درسنامه آموزشی نصب و راه اندازی تجهیزات هوشمند ساختمان کلاس دوازدهم مکاترونیک
پودمان 2: نصب و راه اندازی سیستمهای حفاظتی
نیاز به حفاظت از ابتداییترین خواستههای بشر اولیه بوده است و با اینکه حفاظت اقسام و انواع متنوعی دارد اما حفاظت از جان و مال همواره مهمترین نیاز در زندگی امروزی بشر، لمس شده است. به همین دلیل سیستمهای حفاظتی متنوعی به کمک بشر امروزی آمدهاند تا بتوانند علاوه بر نظارت و کنترل، حفاظت از جان و مال را نیز بر عهده گیرند. سیستمهای اعلام سرقت (که خود انواع مختلفی دارند) و سیستمهای اعلام حریق از جملهٔ این سیستمهای حفاظتی است. فناوریهای امروزی قابلیتهای منحصر به فردی برای این سیستمها به ارمغان آورده است تا جایی که ساختمان هوشمند بدون این سیستمها غیرقابل تصور است. بنابراین انتظار میرود، هنرجوی امروزی با این سیستمها آشنا شود و در جهت طراحی، نصب و بهینهسازی آنها گام بردارد.
واحد یادگیری 2: شایستگی نصب و راهاندازی سیستم اعلام سرقت اماکن
اهداف این شایستگی عبارتاند از:
1- نصب و راهاندازی سیستم اعلام سرقت؛
2- عیبیابی و رفع عیب سیستم اعلام سرقت؛
3- طراحی سیستم اعلام سرقت.
استاندارد عملکرد
پس از اتمام واحد یادگیری و کسب شایستگی، هنرجویان میتوانند سیستم اعلام سرقت اماکن را طراحی و راهاندازی و کنترل نمایند.
معرفی سیستم اعلام سرقت اماکن
سیستم اعلام سرقت اماکن یا همان دزدگیر اماکن، یکی از انواع سیستمهای اعلام سرقت است. این سیستم جهت جلوگیری از سرقت اماکن یا اعلام سرقتهای مسلحانه کاربرد دارد و علاوه بر عملکرد حفاظتی، عملکرد نظارتی یا حتی پیشگیرانه نیز دارد.
بحث کنید (صفحه 31 کتاب درسی)
الف) کاربرد عملکرد حفاظتی، نظارتی و پیشگیرانه سیستم اعلام سرقت را نام ببرید.
ب) کدام یک از مداراتی که در سالهای قبل خواندهاید، قابلیت اتصال به این سیستم را دارند؟ مزیت این همگامسازی چیست؟
فعالیت 1 (صفحه 31 کتاب درسی)
با توجه به فیلم مشاهده شده، تفاوتا نواع سیستمهای اعلام سرقت را نام ببرید.
اجزای سیستم اعلام سرقت
فعالیت کلاسی 1 (صفحه 32 کتاب درسی)
جدول زیر اجزای سیستم اعلام سرقت را نشان میدهد، با توجه به فیلمی که مشاهده نمودید، آن را کامل کنید.
1- دستگاه مرکزی (Control Panel Box)
دستگاه مرکزی یا مرکز کنترل، ضمن دریافت و پردازش سیگنالهای ارسالشده از تجهیزات مختلف، وظیفهٔ اِعلام آلارمها و ارسال پیامها را نیز برعهده دارد. ورودیِ تغذیهٔ 220 ولتی توسط یکسوسازی به 12 ولت تبدیل میشود و تجهیزات مختلف با این ولتاژ کار میکنند. هر کدام از سیستمهای اعلام سرقت، پنل مختص به خود آن سیستم را دارد. در این واحد تلاش میشود پرکاربردترین دستگاه آموزش داده شود.
فعالیت کارگاهی 1 (صفحه 33 کتاب درسی)
با توجه به فیلمی که مشاهده نمودید، ابتدا کاتالوگ پنل مرکزی موجود در کارگاه خود را مطالعه کنید. سپس نقشهٔ اتصالات ورودی و خروجی پنل را رسم و امکانات موجود در پنل را یادداشت نمایید.
- جهت افزایش اطلاعات خود درمورد پنل مرکزی به کتاب همراه هنرجو مراجعه نمایید.
