درسنامه آموزشی تولید و پرورش سبزی و صیفی کلاس دهم امور باغی

خاک حاصلخیز، یکی از مهمترین عامل‌های مؤثر در بالارفتن عملکرد و پربارشدن محصولات کشاورزی. وجود مواد آلی در خاک مانند وجود غذای بادوام برای زندگی انسان است اگر این ماده در خاک نباشد نمی‌توان به محصولی با کیفیت و کمیت بالا و پربار دست یافت در خاکی که حاصلخیز نباشد و مواد آلی کم باشد آب مصرفی جهت تولید محصول بیشتر می‌شود در این حالت گیاه مجبور می‌شود مقدار بیشتری آب جذب کند. چون مواد آلی خاک‌ها کم است توصیه‌های کودی هم نتوانسته است عملکرد را افزایش دهد در نتیجه کشاورزان به مصرف بیرویه کودها رو آورده‌اند که متأسفانه استفاده از این کودها نه تنها به افزایش محصولات کمکی نکرده بلکه در بعضی جاها به محصول نیز لطمه وارد نموده است. همچنین مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی به اقتصاد کشور هم ضرر می‌زند. برای جلوگیری از مصرف زیاد کودهای شیمیایی بایستی مواد آلی خاک را بالا برد.

واحد یادگیری 1: شایستگی آماده‌سازی بستر کشت سبزی و صیفی

مقدمه

بستر کشت سبزی وصیفی باید دارای خاکی حاصلخیز، لومی، عاری از علف‌های هرز، با شیب مناسب و تهویه مطلوب باشد. بعد از انتخاب زمین، توجه به تاریخ مناسب کشت و انجام شخم به موقع، آزمایش خاک جهت تعیین مقادیر کود موردنیاز ضروری است. از آنجا که اکثر خاک‌های ایران آهکی می‌باشند لذا برای کشت سبزی وصیفی مناسب‌اند، چرا که این نوع خاک‌ها کلسیم و منیزیم مورد نیاز گیاه را تأمین می‌نماید.

عوارض زمین برای کشاورزان مشکل آفرین هستند و به همین دلیل باید از بین بروند. بدین منظور از بین‌بردن مواد اضافی نهرها و جوهای پشته ضروری است. با توجه به ارزش بقایای گیاهی انواع محصولات کشاورزی در بهبود خواص فیزیکی خاک، امروزه توصیه می‌شود از بین بردن آن‌ها با برگرداندن و دفن بقایای گیاهی همراه باشد.

استاندارد عملکرد

آماده سازی 50 متر مربع بستر سبزی برای یک روزکاری

آماده‌سازی زمین:

الف) فیزیکی- ب) شیمیایی- ج) بیولوژیکی

اثرات بقایای گیاهی و غیرگیاهی

آیا تاکنون اصطلاح «طلای کثیف» را شنیده‌اید؟ در این باره بحث و گفت‌وگو کنید.

نظر شما دربارۀ تصاویر چیست؟

بقایای غیرگیاهی:

1- سنگ‌ها 2- شیشه 3- قطعات فلزی 4- لاستیک و پلاستیک

اثرات بقایای غیرگیاهی:

1- تخریب و فرسایش خاک 2- ایجاد مشکلات در عملیات مختلف کشاورزی 3- خطر آلودگی محصولات کشت شده 4- کاهش کیفیت مواد غذایی 5- استهلاک ادوات کشاورزی 6- بالا رفتن مقدار هزینه

استفاده از تکنولوژی‌های رو به گسترش کنونی در کشاورزی مثل استفاده از سیستم‌های جدید آبیاری، کشت پیش‌رس و ... دامنه اثرات منفی بر کشاورزی و محیط زیست را افزایش می‌دهد. یکی از مشکلات فعلی کشاورزی رایج، استفادۀ بی‌رویه از کود و سموم شیمیایی است که پیامدهای جدی اقتصادی، زراعی و زیست محیطی را به دنبال داشته است. پا کسازی زمین از بقایای غیرگیاهی موجب سهولت عملیات کشاورزی و تولید بهتر محصولات کشاورزی می‌شود.

بقایای غیرگیاهی از راه‌های مختلف در اثر باد، سیلاب یا توسط کشاورز به خاطر کشت قبل و یا مانند آن‌ها وارد زمین می‌شوند. البته ممکن است بعد از جمع‌آوری بقایای غیرگیاهی، در صورت امکان مورد بازیافت قرار گیرند.

بازدید و پیشنهاد

1- در صورت امکان از یک مرکز بازیافت مواد زائد و زباله بازدید و گزارش آن را درکلاس ارائه دهید.

2- روش ساده‌ای برای بازیافت مواد زائد خانگی پیشنهاد کنید.

تصویر زیر را در دو سطر توضیح دهید. 

به نظر شما چگونه می‌توان از مواد استفاده مفید کرد؟

در آماده‌سازی بستر سبزی و صیفی باید به دلیل اثرات نامطلوب بقایای غیرگیاهی نسبت به جمع‌آوری و خروج آن‌ها از مزرعه اقدام کرد، در مورد بقایای گیاهی نیز به دلیل اثرات مطلوب در افزایش حاصل‌خیزی خاک تا حد امکان باید نسبت به برگرداندن آن‌ها به خاک مزرعه اقدام کرد. درصورتی که این بقایا مانع کشت بعدی باشند، بایستی آن‌ها را از مزرعه خارج و فراوری کرد.

انتخاب روش جمع‌آوری بقایای گیاهی

مواد آلی نقش زیادی در حاصلخیزی خاک دارند و از طرفی پاک‌بودن آن‌ها از عوامل مضر نیز، به ویژگی‌های خاک خوب می‌افزاید.

از بقایای گیاهی می‌توان برای حاصلخیزی خاک، که یکی از مهم‌ترین عامل‌های مؤثر در بالابردن عملکرد محصولات کشاورزی است استفاده نمود. مواد آلی از بقایای گیاهان و یا جانوران به وجود می‌آید که در دل خاک به مرور زمان پوسیده شده و تجزیه می‌گردند و در نهایت مورد استفاده مجدد گیاه قرار می‌گیرند.

روش‌های معمول برای از بین بردن بقایای گیاهی

1- خردکردن و زیر خاک نمودن 2- بریدن و جمع‌کردن 3- سوزاندن بقایای گیاهی

1- خردکردن و زیر خاک نمودن

خردکردن: تکه‌تکه کردن بقایای گیاهان به قطعات کوچک‌تر با وسایل دستی و یا ماشینی برای تجزیه آسان و سریع می‌باشد. یک هکتار سبزی و صیفی معمولاً بین 10 تا 40 تن بقایای (شاخ و برگ و ریشه) گیاهی تازه به جا می‌گذارد که معادل 5 تا 20 تن کود حیوانی است و می‌تواند تقریبا یک تا دو تن هوموس (ماده آلی تیره رنگ که از تجزیه گیاهان و جانوران به وجود می‌آید) به خاک اضافه کند. افزایش بقایای گیاهی باعث تشدید فعالیت میکروب‌های مفید خاک می‌شود هر چه مقدار این مواد بیشتر باشد فعالیت آن‌ها نیز بیشتر خواهد بود. خردکردن و زیر خاک نمودن بقایای گیاهی را می‌توان برای تمام خاک‌ها توصیه کرد.

2- بریدن و جمع‌کردن

با بریدن و جمع‌آوری بقایای گیاهی و انتقال آن‌ها به خارج از مزرعه وسپس عمل‌آوری آن‌ها ماده آلی کمپوست حاصل می‌شود. تهیه کمپوست یک فرایند بیولوژیک است که در طی آن موادی که منشأ آلی دارند در طبیعت بر اثر فعالیت این میکروار گانیزم‌ها تجزیه شده و به حالت کمپوست در می‌آید. با ایجاد شرایط مناسب (رطوبت، دما و اکسیژن) فعالیت میکروار گانیزم‌ها افزایش یافته و در نتیجه تجزیه مواد با سرعت بیشتری انجام می‌گردد. به دلیل جلوگیری از تخریب خاک و کاهش حاصلخیزی آن لازم است که برگ‌ها پس از پوسیده‌شدن دوباره به خاک بازگردانده شوند. برگ‌ها سرشار از مواد آلی می‌باشند که باید به روش صحیح پوسیده شده و مجددا مورد استفاده قرار گیرند.

3- سوزاندن بقایای گیاهی

سوزاندن بقایای گیاهی منجر به نابودی مواد آلی خاک می‌شود، متأسفانه این رویه غلط بین کشاورزان رایج‌شده و بسیاری از کشاورزان به جای برگرداندن بقایای گیاهی به خاک، اقدام به سوزاندن بقایای گیاهی در مزرعه می‌کنند، این اقدام یکی از عوامل آسیب‌رسان به طبیعت و محیط زیست به‌شمار می‌رود که موجب نابودی میلیون‌ها موجود زنده در خاک نیز می‌شود.

سامان‌دهی بقایای گیاهی و غیرگیاهی

برای سامان‌دهی بقایای غیرگیاهی می‌توان آن‌ها را جمع‌آوری، جداسازی و از زمین خارج نمود.

در رابطه با بقایای گیاهی روش‌های مختلفی وجود دارد:

1- چرانیدن مزرعه با دام. 2- خردکردن با ادوات. 3- زیر خاک نمودن. 4- جمع‌آوری و خارج نمودن از مزرعه

نیاز گیاه:

1- آب مناسب 2- نور کافی 3- خاک حاصلخیز 4- ................... (هنرجویان قسمت 4 را نظر دهند)

گیاهان قادراند عناصر غذایی موردنیاز خود را توسط ریشه از خاک جذب کنند، اگرچه از راه برگ نیز می‌توانند تا حدودی این کار را انجام دهند. سبزی‌هایی که عمر کوتاه و رشد سریع دارند مانند تربچه که زمان کاشت تا برداشت آن سی روز است کود کمتری نیاز دارند. در سبزی‌هایی مثل فلفل، بادمجان، گوجه فرنگی و نظایر آن‌ها که در طول فصل رشد محصول می‌دهند، بهتر است کود در دو یا سه نوبت مصرف شود.

عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان: الف) عناصر غذایی پرمصرف گیاه ب) عناصر غذایی کم‌مصرف

الف) عناصر غذایی پرمصرف گیاه عبارت‌اند از: 1- ازت 2- فسفر 3- پتاس 4- گوگرد 5- کلسیم 6- منیزیم
ب) عناصر غذایی کم‌مصرف: 1- آهن 2- بر 3- مس 4- منگنز 5- مولیبدن 6- روی 7- کلر

عناصر پرمصرف و عناصر کم‌مصرف برای گیاه به یک اندازه اهمیت دارند.

سه عنصر حیاتی کربن، اکسیژن و هیدروژن از طریق آب و هوا تأمین می‌شوند.

کودها

یکی از اصول اساسی تغذیه و رفع نیاز غذایی گیاهان، کود دادن است.

تعریف کود:

به هر نوع ماده معدنی یا آلی یا بیولوژیک که دارای عناصر غذایی باشد و باعث بالابردن حاصلخیزی خاک و همچنین با تیمار گیاهی باعث افزایش عملکرد کیفی و کمی محصول شود کود اطلاق می‌شود.

به‌طور کلی هدف این است که کود به شکلی مصرف شود که کارایی آن حداکثر باشد و بسته به نوع کود و نوع کشت و سیستم آبیاری روش کوددادن تفاوت می‌کند. کودهای شیمیایی و دامی لازم و ملزوم یکدیگر هستند و هر دو در سبزی و صیفی‌کاری استفاده می‌شوند. کود حیوانی شرایط جذب را برای عناصر شیمیایی فراهم می‌کند اما تمام نیاز گیاه را نمی‌تواند برآورده کند و این کمبودها باید توسط کودهای شیمیایی مرتفع گردد. استفاده صرف از کودهای شیمیایی نیز درست نیست چرا که سبب کاهش خصوصیات مطلوب خاک می‌شود.

جاهای خالی را در نمودار بالا پر کنید.

کودهای آلی:

هر ماده آلی که به‌وسیله میکروارگانیسم‌های خاک قابل تجزیه باشد به عنوان کود آلی محسوب می‌شود.

کود حیوانی:

منظور از کود حیوانی مجموعه‌ای از مواد بستری، فضولات جامد و مایع گاو، گوسفند، مرغ یا هر حیوان دیگری است که از محل نگهداری آن‌ها به‌دست می‌آید.

کمپوست

مواد حاصل از عمل پوساندن و تجزیهٔ بقایای گیاهی، حیوانی و یا زباله‌های شهری و همچنین لجن فاضلاب که تحت شرایط خاص و روش‌های گوناگون انجام می‌گیرد را کمپوست می‌گویند. این عمل شاید کهن‌ترین روش بازیافت باشد. مواد آلی موجود در توده مصرفی برای کمپوست از ضایعات کشاورزی، مواد خوراکی و زباله‌هایی است که از راه تجزیه هوازی و بی‌هوازی به خاک سیاه غنی تبدیل می‌شوند که به عنوان کود در کشاورزی مصرف می‌شود.

مخلوطی از زباله‌های خانگی، فاضلاب‌های عمومی، کاه و بقایای گیاهی و حیوانی را پس از تخمیر می‌توان به عنوان کمپوست و برای تقویت و حاصلخیزی زمین مورد استفاده قرار داد.

کودهای تازه حیوانی	رطوبت (درصد)	ترکیب تقریبی (کیلوگرم)
		ازت	اسید فسفریک	پتاس
کود گاو	86	5/5	2	5
مرغابی	61	11	14/5	5
غاز	67	11	5/5	5
مرغ	72	11	11	5
خوک	87	5/5	3	4/5
اسب	80	6/5	2/5	6/5
گوسفند	70	10	7/5	10/5
گوساله	85	6	3/5	5/5
بوقلمون	74	13	7	5

ورمی کمپوست

از انواع کمپوست است که به‌وسیله نوعی از کرم‌های خاکی تولید می‌شود. این کود در نتیجه تغییر و تبدیل و هضم نسبی پسمانده‌های آلی در ضمن عبور از دستگاه گوارش این جانوران به‌وجود می‌آید. تولید ورمی کمپوست فناوری استفاده از انواع خاصی از کرم‌های خاکی است. دلیل استفاده از این کرم‌ها توان رشد و تکثیر بسیار سریع و توانایی قابل توجه آن‌ها برای مصرف انواع مواد آلی زائد و تبدیل آن‌ها به یک کود آلی با کیفیت بالا و همچنین آغشته‌شدن این مواد به انواع ترشحات سیستم گوارشی مانند ذرات کربنات کلسیم، آنزیم‌ها، مواد مخاطی، متابولیت‌های مختلف، میکروارگانیسم‌های دستگاه گوارش این کرم‌ها و بالأخره ایجاد شرایط مناسب برای سنتز اسیدهای هومیک، در مجموع مخلوطی را تولید می‌کند که خصوصیاتی کاملاً متفاوت با مواد خورده شده به‌وسیله کرم‌ها پیدا کرده است.

کود سبز

یکی از انواع کودهای آلی، کود سبز است. اصطلاح کود سبز به مواد گیاهی پوسیده نشده که به زیر خاک می‌رود، اطلاق می‌شود. برای این منظور گیاهان علفی و سریع‌الرشدی که دارای شاخ و برگ زیاد هستند را در مزرعه کشت نموده و پس از اینکه به حد قابل‌توجهی از رشد رسیدند، آن را به‌وسیله گاوآهن برگردان‌دار زیر خاک می‌کنند. این عمل باعث پوسیدن گیاه در خاک شده، تولید هوموس می‌کند و ضمن بهبود خاصیت فیزیکی خاک، موجب بازگشت مواد معدنی جذب شده به خاک می‌گردد.

عمل‌آوری کود حیوانی

هرچه تجزیه اولیه کود بیشتر بوده باشد ارزش کود بیشتر است. برای تجزیه کود و تبدیل آن به هوموس نیاز به تهویه؛ حرارت و رطوبت کافی می‌باشد. البته اگر شرایط پوسیدگی یا به اصطلاح عمل‌آوری کود به شکل صحیح‌تری صورت گیرد، نتیجه کار رضایت‌بخش‌تر خواهد بود.

مزایای روش عمل‌آوری کود حیوانی:

الف) کود حیوانی در عرض چهار الی پنج ماه کاملاً پوسیده می‌شود.
ب) تمامی لارو حشرات و بذرهای علف‌های هرز و حتی اسپور قارچ‌ها از بین می‌رود.
ج) به جهت اضافه‌کردن آب فضولات دامی بر روی آن، تجزیه سریع‌تر انجام و حتی کیفیت مواد آلی محلول در کود بالا می‌رود.
د) نوع کود به‌دست آمده با این روش با توجه به مسائل بهداشتی و کیفیت فوق‌العاده قوی آن و حتی ارزان‌بودن قیمت فضولات دامی تازه نسبت به فضولات پوسیده و عمل‌آوری مطمئن آن، مقرون به صرفه می‌باشد.

شکل مراحل عمل‌آوری کود حیوانی به‌طور خلاصه:

تصاویر زیر را تفسیر کنید.

فشرده‌کردن کودهای دامی به‌وسیله غلتک	حداکثر ارتفاع توده کود دامی
پوشش‌دادن کود با دو لایه خاک و یک لایه نایلون
	اولین لایه کود دامی
اضافه‌کردن آب به تودهٔ کود دامی	پوشش‌دادن توده کود با یک لایه خاک

کودهای شیمیایی

کودهای ازته

سولفات آمونیم

ازت به‌صورت‌های نیترات، یون آمونیم و اوره قابل جذب گیاه است. نیترات آمونیم 33 درصد ازت داشته و هر دو فرم ازت (ازت نیتراتی و ازت آمونیمی) آن قابل جذب گیاه می‌باشند. چون ازت دارای بار منفی است، بنابراین جذب کلوئیدهای خاک نشده و در معرض شستشو قرار می‌گیرد. اوره رایج‌ترین کود ازت در ایران است. اوره از ترکیبات آلی به‌شمار رفته و به همین فرم قابل جذب گیاه می‌باشد. از محلول اوره در محلول‌پاشی برگ گیاهان نیز استفاده می‌شود. نیترات کلسیم و نیترات پتاسیم درصد ازت کمی داشته و کمتر به‌عنوان منبع کود ازت در خاک مصرف می‌شوند. این کودها غالبا در محلول‌های غذایی به‌عنوان منابع کلسیم یا پتاسیم مورد استفاده قرار می‌گیرند. اوره کمتر از سایر کودهای ازته (نظیر نیترات آمونیم) از خاک شسته می‌شود، سولفات علاوه‌بر خاصیت اصلاح‌کنندگی خاک جذب گیاه هم می‌شود. سولفیت آمونیم بهترین کود ازتی برای خاک‌های قلیایی و آهکی ایران شناخته شده است (چون هم اسیدزا است و هم دارای مقداری گوگرد به‌عنوان ماده غذایی است). درصد تلفات نیترات آمونیم به‌صورت آمونیم کمتر از اوره است و در کشت سبزی‌ها و صیفی‌ها در مناطق سردسیر، مصرف نیترات آمونیم بر اوره (در صورت تقسیط) ارجح می‌باشد. ارجحیت کود اوره بر سایر کودهای ازته را می‌توان در درصد ازت بیشتر و اختلاط فیزیکی بهتر آن با کودهای فسفاته و پتاسیمی و قابل‌مصرف‌بودن آن به کمک آب آبیاری دانست.

کودهای فسفاته

سوپرفسفات

هزینهٔ ساخت سوپر فسفات تریپل (غلیظ) بیشتر از نوع معمولی آن است، اما بالابودن عیار فسفر آن، کاهش میزان مصرف، کاهش هزینه حمل و نقل را به دنبال دارد.

