درسنامه آموزشی پیام های آسمان هفتم
درس هفتم: برترین بانو
در روزگاری که جاهلان داشتن فرزند دختر را ننگ و عار میدانستند و زن در نزد آنان ارزشی نداشت، خداوند به بهترین بندهٔ خود بهترین هدیه را داد؛ فرزندی دختر. دختری که بر خلاف رسوم غلط آن روز، نه موجب ننگ، بلکه به فرمودهٔ پیامبر اکرم صلّیاللّٰهعلیهوآله، موجب برکت و شادمانی زندگی بود.
فعّالیت کلاسی (صفحهٔ 81 کتاب درسی)
به نظر شما چرا با وجود اینکه داشتن دختر در میان مردم آن دوران مایهٔ ننگ بود، خداوند به پیامبر (صلّیاللّٰهعلیهوآله) فرزند دختر عطا کرد؟
خداوند برخلاف رسم آن زمانه که فرزند دختر ننگ و عار دانسته میشد و زن در نزد آنان ارزشی نداشت، به بهترین بنده خود بهترین هدیه را داد که بنا به فرمودهی پیامبر موجب برکت و شادمانی زندگی بود، تا این رسم غلط را از بین ببرد.
فرزند پیامبر دو سال بیشتر نداشت که مشرکان مکّه، پیامبر و خویشانش را سه سال در شِعبابوطالب در محاصره قرار دادند. هنوز سختی محاصره تمام نشده بود که فاطمه مادرش خدیجه را از دست داد. فاطمه در تمام سالهایی که در مکّه به همراه پیامبر زندگی میکرد، بارها و بارها شاهد آزار و اذیت پیامبر توسط مشرکان بود. اینها موجب شد ایشان در دوران کودکی، دشواری ترک شهر و دیار خود را بپذیرد و به دنبال پدر به مدینه هجرت کند. این رنجها نه تنها موجب ناامیدیاش نشد بلکه او را مقاومتر و استوارتر ساخت.
شاید این سخن پیامبر را شنیدهاید که: فاطمه سرور زنان اوّلین و آخرین و برترین بانوی جهان است.
یعنی در بین زنان عالم چه در گذشته و چه در زمان حال و آینده کسی بهتر و والامقامتر از ایشان نیست. پس با الگو گرفتن از زندگی ایشان میتوانیم خود را تا حدِّ توان به شخصیت بهترین و برترین بانوی جهان نزدیک کنیم. اینک با برخی از ویژگیهای حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها آشنا میشویم:
1- حیا و عفت
هنوز چند روزی از پیوند آسمانی حضرت علی و حضرت زهرا نگذشته بود که نزد پیامبر خدا آمدند تا از راهنماییهای ارزندهٔ ایشان، برای ادامهٔ زندگی مشترکشان استفاده کنند. چه کسی بهتر از پیامبر خدا میتوانست راه بهتر زندگی کردن را به آنها بیاموزد؟ پیامبر خدا سفارشهایی کرد که به زندگی زیبای آن دو آرامش بیشتری بخشید؛ یکی از راهنماییها این بود:
علی جان، بهتر است شما کارهای بیرون خانه را بر عهده بگیری و دخترم فاطمه کارهای داخل خانه را.
وقتی این تقسیم کار انجام شد، حضرت فاطمه سلام اللّٰهعلیها فرمود:
خدا میداند چقدر خوشحالم از اینکه رسول خدا، مرا از روبهرو شدن با مردان نامحرم بینیاز ساخت.
2- حضور در اجتماع
آن حضرت با آنکه سعادت زنان را در دوری از مردان نامحرم میدانست اما هرگاه نیاز به حضور زنان بود و یا هرگاه حق به خطر میافتاد با حفظ حیا و وقار به میان مردم میآمد و به وظیفهٔ خود عمل میکرد. سخنان و خطبههای آن حضرت در مسجد مدینه، نمونههایی از حضور ضروری در اجتماع است.
ایشان به هنگام جنگ در خانه نان میپخت و آن را برای رزمندگان میفرستاد و هرگاه نیاز بود در جبهه به مداوای مجروحان و آبرسانی به آنان مشغول میشد.
معارف و احکام دین را به زنان میآموخت و با گشادهرویی به پرسشهای آنان پاسخ میداد و هرگز از این کار خسته و آزرده نمیشد.
3- علاقۀ شدید به پیامبر
حضرت فاطمه سلاماللّٰهعلیها انس و علاقهٔ بسیاری به پیامبر داشت. هرگاه غذای خوبی تهیه میکرد، رسول خدا را نیز دعوت میکرد و نسبت به ایشان همچون مادر مهربان بود. در جنگهای سخت، با به خطر انداختن جان خود، در میدان نبرد زخمهای پیامبر اکرم و امیرالمؤمنین را مداوا میکرد. در لحظات پایانی عمر پیامبر اکرم، بیش از همه بیتابی میکرد تا اینکه پیامبر مژده داد که دخترم! تو اوّلین کسی هستی که بعد از من، به من ملحق میشوی. اینجا بود که همه دیدند لبخندی در چهرهٔ فاطمه سلاماللّٰهعلیها پدیدار گشت.