2- آشکار ساز یا حسگر (Detector)
حسگرهایی هستند که حرکت یا تغییرات محیطی را تشخیص میدهند تا در زمان نیاز، این تغییرات را به پنل مرکزی ارسال کنند و اعلام سرقت صورت گیرد. امروزه حسگرهای مختلفی را میتوان به سیستم متصل نمود که مهمترین آنها آشکارساز حرکت یا اصطلاحاً چشمی است.
آنها کوچک، ارزان و با توان مصرفی پایین بوده و برقراری ارتباط با آنها نیز آسان میباشد.
چشمی بعد از پنل مرکزی مهمترین بخش سیستم اعلام سرقت است. اساس عملکرد مرسومترین نوع چشمی، با چشمی راه پله شباهت زیادی دارد. یعنی با حضور شخص در محیط، چشمی فعال شده ولی در اینجا به جای روشنشدن لامپ، خروجی سیگنال به پنل مرکزی ارسال میشود.
آشکارسازهای خاصی نیز وجود دارند که در ادامه با آنها آشنا میشوید.
ترجمه کنید 1 (صفحه 33 کتاب درسی)
Passive InfraRed (PIR) Detects body heat (infrared energy). Passive infrared sensors are the most widely used motion in home security systems. When your system is armed, your motion sensors are activated. Once the sensor warms up, it can detect heat and movement in the surrounding areas, creating a protective «grid».
پژوهش کنید 1 (صفحه 34 کتاب درسی)
در تصویر صفحۀ قبل اگر بخواهیم شبکه حفاظتی مطمئنتری ایجاد کنیم چه حسگری (از حسگرهایی که سالهای قبل فراگرفتهاید) پیشنهاد میکنید؟ تحقیق کنید چشمیهای جدید از چه فناوری بهره بردهاند؟ این چشمیها چه کاربردهایی دارند؟ نتایج را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
فعالیت کارگاهی 2 (صفحه 34 کتاب درسی)
مدار زیر را ببندید و با کمک هنرآموز خود آن را تست نمایید. چگونه میتوان از این مدار در سیستم اعلام سرقت بهره برد؟
پروژه 1 (صفحه 34 کتاب درسی)
مدار زیر را ببندید و با کمک هنرآموز خود آن را تست نمایید.
چشمیهای سیستم اعلام سرقت از اِلمِان تشخیص حرکت PIR برخوردارند. چشمیها دارای سه بخشاند:
بخش تغذیه که نیاز به ولتاژ 12 ولت (با رعایت پلاریته) دارد و به ترمینال AUX پنل متصل میشود. خروجی آن رلهای است که در حالت طبیعی (نرمال) یک کلید بسته است و در صورت تحریک PIR (حرکت غیرمجاز توسط سارق) باز شده و توسط سیگنال ارسالشده به پنل، اعلام خطر مینماید. بخش سوم محافظت چشمی در برابر بازشدن احتمالی درِ آن است که به بخش «TAMPER» معروف است.
فعالیت کارگاهی 3 (صفحه 35 کتاب درسی)
چشمیِ موجود در کارگاه را طبق نقشه به پنل مرکزی متصل نمایید.
الف) جدول زیر را تکمیل کنید:
| ولتاژ | مقاومت دو سر ترمینال آلارم (ALARM) | وضعیت LED چشمی |
|---|---|---|
| وصل | ||
| قطع |
ب) از جدول فوق چه نتیجهای میگیرید؟
ج) چرا ترمینالهای دیگر را باید اتصال کوتاه نمود؟
فکر کنید (صفحه 36 کتاب درسی)
با توجه به توضیحاتی که در مورد عملکرد چشمی اعلام سرقت ارائه شد و با توجه به فعالیت کارگاهی 3، اگر بخواهیم تعداد بیشتری چشمی را در یک مدار قرار دهیم باید آنها را چگونه ببندیم؟ سری یا موازی؟ چرا؟
چشمیها از نظر نحوه اتصال به پنل، به دو صورت باسیم و بیسیم ساخته میشوند و از نظر کاربرد، انواع مختلفی دارند که مهمترین آنها چشمیِ وزنی و چشمی خطی است (که نتایج «پژوهش کنید 1» آنها را در برگرفت). دقت شود که انتخاب نوع چشمی به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله: کاربرد چشمی، میدان تحت پوشش چشمی(ابعاد تحت پوشش) و ارتفاع نصب. این انتخاب صِرفاً توسط مطالعه کاتالوگ چشمیها بهدست میآید.