سوپرفسفات تریپل (غلیظ):

به این سوپر فسفات از آن جهت تریپل (غلیظ) می‌گویند که فسفر محلول آن تقریباً سه برابر سوپر فسفات ساده است. سوپر فسفات کود اسیدزا است ولی اسیدزایی آن در مقایسه با کودهای ازته ناچیز است. در خاک آهکی مصرف فسفات تقریباً تأثیری در pH خاک ندارد (مقدار کلسیم آزاد و تبادلی آن‌ها بسیار زیاد است)، ولی در خاک خنثی و کمی اسیدی این کود تا حدودی روی pH خاک اثر کاهنده دارد. قبلاً سوپر فسفات ساده به‌عنوان یکی از پرمصرف‌ترین کودهای فسفری جهان بود ولی در حال حاضر بزرگ‌ترین رقم مصرف کود فسفری، سوپر فسفات تریپل است.

فسفات آمونیم:

کود فسفره‌ای است که به خاک داده می‌شود. مصرف این کود در سال اول به‌صورت قابل‌جذب گیاه باقی می‌ماند و بخش کمی نیز طی سال‌های آینده قابل جذب گیاه می‌گردد. میزان استفاده این کود به روش کوددهی، بافت و ترکیب خاک، سوابق مصرف کود فسفره در خاک و مقدار کود فسفری که مصرف می‌شود بستگی دارد. چون میزان محلول بودن و حرکت کود فسفره در خاک بسیار محدود است، می‌بایستی کودهای فسفره را قبل از کاشت به خاک داد و آن‌ها را مستقیما در ناحیه توسعه ریشه قرار داد. حداکثر میزان جذب محلول فسفر در 6pH تا 6/5 مشاهده می‌شود. بنابراین رساندن pH خاک به این حدود می‌تواند در افزایش محلول‌بودن و جذب فسفر مؤثر باشد. تغییر pH خاک در خاک‌های اسیدی با اضافه‌کردن آهک و در خاک‌های قلیایی با اضافه‌کردن گوگرد یا کودهای اسیدی انجام‌پذیر است. مصرف مقدار زیادی کود حیوانی نیز می‌تواند در نقصان pH خاک و اسیدی‌کردن آن مفید باشد. میزان محلول‌بودن کودهای فسفره نیز متغیر است.

کودهای پتاسیم‌دار

کمبود پتاسیم بیشتر در خاک‌های اسیدی و خاک‌های شنی دیده می‌شود، اما کمبود آن در سایر خاک‌ها تحت شرایط آبیاری و برداشت مقدار زیادی محصول نیز مشاهده می‌گردد. اغلب کودهای پتاسیم‌دار در آب محلول هستند و نحوه اضافه‌کردن آن‌ها به خاک نقش زیادی در اثربخشی کود ندارد. کلرورپتاسیم فراوان‌ترین ترکیب پتاسیم در طبیعت است. کلرورپتاسیم دارای مقدار زیادی (60 تا 62 درصد) پتاسیم می‌باشد. با این‌حال مصرف کلرورپتاسیم در مواردی که به مقدار زیادی پتاسیم نیاز است چندان مطلوب نیست، زیرا احتمال مسمومیت ناشی از فراوانی کلر پیش می‌آید. با اینکه مقدار کمی کلر برای محصولاتی مانند توتون و پنبه لازم است، اما زیادی کلر در خاک موجب آبدارشدن غده سیب زمینی و نقصان کیفیت توتون می‌گردد. نیترات پتاسیم دارای 44 درصد اکسید پتاسیم است، اما کودی گران قیمت می‌باشد. سولفات پتاسیم معمول‌ترین کود پتاسیم است. پتاسیم از تجزیه اولیه بقایای گیاهی نیز به خاک اضافه می‌شود، اما هوموس خاک به عنوان منبع قابل توجه پتاسیم به شمار نمی‌رود، زیرا پتاسیم به‌وسیله مواد آلی تثبیت نمی‌گردد. پتاسیم واقع در محلول خاک در حال تعادل است و به‌عنوان ذخیره پتاسیم خاک محسوب می‌شود، در صورتی‌که شدت تثبیت زیاد باشد، می‌بایستی پتاسیم را به‌صورت نواری و قبل از کاشت به خاک اضافه نمود.

کودهای مخلوط (کامل)

عناصر ازت، فسفر و پتاسیم بیش از سایر عناصر به‌عنوان کود مصرف می‌شوند. گاهی کودهای تجارتی را به‌صورت مخلوطی از عناصر فوق تهیه می‌کنند. درصد عناصر این کودها معمولاً پایین است و قسمت اعظم حجم کود را مواد دیگری به غیر از عناصر فوق تشکیل می‌دهد. ترکیب این‌گونه کودها را با درصد ازت (N) اکسید فسفر و اکسید پتاسیم و به همین ترکیب ذکر می‌کنند مثلاً کود 10-10-20 دارای 20 درصد ازت، 10 درصد اکسید فسفر و 10 درصد اکسید پتاسیم می‌باشد، گاهی درصد گوگرد (S) را نیز به‌صورت عدد چهارم ذکر می‌نمایند مانند 5-10-10-15 که 5 درصد گوگرد دارد. کود مخلوط ممکن است فاقد یکی از سه عنصر اصلی باشد. مانند 44-0-13 که فاقد فسفر است و در حقیقت همان نیترات پتاسیم است و یا فسفات دی آمونیم که می‌توان آن را به‌صورت 0-46-18 بیان نمود. 

اوره	فسفات آمونیم
سولفات پتاسیم	کامل

نیتروژن در سبزی‌ها

گیاهان آهک‌گریز یا گیاهانی که به خاک‌های اسیدی سازش یافته‌اند، آمونیم را ترجیح می‌دهند. گیاهان آهک‌دوست یا گیاهانی که در خاک‌های قلیایی بهتر می‌رویند نیترات را بهتر مصرف می‌کنند. آمونیم برخلاف نیترات، تنفس ریشه را افزایش می‌دهد. در مواقع گرم معمولا زیر خاک‌کردن کودهای نیتروژنه ضروری است چون حرارت هوا ممکن است باعث تلفات و از بین رفتن و یا کاهش اثر کود شود. 

ازت

در خیار و طالبی اولین علایم کمبود نیتروژن روشنی رنگ و توقف رشد برگ‌هاست. کمبود ازت باعث می‌شود که رنگ سبز طبیعی برگ‌ها رفته‌رفته روشن یا زرد می‌شوند و در موارد کمبود شدید، تمام کلروفیل برگ‌ها از بین می‌روند. شاخه‌ها باریک شده و سخت و فیبری می‌شوند. میوه‌های طالبی در صورت کمبود نیتروژن کوچک می‌شوند. عموما بیشتر مواقع در سبزیجات در اول بهار که بارندگی سنگین است کمبود نیتروژن ظاهر می‌شود. چنین کمبودی ممکن است در مرحله رسیدن محصولات نیز دیده شود. زمانی که مواد آلی در خاک تجزیه می‌شوند اولین فرم معدنی نیتروژن که آزاد می‌شود، آمونیم است. مواد آلی مثل کاه و کلش باعث کاهش فرم نیتراته در خاک می‌شوند.

فسفر

فسفر از عناصر تشکیل‌دهنده اسیدنوکلوئیک بوده و باعث تحریک رشد و تکامل ریشه‌ها می‌گردد، در گل‌دهی و میوه‌دهی مؤثر بوده و موجب افزایش مقاومت نبات در مقابل بعضی از بیماری‌ها می‌گردد. فسفر عنصری است که در تولید محصول اهمیت زیادی دارد. فسفر مهم‌ترین عنصر برای رشد اولیه گیاه می‌باشد و اگر به‌صورت نواری استفاده شود کارایی بیشتری دارد چرا که فسفر در خاک متحرک نیست. برای افزایش یک کیلوگرم فسفر قابل جذب در یک هکتار، می‌بایست پنج تا ده کیلوگرم فسفر $({P_2}{O_5})$ به خاک شنی لومی یا لومی شنی اضافه شود.

در حالی‌که در خاک‌های لوم و لومی رسی دوازده کیلوگرم فسفر $({P_2}{O_5})$ در هکتار می‌بایست به خاک اضافه شود تا میزان فسفر قابل‌جذب خاک یک کیلوگرم در هکتار افزایش یابد. زمانی که کودهای فسفره محلول در آب به خاک اضافه می‌شوند بلافاصله با خاک واکنش می‌دهند و به فرم‌های نامحلول تبدیل می‌شوند. تنها جزء کوچکی از فسفر کودی به‌صورت محلول باقی می‌ماند.

پتاسیم

پتاسیم بعد از ازت بیشترین عنصر غذایی موردنیاز گیاه است. این عنصر به‌عنوان تنظیم‌کننده و کاتالیزور، نقش اساسی در رشد گیاهان ایفا می‌کند. همچنین در واکنش‌های آنزیمی، تنفس، متابولیسم کربوهیدرات‌ها (از طریق تأثیر آن بر فتوسنتز) ایجاد مقاومت در برابر بیماری‌ها، نگهداری آب و مقاومت به خشکی (از طریق تنظیم مقدار آب سیتوپلاسم)، ساخت پروتئین‌ها، رشد برگ‌ها و تأخیر در پیرشدن آن‌ها ضروری است. گاهی مقدار بیش از 2/5 درصد نیز برای افزایش عملکرد توصیه می‌شود. مقدار این عنصر در گیاه با افزایش سن گیاه کاهش می‌یابد و حداکثر مقدار آن در طول دوره رویشی مشاهده می‌شود و در مرحله گل‌دهی و دانه بستن از مقدار آن کاسته می‌شود. مقدار پتاسیم در قسمت‌های مختلف گیاه متفاوت است، به‌طوری که در ساقه حداکثر و در برگ بیشتر از ریشه می‌باشد.