پیامبر نیز احترام فراوانی به ایشان میگذاشت و او را از جان و دل دوست میداشت. هنگام مسافرت با آخرین کسی که خداحافظی میکرد حضرت فاطمه بود و هنگام بازگشت از مسافرت نیز اوّلین کسی را که دیدار میکرد فاطمه بود.
هرگاه حضرت فاطمه وارد خانه میشد، پیامبر اعظم با خوشحالی از جا برمیخاست، به او خوشامد میگفت، دستانش را میبوسید و او را در کنار خودش مینشاند و میفرمود:
فاطمه مایهٔ شادمانی قلب من است.
فعّالیت کلاسی (صفحهٔ 83 کتاب درسی)
به نظر شما چرا خداوند با خوشحالی حضرت فاطمه سلاماللّٰٰهعلیها خشنود و با خشم ایشان، خشمگین میشود؟ دربارۀ این موضوع با هم کلاسیهایتان صحبت کنید.
با استناد به فرموده پیامبر (ص)، میتوان دلیل آن را دریافت کرد. ایشان میفرمایید: (خداوند فاطمه را دوست دارد و دوستداران فاطمه را نیز دوست دارد، خداوند با خوشحالی فاطمه خشنود و با خشم او خشمگین میشود.)
4- اهمیت دادن به خانواده و خانهداری
او که به فرموده پیامبر اکرم سرور همه زنان عالم بود، کارِ خانه را عیب نمیدانست. گندم را با دستاس (آسیاب سنگی کوچک) آرد میکرد و نان میپخت و گاه سختی کارهایش به حدّی بود که دستانش تاول میزد. در زندگی مشترک با وجود تمام سختیها مایهٔ آرامش خانواده بود. آنگونه که امام علی علیه السّلام دربارهٔ ایشان میگوید:
هرگاه به او مینگریستم غم و اندوه من برطرف میشد. خدا میداند که فاطمه در تمام مدت زندگی هرگز مرا خشمگین نساخت و برای خود چیزی از من نخواست، مبادا که من نتوانم آن را فراهم کنم [و شرمنده شوم]. فاطمه یاوری نیکو در راه پیروی از خدا بود.
حضرت فاطمه زهرا سلاماللهعلیها به تربیت و آموزش فرزندانش نیز توجّه خاصی داشت. در شبهای قدر، به فرزندانش غذای سبکی میداد، تا بتوانند برای عبادت خدا شب را بیدار بمانند و از برکات این شب بهرهمند گردند.
باوجود همه کارها و گرفتاریها، خود نیز به عبادت خدا توجه داشت. برخی شبها تا صبح به راز و نیاز با خدا مشغول بود. اما با وجود این همه عبادت، باز هم نگران بود؛ نگران از سفر آخرت. به پیامبر خدا میگفت:
سوگند به خدا که اندوهم شدّت مییابد آنگاه که میاندیشم من برای سفر طولانی آخرت چه آماده کردهام!
5- سادهزیستی
باآنکه دختر پیامبر بود، اما همچون پدر بزرگوارش ساده میزیست. سلمان فارسی که شکوه و عظمت شاهان و شاهزادگان ایران را دیده بود، هنگامی که دختر رسول خدا را میبیند، میگوید: شگفتا، دختران پادشاهان ایران و روم بر تختهایی از طلا مینشینند و پارچههای زربافت بر تن میکنند اما دختر رسول خدا نه چادر گرانقیمتی بر سر دارد و نه لباسهایی فاخر برتن.
با آنکه ایشان به هنگام ازدواج، خواستگاران زیادی از بزرگان و ثروتمندان شهر داشت و حتی برخی از آنان حاضر شده بودند به اندازهٔ صد بار شتر پارچههای گران قیمت و هزاران دینار طلا مهریه ایشان کنند، اما فاطمه، علی را برگزید که از مال و ثروت دنیا جز یک شتر، یک زره و یک شمشیر، چیزی نداشت؛ و ایمان را به ثروت برتری داد.
پس از ازدواج تا مدّت زیادی در خانهای که اجاره کرده بودند زندگی کردند تا اینکه بعدها توانستند در کنار منزل پیامبر خانهای بسازند. خانهای که فرش آن حصیری بود که تنها نیمی از اتاق را میپوشاند و نیم دیگر با شن نرم پوشیده شده بود.
6- ایثار و بخشندگی
حضرت فاطمه سلاماللّٰهعلیها رسیدگی به محرومان را نیز عبادت و اطاعت خدا میدانست. بارها فقرا به درب خانه او میآمدند اما با آنکه خود ثروتمند نبود، آنچه داشت به آنها میبخشید.
صورت رنگ پریدهاش نشان از گرسنگی میدهد. پیرمرد با لباسهایی بسیار کهنه، آرامآرام پیش میآید و در مقابل رسول خدا میایستد:
ای نبی خدا، گرسنهام، فقیرم، لباس مناسبی ندارم.
