نهال گواهی شده و مرغوب

- نهال پیوندی باید دارای پایه و پیوندک مشخص باشد.
- از نظر سن نهال پیوندی باید یک ساله و دوساله باشد.
- جوانه‌های روی تنه نهال بخصوص در دو سوم پایین تنه بایستی سالم باشد.
- نهال پیوندی باید یک ساقه عمودی داشته باشد.
- نهال پیوندی باید یک تنه باشد و چند شاخه نباشد.
- زخم محل پیوند نهال باید کاملاً التیام یافته باشد.
- باید به اندازه کافی رشد طولی و قطری داشته باشد.
- نهال باید برچسب (اتیکت) حاوی اسم پایه و پیوندک داشته باشد.
- پیوندک باید از درختان سالم و بارور ارقام میوه شناخته شده تهیه گردد.
- محل پیوند نباید در فاصله کمتر از 15 سانتیمتری سطح زمین باشد.
- ریشه، تنه، شاخه‌های نهال باید سالم بوده و عاری از هرگونه آلودگی باشد.

نکاتی که باغداران در زمان تهیه و خرید نهال باید در نظر داشته باشند

1- مشورت با کارشناس باغبانی منطقه؛
2- تهیۀ نهال از نهالستان‌های معتبر داخلی؛
3- تهیۀ نهال از مناطقی که به آفات و بیماری‌های قرنطینه‌ای آلوده نمی‌باشد؛
4- نظارت خریدار در زمان کندن نهال و بسته‌بندی آن در نهالستان؛
5- تهیۀ نهال در زمان خواب زمستانۀ گیاه.

نکاتی که باید در زمان کندن نهال از زمین خزانه در نظر گرفت

1- کندن در زمان خواب؛
2- کندن بر اساس میزان تقاضای روزانه؛
3- جلوگیری از زخمی‌شدن اندام‌های نهال؛
4- گاورو بودن زمین نهالستان؛
5- استفاده از کارگران ماهر؛
6- استفاده از ابزار مناسب؛
7- تمیزکردن ریشه و بسته‌بندی صحیح نهال‌ها؛
8- نصب برچسب ضدرطوبت بر روی ساقۀ نهال؛
9- ضدعفونی کردن نهال.

تعیین تعداد نهال موردنیاز برای خرید

اولین مرحله در تعیین تعداد درختان موردنیاز برای کشت و احداث باغ اطلاع‌داشتن از ابعاد باغ و همچنین فاصلۀ بین ردیف و روی ردیف درختان می‌باشد. از آنجایی که توسعۀ چتر درخت و پرشدن فضای اختصاص‌یافته، مهم‌ترین عامل در زود باردهی و افزایش محصول می‌باشد، باغداران اغلب نگران این موضوع می‌باشند که فاصله درختان کشت‌شده بسیار نزدیک باشد. عامل مهم در تعیین فاصلۀ مطلوب ردیف، انتخاب فاصله‌ای است که درخت نور خورشید را در تمام قسمت‌ها به‌طور کامل دریافت کند. از آنجا که درختان میوه هم بر روی پایه‌های بذری و هم بر روی پایه‌های پاکوتای تولید شده از روش غیرجنسی پیوند می‌شوند و همچنین ارقام درختان میوه با یکدیگر از لحاظ ارتفاع و عرض با هم متفاوت هستند، در نتیجه باغدار باید فاصلۀ بین ردیف را بر اساس پایه، رقم، سیستم تربیتی، حرکت ماشین‌آلات و عوامل دیگر انتخاب کرده و بر اساس فرمول زیر اقدام به تهیۀ تعداد نهال موردنیاز خود کند.

دسته‌بندی نهال

پس از کندن نهال از زمین، آن‌ها را بر اساس استاندارد موجود از نظر رشد طولی و قطر ساقۀ اصلی دسته‌بندی می‌کنند.نهال‌های قابل فروش بر حسب نوع رقم باید 180-100 سانتی‌متر ارتفاع و 1- 2 سانتی‌متر قطر داشته باشند. این نهال‌ها بر اساس نوع رقم در بسته‌های 2 الی 100 عددی دسته‌بندی شده و با نخ در دو قسمت، آن‌ها را به همدیگر می‌بندند. ریشه‌های زخمی‌شده و طویل و شاخه‌های زائد باید حذف شوند تا نهال‌ها بهتر دسته‌بندی شوند. روی هر دسته یک برچسب که حاوی اسم رقم و نوع پایه و تعداد نهال در هر دسته می‌باشد، نصب می‌شود. برچسب بهتر است از جنس ضدآب و مقاوم باشد که در حین حمل و نقل و یا بارندگی از بین نرود.

در نوشتن و امضای قرارداد خرید هر نهال باید به مسائل زیادی توجه داشت از جمله:

- آگاهی سطحی نسبت به قوانین مربوط به موضوع قرارداد؛ این مهم نیست که چقدر نسبت به قوانین آگاهی دارید (البته در مورد قراردادهای معمولی) فقط کافی است کمی از قوانین معمولی و ساده را بدانید؛ مثاً در صورت یکه اجارۀ یک ماه پرداخت نگردد، صاحب ملک می‌تواند از طریق قانونی مورد اجاره را تخلیه نماید.
- مشخصات کامل و دقیق طرفین قرارداد با نشانی اقامتگاه آنان.
- در نظر گرفتن منافع هر دو طرف؛ به این صورت که قرارداد جنبه عادلانه داشته باشد.
- مدت قرارداد؛ هر قراردادی باید زمان معیّن و مشخصی از یک ساعت گرفته تا چندین سال داشته باشد، اما بهتر است که در مورد خرید نهال، قرارداد یک ساله باشد.
- حضور دو نفر شاهد جهت امضای قرارداد.
- تنظیم قرارداد در دو نسخه و در صورت نیاز سه نسخه که در اختیار فرد سوم نیز قرار گیرد (که فرد سوم در قرارداد ذکر شود).
- حدود، اختیارات و مسئولیت‌های طرفین قرارداد باید به‌طور کامل ذکر شود. ذکر تاریخ عقد قرارداد نیز الزامی می‌باشد.
- ذکر مرجع حل اختلاف که می‌تواند شخصی خاص و یا مرجع قانونی مربوطه باشد.

حمل و نقل نهال

نهال‌ها را باید حتی‌المقدور ظرف مدت کمی پس از بیرون‌آوردن از خزانه، به محل اصلی انتقال داد، چون ریشه‌های لخت نهال‌ها که در معرض آفتاب یا بارندگی قرار می‌گیرند و به سرعت خشک می‌شوند. برای حمل‌ونقل نهال‌ها باید به دور ریشه‌های هر بسته، گونی کنفی مرطوبی پیچیده شود و بسته‌ها با کامیون اتاق‌دار حمل شوند. در صورت استفاده از وسیلۀ نقلیۀ رو باز، در اثر حرکت و ایجاد جریان باد تا رسیدن به مقصد، ریشۀ نهال‌ها مقدار زیادی از رطوبت خود را از دست خواهند داد و نهال‌ها خشک می‌شوند. پس از رسیدن نهال به مکان اصلی، چنانچه زمین آماده و چاله‌ها از قبل کنده شده بودند و هوا نیز مساعد بود، بلافاصله باید نهال را در زمین اصلی کاشت و آبیاری نمود. ولی اگر زمین آماده نباشد و یا هوا نامساعد باشد، مجدداً دستۀ نهال‌ها را باید در گودالی زیر خاک قرار داده و آن‌ها را آبیاری کرد تا ریشه‌ها صدمه نبینند.