کودهای گوگرددار

گوگرد موجود در خاک به‌صورت ترکیبات آلی و معدنی وجود دارد. همان‌طور که قبلاً نیز ذکر شد بیشتر گوگرد موجود در خاک به‌صورت ترکیبات آلی است که نمی‌تواند توسط گیاه جذب شود. گوگرد تنها درصورتی می‌تواند جذب گیاه شود که این ترکیبات طی فرایند معدنی‌شدن به فرم سولفات تبدیل شود.سولفات در خاک متحرک بوده و مانند نیترات به راحتی توسط آب شسته‌شده و با آبیاری و یا بارش سنگین باران از منطقه فعال ریشه خارج می‌شود. با تبخیر آب، سولفات می‌تواند مجددا به سطح خاک منتقل شود. تحرک‌پذیری سولفات در خاک تعیین نیاز خاک به کودهای گوگردی را مشکل می‌نماید. ذرات رس موجود در خاک، سولفات را بیشتر از نیترات جذب می‌نمایند. با بارش بهاره، سولفات موجود در بخش ماسه‌ای خاک شسته می‌شود ولی در بخش رسی خاک که در قسمت‌های پایین‌تر خاک قرار دارد نگه داشته می‌شود. بنابراین در این مناطق در رشد اولیه گیاه ممکن است علائم کمبود گوگرد مشاهده شود که با رشد بیشتر ریشه گیاه و نفوذ آن به مناطق رسی این علائم برطرف می‌شوند. در مناطقی که بخش ماسه‌ای خاک عمیق است و یا فاقد بخش رسی هستند، گیاهان نسبت به کمبود گوگرد عکس‌العمل نشان می‌دهند. 

مقدار گوگرد در کودها را به‌صورت درصد عنصر گوگرد (S) ذکر می‌کنند. انتخاب نوع کود گوگرددار به pH خاک بستگی دارد. می‌توان از سولفات کلسیم یا گچ به‌عنوان منبع گوگرد استفاده نمود. این ترکیب دارای 18 درصد گوگرد و 22 درصد کلسیم است. گچ علاوه‌بر تامین گوگرد و کلسیم باعث افزایش pH خاک نیز می‌گردد. از پودر گوگرد نیز می‌توان به‌عنوان کود گوگرد استفاده کرد. عنصر گوگرد در اثر فعالیت باکتری‌های اکسیدکننده به‌صورت اسید سولفوریک در آمده و سرانجام به‌صورت سولفات در می‌آید. هرچه ذرات عنصر گوگرد ریزتر و توزیع آن در خاک یکنواخت‌تر باشد، سرعت اکسیده‌شدن گوگرد بیشتر خواهد بود. اکسیداسیون عنصر گوگرد موجب اسیدی‌شدن خاک گشته و به همین دلیل از آن در اصلاح خاک‌های قلیایی استفاده می‌شود. اکسیده‌شدن گوگرد در حرارت و رطوبت مناسب حدود 3 تا 4 هفته طول می‌کشد.

کودهای کلسیم و منیزیم

کلسیم و منیزیم کمتر به‌عنوان کود مصرف می‌شوند، زیرا کمبود آن‌ها در بسیاری از خاک‌ها (به استثنای خاک‌های نواحی مرطوب) دیده نمی‌شود. خاک‌های نواحی مرطوب اسیدی بوده و برای اصلاح آن‌ها از کلسیم و منیزیم استفاده می‌شود. در خاک‌های اسیدی مقدار زیادی کربنات کلسیم، کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم و یا سولفات کلسیم برای اصلاح خاک‌های اسیدی مصرف می‌شود. درنتیجه کمبود احتمالی کلسیم و منیزیم نیز مرتفع می‌گردد. در صورتی‌که تغییر pH خاک‌های اسیدی موردنظر نباشد و صرفا تأمین کلیسم موردنیاز گیاه هدف باشد، می‌توان از کودهای فسفره حاوی کلسیم استفاده نمود. برای رفع کمبود منیزیم از سولفات منیزیم و یا سولفات مضاعف منیزیم و پتاسیم استفاده می‌شود. 

ولی باید دقت شود که:

مصرف کود در سیستم آبیاری تحت فشار با آب‌هایی که بی‌کربنات و سختی بالا دارند موجب رسوب و گرفتگی منفذهای لوله‌های آبیاری می‌شود.

مقدار مصرف این نوع کودها محدود است و میزان مورد نیاز را مخصوصا برای کودهای کامل و نیتروژن دار باید طی چند نوبت مصرف نمود.

با توجه به بافت خاک، باید برنامۀ آبیاری و کوددهی طوری تنظیم شود که کود به ریشۀ گیاه برسد و شسته نشود.

تعداد نوبت‌های کوددهی نسبت به دفعات آبیاری باید طوری باشد که مقدار کود موردنیاز که در سیستم حل می‌شود، باعث افزایش شوری خاک نشود.

روش‌های کوددهی

در مورد تصاویر بحث کنید.

الف) اضافه‌کردن کود به خاک:

کودهای حیوانی

کودهای حیوانی در مزرعه به شکل یکنواخت پخش و سپس با خاک مخلوط می‌شوند. برای این عمل از دستگاه کود پاش دامی استفاده می‌شود. مقدار و عمق مورد مصرف کود حیوانی بستگی به نوع خاک، مقدار ماده آلی خاک، نوع کود، نوع گیاه و شرایط اقلیمی دارد. به‌طور مثال در خاک شنی کود در عمق بیشتر به خاک داده می‌شود و برای خاک‌هایی که از لحاظ ماده آلی فقیر هستند باید میزان کود حیوانی زیادتر مصرف شود. از طرفی خاک‌هایی که دارای بافت سبک هستند نسبت به خاک‌های سنگین، نیاز به مصرف کود حیوانی بیشتری دارند.

شرایط مصرف کودهای شیمیایی

چون خاک، نگهدارنده ریشه گیاه است و رساندن عناصر غذایی به گیاه نیز از طریق مواد موجود درخاک به گیاه می‌رسد، بنابراین کوددادن از راه خاک کمک به جذب عناصر و رشد بهتر گیاه می‌شود.

کوددادن از راه خاک به چند روش انجام می‌شود که عبارت‌اند از:

1- پاشش روی سطح خاک:

در این روش کود، با دست یا کودپاش، روی سطح خاک پاشیده می‌شود و از متداول‌ترین راه‌های استفاده گیاهان از کودهای شیمیایی است. کلیه کودهای نیتروژن‌دار (اوره، سولفات آمونیم، نیترات آمونیم) با این روش به گیاه رسانده می‌شود. کودهای پتاسیم‌دار نیز از این راه مصرف می‌شوند.

2- روش نواری:

دراین روش در نزدیکی بوته کانالی به‌صورت یک نوار ایجاد نموده وسپس کود را درون آن ریخته، بعد آن را با خاک می‌پوشانند.

3- چالکود:

در این روش چاله‌ای در پای (کنار) بوته ایجاد می‌کنند. هدف این است که اولا کود به آسانی در دسترس ریشۀ گیاه قرار گیرد و کودهایی که قدرت تحرک کمتر دارند در خاک حبس نشوند؛ ثانیا به دلایل اقتصادی چون اصلاح تمام سطح مزرعه هزینه زیادی دارد و یا امکان پخش کود در تمام سطح مزرعه وجود ندارد، ترجیح داده می‌شود که در قسمتی که گیاه بیشتر فعالیت می‌کند کود داده شود تا کوددهی بیشترین کارایی را داشته باشد. این روش در سیستم‌هایی که با کم‌آبی مواجه هستند هم قابل استفاده است، اما باید به چند نکته توجه کرد.

1- خطر سوختگی در این روش خیلی زیاد و جبران‌ناپذیر است.
2- اثر متقابل کودها روی یکدیگر خیلی زیاد است، از این جهت باید با متخصص مشورت شود.
3- انتخاب محل چالکود، عرض و عمق آن به بافت خاک و پروفیل ریشۀ گیاه بستگی دارد.

این روش برای کلیه کودهای آلی، مواد اصلاح‌کننده، کودهای فسفردار و انواع ریز مغذی‌ها قابل استفاده است.

ب) مصرف از طریق سیستم آبیاری

از آنجا که موادغذایی معمولا به‌صورت محلول در آب توسط ریشۀ گیاه جذب می‌شوند، عناصر و موادغذایی برای رسیدن به گیاه باید به‌صورت محلول درآیند تا گیاه بتواند آن‌ها را جذب نماید. در این روش راندمان بسیار بالا است. در سبزی و صیفی‌کاری که از سیستم آبیاری تحت فشار (قطره‌ای، بارانی، نواری بابلر و ...) استفاده می‌کنند، کود از طریق سیستم آبیاری داده می‌شود. محدودیت این روش این است که فقط کودهای محلول در آب قابل مصرف هستند (مثل کودهای نیتروژن‌دار، کلرید پتاسیم، نیترات پتاسیم، کلات‌های ریز‌مغذی‌ها و کودهای کامل محلول در آب)، همچنین با توجه به تعداد دفعات آبیاری، دفعات کوددهی هم محدود نیست که این نیز باعث افزایش راندمان می‌شود و مناسب با نیاز گیاه است.

پ) محلول پاشی

گیاهان همان‌طور که از راه ریشه املاح و موادغذایی را جذب می‌کنند، از راه برگ و سایر اندام‌های فعال مثل ساقه و اندام‌های میوه نیز قابلیت جذب دارند. با توجه به سهولت و سرعت جذب موادغذایی از این راه، کوددهی به روش محلول به خصوص برای تأمین ریزمغذی‌ها که به مقادیر کم موردنیاز هستند، روش بسیار مناسبی است؛ خصوصاً برای گیاهانی که ریشه‌های بسیار عمیق دارند و رساندن مقادیر کم مواد ریزمغذی از راه خاک با راندمان خیلی پایینی همراه خواهد بود، البته در این روش غلظت عناصر غذایی پاشیده شده روی برگ‌ها نقش بسیار مهمی در نتیجۀ کار و جذب مواد دارد.

