درسنامه آموزشی فرهنگ و هنر کلاس هفتم

درس اوّل: طرّاحی سنتی

هنرمندان ایرانی با ساده کردن شکل پدیده‌های پیرامون خود (گل‌ها، درختان، پرندگان، حیوانات، خورشید و …) طرح‌های زیبایی به‌وجودآورده و سپس آنها را بر روی آثار مختلف اجرا کرده‌اند. به مرور زمان، طراحان، بافندگان و سازندگان اشیا، طرح‌های بیشتر و متنوع‌تری طراحی کرده‌اند که نسل به نسل مورد استفاده قرار گرفته و اکنون به‌دست ما رسیده است.

بیشتر نقوشی که در آثار هنری پیش از اسلام می‌بینیم پدیده‌های طبیعی هستند که بسیار ساده طراحی شده‌اند.

بسیاری از این نقش‌ها پس از اسلام و بر اساس اعتقادات هنرمندان مسلمان تغییر شکل یافته و با تنوع بیشتر و ترکیب با نقوش دیگر مانند نقوش هندسی، اسلیمی، خطایی و … تنوع و گوناگونی بیشتری یافته است.

مجموعه رشته‌های هنری که این طرح‌ها و نقش‌ها در آنها مورد استفاده قرار می‌گیرند هنرهای سنتی نامیده می‌شوند که شامل بخش عظیمی از رشته‌های هنری ایران است. به‌طور کلی نقوش سنتی ایران به دو بخش نقوش هندسی و غیرهندسی یا گردان تقسیم می‌شوند. در این هنرها، طرح‌ها و نقش‌های ذهنی مشابه تکرار و با مواد مختلف اجرا می‌شوند.

درس دوم: آشنایی با نقش‌های هندسی

درس سوم: طراحی گره

در تصاویر زیر به تکرار منظم ستاره‌های هشت پر بر روی سطوح مختلف دقت کنید؛ با کنار هم قرار گرفتن نقش این ستاره‌ها، شکل جدیدی به‌وجود آمده است. به این ترکیب منظم هندسی «گره» می‌گویند.

نقوش هندسی موجود در هنرهای سنتی به دو دسته نقوش هندسی ساده و گره‌ها تفکیک می‌شوند.

هنرمندان با استفاده از هندسه انواع گره‌ها را طراحی و اجرا می‌کنند. در رشته‌های مختلف هنری نیز این نقش‌ها برای تزیین آثار هنری گوناگون استفاده می‌شود. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های طراحی گره، تکرار منظم نقش‌هاست. گاه این نقش‌های تکراری تمام سطح اثر هنری را می‌پوشانند. به گره یا نقش اصلی که در یک طرح تکرار می‌شود «واگیره» می‌گویند. واگیره قسمتی از طرح است که نقش اصلی با تکرار آن به وجود می‌آید. برخی از این نقش‌ها را به‌راحتی می‌توان روی کاغذ شطرنجی کشید.

به تکرار نقش شش ضلعی در این طرح و اثر هنری دقت کنید.

در تصاویر زیر برخی از نقش‌های هندسی ساده و گره‌ها را می‌بینید.