در زمان بارگیری و حمل و نقل نهال‌ها نکات زیر باید رعایت شود

- پس از خرید نهال‌ها از نهالستان، بلافاصله باید ریشه و سرشاخه‌های آن‌ها مرتب شود و سپس آنها را دسته‌بندی و ریشۀ آن‌ها را ضدعفونی نموده و به محل کاشت حمل کرد.

- برای حمل نهال‌ها به نقاط نزدیک، بسته به تعداد و حجم نهال‌ها می‌توان از ماشین وانت کوچک و یا کامیون‌های اتاق‌دار استفاده کرد. برای این منظور در قسمت پشت اتاق راننده از کف اتاق به طرف بالا یک ورق نایلون به بلندی طول اتاق کامیون کشیده می‌شود. دسته‌های نهال طوری در کامیون قرار داده می‌شوند که ریشۀ آن‌ها به طرف جلو کامیون و پشت سرراننده و سرشاخه‌ها به طرف عقب کامیون قرار گیرند. دسته‌های نهال از کف اتاق کامیون روی ورق نایلون به‌طور مرتب به صورت لایه‌لایه روی هم چیده شوند تا لبۀ اتاق کامیون پر شود. سپس ورق نایلون را روی همۀ نهال‌ها کشیده و یک چادر برزنتی بلند روی همۀ آن‌ها پهن و با طناب، محکم بسته شود تا در حین حرکت ماشین و ایجاد جریان هوا، ریشه‌ها در معرض باد قرار نگیرند ضمناً باید این نکته را در نظر داشت که فشار زیادی بر روی نهال‌های واقع در کف کامیون وارد نشود.

- برای حمل نهال به نقاط دور که حمل آن‌ها 2-1 روز طول می‌کشد، باید از کامیون‌های کانتینردار استفاده شود، در غیر این صورت باید از کامیون‌های دارای اتاق بلند و با پوشش کافی استفاده شود. برای این منظور هر دسته نهال باید داخل یک گونی کنفی مرطوب قرار داده شود و هر گونی در یک کیسۀ نایلون بلند قرار داده شود و سپس کیسه‌های نهال به طور مرتب در کانتینر چیده شوند. بدین ترتیب در طول مدت حمل‌ونقل، نهال‌ها رطوبت خود را حفظ کرده و کمتر در معرض جریان هوا قرار می‌گیرند. اگر از کامیون اتاق‌دار استفاده می‌شود باید با یک ورق نایلون بلند دور تا دور داخل اتاق کامیون را پوشاند و نهال‌های دسته‌بندی شده که دور تا دور ریشۀ آن‌ها گونی کنفی مرطوب پیچیده شده، از کف اتاق به‌طور مرتب تا لبۀ اتاق کامیون چیده شود و روی آن‌ها ورق نایلون کشیده شود و یک چادر برزنتی روی اتاق کامیون کشیده می‌شود و با طناب محکم بسته می‌شود. اگر هوا سرد و یخبندان است رطوبت گونی‌ها نباید در حدی باشد که یخ بزند چون در این صورت به ریشۀ نهال‌ها آسیب می‌رسد.

- باید سعی شود در حین بارگیری، نهال‌ها تحت فشار قرار نگیرند. و بار یا وسایل دیگری روی آن‌ها قرار داده نشود تا به ریشه، ساقه و جوانه‌های آن‌ها صدمه‌ای وارد شود.

- نهال‌هایی که ریشۀ آن‌ها به جابه‌جایی و قطع انتهای ریشۀ اصلی حساس هستند مانند پسته، خرمالو، مرکبات، انواع سرو و کاج بهتر است این نهال‌ها درگلدان‌های توربی یا پلاستیکی کاشته شوند و با گلدان حمل شوند. سعی شود نهال‌ها در زمان مناسب حمل شوند تا مسائلی مانند سرمازدگی برای نهال‌ها در حین حمل‌و‌نقل به وجود نیاید.

- سعی شود مدت زمان جابه‌جایی نهال‌ها با کامیون خیلی طولانی نشود و حداکثر از 48 ساعت تجاوز نکند.

- برگ گواهی بهداشت و اجازه حمل نهال به مقصد موردنظر گرفته شود تا در هنگام حمل‌ونقل نهال‌ها و برخورد با مأمورین قرنطینۀ گیاهی که در بین جاده‌ها مستقر هستند مشکلی به وجود نیاید و نهال‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن به محل اصلی حمل شوند.

استقرار موقت نهال

ممکن است نهال بلافاصله پس از خارج‌شدن از خزانه به فروش نرسد و یا اینکه نهال فروخته‌شده و انتقال‌یافته به زمین اصلی برای کشت، از تعداد موردنیاز زیادتر باشد و یا چند روزی تا زمان کشت، زمان لازم باشد، در این مواقع باید نهال را در مکانی به‌صورت موقت نگهداری کنیم. به این منظور لازم است ابتدا در محل سایه، گودال یا شیار عمیقی در قسمت معینی از باغ تعبیه نموده و نهال‌های هر رقم را جداگانه و به‌صورت مورب به دیوار گودال یا شیار تکیه دهیم و روی ریشۀ آن‌ها را با لایۀ نازکی از خاک مرطوب بپوشانیم تا به موقع و با فرصت مناسب به تدریج از زیر خاک بیرون آورده و در محل اصلی بکاریم. در این مدت لازم است خاک روی ریشه را مرطوب نگاه داریم.

نکاتی را که در موقع انبارکردن نهال‌ها باید رعایت کنیم عبارت است از:

1- سعی شود تعداد نهال موردنیاز را با توجه به شرایط اقلیمی منطقه در بهترین زمان ممکن تهیه و جابه‌جا کرد و در زمین اصلی کاشت تا از انبار کردن نهال‌ها به مدت طولانی جلوگیری شود.

2- پس از انتقال نهال‌ها از خزانه، چنانچه زمین آماده و هوا مساعد باشد، بلافاصله باید نهال‌ها کاشته شوند و زمین آبیاری شود. برای این منظور پس از تخلیۀ نهال‌ها از کامیون، آن‌ها را از گونی خارج‌کرده و به‌طور موقت به‌صورت مورّب زیر خاک قرار داده و سپس خاک مرطوب روی ریشۀ آن‌ها ریخته شود. پس از کاشتن یک دسته نهال، باید دستۀ دیگر را از خاک خارج کرده و بلافاصله آن‌ها را کاشت تا به این ترتیب ظرف مدت کی روز تمام نهال‌ها کاشته شوند.