فعالیت 2 (صفحه 36 کتاب درسی)
کاتالوگ چشمی را مطالعه کنید. مشخصات فنیای که در کاتالوگ آمده است، یادداشت کنید، سپس نتایج را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
- جهت افزایش اطلاعات خود در مورد چشمی به کتاب همراه هنرجو مراجعه نمایید.
3- هشداردهنده یا آژیر (ALARM)
«آژیر» در سیستم اعلام سرقت به منزله اعلامکننده شنیداری یا دیداری است و خطر را اعلام میکند. آژیر اصلیترین عامل ترساندن سارق و خبرنمودن مردم از نفوذ احتمالی سارق است و باید در مکانی نصب شود که صدای آن برای همسایهها و عابرین به خوبی قابل شنیدن و تشخیص باشد. آژیرها در دو نوع بلندگوی خارجی (SPEAKER) و هشداردهنده داخلی (SIREN) در بازار عرضه میشوند.
فعالیت کلاسی 6 (صفحه 36 کتاب درسی)
با توجه به فیلمی که مشاهده نمودید، تفاوت انواع هشداردهندهها را در سیستم اعلام سرقت بیان کنید.
| تصویر | نام قطعه | مقاومت قطعه | محل نصب | دلیل استفاده | شدت صدا |
|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||
|
|
|||||
|
|
فعالیت کارگاهی 4 (صفحه 37 کتاب درسی)
به مدار فعالیت کارگاهی 3 یک عدد بلندگو و یک عدد سیرن متصل نمایید. به کمک هنرآموز خود نقشهٔ فعالیت قبلی را کامل کنید و مدار را تست نمایید. با توجه به کاتالوگ پنل مرکزی، حداکثر چند آژیر را میتوانید به مدار اضافه کنید؟ نوع اتصال آنها سری باید باشد یا موازی؟
گفتنی است جهت محافظت بلندگوی خارجی از قطعشدن توسط سارق و همچنین جهت محافظت از آن در برابر نفوذ آب به داخل بلندگو، آن را درون یک قاب فلزی (Cover) قرار میدهند. که میتواند به حفاظت تمپر مجهز باشد.
4- ریموت کنترل (Remote)
کنترل پنلها، معمولاً با ریموت یا کد (رمز)، فعال یا غیرفعال میشوند. اصطلاحاً به فعالشدن سیستم، مسلحشدن دستگاه گفته میشود. مسلحشدن دستگاه در ابتدای به وجود آمدن سیستم اعلام سرقت؛ بهصورت تأخیری و دستی بود که این موضوع مشکلاتی را در بر داشت. اما امروزه مسلح یا غیرمسلح نمودن دستگاه توسط ریموتها یا رمزهای قابل برنامهریزی انجام میشود. حتی ریموتها در سیستمهای امروزی کاربردهای متنوعی همچون باز و بسته نمودن درب یا لامپ را نیز برعهده دارند.
فعالیت کارگاهی 5 (صفحه 37 کتاب درسی)
با توجه به فیلم مشاهده شده، یک ریموت به سیستم قبلی اضافه نمایید و سیستم را مجدداً تست نمایید.
انواع سیمکشی سیستم اعلام سرقت
قبل از آموزش روشهای سیمکشیِ سیستم اعلام سرقت بهتر است با چند مفهوم در این سیستم آشنا شویم:
1- زون:
در فرهنگ لغت، زون به بخش و قسمت ترجمه شده است. در سیستمهای حفاظتی نیز تقریباً همین معنا کاربرد دارد. جهت تشخیص منطقه اعلام خطر شده، قسمتهای مختلف ساختمان باید تقسیم شوند، تا بتوان آن خطر را سریعتر شناسایی کرد. به عبارت دیگر، به هر کدام از این منطقهبندیها «زون» گفته میشود. معمولاً یک سیستم اعلام سرقت دارای چهار زون است و به هر زون میتوان چندین چشمی را بهصورت سری متصل نمود (فکرکنید- صفحه 34)
2- زون 24 ساعته:
معمولاً یکی از زونهای پنل مرکزی، دائمی و به اصطلاح 24 ساعته استفاده میشود تا نواحی یا قطعاتی که نیاز به مسلحبودن همیشگی و دائمی دارند به این زون متصل شوند.