رسول خدا با مهربانی میفرماید: اکنون چیزی ندارم، اما تو را به خانهٔ کسی میفرستم که خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست دارند؛ کسی که خدا را برخود مقدم میدارد. سپس رو به بلال میکند و میفرماید: او را به خانهٔ فاطمه راهنمایی کن.
پشت در خانه، پیرمرد با صدای بلند میگوید: سلام بر شما ای اهل بیت نبوّت.
- سلام بر تو، کیستی؟
پیرمردی هستم که به پیامبر خدا پناه آوردم. اگر میتوانید در حقّم بزرگواری کنید.
فاطمه درون خانه را مینگرد. نه خوراکی برای سیر کردن فقیر دارد، نه لباسی برای پوشاندن او. فقیر را هم که نمیتوان دست خالی بازگرداند.
ناگهان چیزی به نظر ایشان میرسد. گردنبندی را که برایش خیلی ارزشمند و یادگاری از عزیزان است، از پشت در به فقیر میدهد.
- این گردنبند را بفروش. شاید در برابر آن، خداوند چیزهای بهتری به تو عطا کند.
پیرمرد وارد مسجد میشود و ماجرا را بازگو میکند. دانههای اشک بر صورت پیامبر خدا جاری میشود.
عمّار یاسر میگوید: گردنبند را به چند میفروشی؟
- به غذایی که سیرم کند، لباسی که مرا بپوشاند و سکهای که تا خانهام برساند.
- آن را میخرم و علاوه بر آن، بیست سکه طلا و دویست سکه نقره نیز به تو میدهم.
- چقدر سخاوتمندی ای مرد. گردنبند را به تو فروختم.
عمّار بهای گردنبند را میپردازد. سپس آن را به غلامش میدهد:
- این گردنبند را به رسول خدا تقدیم کن، تو و این گردنبند را به ایشان هدیه میدهم.
غلام نزد پیامبر اکرم میآید. رسول خدا میفرماید: آن را به دخترم فاطمه بده. تو را نیز به او میبخشم. او نزد حضرت فاطمه سلاماللّٰهعلیها میآید و ماجرا را بازگو میکند. ایشان گردنبند را گرفته و غلام را در راه خدا آزاد میکند.
غلام از شادمانی آزادی، با صدای بلند میخندد و میگوید: عجب گردنبند پربرکتی، گرسنهای را سیر کرد، برهنهای را پوشاند، فقیری را بینیاز کرد، بندهای را آزاد ساخت و در پایان به صاحب اصلیاش بازگشت.
فعّالیت کلاسی (صفحهٔ 86 تا 87 کتاب درسی)
با توجه به آیات ذیل که ویژگیهای مؤمنان را ذکر کرده است، بگویید هر آیه به کدام قسمت داستان اشاره دارد.
| یُؤْثِرُونَ عَلی أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ دیگران را بر خویش ترجیح میدهند هر چند خود نیازمند باشند. |
کمک کردن به پیرمرد |
| لَن تَنالُوا البِرَّ حَتّیٰ تُنفِقوا مِمّا تُحِبّونَ هرگز به نیکی (راستین) دست نمییابید مگر آنکه از آنچه دوست دارید انفاق کنید. |
دادن گردنبند ارزشمند به پیرمرد |
| مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهو خَیرٌ مِنها هر کس کار نیکی کند بهتر از آن را پاداش میگیرد. |
بازگشت گردنبند به حضرت زهرا (س) |
خودت را امتحان کن (صفحهٔ 87 کتاب درسی)
1) چرا حضرت زهرا سلاماللّٰهعلیها هرگز از امیرالمؤمنین چیزی درخواست نمیکرد؟
آنگونه که امام علی دربارهی ایشان میفرمایند به خاطر این بود که مبادا نتوانند آن را فراهم کند و شرمند شود.
2) دلیل ازدواج حضرت زهرا سلاماللّٰهعلیها با امیرالمؤمنین، با وجود اینکه خواستگاران ثروتمندی داشت، چه بود؟
ایشان ایمان را به ثروت برتری داد.
3) پنج مورد از ویژگیهای اخلاقی حضرت فاطمه سلاماللّٰهعلیها را بنویسید.
حیا و عفت، علاقه شدید به پیامبر، ساده زیستی، ایثار و بخشندگی، حضور در صحنه اجتماع، اهمیت دادن به خانواده و خانهداری.
پیشنهاد (صفحهٔ 87 کتاب درسی)
با مراجعه به یکی از تفسیرهای قرآن کریم، بگویید سورهٔ کوثر چه ارتباطی با محتوای این درس دارد.
سورهی کوثر در شأن حضرت زهرا (س) بر پیامبر نازل شد. شأن نزول این سوره بدین دلیل بود که اعراب پیامبر را به دلیل آنکه فرزند پسر نداشت، شماتت مینمودند و به ایشان ابتر میگفتند، بنابراین خداوند سورهی کوثر را بر پیامبر نازل فرمود.