واحد یادگیری 3: کاشت درختان میوه و زینتی

مقدمه

از آنجایی که درختان میوه عمر نسبتاً زیادی دارند و چندین سال زمین را اشغال و در آن رشد و نمو می‌نمایند، می‌توان به تفاوت عمده‌ای که بین احداث باغ میوه و ایجاد یک مزرعه زراعی و کشت و کار آن وجود دارد، پی برد. بنابراین در موقع احداث باغ و کشت نهال لازم است تمام جوانب کار دقیقا در نظر گرفته شود تا در آینده مشکلی ایجاد نشود. از آنجای یکه کاشت نهال آخرین اقدام پس از یک سری کارهای مقدماتی است، کوچک‌ترین بی‌توجهی در موقع انتخاب و تهیۀ زمین و یا انتخاب نوع درخت و نحوۀ کشت صحیح آن، سبب ضرر و زیان فراوانی در آینده می‌شود که جبران آن به آسانی امکان‌پذیر نمی‌باشد. بنابراین قبل از هر تصمیمی در مورد احداث باغ و کشت نهال باید اطلاعات کامل را به دست آورد.

استاندارد عملکرد 

کاشت 50 نهال در یک روز کاری در شرایط مطلوب

عوامل مؤثر در احداث باغ (Orchard Establishment)

عوامل اساسی که هنگام احداث باغ باید به آن‌ها توجه نمود دو دسته‌اند که عبارت‌اند از:

1- عوامل ثابت:

به عواملی گفته می‌شود که باغدار فقط یک بار فرصت تصمیم‌گیری در مورد آن‌ها را دارد و در تمام مدت باغداری با آن‌ها سروکار خواهد داشت. مانند: آب و هوا، محل باغ، نوع خاک، نوع درخت میوه و رقم آن، فاصله کاشت درختان و... .

2- عوامل غیرثابت:

این عوامل در طول دوره رشد درخت پیش می‌آیند. مانند مدیریت‌های بعد از کاشت، بیماری درختان، تربیت و هرس درختان، محافظت در برابر شرایط نامساعد محیطی و ...

در احداث یک باغ جدید دو حالت ممکن است رخ بدهد. در حالت اول، محصول ویژه‌ای موردنظر است که برای کشت آن باید زمین و شرایط آب و هوایی مناسب را پیدا کنیم. در حالت دوم که بیشتر همگانی است، زمین و نوع آب و هوا در اختیار ماست و ما باید درختانی را که با آن زمین و منطقه سازش داشته باشند انتخاب کرده و کشت کنیم..

عوامل محیطی

به‌طور کلی آب و هوا در تعیین اینکه آیا یک گونۀ خاص می‌تواند به‌طور موفقیت‌آمیزی در یک ناحیۀ ویژه پرورش یابد، اهمیت بسزایی دارد. واکنش درختان میوه به عوامل محیطی، به دلیل چند ساله بودن و نحوۀ رشد و باروری آن‌ها، تا حدودی با سایر گیاهان متفاوت است. از آنجاکه درختان میوۀ مختلف نیازهای محیطی خاص خود را دارند و همچنین پس از بالغ‌شدن، از نظر اندازه، حجم زیادی را پیدا می‌کنند و باید با فواصل نسبتاً زیادی از یکدیگر کشت شوند، تغییردادن عوامل تشکیل‌دهندۀ محیط رشد به جهت مناسب‌کردن آن‌ها برای گیاهان کشت شده، اغلب بسیار دشوار است.در نتیجه باید کوشش شود تا محیط کشت این گیاهان از ابتدا به شکل مناسب تهیه گردد.

مهم‌ترین عوامل محیطی که باید در زمان احداث باغ به آن‌ها توجه شود

1- درجه حرارت‌های حداقل زمستان در طول فصل رشد
2- درجه حرارت حداکثر در طول فصل رشد
3- سرماهای دیررس بهاره
4- سرماهای زودرس پاییزه
5- اخذ گواهی سلامت و بهداشت نهال
6- شدت نور
7- مقدار بارندگی سالیانه

از مهم‌ترین عوامل محیطی که در نحوۀ رشد و میزان محصول یک درخت تأثیر می‌گذارند می‌توان به عوامل زیر اشاره کرد:

الف) موقعیت محل

انتخاب درست محل یکی از نکات مهم در احداث باغ می‌باشد. عوامل مکانی نامناسب می‌توانند موجب کاهش طول عمر مفید باغ، کاهش محصول درختان و افزایش هزینه‌های نگه‌داری محصول شوند و برعکس، عوامل مناسب مکانی می‌توانند به میزان زیادی محصول را افزایش یا خطر آسیب‌دیدگی از بیماری‌ها را کاهش دهند.

عوامل مؤثر در انتخاب محل

- تعیین نیاز سرمایی درخت موردنظر در منطقه
- بررسی حداقل دمای زمستان 
- تعداد روزهای بعد از یخبندان
- تامین نیاز حرارتی 
- دما و نور مناسب در فصل رشد

ب) دما

همانند سایر گیاهان، درختان میوه برای رشد و تولید محصول، نیازمند یک دامنه گرمایی و دمای مناسب ویژه خود هستند. افزون بر این، دما در زندگی درختان میوه اثرات دیگری نیز دارد. از آن جمله، درختان میوه خزان‌دار باید در طول زمستان، به تعداد ساعت‌های معین، دمایی کمتر از 7 درجه سانتی‌گراد دریافت کنند تا در فصل بهار، از حالت استراحت بیرون آمده و آغاز به رشد کنند. این امر یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده برای انتخاب مناطق کشت درختان میوه مختلف می‌باشد، بدین معنی که، اگر سرمای لازم تأمین نگردد، در بیشتر موارد جوانه‌های گل در بهار شکوفه نمی‌دهند و محصولی به دست نخواهد آمد.

پ) تأمین آب و کیفیت آن:

در بعضی مناطق نیاز آبی درختان میوه، عمدتاً توسط نزولات آسمانی (برف و باران) تأمین می‌گردد. به دلیل کمبود آب، در کشور ما تهیۀ آن احتیاج به سرمایۀ نسبتاً زیادی دارد که باید پیش از شروع به احداث باغ در نظر گرفته و تأمین شود. علاوه بر مقدار و قیمت آب، کیفیت آن نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا آبیاری مداوم یک خاک خوب با آب سنگین و یا شور، به تدریج زمین را شور و نامناسب می‌سازد. درختان جوان، به خصوص درختانی که به تازگی کشت شده‌اند، به خشکی حساس هستند و در مراحل بحرانی نیاز بیشتری به آبیاری دارند.

ث) تگرگ

اگر چه ممکن است بارش تگرگ در یک ناحیه خیلی محدود رخ دهد، ولی می‌تواند صدمات قابل توجهی را در برخی مناطق وارد نماید. در چنین محل‌هایی تولید میوه‌های با کیفیت، بدون ابزار مناسب برای محافظت در برابر تگرگ، خطرپذیری زیادی را می‌طلبد. بدین منظور می‌توان از توری‌های محافظت از تگرگ استفاده نمود.