استفاده از کودهای آلی که به‌صورت‌های مختلف بسته‌بندی و فله‌ای در کشت سبزی و صیفی استفاده می‌شود امروزه از اهمیت زیادی برخوردار شده است. از طرف دیگر منابع مختلف برای تولید این قبیل کودها یا به عبارت دیگر تقویت‌ کننده‌های خاک مورد استفاده قرار می‌گیرد که در کیفیت و در نهایت در نحوه مصرف آن‌ها تأثیر دارد. تصمیم‌گیری در مورد اینکه کدام یک از مواد اصلاح‌کننده و تقویت‌کننده را برای خاک مزرعه خود، انتخاب کنیم اغلب به‌صورت یک مشکل مطرح می‌شود. مخصوصا وقتی با انواع و اقسام و مارک‌های متنوع این مواد آلی تولیدی روبه‌رو می‌شویم. در اینجا لازم است که منظور خود را نیز از کود آلی یا اصلاح‌کننده آلی یا طبیعی بیان کنیم.

منظور ما این است که این کود، از تعامل بین موجودات زنده (میکروارگانیسم‌ها و ...) به‌وجود آمده باشد مثل کودی که از گاو یا کرم خاکی یا بقایای گیاهان به وجود می‌آید. از پاییز تا زمستان که هنگام خواب گیاهان است، فرصت خوبی است که مواد را در 30 سانتی‌متری خاک مخلوط نموده تا در این زمان به موادی مورد استفاده گیاه تبدیل شوند. در خاک‌های شنی این مواد اصلاح‌کننده، ذرات خاک را به هم می‌چسبانند و ظرفیت نگهداری آب خاک را افزایش می‌دهند و از دیگر سو در خاک‌های رسی یا سنگین هم می‌توانند به افزایش نفوذپذیری خاک، منجر شوند. 

شما می‌توانید یک لایه 2/5 سانتی‌متری هم روی خاک از این کودها قرار دهید.

کودها

کودی که تازه نباشد و به مدت کافی از زمان تولید آن توسط حیوانات گذشته باشد، کودی مناسب برای سبزیجات، گیاهان یکساله و چندساله می‌باشد.

کود به‌دست آمده از مرغ هم کود غنی و عالی است، به طوری‌که تا 3 درصد نیتروژن، 4 درصد فسفر و 3 درصد پتاسیم دارد، هرچند که بوی شدیدی دارد. این کود موجب به اصطلاح «سوزانیدن» برخی گیاهان می‌شود. بنابراین نباید در گیاهان حساس یا گیاهانی که دارای ریشه سطحی هستند، استفاده شود. اگر این کود به‌طور مناسب استفاده شود رشد سریع سبزیجات و گیاهان یکساله را در پی دارد.

کمپوست‌های شهری که اغلب از چمن‌های چیده شده، برگ درختان و باقیمانده هرس گیاهان و البته زباله‌های شهری به‌وجود می‌آید باعث بهبود و اصلاح خاک شده و ظرفیت نگهداری خاک را افزایش می‌دهد و موادغذایی را به تدریج آزاد می‌کند. ارزش غذایی این مواد متفاوت خواهد بود. این مواد دارای 1/3 تا 1/5 درصد نیتروژن، 0/15 تا 0/22 درصد فسفر و 0/44 تا 0/60 درصد پتاسیم می‌باشند. کمپوست قارچی، که در مزارع پرورش قارچ تولید می‌شود، از نظر میزان نیتروژن و فسفر کم، ولی از نظر میزان پتاسیم غنی است. پیت و خزه اسفاگنوم، برای نگهداری و رطوبت خاک و حل‌کردن مشکل خاک‌هایی که دانسیته بالا دارند (خاک سنگین) مناسب هستند. پیت، اسیدیته خاک را افزایش می‌دهد.

کود ورمی کمپوست را به‌صورت‌های مخلوط با خاک سطحی و با کل خاک و یا هنگام عملیات داشت به‌صورت چاله‌ای در اطراف بوته (چالکود) مصرف می‌کنند. کود ورمی کمپوست را برای انواع سبزی‌ها (کلم،کاهو،گوجه فرنگی، خیار، پیازچه،کرفس و ...) به مقدار حدود 10 تا 20 تن در هکتار برابر 1تا 2 کیلوگرم در مترمربع، هرسال در سطح خاک گسترده و سپس با شخم آن را زیر خاک می‌کنند. به‌طور متوسط با مصرف 10 تن کود دامی در یک هکتار به ترتیب مقدار 50 و 25 و 50 کیلوگرم نیتروژن، فسفر و پتاسیم به خاک اضافه می‌شود. از آنجا که کود دامی به تدریج و در طی 3 الی 4 سال در اختیار گیاه قرار می‌گیرد، هر چند سال یکبار مقدار 30 تا 40 تن کود دامی در هکتار جهت تقویت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مصرف کود ازته در خاک‌های شنی:

هرچه بافت خاک سبک‌تر باشد باید به جای کودهای ازته از اوره با پوشش گوگردی و یا سایر کودهای کند رهاشونده استفاده و یا تعداد دفعات تقسیط آن‌ها افزایش یابد. نیترات کلسیم و نیترات پتاسیم درصد ازت کمی داشته وکمتر به‌عنوان منبع کود ازت در خاک مصرف می‌شوند. این کودها غالبا در محلول‌های غذایی به‌عنوان منابع کلسیم یا پتاسیم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

خاک‌ورزی اولیه

برداشت خود را از تصاویر زیر بگویید.

تفاوت خاک‌ورزی با شخم چیست؟

خاک‌ورزی، عملیات مکانیکی است که به‌منظور آماده‌سازی زمین برای کاشت گیاهان انجام می‌گیرد. زیرا خاک کشاورزی در اثر گذشت زمان سفت می‌شود بنابراین برای کاشت باید آن را نرم و هموار نمود، طوری که بستر مناسبی برای کاشت بذر گردد. به عبارت دیگر عملیات قبل از کاشت را خاک‌ورزی می‌نامند. وقتی خاک سفت می‌شود، درخاک لوله‌های عمیق باریکی (لوله‌های موئینه) به وجود می‌آید که رطوبت از این مسیر به سطح خاک آمده و تبخیر می‌شود. برای جلوگیری از این کار باید چند سانتی‌متر از سطح خاک بریده و خرد شود تا راه‌ها قطع شوند. حفظ رطوبت خاک از اهمیت به سزایی برخوردار است. در حقیقت، در مرحله خاک‌ورزی با به‌هم‌زدن خاک و نرم‌کردن آن محیط مناسبی برای استقرار و سبز شدن بذر، رشد و گسترش ریشه، فراهم می‌گردد. در ضمن اگر عملیات خاک‌ورزی به‌طور صحیح و در زمان مناسب انجام گیرد، ساختمان خاک بهبودیافته، رطوبت خاک حفظ و نگهداری می‌شود. همچنین، تهویه خاک به خوبی انجام شده، نفوذپذیری خاک افزایش، علف‌های هرز، آفات و بیماری‌های گیاهی کاهش خواهد یافت.

عملیات خاک‌ورزی با ابزارهای متفاوت موجب کندن خاک، برگرداندن آن و یا مخلوطکردن بخشی از آن در طی یک یا چند مرحله می‌شود. 

در خاک‌ورزی اولیه خاک را به قطعات نسبتا درشت تقسیم کرده و سپس آن را خرد و به‌طور کامل یا جزئی زیرو‌رو کرده که به این عملیات شخم‌زنی می‌گویند. عملیات شخم‌زنی بایستی در شرایط مناسب از نظر رطوبت (ظرفیت مزرعه) یا گاو‌روبودن خاک و شرایط آب و هوایی مناسب در زمان شخم، باتوجه به نوع گیاه و عمق کاشت انجام شود.

گاو رو بودن خاک

معمولاً کشاورزان زمانی را که خاک مزرعه به پای دام‌ها و ادوات نچسبد، بهترین زمان شخم می‌دانند و این حالت را در اصطلاح گاوروبودن خاک می‌گویند. در حالتی‌که خاک گاورو باشد عملیات شخم با بیل یا وسایل ماشینی به سهولت و با صرف کمترین انرژی ممکن می‌گردد. 

البته رشد و نمو گیاه تابع فراهم بودن شرایط مناسب محیطی است. ارتباط تنگاتنگی که بین رشد گیاه و محیط وجود دارد باعث می‌شود که رشد گیاهان از ناحیه‌ای به ناحیه‌ای دیگر متفاوت باشد. اهمیت این موضوع به حدی است که می‌توان گفت عوامل محیطی، تعیین‌کننده موفقیت یا شکست تولید یک محصول می‌باشند. یکی از عوامل محیطی مؤثر بر رشد، خاک می‌باشد.

خاک

وظیفه خاک تأمین هوا (برای تنفس ریشه) و مواد غذایی مورد نیاز گیاه، ذخیره رطوبت و حمایت مکانیکی (نگهداری و ایستادگی) گیاه در خاک است. 

لایه فوقانی خاک بیشتر در معرض فرسایش آبی و خاکی قرار می‌گیرد، ریشه گیاهان و موجودات زنده خاک در این قشر فعالیت می‌کنند و عمق کار اکثر ادوات کشاورزی به این لایه محدود می‌شود. این قشر از خاک را اصطلاحا خاک سطح‌الارض می‌گویند.

لایه‌های عمیق‌تر خاک به علت کمی مواد آلی، رنگ روشن‌تری دارند و محل انباشت موادی هستند که از خاک زراعی شسته می‌شوند. این قشر از خاک، اصطلاحا خاک تحت‌الارض نامیده می‌شود.