بحث کنید (صفحه 38 کتاب درسی)
چه تجهیزاتی نیاز به متصل شدن به زون 24 ساعته دارند؟ چرا؟
3- پارتیشنبندی:
علاوه بر زونبندی میتوان برای سیستمهای اعلام سرقتِ امروزی چند بخش یا زون را یک پارتیشن تعریف نمود تا بتوان این بخشها را از نواحی دیگر تفکیک نمود؛ مثلاً راهپله یا پارکینگ را میتوان یک پارتیشن و بخشهای دیگر را پارتیشن جدا در نظر گرفت.
فعالیت کلاسی 3 (صفحه 38 کتاب درسی)
پارتیشنبندی در سیستم اعلام سرقت چه مزایایی دارد؟
سیستم اعلام سرقتِ سیمی، توسط کابل زوجی (مخابراتی) سیمکشی میشود. چشمیها نیز به دو روش دو زوج یا سه زوج سیمکشی میشوند. بلندگوی خارجی نیز بیشتر دو زوج سیمکشی میشود.
روش سیمکشی دو زوج را قبلاً فرا گرفتهاید. در روش سه زوج از یک زوج سیم، جهت حفاظتِ درِ چشمی یا قاب بلندگوی خارجی استفاده میشود.
فعالیت کارگاهی 6 (صفحه 38 کتاب درسی)
الف) به مدار فعالیت کارگاهی 4 دو عدد چشمی به زون 1 و یک عدد چشمی به زون دو متصل نمایید. همچنین شستی تمپر چشمیها و تمپر بلندگو را به زون 24 ساعته پنل متصل نمایید. به کمک هنرآموز خود مدار را تست نمایید.
ب) نقشهٔ فعالیت قبلی را کامل کنید.
ج) ضمن مطالعهٔ کاتالوگ پنل مرکزی موجود، بیان کنید آن پنل قابلیت پارتیشنبندی را دارد یا خیر؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، زون دو را به عنوان یک پارتیشن مجزا تعریف نمایید.
تجهیزات جانبی سیستم اعلام سرقت
یک سیستم سادهٔ اعلام سرقت با تجهیزاتی که تا بهحال آنها را فرا گرفتهاید کار میکند. اما با توجه به نیازهای هر پروژه میتوان تجهیزات دیگری را به سیستم اضافه کرد که مهمترین آنها عبارتاند از:
1- باتری پشتیبان (Backup Battery)
تمام سیستمهای حفاظتی و نظارتی در تمام مدت کارکردشان احتیاج به تغذیه دارند. هرگاه، به هر علت برق شهری وجود نداشته باشد (خاموشی شبکه شهری، تعمیرات یا حتی خرابکاری سارقین) باید یک تغذیهٔ پشتیبان (که میتواند UPS یا باتری شارژپذیر باشد،) وظیفه بهرهبرداری دائمی از سیستم را برعهده گیرد. باتری پشتیبان به ترمینالهای BAT پنل متصل میشود.
فعالیت کارگاهی 7 (صفحه 39 کتاب درسی)
الف) به مدار فعالیت کارگاهی 6 باتری موجود در کارگاه را متصل نمایید. به کمک هنرآموز خود مدار را مجدداً با وجود برق شهری و بدون برق شهر تست نمایید.
ب) نقشهٔ فعالیت قبلی را کامل کنید.
ج) اطلاعات ثبت شدهٔ باتری موجود را مطالعه کنید، و سپس نکات مهم آن را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
2- تلفن کننده (Dialer)
یکی از مهمترین بخشهای ارتباطی بین کاربر و سیستم اعلام سرقت «تلفنکننده» است. بیشتر پنلهای امروزی بر رویِ بُرد خود، تلفنکننده دارند و ورودی آن میتواند خط تلفن ثابت یا سیم کارت باشد. استفاده از پنل با تلفنکننده راحت است. اما برای اضافهنمودن تلفنکننده به پنل، باید سیمکشی اضافهتری اعمال نمود. به این صورت که به جز ورودی (خط تلفن یا سیم کارت)، جهت تغذیه تلفنکننده دو سیم از باتری گرفته میشود، و برای کنترل تلفنکننده؛ دو سیم به پنل متصل میشود. تحریککننده آن نیز بهصورت تحریک + یا - به بلندگوی داخلی متصل میشود.