مزایا و مضرات تورهای محافظت از تگرگ

مزایا	مضرات
محافظت میوه و شاخه‌های میوه‌دهنده	افزایش هزینه‌ها
محصول یکنواخت تسهیل در انبار کردن	کاهش نور (تا حدود 25%)
هزینه پایین درجه‌بندی	توسعه رنگ ضعیف‌تر
کاهش صدمه آفتاب سوختگی	مرطوب‌ماندن طولانی‌تر برگ‌ها
کمتر در معرض باد بودن	محدودیت‌های مکانیزاسیون

ج) نور

طول روز، در کمتر و یا بیشتر کردن زمان دریافت نور در هر روز مؤثر می‌باشد. برخلاف طول روز، شدت نور در رشد و باروری درختان بسیار مؤثر است. تغییردادن شدت نور در سطح باغ، کاری غیرعملی است و تنها راه نوررسانی کافی به درون درخت، دادن شکل و تراکم مناسب به شاخسارۀ آن است. از اثرهای بسیار مهم نور در درختان میوه، ایجاد رنگ در میوه‌هاست. برای مثال در میوه‌های سیب، اگر شدت نور (به ویژه در دو تا سه ماه آخر فصل رشد) کافی نباشد تولید رنگ سرخ دچار اختال می‌گردد و به این دلیل پیشنهاد شده است در مناطقی که پاییزی، ابری یا مه‌آلود دارند، به جای سیب‌های سرخ، انواع زرد و سبز آن کشت گردد. روزهای آفتابی اثر سودمندی روی کیفیت درونی و بیرونی میوه دارد (گوشت محکم، قند زیاد و طعم مناسب). علاوه بر آن باعث گرم‌کردن خاک، سوخت و ساز مناسب (ارتباط مناسب بین منبع تولید مواد غذایی و محل مصرف، میزان قند میوه)، تجمع رنگدانه‌های زرد در میوه، تجزیۀ کلروفیل، تشکیل رنگ قرمز سطحی میوه‌ها (سنتز آنتوسیانین)، توسعۀ جوانه‌های گل و سایر موارد را باعث می‌شود.

چ) ارتفاع

با افزایش ارتفاع، درجه حرارت هوا کاهش می‌یابد، آب و هوا شکننده‌تر می‌شود و فصل رشد کوتاه‌تر می‌گردد. اندازۀ میوه‌ها با افزایش ارتفاع کاهش می‌یابد. اما به‌طور معمول کیفیت درونی (رنگ‌دهی) و استحکام و حفظ کیفیت میوه افزایش می‌یابد. میوه‌های تولید شده در ارتفاعات معمولاً به خاطر افزایش تابش اشعه ماوراء بنفش، رنگ روشن‌تری دارند. به‌طور معمول به ازای افزایش 30 متر ارتفاع، رسیدگی میوه یک روز به تأخیر می‌افتد.

ح) شیب

در مکان‌های شیب‌دار و تپه‌ها، حتی تفاوت‌های جزئی در جهت شیب، به‌طور چشم‌گیری زمان آفتاب‌دهی را تغییر می‌دهد. شیب‌های ملایم رو به جنوب، به‌طور طبیعی مناسب تشخیص داده می‌شود. شیب‌های رو به جنوب تقریباً دو برابر شیب‌های رو به شمال شرق که در سایه هستند، نور دریافت می‌کنند. با این وجود همیشه یک مکان رو به جنوب برای برخی گونه‌ها و ارقام میوه مناسب نیست. افزایش زود هنگام درجه حرارت، سبب شکفتن زود هنگام جوانه و پیدایش زود هنگام گل می‌شود. این‌گونه جوانه‌ها یا گل‌ها در بیشتر موارد با یخزدگی صدمه می‌بینند. هوای سرد، سنگین‌تر از هوای گرم است. لذا به سطح زمین می‌آید و به سمت پایین شیب و پایین‌ترین قسمت جاهای مرتفع جریان می‌یابد. بنابراین باغ نباید در مناطقی از قبیل پایین یا ته دره‌ها که هوای سرد در آن‌ها جمع می‌شود، احداث گردد.

روش‌های مقابله با سرمای بهاره: 

- انتخاب ارقام مقاوم
- استفاده از ارقام پاکوتاه و پاکوتاه نگه‌داشتن ارقام مورد کشت
- استفاده از آبیاری بارانی
- استفاده از بخاری‌های باغی (گرم کردن باغ)
- استفاده از باد شکن برای جلوگیری از وزش بادهای سرد
- استفاده از ارقام پاکوتاه و یا کوتاه نگه‌داشتن ارقام مورد کشت
- استفاده از هورمون‌های بازدارنده رشد (تأخثیر در گلدهی)

خ) باد

نوسانات و شدت باد نیز در باغ‌های میوه مهم است.

اثرات منفی بادهای غالب

- افزایش میزان تبخیر و تعرق
- شبنم کمتری بر جا می‌ماند.
- ایجاد اشکال در پرواز حشرات
- خراشیدگی و زخمی‌شدن میوه‌ها
- افزایش ریزش قبل از برداشت محصول 
- شکستگی درختان در شرایط طوفانی

محافظت مؤثرتر در برابر باد، با کاشت بادشکن حاصل می‌شود.

د) خاک

گیاهان برای تولید محصول سالم و قابل اطمینان به ویژه در خشکسالی یا بارندگی فراوان، نیازمند خاک‌هایی با تهویه و قابلیت نگه‌داری زیاد و با عمق کافی با قابلیت نفوذ ریشۀ مناسب و حاوی موجودات زندۀ فراوان هستند. بیشتر درختان میوه به بافت خاک حساسیت زیادی نشان می‌دهند و اگر خاک دارای عمق و زهکشی کافی و از PH مناسبی نیز برخوردار باشند، به خوبی در آن رشد کرده و محصول کافی می‌دهند. در بررسی خاک، به منظور احداث باغ، نکاتی که از اولویت برخوردار هستند، در درجۀ اول عمق خاک، در درجۀ دوم عمق سطح آب زیرزمینی و در درجۀ سوم میزان نمک‌های محلول (شوری) خاک است. کمبود مواد معدنی و آلی و تا حدودی هم، نامناسب‌بودن خاک را می‌توان با افزودن مواد موردنیاز (کودهای طبیعی و شیمیایی) به خاک جبران کرد.

کاشت روی شیب‌های تند

حفرۀ کاشت: (بانکت)

ایجاد حفره ساده‌ترین و رایج‌ترین روش کاشت است. گیاه در جلوی حفره قرار می‌گیرد و حوضچه‌ای در داخل ایجاد می‌شود که آب را حفظ می‌کند و گیاه را در مقابل مقدار معیّنی از فرسایش یا لغزش خاک محافظت می‌کند. در این روش یک آبراهه، برای خروج آب اضافی (سرریز) ایجاد کرده تا از شسته‌شدن حفره (خاکریز) حتی با سنگین‌ترین باران‌ها جلوگیری شود.

تراس‌بندی:

روشی است که به کمک آن، می‌توان در اراضی شیب‌دار کشت و کار نمود. عرض تراس‌ها بسته به شیب زمین بین 2 تا 5 متر و بلندای دیوارۀ تراس 80 سانتی‌متر و اختلاف سطح بین تراس‌ها، 50 تا 100 سانتی‌متر بوده است. شیب تراس را باید به گونه‌ای تنظیم کرد که به سمت تپه باشد به صورتی‌که آب در خاک زهکشی شود. همچنین باید در انتهای تراس، جویی به منظور زهکشی ایجاد کرد که آب اضافی را خارج کرده و مانع خرابی و فرسایش خاک شود.