مواد معدنی، مواد آلی، آب، موجودات زنده و هوا، مهم‌ترین اجزای تشکیل‌دهنده خاک هستند. این اجزا به‌طور تنگاتنگی با یکدیگر ارتباط دارند. به‌طور کلی 50 درصد حجم خاک را منافذ یا خلل و فرج تشکیل می‌دهند و 50 درصد دیگر به‌وسیله مواد جامد (مخلوطی از مواد معدنی و آلی) اشغال می‌شود. بدیهی است نسبت حجمی اجزای خاک در لایه‌های سطح‌الارض و تحت‌الارض متفاوت است.

مواد معدنی خاک

اجزای معدنی خاک از ذراتی با قطری کمتر از 2mm (میلی‌متر) تشکیل شده‌اند که آن‌ها را براساس اندازه به 3 بخش رس (Clay)، سیلت (Silt) و شن (Sand) تقسیم‌بندی می‌نمایند.

ذراتی از خاک که ابعاد آن‌ها کمتر از 0/002 میلی‌متر است، رس نامیده می‌شوند.

ذراتی از خاک که قطر آن‌ها بین 0/002 تا 0/02 میلی‌متر باشد، سیلت نامیده می‌شوند. 

ذراتی از خاک را شن می‌گویند که ابعاد آن بین 0/02 تا 2 میلی‌متر باشد.

نگهداری آب در خاک

در خاک دو نوع منفذ وجود دارد. منافذ درشت که هوا در آن‌ها جای دارد و منافذ ریز که محل نگهداری آب در خاک است. آب و خاک همراه با مواد محلول در آن، «محلول خاک» را تشکیل می‌دهد. مولکول‌های آب در داخل خاک با نیرویی نگه داشته می‌شوند. مقدار آبی که پس از اشباع‌شدن زمین از آب در اثر نیروی جاذبه از لایه خاک زراعی خارج می‌شود، آب‌ثقلی نام دارد، پس از آن مقداری آب در لوله‌های موئین خاک به‌صورت جذب‌شده توسط ذرات خاک باقی می‌ماند که در این حالت می‌گویند خاک در حد ظرفیت مزرعه قرار دارد.

شخم‌زدن

معمولاً عملیات شخم به دو صورت انجام می‌گیرد:

1- دستی (بیل- بیلچه- چهار شاخ و...)

شخم دستی یا شخم با بیل: این شخم بیشتر در قطعات کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرد. کیفیت شخم با بیل بسیار خوب بوده و هدف از شخم را به خوبی تأمین می‌کند ولی کند‌بودن کار و گران‌بودن مزد کارگر مانع می‌شود که در زمین‌های بزرگ مورداستفاده قرار گیرد. اگر شخم دستی به دقت انجام گیرد یکی از مفیدترین شخم‌ها خواهد بود.

2- مکانیزه (تراکتور، گاو آهن و ...)

شخم به‌صورت مکانیزه:

در این روش از گاوآهن و تراکتور استفاده می‌شود. نوع گاو آهن باید متناسب با خاک، وسعت مزرعه و توان تراکتور موجود انتخاب گردد. برای سبزی و صیفی‌کاری در سطح کوچک از گاوآهن‌های برگردان‌دار و یا سه‌خیش‌سوار ولی برای سبزی و صیفی‌کاری درسطح متوسط یا بزرگ از گاوآهن‌های نیمه‌سوار و دنباله‌بند توصیه می‌شود. در هر صورت گاوآهن دو طرفه بهتر از یک‌طرفه است.

مشخصات یک شخم خوب با گاوآهن برگردان‌دار:

1- لایه‌های خاک به‌طور یکنواخت زیرورو شده باشد.
2- عمق شخم در تمام نقاط زمین یکسان باشد.
3- عملیات تکمیلی مانند دیسک‌زدن و ... به‌راحتی انجام گیرد.
4- زیاد کلوخه‌ای نشده باشد.

شخم اراضی می‌بایست به‌نحوی انجام شود که هیچ قطعه شخم‌نخورده‌ای در زمین باقی نماند، تراکم و فشردگی خاک به حداقل برسد، تسطیح زمین به‌هم نخورد و در وقت صرفه‌جویی شود. 

عمق شخم

عمق خاکی که گاو آهن زیرورو می‌کند از نظر زراعتی بسیار مهم است و به جنس زمین، عمق خاک زراعی و نیاز محصول و ... بستگی دارد.

عمق شخم را می‌توان به چهار گروه تقسیم کرد:

1- سطحی (10 تا 15 سانتی‌متر).
2- متوسط (15 تا 25 سانتی‌متر)
3- عمیق (25 تا 30 سانتی‌متر)
4- خیلی عمیق (بیشتر از 30 سانتی‌متر)

خاک‌ورزی ثانویه

عملیاتی که مربوط به نرم‌کردن خاک یعنی خردکردن کلوخه‌ها و ریزکردن ذرات درشت خاک می‌باشند، تا بذر به خوبی به ذرات آن چسبیده و بتواند از رطوبت آن استفاده کند تا جوانه بزند و ریشه‌های زیادی در اعماق خاک بدواند و در نتیجه حداکثر استفاده را از موادغذایی اعماق خاک بنماید را عملیات خاک‌ورزی ثانویه می‌نامند و شامل عملیات تسطیح، دیسک‌زدن، ماله‌کشیدن و غیره جهت آماده‌کردن زمین برای کشت می‌باشد.

همچنین ممکن است برخی از بذرها تماس کاملی با خاک نداشته باشند و جذب آب و موادغذایی توسط بذر انجام نشود. در این صورت می‌توان به کمک ماشین‌هایی،کلوخ‌های حاصل از شخم را خرد نموده و سطح خاک را نیز کاملاً هموار کرد. این ماشین‌ها نسبت به ماشین‌های خاک‌ورزی اولیه سبک‌تر بوده و عمق کار کمتری نیز دارند.

رایج‌ترین ماشین‌های خاک‌ورزی که در کشت سبزی و صیفی برای خاک‌ورزی ثانویه به‌کار می‌روند، عبارت‌اند از: الف) دیسک ب) رتیواتور ج) شیارکش

دیسک

دیسک بهترین وسیله برای تسطیح زمین شخم خورده برای خرد و نرم‌کردن کلوخه‌ها می‌باشد. دیسک از تعدادی صفحات بشقابی به قطر حدود 45 تا 60 سانتی‌متر تشکیل شده که در فواصل معین روی محوری نصب شده و همگی حول محور مرکزی می‌چرخند. در بعضی انواع دیسک‌ها لبه بشقاب‌ها دارای کنگره می‌باشد. تعداد بشقاب روی هر محور بین 3 تا 13 عدد و برحسب انواع دیسک متغیر می‌باشد. عمق عمل دیسک‌ها بین 10 تا 15 سانتی‌متر است. دیسک‌ها به دو نوع معمولی (یک و یا دو محوری) و دیسک قیچی (آفست) تقسیم‌بندی می‌شوند.

رتیواتور

رتیواتور (Rotary Cultivatior) دستگاهی است شامل تعدادی تیغه که معمولاً به شکل L روی یک محور نصب شده‌اند. محور رتیواتور توسط شافت نیرودهنده عقب تراکتور (شافت P.T.O) و با سرعت دورانی زیادی می‌چرخد. تیغه‌ها به خاک برخورد کرده و کلوخه‌ها را به‌طور سطحی و معمولا به عمق 8 تا 15 سانتی‌متر خرد می‌کنند. عرض کار انواع رتیواتور معمولا بین 0/9 تا 3 متر می‌باشد. از این وسیله برای نرم‌کردن خاک در کشت گیاهانی که بذر بسیار ریزی دارند و تماس کامل ذرات خاک با بذر بسیار مهم است، استفاده می‌شود. مورد دیگر استفاده از رتیواتور خردکردن بقایای گیاهی و اختلاط آن‌ها با خاک سطحی و از بین بردن علف‌های هرز کوچک و بزرگ است. لازم است توجه گردد که رتیواتور خاک را به شدت پودر می‌سازد و در معرض فرسایش قرار می‌دهد. به همین جهت رتیواتور را نمی‌بایستی جایگزین وسایل دیگر کرد و بهتر است فقط در موارد بسیار ضروری از آن استفاده نمود.

شیارکش

شیارکش پس از آماده‌سازی زمین، به‌منظور بسترسازی نهایی مورداستفاده قرار می‌گیرد. شیارکش در حقیقت برای ایجاد شیارهای لازم در آبیاری نشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در کاشت گیاهان ردیفی به لحاظ ضرورت ایجاد شیارهای آبیاری هم‌زمان با عمل کاشت، شیارکش‌ها به ماشین کاشت ضمیمه می‌شوند.

شیارکش‌ها به شکل دوبشقابی نیز ساخته می‌شوند به‌طوری که در آن‌ها از یک یا چند بشقاب مایل که نسبت به‌هم معکوس هستند استفاده می‌شود، در زمین‌هایی که دارای بقایای گیاهی، سنگ یا ریشه می‌باشند بهتر است ازاین نوع شیارکش‌ها استفاده کرد. شیارهای حاصل از نوع بشقابی دارای دیواره داخلی سست بوده و رطوبت را سریع‌تر جذب و جریان آب را کندتر می‌کند، بنابراین در زمین‌های شیب‌دار که طول کمی دارند از شیارکش بشقابی استفاده می‌شود.

شیارهای حاصل از نوع برگردان‌دار آب را با سرعت بیشتری عبور می‌دهد و به همین دلیل برای زمین‌های کم شیب و دارای طول زیاد مناسب می‌باشند. روش کار در مزرعه با فاروئرها با توجه به شیب زمین و نوع خاک و استفاده از علامت‌گذار امکان‌پذیر است و اکثرا سوارشونده هستند در نتیجه ترازهای طولی و عرضی و عمق کار آن‌ها همانند دیگر ادوات سوارشونده قابل‌تنظیم خواهد بود. فاصله بین شاخه فاروئرها نیز قابل تنظیم می‌باشد.