فکر کنید (صفحه 39 کتاب درسی)
به نظر شما تلفنکنندهای که قابلیت اتصال به خط ثابت دارد امنتر است یا به سیم کارت؟ چرا؟ بهترین عملکرد تلفنکننده در چه شرایطی برقرار میشود؟
فعالیت کارگاهی 8 (صفحه 40 کتاب درسی)
الف) با مطالعهٔ کاتالوگ پنل مرکزی، بیان کنید پنلی که در اختیار دارید، تلفنکننده دارد یا خیر؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، امکان اتصال به سیم کارت دارد یا به تلفن ثابت؟
ب) به مدار فعالیت کارگاهی 7 یک خط تلفن یا سیم کارت متصل نمایید. به کمک هنرآموز خود مدار را مجدداً تست نمایید.
ج) نقشهٔ فعالیت قبلی را کامل کنید.
- جهت افزایش اطلاعات خود در مورد تلفنکننده به کتاب همراه هنرجو مراجعه نمایید.
3- صفحه کلید (KeyPad)
جهت برقراری ارتباط و برنامهریزی و انجام تنظیمات از صفحه کلید استفاده میشود. نمایشگرهای (LCDها) سیستمهای اعلام سرقت امروزی دارای صفحه کلید میباشند ولی در گذشته این وسیله یک قطعه جانبی سیستمهای اعلام سرقت بود.
پروژه 2 (صفحه 41 کتاب درسی)
مدار شکل زیر را ببندید و بعد از بارگذاری برنامه آن را راهاندازی کنید.
پروژه 3 (صفحه 41 کتاب درسی)
صفحه کلید ماتریسی را با توجه به مدار شکل زیر راهاندازی کنید و با استفاده از نمایشگر سریال مقادیر وارد شده توسط آن را مشاهده کنید.
4- پدال:
در شرایط خطر لازم است اعلام سرقت شود، مثلاً هنگام سرقت از فروشگاه یا بانک باید یک زون تحریک شود تا اعلام سرقت شود که این کار توسط کلید یا پدال انجام میگیرد. پدال باید به زون 24 ساعته متصل شود تا در هر لحظه امکان تحریکشدن فراهم گردد.
فعالیت کارگاهی 9 (صفحه 42 کتاب درسی)
الف) به مدار فعالیت کارگاهی 8 یک پدال (به زون 24 ساعته) متصل نمایید. به کمک هنرآموز خود مدار را مجدداً تست کنید.
ب) به نظر شما اگر چند پدال داشتیم، اتصال آنها را باید سری یا موازی انجام میدادیم؟ در صورت وجود امکانات، تست و نتیجه را بیان کنید.
5- آشکارسازهای خاص
همانطور که در بخش آشکارسازها با مرسومترین نوع آشکارساز سرقت آشنا شدید، به این نکته نیز توجه کنیم که سیستمهای امروزی قابلیت اضافهنمودن آشکارسازهای خاص را دارند. حسگر دود، مگنت در، حسگر لرزشی یا تخریبی و حسگر خطی از مهمترین این آشکارسازهاست.
فعالیت کلاسی 4 (صفحه 42 کتاب درسی)
جدول زیر انواع حسگرها را معرفی میکند، با توجه به فیلمی که مشاهده نمودید، آن را کامل کنید.
- جهت افزایش اطلاعات خود در مورد این آشکارسازها به کتاب همراه هنرجو مراجعه نمایید.
انواع سیستمهای اعلام سرقت
سیستمهای اعلام سرقتی که تا به حال فرا گرفتهاید (هر چند قابلیتهای مختلفی دارند)، سیستمهای سادهای هستند. اما با پیشرفت فناوریها سیستمهای جدیدتری پا به عرصه حوزه حفاظتی گذاشتهاند که میتوان آنها را نیز در خانههای هوشمند به کار برد. همانطور که در فعالیت 1 با انواع سیستمها آشنا شدید، سیستمهای اعلام سرقت از نظر سیمکشی به دو دسته باسیم و بیسیم و از نظر مکانیزم عملکرد به دو دسته ساده و پیچیده دستهبندی میشوند.
1- سیستمهای ساده
این سیستمها با تمام ویژگیهای مناسب (از جمله داشتن قیمت مناسب یا سادهبودن برای نصّاب و کاربران) دارای معایبی نیز هستند. یکی از قابلیتهایی که تا به حال به آن نپرداختیم، کنترل تجهیزات مختلف توسط رله خروجی است (که برروی برد پنل مرکزی وجود دارد).