سیستم‌های کاشت

یکی از راه‌های رسیدن به حداکثر محصول در واحد سطح افزایش تعداد درختان در واحد سطح می‌باشد ولی در این حالت باید مراقب نوررسانی به تمام قسمت‌های مختلف گیاه بود، زیرا درخت در محلی گل و میوه می‌دهد که آن محل در طی روز ساعاتی در معرض نور خورشید قرار بگیرد. بنابراین تراکم درخت در واحد سطح باید دارای حدی باشد که تمامی قسمت‌های گیاه در طی روز در معرض نور خورشید قرار بگیرد. در مناطق مختلف کشور شدت تابش، مقدار تابش و کیفیت تابش متفاوت است، بنابراین باید از روش‌های کاشتی استفاده نمود که تمامی قسمت‌های درختان میوه از نور کافی برای تولید گل و میوه برخوردار شوند. حال با توجه به نوع منطقه و جهت تابش نور خورشید، درختان باید به صورت ردیفی کشت شوند.معمولاً بهترین جهت ردیف‌ها در بیشتر مناطق کشور شرقی- غربی است. تا اولاً بتوانند از نور بیشتری بهره ببرند و ثانیاً امکان رفت و آمد کارگران و وسایل موتوری فراهم گردد. برای انتخاب یک روش کاشت باید سه نکتۀ اساسی را در نظر بگیریم.

- درختان به نحوی کاشته شوند که هوا در باغ به‌راحتی جریان یابد و هوای سرد از باغ خارج شده و درختان سرمازده نشوند.
- استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی در عملیات داشت و برداشت امکان‌پذیر باشد.پس خیابان‌های باغ باید طوری طرح‌ریزی شوند که ضمن امکان استفاده از حداکثر زمین، دسترسی به قطعات برای انجام خدمات فصلی و جمع‌آوری محصول به آسانی میسر باشد.
- سطح بیشتری از درختان در معرض نور خورشید قرار بگیرند تا میوه‌دهی و کیفیت میوۀ آن‌ها بالاتر رفته و شیوع بیماری کاهش یابد.

انواع روش‌های کاشت درختان میوه

روش مربعی:

در روش مربعی فاصلۀ درختان روی ردیف‌ها با فاصله بین ردیف‌ها برابر است به طوری‌که هر چهار درخت روی رئوس یک مربع قرار می‌گیرند. بنابراین در باغ، علاوه‌بر ردیف‌های شمالی جنوبی، ردیف‌های شرقی غربی نیز وجود خواهد داشت.در این روش اگر درهنگام کاشت فاصلۀ مناسب رعایت شده باشد، درختان در حداکثر رشد، قسمت اعظم سطح باغ را می‌پوشانند و بین آن‌ها فاصلۀ کمی برای عبور و مرورکارگران و ماشین‌آلات باقی می‌ماند. در این روش در صبح و بعد از ظهر درختان مجاور، روی هم سایه می‌اندازند و به همین دلیل، این روش هرچند برای نقاط گرمسیری که دارای نور بیشتری هستند قابل قبول است، اما برای نقاط سردسیر شمالی که شدت نور کمتری دارند، مناسب نیست.

دلایل استفاده نکردن از روش مربعی در مناطق معتدله:

- عدم استفاده بهینه از نور
- هدر رفتن سطح زیادی از باغ

برای محاسبۀ درختان در هکتار از فرمول $N = S{/_{D1 \times D2}}$ استفاده می‌شود که در آن N تعداد درخت در هکتار، S مساحت باغ بر حسب متر مربع و ${D_1}$ فاصله ردیف‌ها، ${D_2}$ فاصله درختان روی ردیف می‌باشد.

برای تعیین تعداد نهال موردنیاز در یک هکتار به راحتی می‌توان با حاصلضرب فاصلۀ درختان درروی ردیف در فاصلۀ بین ردیف‌ها مساحت موردنیاز برای یک درخت بر حسب مترمربع محاسبه کرد. حال با تقسیم ده هزار مترمربع برعدد حاصل تعداد درختان لازم در یک هکتار محاسبه می‌شود.

روش مستطیلی:

- فاصله درختان روی ردیف‌ها از فاصله بین ردیف‌ها بیشتر است.
مثال در هلو $6 \times 9$ و گردو $4 \times 11$ و سیب و گلابی $7 \times 5$ متر است.

- استفاده در مناطق با شدت افتاب کم
- متداول‌ترین روش کاشت در مناطق معتدله و قابل توصیه در مناطق سردسیر
- جهت کاشت معمولا شمالی- جنوبی 
- سایه‌اندازی کمتر وبهره‌مندی از تور بیشتر برای هر درخت
- درختان در حداکثر رشد، فواصل بین ردیف‌ها را پر می‌کنند ولی در روی ردیف فاصله بیشتری برای درختان وجود خواهد داشت که عبور و مرور وسایل را در جهت شمالی جنوبی تسهیل می‌کند.

روش شش وجهی

در مناطقی با عرض جغرافیایی پایین مانند خوزستان و جنوب ایران، شدت نور خورشید زیاد بوده، در نتیجه با تراکم بالا (تعداد درخت در متر مربع) می‌توان اقدام به کشت نموده و محصول بیشتری را در واحد سطح برداشت نمود. در این مناطق با توجه به اینکه شدت نور بالاست، نور می‌تواند به تمامی قسمت‌های درختان نفوذ نموده و همۀ قسمت‌های درخت قادر به تولید میوه باشد. اگر درختان نزدیک‌تر از فاصله لازم کشت شوند در روش شش وجهی سایه‌انداز درختان بر روی همدیگر نسبتاً زیاد بوده بنابراین این روش چندان مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. هدف از این روش بالابردن تراکم است و درختان دایمی بوده و حذف نمی‌شوند. در روش مثلثی که لوزی و شش گوش هم خوانده می‌شود هر 3 درخت روی رئوس یک مثلث (به طور معمول متساوی‌الاضاع و گاهی متساوی‌الساقین) که جهت قاعدۀ آن شرقی- غربی است و در لوزی هر چهار درخت روی رئوس یک لوزی کشت می‌شوند. این روش از نظر سایه‌اندازی مانند روش مربعی است و تفاوت‌های آن با روش مربعی این است که اولاً در این روش ردیف‌های شمالی جنوبی وجود ندارد و ثانیاً با رعایت فواصل مساوی در این روش حدود 16 درصد بیش از روش مربعی در واحد سطح درخت کاشته می‌شود.

محاسبه درختان در هکتار نیز از فرمول $N = S{/_{D1 \times 0/866D2}}$ استفاده می‌شود که در آن N تعداد درخت در هکتار، S مساحت باغ بر حسب مترمربع، ${D_1}$ فاصلۀ ردیف‌ها و ${D_2}$ فاصلۀ درختان روی ردیف می‌باشد.