نهرکن‌ها

از این دستگاه برای ایجاد نهرهای اصلی و فرعی لازم برای آبیاری سبزی و صیفی‌کاری استفاده می‌شود. در انواعی از نهرکن‌ها فاصله عرضی بین دو صفحه‌برگردان دار قابل تنظیم بوده و می‌توان عرض نهر را برحسب موردنیاز یا سبکی و سنگینی خاک تغییر داد.

نهرکن‌ها در انواع کوچک و بزرگ و به‌صورت سوار و نیمه‌سوار ساخته می‌شوند و تنظیمات و تراز عرضی و طولی همانند ادوات سوار و نیمه‌سوار انجام می‌شود. در نوع نیمه‌سوار عمق کار با تغییر وضعیت اتصال عمودی چرخ‌ها یا از طریق جک هیدرولیک قابل‌تنظیم است.

کار در مزرعه با این دستگاه نیاز به الگوی خاصی ندارد و فاکتورهایی چون میزان آب، نوع خاک و نوع کشت در جهت انجام کار مؤثر خواهد بود.

همان‌طور که پیش‌تر صحبت کردیم خاک‌ورزی، عملیات مکانیکی است که به‌منظور آماده‌سازی زمین برای کاشت سبزی و صیفی انجام می‌گیرد.

حال خاک‌ورزی ثانویه، به معنی انجام عملیات تکمیلی بر روی خاک است. این نوع خاک‌ورزی به دنبال خاک‌ورزی اولیه انجام می‌گیرد.

اهداف خاک‌ورزی ثانویه

1- نرم‌کردن بیشتر خاک و اصلاح بستر بذر
2- تسطیح و فشردن خاک سطحی
3- کنترل علف‌های هرز
4- مخلوط‌کردن کودهای پایه با خاک و شکل‌دادن سطح زمین

ابزار و ادوات خاک‌ورزی ثانویه در انواع و شکل‌های مختلف عرضه شده‌اند و با استفاده از هریک از آن‌ها، به تنهایی یا همراه نوع دیگر، می‌توان بستر نهایی بذر را تهیه کرد. آنچه لازم است اینجا تأکید شود، این است که:

1- از نرم‌کردن بیش از حد خاک جدا پرهیز کنید زیرا خاک نرم به شدت به فرسایش حساس شده و در روش آبیاری غرقابی شدیدا سله می‌بندد.

2- عملیات خاک‌ورزی ثانویه را باید زمانی انجام داد که به محض اتمام آن، اقدام به کاشت نمود تا خطر فرسایش به حداقل برسد.

3- از عملیات خاک‌ورزی در زمان وزش باد یا احتمال بارش شدید، جدا بپرهیزید.

4- خاک‌ورزی ثانویه یک اقدام ضروری یا الزامی برای کاشت تمام گیاهان نمی‌باشد. لذا می‌توان در بسیاری از مواقع از بخشی از این عملیات صرف‌نظر کرد. مثلاً وقتی آبیاری تحت فشار است، تسطیح دقیق زمین چندان ضرورتی ندارد.

5- سعی کنید در خاک‌ورزی ثانویه از ماشین‌های ترکیبی یا مرکب استفاده نمایید. برای مثال با اتصال یک الوار یا ناودانی به‌وسیله زنجیر به دنباله دیسک می‌توان عملیات نرم‌کردن را با تسطیح نسبی انجام داده و از تردد بیشتر ماشین‌ها جلوگیری کرد. یا اینکه کود را با ماشین بذرکار بکارید تا نیازی به کودپاشی و سپس دیسک‌زدن برای دفن کود نباشد.

قطعه‌بندی مزرعه سبزی و صیفی

به چه شکل می‌توان چند رقم سبزی و صیفی را کشت نمود؟

طول دوره رشد یک سبزی و صیفی چه تأثیری در زمان کشت آن دارد؟

تقسیم‌بندی زمین زراعی به قطعات کوچک‌تر، برای سهولت انجام عملیات و دسترسی به تمام سطح مزرعه را قطعه‌بندی گویند. شکل و ابعاد قطعات زمین سبزی کاری ممکن است متفاوت باشد. در تعیین ابعاد و شکل قطعات کشت مزرعۀ سبزی عواملی دخالت دارند که بایستی برای رسیدن به اهداف موردنظر آن‌ها را مدنظر قرار داد.

سبزی و صیفی‌ها دارای تنوع زیادی هستند و شیوه کشت آن‌ها نیز متنوع می‌باشد. لازم است باتوجه به نوع سبزی و صیفی‌های مورد کاشت سبزی و صیفی به قسمت‌ها و شکل‌های مختلف قطعه‌بندی شوند تا بستر مناسب فراهم گردد. بنابراین قطعه‌بندی مزرعه بستگی به شیب زمین و نوع سبزی و صیفی و سیستم آبیاری و عمق کاشت، در زمین اصلی دارد. بذر انواع سبزی‌ها برای جوانه‌زنی به عمق کاشت حساسیت دارند. که بسته به نوع و رقم سبزی متفاوت است.

عوامل مؤثر بر عملیات قطعه‌بندی زمین را کلاً می‌توان به چهار گروه تقسیم نمود که عبارت‌اند از: 1- زمین 2- روش آبیاری 3- درجۀ مکانیزاسیون 4- دسترسی‌ها

1- زمین:

یکی از عوامل مؤثر بر اندازه و شکل قطعات سبزی کاری، شکل زمین و وسعت آن است. بدیهی است قطعات باید طوری طراحی شوند که در نهایت مجموع جوی و پشته در زمین سبزی کاری جای گرفته و با شکل کل زمین متناسب باشند.

اندازه یا وسعت مزرعه در انتخاب اندازۀ قطعه نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. در سبزی کاری و صیفی‌کاری خیلی کوچک تمام مزرعه می‌تواند یک قطعه باشد و یا حتی می‌توان در داخل یک یا چند جعبۀ چوبی عملیات کاشت انجام شود.

اما در سبزی و صیفی‌کاری بزرگ رسم بر این است که مزرعه را به خاطر سهولت در تقسیم‌بندی بذر، پخش آسان‌تر کود، استفاده از ابزار و ادوات به قطعاتی یک اندازه و یک شکل قسمت‌بندی کنند.

با این کار انتقال یکسان آب به هر قطعه آسان‌تر صورت می‌گیرد. شیب زمین عامل دیگری است که بر شکل و اندازۀ قطعات تأثیر می‌گذارد. وقتی زمین مسطح است تا آنجا که مقدار جریان آب و نوع خاک اجازه دهد، می‌توان قطعات را بزرگ‌تر ساخت.

زمین‌های شیب‌دار، که البته شیب بسیار تندی نداشته باشند، برای سبزی کاری مناسب هستند. شیب زیاد باعث کوچک‌شدن ابعاد قطعات می‌شود؛ زیرا اختلاف ارتفاع دو طرف کناری و یا ابتدا و انتهای قطعه نباید از حد معینی بیشتر باشد؛ بنابراین هرچه شیب کمتر باشد ابعاد قطعه را بزرگ‌تر می‌گیرند.

ابتدا باید با تبعیت از خطوط تراز نسبت به ایجاد تراس یا سکوهای مسطح در دور دامنه یا تپه اقدام نمود؛ طوری که هر یک از سطوح یا پله‌های مزبور شیب کم و مناسبی را داشته و از انتقال سریع آب به انتهای شیب که باعث عدم نفوذ کافی آب در زمین و نیز شسته شدن خاک می‌شود، جلوگیری گردد.

میزان شیب را در قطعات زمین حدود 2 تا 3 درهزار و حداکثر 5 درهزار در نظر می‌گیرند تا آب به‌طور یکنواخت از ابتدا تا انتهای قطعات توزیع گردد.

در بعضی از طرح‌ها زمین ناهموار را صاف می‌کنند و به‌شکل یک دشت وسیع و مسطح در می‌آورند تا در آن قطعاتی مستطیل شکل بسازند. به‌طور کلی شکل قطعه تابع شیب زمین است. وقتی زمین هموار است یا شیب یکنواختی دارد، قطعات را می‌توان مستطیل شکل ساخت. اگر آن‌ها مستطیل شکل باشند کار ایجاد کانال، زهکش و جادۀ اطراف مزرعه برای تردد ماشین‌ها در مزرعه آسان‌تر صورت می‌گیرد.

اگر شیب زمین 3 در هزار، یعنی حداکثر قابل قبول برای روش آبیاری کرتی و برای کشت‌های بزرگ باشد، فرم مستطیلی ترجیح دارد. قطعات مستطیل شکل معمولاً طویل و باریک هستند و عرض آن‌ها در امتداد کانال قرار دارد. با این‌کار تعداد کانال‌های مزرعه کاهش می‌یابد و در نتیجه هزینه‌های دستمزد کارگر و نگهداری نیز کم می‌شود، از طرفی راهیابی وسایل نقلیه به مزرعه نیز ساده‌تر صورت می‌گیرد. در بعضی کشت‌ها امکان آبیاری کرتی از دو طرف کانال نیز وجود دارد که با این کار از تعداد کانال‌ها کاسته می‌شود.

از جمله ویژگی‌های دیگر زمین، نوع خاک است. در زمین‌های سبک یا شنی ظرفیت نگهداری آب کمتر بوده و حرکت آب در سطح کندتر انجام می‌گیرد. این بدان معنا است که بایستی قطعات کوچک باشند تا آب سریعا توزیع شود، حتی زمانی که مقدار جریان آب زیاد است، در مقابل در خاک‌های رسی ظرفیت نگهداری آب بیشتر بوده؛ ولی حرکت آب در سطح سریع‌تر صورت می‌گیرد. وقتی خاک رسی باشد آب به‌کندی در آن نفوذ می‌کند و توزیع آب روی سطح خاک زمان بیشتری لازم دارد؛ پس قطعات می‌توانند بزرگ باشند. برای ایجاد عمق نفوذ بیشتر نیز می‌توان اندازۀ قطعه را افزایش داد. به‌منظور افزایش عمق نفوذ آب لازم است زمان تماس طولانی باشد، اگر اندازۀ قطعه زیاد باشد زمان بیشتری برای توزیع آب روی سطح خاک لازم است و عمق نفوذ بیشتر خواهد شد.