فکر کنید (صفحه 43 کتاب درسی)
سیستم اعلام سرقت علاوهبر هشداردهندگی، چه وسایلی را در چه زمانهایی میتواند کنترل کند؟
فعالیت کارگاهی 10 (صفحه 43 کتاب درسی)
الف) به مدار فعالیت کارگاهی 9 یک لامپ یا مصرفکنندهای دیگر متصل نمایید. به کمک هنرآموز خود مدار را مجدداً تست نمایید.(تست شامل کنترل توسط سیستم و ریموت است.)
ب) نقشهٔ فعالیت قبلی را کامل کنید.
همچنین در سیستمهای ساده میتوان یک زون تعریف نمود که اصطلاحاً به آن زون «دینگدانگ» میگویند. توسط مگنت در یا چشمی و متصل نمودن آن به زون مربوطه میتوان ورودی درهای فروشگاهها یا پارکینگها را کنترل نمود، به گونهای که به محض ورود یک شخص، دستگاه آن ورود را بهصورت یک صدای مخصوص اعلام میدارد.
فعالیت کارگاهی 11 (صفحه 43 کتاب درسی)
در مدار فعالیت کارگاهی 7 زون دینگدانگ را تعریف نمایید. به کمک هنرآموز خود مدار را مجدداً تست کنید.
سیستمهای ساده امروزی (علاوه بر تمام امکانات اعلام شده قبلی) قابلیت کنترل توسط گوشیهای هوشمند با نصب نرمافزار مربوطه را دارند. در این صورت میتوان، آنها را به نوعی هوشمند نمود.
فعالیت کارگاهی 12 (صفحه 43 کتاب درسی)
در صورت وجود نرمافزار پنلی که در اختیار دارید، به کمک هنرآموز خود نرمافزار را بر روی گوشی خود نصب کنید و تمام امکانات آن را پس از بررسی، مجدداً بر روی فعالیتهای قبل تست نمایید.
2- سیستمهای پیچیده (هوشمند):
سیمکشی بیشتر سیستمهای پیچیده و هوشمند، تحت شبکه انجام میشود و همین موضوع برای دیجیتالکردن سیستم دلیل مناسبی است. مهمترین مزیت آنها تعریف تعداد زون بدون محدودیت، تعریف زونها و اجزای سیستم توسط کدهای اختصاصی، امکان گزارشگیری و کنترل سیستم تحتوب و از همه مهمتر متصلنمودن سیستم به پنل مرکزی خانه هوشمند است.
3- سیستمهای بیسیم:
در بعضی مواقع که سیمکشی روکار، به دلیل مشکلات اجرا یا درخواست مشتری امکان ندارد، از سیستمهای بیسیم استفاده میشود. دو فرکانس 315 و 433 مگاهرتز رایجترین باندهای فرکانسی مورد استفاده در چنین سیستمهایی است. برندهای معتبری سیستمهای باکیفیت بیسیمی را تولید و به بازار عرضه نمودهاند، اما متأسفانه سیستمهای بیکیفیتی وارد بازار ایران شدهاند و همین موضوع، موجب مشکلات عدیدهای از جمله آلارم کاذب یا عملکرد ضعیف حسگرها شده است. به همین دلیل از این سیستمها زیاد استقبال نشده است.
البته سیستمهای سیمی امروزی دارای یک زون با قابلیت تعریف تجهیزات بیسیم را دارند و این خود دلیل دیگری برای استقبال نکردن از سیستمهای بیسیم است. چشمی و تجهیزات دیگر در این سیستمها توسط باتری کار میکنند، که نمونهای از این چشمیها را در تصویر روبهرو مشاهده میکنید.
فکر کنید (صفحه 44 کتاب درسی)
مشکلات تجهیزات بیسیم در سیستم اعلام سرقت چیست؟
فعالیت کارگاهی 13 (صفحه 45 کتاب درسی)
در صورت وجود تجهیزات بیسیم در کارگاه، به کمک فیلمی که دیدید و با راهنمایی هنرآموز، تجهیزات بیسیم را بر روی زون 1 دستگاه تنظیم و تعریف نموده و سیستم را مجدداً تست نمایید.