روش پرچینی یا دیوارۀ سبز

این روش برای درختان خاصی که توانایی حرکت دارند (درختان رونده) انجام می‌شود. برای ایجاد پرچین یا دیواره سبز می‌توان از گیاهانی مانند انواع تمشک‌ها، بری‌ها که معمولاً ارتفاع کمی داشته و حداکثر تا 2 متر رشد می‌نمایند، علاوه‌بر ایجاد پرچین و دیواره با استفاده از این گیاهان می‌توان از تولید محصول آن‌ها نیز استفاده کرد.

روش کاشت دو ردیفه

یک روش کشت متراکم است که در این روش فاصلۀ دو ردیف درختان از همدیگر بین 0/5 تا 1 متر و فاصلۀ درختان بر روی ردیف‌ها 1 تا 1/5 متر می‌باشد، در این روش برای تأسیس باغ‌های متراکم، معمولاً از پایه‌های پاکوتاه مثل ${M_9}$ و ${M_11}$ و ${M_26}$ استفاده می‌شود این چنین باغی 4000 درخت دارد.

چند ردیفه یا داربستی

در این روش برای افزایش تعداد درخت در واحد سطح از سه ردیف کنار هم نیز استفاده می‌شود.فاصلۀ بین ردیف فقط در حدی خواهد بود که دو کارگر بتوانند از کنار هم رد شوند. فاصلۀ بین ردیف سوم تا سه ردیف کناری در حدود دو متر در نظر گرفته می‌شود، تا عملیات داشت و برداشت به‌صورت نیمه مکانیزه قابل انجام باشد. در بعضی از درختان میوه نظیر ارقام سیب، انگور و ... این روش برای افزایش تعداد درخت در واحد سطح انجام می‌شود. عیب این روش تبدیل کشت مکانیزه به کشت نیمه مکانیزه می‌باشد.

سیستم کاشت روی خطوط تراز

از این روش کاشت برای احداث باغ در شیب‌ها استفاده می‌شود، در شیب‌ها چند نکته باید مورد توجه قرار گیرد. هر چه به طرف شیب بالاتر می‌رویم هوا گرم‌تر می‌شود، چون هوای سرد در زیر قرار گرفته است.

شیب‌های رو به جنوب در مقایسه با شیب‌های رو به شمال در بهار زودتر گرم شده و باعث گل‌دهی زود هنگام درختان می‌شود که این می‌تواند خطر سرمازدگی بهاره را به خصوص در مورد درختان زود گل ده، افزایش دهد و لذا توصیه می‌شود در مناطقی که دارای آب و هوای متغیر در اوایل بهار می‌باشند برای جلوگیری از سرمازدگی بهاره از کاشت درختان زود گل مانند بادام و زردآلو در شیب‌های رو به جنوب پرهیز شود و این درختان بهتر است در شیب‌های شمالی کشت شوند. کاشت درختان در زمین‌های شیب‌دار معمولاً بر روی خطوط تراز یا هم ارتفاع انجام می‌شود.

برای کاشت درختان میوه بر روی خطوط تراز (کنتور) معمولاً توسط دستگاه‌های ارتفاع یاب مانند تئودولیت خط تراز اول را بر روی زمین پیاده می‌کنند. این خط معمولاً صاف نبوده و به‌صورت منحنی است، هرچه شیب زمین بیشتر باشد حالت انحنای این خطوط بیشتر می‌شود. با توجه به شکل زیر این خط منحنی را AC می‌نامیم. سپس خط تراز دوم را با توجه به ابعاد کاشت از خط تراز اول فاصله گرفته و بر روی زمین پیاده می‌نمائیم این خطوط تراز همان ردیف‌های کشت درختان میوه می‌باشند. سپس ردیف‌های بعدی را نیز پیاده نموده تا در نهایت کل زمین دارای خطوط تراز شوند. گاهی وقت‌ها بین دو خط تراز به واسطۀ شیب متغیر زمین خیلی دور می‌شود، که در این حالت باید یک خط تراز فرعی نیز در بین آن‌ها رسم کرد.

برای کاشت درختان در شیب اول، از مرتفع‌ترین قسمت شروع به کشت می‌نمائیم و اولین درخت در مرتفع‌ترین قسمت و با نصف فاصلۀ کاشت از انتهای زمین کشت شده، سپس دومین درخت با فاصلۀ بین درخت تعیین‌شده و بر روی خط تراز کشت شده و تا انتهای خط تراز این عمل را ادامه می‌دهیم. بعد از آن به خط تراز پایین‌تر رفته و عمل کاشت تا آخرین نقطه خطوط تراز ادامه می‌یابد.

عملیات تسطیح و کاشت درختان در اراضی شیب‌دار به طور کلی کار پرهزینه‌ای بوده و تا حد امکان باید از کشت در این مناطق خودداری نمود. ولی در صورت اجبار می‌توان از روش تراس‌بندی در مناطقی که دارای شیب زیاد و خاک فقیر می‌باشد، استفاده نمود. در این روش با استفاده از ادوات و ماشین‌های سنگینی نظیر بولدوزر و لودر اقدام به خاک‌برداری بر روی خطوط تراز و با عرض حداقل یک ماشین می‌نماید و در قسمت‌هایی که شیب زیاد بوده و امکان ریزش خاک وجود دارد به ناچار باید اقدام به ایجاد دیواره‌ای از جنس سنگ و مصالح ساختمانی نمود. البته در بعضی مواقع که میزان ریزش زیاد نباشد می‌توان در لبۀ تراس‌ها از گیاهان پوششی نظیر مَرغ استفاده نمود.

احداث باغ

جهت احداث باغ و کاشت درختان، در مرحلۀ اول باید طراحی باغ صورت گیرد و بر اساس نقشۀ مورد نظر نسبت به آماده‌سازی چاله‌های کشت اقدام نمود البته زمین موردنظر باید قبلاً آماده شده باشد. لذا اقدام به اضافه‌کردن مواد آلی در زمین نموده و سپس اقدام به شخم عمیق و عمود برهم می‌شود. در صورت امکان بهتر است یک تا دو سال قبل از احداث باغ، کود سبز (ماش یا بقولات دیگر) در محل موردنظر کشت شود و به‌وسیلۀ شخم عمیق با خاک مخلوط گردد. همچنین در زمین‌هایی که قبلاً باغ بوده و در آن‌ها محصول مشابه با محصولات قبلی یا محصولی که رابطۀ نزدیکی با محصولات قبلی دارد، کشت می‌شده، به خصوص درختان میوۀ هسته‌دار، تا حد امکان از احداث باغ جدید تا چند سال (حدود پنج سال) جلوگیری شود، در غیر این صورت حتماً باید در زمین موردنظر، ضدعفونی آفات و بیماری‌های خاص انجام گیرد.

موقع کاشت نهال در زمین اصلی (احداث باغ)

موقع کاشت درختان با توجه به آب و هوا، در محل‌ها و مناطق مختلف متفاوت خواهد بود. به طورکلی در موقع استراحت گیاه می‌توان اقدام به تغییر محل آن نمود. معمولاً در مناطق سرد معتدل یا مناطق سردی که زمستان سخت دارند، در فصل زمستان درختان میوه عموماً در استراحت هستند و در این مناطق در دو فصل اواخر پائیز یا اواخر زمستان و قبل از بیدارشدن درختان می‌توان به این کار مبادرت ورزید. اگر سرمای زمستان به اندازه‌ای شدید نیست که خطر یخبندان زیاد و سرمازدگی ریشۀ نهال وجود داشته باشد، کشت درخت در اواخر پائیز مناسب‌تر است زیرا موجب جلو افتادن رشد نهال در بهار سال بعد می‌شود.