شوری خاک نیز در این مورد حائز اهمیت است. اصولا در خاک‌های شور و با نفوذپذیری خیلی زیاد باید قطعات کوچک‌تر باشند.

2- آب و آبیاری:

مقدار آب موجود برای آبیاری در تعیین مشخصات قطعات کشت مؤثر می‌باشد. هرچه مقدار آب ورودی به قطعه یعنی حجم جریان آبی که در واحد زمان از یک مقطع عبور می‌کند بیشتر باشد، ابعاد قطعه را می‌توان بزرگ‌تر گرفت. اگر در منطقه سیلاب‌های زیاد و منظم وجود داشته باشد، می‌توان قطعات بزرگ مرزبندی شده‌ای را ایجاد نمود.

روش آبیاری عامل دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد. به‌عنوان مثال در روش‌های آبیاری قطره‌ای و بارانی می‌توان ابعاد قطعات را بیشتر گرفت؛ زیرا که ناهموار و شیب‌دار بودن زمین تأثیر چندانی بر میزان مصرف آب ندارد و فقط یک تنظیم کلی شیب زمین کافی است؛ اما در آبیاری کرتی و نشتی یا جوی و پشته‌ای چنانچه شیب زمین هم زیاد باشد، این کار امکان‌پذیر نخواهد بود؛ زیرا نفوذ آب در تمام سطح قطعه به‌طور یکنواخت صورت نمی‌گیرد و موجب اتلاف آب می‌گردد. در روش کشت دیم طبیعتا این مشکل چندان حائز اهمیت نخواهد بود.

به‌عنوان یک قاعدۀ کلی می‌توان گفت: مدت زمانی که لازم است آب از ابتدا تا انتهای زمین برسد، نباید بیشتر از یک چهارم زمان کل آبیاری باشد. بنابراین درصورت بیشتر بودن این زمان، باید طول قطعه را کمتر در نظر گرفت.

3- درجۀ مکانیزاسیون:

در بسیاری از کشورها سبزی و صیفی‌کاری در سطح کوچ ک انجام می‌گیرد (اغلب بین یک تا دو هکتار یا کمتر). در این سبزی و صیفی‌کاری غالبا در یک زمان انواع محصولات کاشته می‌شود و تمام مراحل شخم، کاشت و برداشت محصول با دست انجام می‌شود. برای این نوع زراعت اغلب از قطعات کوچک استفاده می‌کنند. قطعات کوچک به‌سادگی با دست هموار می‌شوند. در این موارد کشاورز پس از قسمت‌بندی مزرعه کوچک، خود، در آن زراعت می‌کند و برای آبیاری آن تنها به مقدار کمی آب نیاز دارد.

در مزراع بزرگ که درجۀ مکانیزاسیون بالاست؛ یعنی در آن اکثر عملیات کشاورزی با ماشین انجام می‌گیرد، کانال‌ها و پشته‌های خاکی اطراف قطعات مانع حرکت ماشین‌ها هستند. در این موارد لازم است قطعات آن قدر بزرگ باشند که ماشین بتواند به‌سادگی دور بزند و طول قطعات نیز بایستی به حدی باشد که دفعات دورزدن ماشین زیاد نشود. عرض قطعه نیز بایستی چند برابر این مقدار باشد. عرض قطعات باید مضرب صحیحی از تیغۀ جلوی ماشین‌های برداشت باشد تا در امر برداشت محصول مشکلی ایجاد نشود.

اندازۀ ماشین نیز از عوامل تأثیرگذار در تعیین اندازۀ قطعات می‌باشد. در صورت استفاده از ماشین‌های بزرگ باید برای سهولت حرکت ماشین مساحت قطعات نیز زیادتر باشد.

گاهی اندازۀ قطعه تابع نوع محصول است. برای مثال از یک قطعۀ کوچک می‌توان برای آبیاری تک‌درختان یک باغ یا یک قطعه زمین کوچک مخصوص سبزی‌کاری استفاده کرد.

4- دسترسی‌ها:

قطعه‌بندی زمین باید طوری انجام گیرد که بسته به وسعت مزرعه دسترسی آسان به تأسیسات و امکانات مختلف بیرونی و داخلی موجود نظیر جادۀ ارتباطی با بیرون از مزرعه و نیز قطعات داخل مزرعه به یکدیگر، تأسیسات آبیاری، شاسی، انبار، استخر ذخیرۀ آب، گلخانه، هانگار ماشین‌های کشاورزی، موتورخانه، دفترکار، ساختمان‌های سایر بخش‌ها و غیره مقدور باشد. باید رفت و آمد وسائط نقلیه و ماشین‌های کشاورزی مورد نیاز در مزرعه به راحتی امکان‌پذیر گردد.

محصولات سبزی و جالیزی از قبیل تره، شبت یا شوید، شنبلیله، تربچه، ریحان، جعفری، گشنیز، لوبیا سبز، خیار، خربزه، کدو، هندوانه، طالبی و غیره را مستقیما در محل اصلی می‌کارند. (البته بعضی از این محصولات را می‌توان به‌صورت گلدانی پیش‌رس نمود).

خزانه ممکن است در شاسی، گلخانه یا در سطح زمین ایجاد گردد و در صورتی‌که در سطح زمین باشد باید از کف زمین حدود 20 سانتی‌متر بالاتر گرفته شود. عرض خزانه معمولا 1 تا 1/5 متر بوده و طول آن بسته به وسعت سبزی کاری یا صیفی‌کاری در نظر گرفته می‌شود.

چنانچه علاقه به نشای زودرس وجود داشته باشد می‌توان نشاها را در شاسی یا گلخانه‌ها به عمل آورد. بعضی از سبزی‌کاران یا صیفی‌کاران در زیر نایلون‌ها خزانه‌ها را ایجاد می‌کنند که این کار نیز مناسب و با‌صرفه است.

روش سوم، بیشتر در مساحت‌های زیاد و اغلب به‌طور مکانیزه صورت می‌گیرد.

کرت‌بندی مکانیزه

به‌وسیله تراکتور و مرزکش پی نورد که به اتصال سه نقطه تراکتور وصل گردیده بر روی نقاط تعیین‌شده مرزکشی نمایید.

با انجام صحیح و به موقع آماده‌سازی زمین، سطح خاک فاقد بقایای گیاهی است. (وجود بقایای گیاهی غیرپوسیده هم در زمان کاشت و در کیفیت رشد و نیز در زمان برداشت مسئله‌ساز است). وجود لایه سخت در منطقه‌ای که ریشه می‌تواند در آن نفوذ کند وجود ندارد. آب به‌راحتی به داخل خاک نفوذ می‌کند تا در شرایط بارندگی زیاد و یا آبیاری ایجاد شرایط بی‌هوازی نکند.

ذخایر رطوبتی خاک تا حد امکان قسمتی از نیاز آبی را برای جوانه‌زنی، سبز کردن و رشد گیاه تأمین می‌کند به عبارت دیگر، بذر باید به‌طور مستقیم روی سطح زمینی که مرطوب و محکم باشد قرار گیرد و با یک لایه خاک نرم که آن را از تبخیر حفظ کند پوشیده شود. تا حد امکان بستر بذر باید نرم و یکنواخت باشد و تا زمان کاشت فاقد سله باشد. بهبود خصوصیات فیزیکی خاک از جمله افزایش ماده آلی خاک توصیه می‌گردد. بذر اولین عامل مهم در افزایش استقرار بوته در مزرعه است. استفاده از بذرهای اصلاح‌شده با کیفیت مطلوب از نظر جوانه‌زنی و استقرار باعث خواهد شد که تعداد گیاه موردنیاز در سطح مزرعه به وجود آید. از دیگر مسائل مهم در استقرار مناسب بوته در مزرعه، استفاده از نقشه کاشت مناسب است. نقشه کاشت مناسب و ایده‌آل، نقشه‌ای است که رفت و آمد کشاورز و تردد ماشین آلات و آبیاری در مرحله داشت، از نقطه نظر فنی در نظر گرفته شود، همچنین باید همواره فاصله خطوط کاشت بیشتر از فاصله بوته بر روی خط در نظر گرفته شود. در صورت استفاده از روش آبیاری سطحی برای سبز شدن بذر، معمولا از دو نوبت آبیاری (خاک آبی + پی آب) استفاده می‌شود. با توجه به به هم‌خوردگی ساختمان خاک در هنگام آماده‌سازی زمین، مقدار مصرف آب در خاک بسیار بیشتر از آبیاری بعدی است. مشکل مکانیزه‌کردن کشت سبزی و صیفی‌ها همچنان حل نشده باقی مانده است و بعضی از عملیات به‌صورت دستی و سنتی یا به‌صورت نیمه مکانیزه انجام می‌شود. لیکن یکی از مشکلات اساسی در کشت سبزی و صیفی‌ها برداشت آن است. دستگاه‌های مختلفی وجود دارد که هر کدام به دلایل مختلف به‌منظور عملیات برداشت سازگار نبوده‌اند. از جمله اینکه این ادوات برای اراضی وسیع طراحی شده‌اند. قیمت تمام شده آن‌ها بالاست و تعدادی از آن‌ها از کیفیت پایینی برخوردار است. تعدادی از کشاورزان از دستگاه‌های نیمه‌اتوماتیک برای برداشت استفاده می‌کنند که این به نوبۀ خود باعث بالارفتن مصرف انرژی و هزینه‌ها می‌شود.

افزایش عملکرد در واحد سطح جز با مدیریت صحیح امکان‌پذیر نخواهد شد. در سیستم‌های زراعی که روش آبیاری آن منجر به انباشت رطوبت زیاد در خاک می‌شود (مانند روش غرقابی) بیماری‌های ویروسی دارای ناقل قارچ خاکزی گسترش می‌یابند که یکی از مشکلات تولید است.