پروژه 4 (صفحه 45 کتاب درسی)
هدف: طراحی سیستم اعلام سرقت توسط برد آردوینو
در این پروژه از ماژولهای LCD ،Keypad ،SIM900 ،PIR کاراکتری و برد آردوینو استفاده شده است.
- در ابتدا شماره تلفن مورد نظر توسط کیبرد به آردوینو معرفی شده و در حافظه آن ذخیره میشود.
- سپس در صورتی که ماژول PIR حرکتی را تشخیص دهد، بلافاصله پیامکی به معنای اعلام هشدار برای شماره معرفی شده ارسال میگردد.
پژوهش کنید 2 (صفحه 45 کتاب درسی)
به نظر شما آیا میتوان بعد از تشخیص سرقت توسط سیستم، از فرار کردن سارق جلوگیری کرد؟ برای این کار به چه سیستمی نیاز است؟ در مورد عملکرد این گونه سیستمها و نحوه اتصال آن به سیستم اعلام سرقت تحقیق کنید.
واحد یادگیری 3: شایستگی نصب و راهاندازی سیستم اعلام حریق آدرسپذیر
اهداف این شایستگی عبارتاند از:
1- طراحی، نصب و راهاندازی سیستم اعلام حریق آدرسپذیر؛
2- عیبیابی و رفع عیب سیستم اعلام حریق؛
3- طراحی سیستم اعلام حریق.
استاندارد عملکرد
پس از اتمام واحد یادگیری و کسب شایستگی، هنرجویان میتوانند سیستم اعلام حریق آدرسپذیر را طراحی و راهاندازی و کنترل نمایند.
معرفی سیستم اعلام حریق آدرسپذیر
فکر کنید (صفحه 48 کتاب درسی)
به نظر شما عناصر مؤثر در ایجاد آتشسوزی و حریق چیست؟ در این باره ضمن بحث با یکدیگر، سه ضلع شکل زیر را کامل کنید.
ترجمه کنید 1 (صفحه 48 کتاب درسی)
A fire alarm system has a number of devices working together to detect and warn people through visual and audio appliances when smoke, fire, carbon monoxide or other emergencies are present.
امروزه در ساختمانها و اماکن مسکونی و صنعتی از سیستمهای اعلام حریق بهطور گسترده استفاده میشود تا خسارتهای ناشی از حریق را به حداقل برسانند و همچنین برای اطلاعدادن به ساکنین ساختمان، در مواقع بروز حریق، از این سیستمها استفاده میشود تا در حد امکان از تلفات جانی جلوگیری شود. بهطور کلی سیستمهای اعلام حریق در سه نوع متعارف (Conventional)، آدرسپذیر (Addressable) و بیسیم (Wireless) ساخته شدهاند. در این واحد به بررسی سیستم اعلام حریق آدرسپذیر میپردازیم.
هر سه نوع سیستم اعلام حریق ذکر شده از نظر عملکرد به دو دستهٔ زیر تقسیم میشوند که عبارتاند از:
دستی: تشخیص حریق در این گونه سیستمهای اعلام حریق فقط به انسان سپرده شده است و در مکان هایی که انسان حضور ندارد، کاربردی ندارند.
اتوماتیک: وابستگی به افراد ندارد و به صورت خودکار عملکردهایی مثل به صدا در آوردن آژیر خط یا تماس با آتشنشانی محلی توسط این سیستمهای اتوماتیک صورت میپذیرد.
بحث کنید (صفحه 49 کتاب درسی)
با توجه به شناختتان از انواع عملکرد سیستمهای اعلام حریق (دستی و اتوماتیک)، مزایا و معایب هر یک از این سیستمها را به بحث بگذارید.
فعالیت کلاسی 1 (صفحه 49 کتاب درسی)
مزایا و معایب سیستمهای متعارف و آدرسپذیر در جدول زیر آورده شده است. به کمک هنرآموز خود، آن را کامل کنید.
| سیستم متعارف | سیستم آدرسپذیر | ||
|---|---|---|---|
| مزایا | معایب | مزایا | معایب |
| سادگی سیستم | نبود امکان پایش سیستم | امکان پایش هوشمند اجزا | ............ |
| ........... | ............. | ............. | نیاز به آموزش کارکنان |
| ............ | محدودیت طول آشکارسازی | .............. | ............. |
| ............... | ............ | امکان غیرفعال نمودن اجزا در مواقع تعمیرات | ............. |
| هزینه اولیه پایین | ................. | .............. | هزینه اولیه بالا |
پژوهش کنید 1 (صفحه 49 کتاب درسی)
سیمکشی سیستم اعلام حریق متعارف چگونه است؟ چرا و به چه دلایلی این سیستم در حال منسوخ شدن است؟
فعالیت کلاسی 2 (صفحه 49 کتاب درسی)
با همیاری هنرآموز خود، جدول زیر را، که اجزای سیستم اعلام حریق (صرفنظر از نوع متعارف یا آدرسپذیر) را مشخص میکند، تکمیل نمایید.