کودریزی داخل چاله

نیاز غذایی یک درخت میوه معمولاً از الگوی رشد کلی آن تبعیت می‌کند.در اوایل بهار نیاز غذایی درخت به‌وسیله عناصر غذایی حاصل از سوخت و ساز گیاهی که در پاییز سال قبل در ریشه‌ها و بافت‌های چوبی ذخیره شده‌اند، تأمین می‌شود. در طول فصل رشد درخت، رشد کلی آن نیز افزایش می‌یابد که حداکثر آن در اوایل بهار و سپس مجدداً در زمان برداشت، در اواخر تابستان و اوایل پاییز می‌باشد.

با وجود اینکه قبلاً به تمام زمین کود حیوانی داده شده، می‌توان در موقع کشت درخت نیز مقدار کافی کود حیوانی کاملاً پوسیده (هرچاله 5 تا 10 کیلوگرم) و حتی‌المقدور کودهای پتاس و فسفر که دیرتر حل و جذب می‌شوند، با خاک زراعی و سطحی چاله‌ها که جدا از خاک زیرین چاله‌ها ریخته شده است مخلوط کرده و داخل چاله ریخت، زیرا اولاً چنا نکه می‌دانیم درخت مدت زیادی باید در محل خود بماند و از طرف دیگر کوددادن ریشه پس از کاشت کار دشواری است.

ثانیاً کودهای فسفر و پتاس که پس از کشت به باغ داده می‌شوند در اثر قدرت جاذبۀ خاک، در سطح فوقانی باقی مانده و به اعماق ریشۀ درخت نمی‌رسد.

پس از قراردادن ریشۀ نهال روی مخلوط کود و خاک سطحی، بقیۀ چاله‌ها نیز با همان مخلوط خاک و کود پر می‌شود.

نظریۀ دیگر در مورد کوددادن به نهال تازه کشت شده این است که با عمق بیشتری چاله را کنده و در ته چاله حدود 5 تا 10 کیلو کود دامی پوسیده ریخته شود و روی آن را با خاک پوشانیده و سپس عمل کشت را انجام داده، به‌گونه‌ای که در سال اول، ریشه با کود در تماس نباشد ولی با رشد ریشه، در سال دوم، منبع کودی ته چاله در اختیار ریشه قرار گیرد.

استفاده از سوپر جاذب‌ها در کشت نهال

سوپر جاذب‌ها، یک مادۀ افزودنی در خاک هستند که ضمن برخورداری از سرعت و ظرفیت زیاد جذب آب، به مثابه آب انبارهای کوچکی عمل کرده و در موقع نیاز ریشه، به راحتی آب و موادغذایی محلول در آب را در اختیار ریشۀ گیاه قرار می‌دهند. مقدار آبی که در خاک ذخیره می‌شود به ظرفیت نگه‌داری رطوبت خاک نیز بستگی دارد. استفاده از این مواد در هنگام کاشتن درختان، بوته‌ها و نهال‌ها و همچنین درختان کاشته شده بسیار مفید و مؤثر است. به طوری‌که سوپرجاذب، میزان مرگ و میر ناشی از تنش‌های انتقال نهال را به حد چشمگیری کاهش داده و به رشد ریشه کمک می‌نماید و در نهایت باعث تسریع در رشد گیاه و تولید بهینۀ محصول می‌شود. برای هر نهال حدود 200 تا 300 گرم از سوپر جاذب را با مخلوط خاک چاله مخلوط کرده و اقدام به کاشت نهال می‌کنیم.

مزایای سوپر جاذب‌ها:
- استفاده بهینه از آب
- استفاده بهینه از کود و سموم شیمیایی
- جلوگیری از تنش‌های ناشی از نوسانات رطوبتی 
- امکان کشت در مناطق بیابانی 
- امکان کشت در سطوح شیب‌دار 
- پرورش و انتقال نهال با تلفات کم

آرایش ریشه‌ها

با توجه به شیوۀ تولید نهال در خزانه، در این مدت نهال‌ها دارای ریشۀ قوی می‌شوند که در هنگام جابه‌جایی درخت و انتقال به بستر اصلی تعدادی از ریشه‌ها صدمه می‌بینند و قطع می‌شوند، بنابراین لازم است به هنگام کاشت نهال در بستر اصلی، ریشه‌های قطع شده و ناصاف یا زخمی یا ریشه‌هایی را که بیش از حد طولانی هستند؛ قطع شوند. به این عمل آرایش ریشه‌ها گفته می‌شود.

در هنگام کاشت بیشتر نهال‌های میوه باید ابتدا ریشه را با یک قیچی تیز، هرس کرد تا اولاً سر ریشۀ اصلی قطع شود و گیاه تحریک به تولید ریشۀ فرعی بیشتری شود. ثانیاً سر ریشه‌ها که بیشتر در اثر کنده‌شدن از خاک خزانه زخمی و به‌طور نامرتب قطع شده، دارای یک سطح صاف شود، زیرا ریشه‌های زخمی و سرناصاف، سریع مورد حملۀ انواع قارچ‌ها و باکتری‌ها قرار می‌گیرند و از بین می‌روند.

گاهی در باغ مشاهده می‌شود که برخی از درختان چند ساله، رشد رویشی بیش از حد دارند و به اصطاح درخت غرور پیدا کرده است. به منظور کم‌کردن رشد رویشی و اضافه‌کردن رشد زایشی این درخت، تعدادی از ریشه‌های آن را باید قطع کنیم. برای جلوگیری از لطمه به درخت بهتر است این کار در دو یا سه سال انجام گیرد. بدین منظور ابتدا در زمستان در سایه‌انداز درخت ابتدا نیم دایره‌ای ایجاد می‌کنیم، و آن قسمت را تا عمق 30 تا 45 سانتی‌متر حفرکرده و هرگونه ریشۀ موجود در آن را حذف می‌نماییم.

عملیات پرالیناژ (Pralinage): 

در موقع کندن نهال از خزانه نباید ریشه‌ها زخمی شوند. اما به هرصورت ممکن است تعدادی از ریشه‌ها صدمه دیده و بدین ترتیب محل صدمه دیده جای مناسبی برای ورود عوامل بیماری‌زا به ویژه قارچ‌هایی مانند پوسیدگی سفید ریشه باشد.

قبل از کاشت نهال، معمولاً روی ریشۀ نهال عمل پرالیناژ را انجام می‌دهند.

پرالیناژ، آغشته‌نمودن ریشه‌ها به مخلوط رقیقی از خاک رس، کود تازۀ گاوی، قارچ‌کش و خاکستر است. این عمل علاوه‌بر ضدعفونی‌کردن ریشه از عوامل بیماری‌زا دارای چند خاصیت دیگر نیز می‌باشد از جمله: 1- مسدودنمودن منافذ قطع شدۀ ریشه؛ 2- قراردادن مقداری مواد غذایی توأم با رطوبت در اختیار ریشۀ آغشته شده. در این روش، ریشۀ نهال را باید تا محل طوقه در محلول فرو برد. طرز تهیۀ این محلول در نمودار زیر نشان داده شده است. مواد لازم برای تهیۀ محلول پرالیناژ:

استقرار نهال:

در موقع کاشتن نهال در چاله باید توجه داشت که آن را به همان عمقی که در خزانه در خاک بوده در خاک محل اصلی کاشت، زیرا در صورت عمیق‌تر کاشتن، ممکن است پیوند در زیر خاک قرار گرفته و ریشه بدهد. و با توجه به این مطلب چون پس از کشت نهال با آبیاری پای نهال، خاک چاله کمی نشست می‌کند و این مسئله ممکن است باعث پایین رفتن ریشه شده و بعدها در اثر کوددادن و امثال آن به تدریج خاک در اطراف قسمتی از تنه قرار گیرد. بنابراین نهال را باید طوری کاشت که نهال پس از نشست خاک به اندازۀ لازم در خاک قرار گرفته باشد.

در کاشت نهال رعایت نکات زیر ضروری است:

1- عمق کاشت باید طوری باشد که پیوندگاه (محل پیوند) دست کم چند سانتی‌متر بالای سطح خاک واقع شود تا از ریشه‌دارشدن گیاه در بالای پیوند که ممکن است اثر پایه را خنثی کرده و نیز از گودافتادن درخت (یعنی قرارگرفتن طوقۀ آن در عمق زیاد خاک)که به اصطاح باعث خفه‌گی آن خواهد شد، جلوگیری به عمل آید.
2- در نقاط یکه باد منظم می‌وزد، رشد پیوندک باید رو به باد قرارداشته باشد تا از شکسته‌شدن گیاه در اثر فشار باد جلوگیری گردد. در نقاط بادخیز استفاده از قیم برای نگه‌داری نهال، در سال‌های اول توصیه می‌شود. این عمل به‌ ویژه برای گیاهانی که روی پایه‌های پاکوتاه کننده پیوند زده شده‌اند، از اهمیت زیادی برخورداراست.
3- جهت قرار گرفتن قیم رو به باد می‌باشد تا خسارت باد حداقل باشد. در این حالت نهال کمتر در معرض باد شدید قرار خواهد گرفت.
4- پس از انجام کاشت و پرکردن گودال، باید با فشاردادن خاک اطراف نهال با پا یا با بیل، خاک اطراف ریشه‌ها را به‌طور کامل محکم کرد تا محفظه‌های هوا دراطراف ریشه‌ها باقی نماند و همچنین مقدار نشست خاک که دراثر آبیاری به وجود می‌آید و باعث گود افتادن نهال می‌گردد به حداقل برسد.
5- باید بی درنگ پس از کاشت، نهال‌ها را به‌طور کامل آبیاری کرد. در غیر این صورت، تعداد نهال‌هایی که به اصطاح نمی‌گیرند، بالا خواهد رفت و نیاز به کاشت مجدد یا واکاری خواهد بود. باتوجه به حساسیت درختان میوه هسته‌دار به پوسیدگی طوقه باید دقت شود که طوقۀ نهال‌ها در داخل خاک قرار نگیرد. 

قیّم‌گذاری نهال

هر وسیله‌ای که برای نگه‌داری و محافظت نهال‌های جوان به‌کار برده شود، قیّم نامیده می‌شود. از انواع مختلف قیّم برای محافظت یا استقرار درختان و درختچه‌ها، شکل‌دهی درختان، حفاظت از پیوند، جلوگیری از شکستن شاخه‌های پر بار و برای حمایت درختان جوان استفاده می‌شود. قیّم‌گذاری به نوع نهال، استحکام و شکل درخت، شرایط باد مورد انتظار و میزان نگه‌داری بعدی بستگی دارد. بسیاری از درختان جوان می‌توانند به تنهایی بایستند، درختان دیگر ممکن است برای مقاومت در برابر باد یا رشد عمودی و مطلوب، به تکیه‌گاه نیاز داشته باشند.

پیامدهای قیّم‌گذاری (در مقایسه با درختان بدون قیّم)

1- رشد طولی نهال بیشتر می‌شود.
2- رشد قطری تنۀ نزدیک زمین، کمتر اما نزدیک به بست تکیه‌گاه بالایی بیشتر است.
3- ریشه‌های نهال کوچک‌تر و سطحی‌تر ایجاد می‌شوند.
4- نهال در نقطۀ اتکای بالایی در معرض تنش بیشتری در واحد سطح مقطع عرضی است، در صورتی که در درختان بدون قیّم بیشترین تنش در مجاورت زمین حادث می‌شود.
5- بیش از درختان هم ارتفاع، در برابر باد مقاومت ایجاد می‌کند.
6- درخت در معرض مالش و ساییدگی ناشی از محل اتصال به قیّم می‌باشد.

انواع قیّم

قیّم با توجه به نوع کاربرد آن، انواعی دارد که عبارت‌اند از:

- حفاظتی
- لنگری
- حمایتی

هرس و سربرداری نهال

آب و املاح معدنی که توسط آوندهای چوبی در کلیۀ اندام‌های درخت تحت نظم خاصی در جریان است، اصطلاحاً شیرۀ نباتی نامیده می‌شود. اگر هرس و عمل سربرداری به منظور چیرگی انتهایی و ممانعت از رشد جوانه‌های جانبی به موقع صورت نگیرد شاخه‌های درخت به‌صورت نامنظم رشد یافته و به اطراف پراکنده می‌شوند.در نتیجه شیرۀ نباتی نمی‌تواند به‌طور یکنواخت به تمام شاخه‌ها برسد. منظور از هرس که منجر به بریدن بعضی از شاخه‌های درخت می‌شود این است که از پخش، پراکندگی و انبوهی شاخه‌ها که مانع رسیدن نور به قسمت‌های داخلی تاج درخت می‌شود جلوگیری کرده وشیرۀ نباتی به حد کافی به کلیۀ اعضای درخت برسد و حداکثر استفاده مطلوب برای به‌دست آوردن محصول مرغوب به‌دست آید.

همان‌گونه که در هنگام کاشت هرس ریشه لازم است، ایجاد تعادل بین طول نهال با مقدار ریشۀ آن نیز لازم می‌باشد. معمولاً انتهای ساقه را بعد از کاشت باید از ارتفاع حدود 80 تا 120 سانتی‌متری، بسته به شرایط منطقه و نوع درخت، سربرداری کرد. تا بدین وسیله ریشه موجود بتواند جوابگوی قسمت هوایی نهایی نهال باشد و در ضمن فرصتی به جوانه‌ها و شاخه‌های فرعی داده شود تا در سال‌های بعد، اسکلت نهال را بسازند. جوانه‌های انتهایی در سال دوم شروع به رشد کرده و در انتهای فصل رشد دوم، بسته به نوع هرس، 3 تا 4 عدد شاخه را در جهات مختلف درخت نگه داشته و عمل سربرداری را انجام می‌دهیم. این کار را درسال سوم هم انجام می‌دهیم.