| تصویر قطعه | نام قطعه | وظیفه (عملکرد) |
|---|---|---|
|
|
کنترل پنل اعلام حریق (FACP) | وظیفه پردازش مرکزی و پایش و کنترل سیستم را بر عهده دارد. در هنگام وقوع حریق و یا خطا در سامانه .................. |
|
|
...................... (Detector) | آتش با ........، .......، ........، نور........ یا ......... همراه است. وظیفه این قطعه تشخیص این موارد است. |
|
|
.............. (Call Point) | |
|
|
................ (Cable) | |
|
|
................... (Sounder) | ایجاد هشدار .................(آژیر) و .................. (فلاشر) در زمان ایجاد خطر را بر عهده دارند. این تجهیزات .................. سیستم اعلام حریق میباشند. |
|
|
............... (Flasher) |
معرفی تجهیزات اعلام حریق آدرسپذیر
1- کنترل پنل اعلام حریق (Fire Alarm Control Panel)
با استفاده از پروتکلهای ارتباطی (پردازشهایی که بین اجزا صورت میپذیرد)، اطلاعات وضعیت هر یک از تجهیزات اعلام حریق تجزیه و تحلیل میشود و در هنگام وقوع حریق یا خطا در سامانه، محل دقیق آلارم و خطا مشخص میگردد.
کنترل پنل (FACP) سیستم آدرسپذیر کاملاً متفاوت از سیستم متعارف عمل میکند. بهگونهای که در این سیستم، تکنیک Multiplex اجازه میدهد هر دتکتور مستقلاً اطلاعات را به پنل کنترل ارسال نماید. در هر زمان دتکتورها مشخصات شناسایی آدرس خود را به پنل کنترل ارسال مینمایند و علاوهبر آن از طرف تابلو هم یکسری اطلاعات به دتکتور ارسال میشود. این کار باعث میشود که همیشه پنل مراقب باشد که کدام تجهیز، خروجی غیرعادی (غیر مشابه) ارسال میکند. پیغامهای عادی همیشه بر روی صفحه نمایش (LCD) نوشته میشود.
ترجمه کنید 2 (صفحه 51 کتاب درسی)
Addressable panels are usually more advanced than their conventional counterparts, with greater information capacity and control flexibility. Addressable fire alarm panels were introduced by many manufacturers during the microcontroller boom in the mid1980.
فعالیت 1 (صفحه 51 کتاب درسی)
کاتالوگ کنترل پنل را مطالعه کنید. مشخصات فنی مندرج در کاتالوگ را یادداشت کنید. سپس نتایج را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
2- شستیِ اعلام حریق (Manual Call Point)
این شستی برای راهاندازی خودکار سیستم اعلام حریق در زمان مشاهده آتشسوزی بهکار میرود. شستیهای اعلام حریق معمولاً در دو نوع فشاریِ قابلِ ریستشدن و شیشه شکستنی ساخته میشوند و کاربرد آنها در اعلام حریق دستی است. در هر دو نوع، درحالت عادی، کنتاکت شستی، (N.O) است.
در نوع شیشهای شستی تحت فشار قرار دارد و با شکستهشدن شیشه آزاد و کنتاکت بسته میشود.
شستی معمولاً دارای سوئیچی برای ریستکردن (Reset) است تا بعد از استفاده از شستی بتوان دوباره آن را به حالت عادی بازگرداند. شستیِ تمامی برندهای اعلام حریق درای یک LED هستند، که در هنگام عملکرد فعال میشوند. اما در سیستم هوشمند، فعالشدن LED میتواند با فرمانپذیری از پنل مرکزی انجام شود.
سیمکشی شستیهای اعلام حریق در سیستمهای متعارف و آدرسپذیر تقریباً مشابهاند و در هر دو سیستم دو سیم به شستی وارد و دو سیم دیگر از آن خارج میشود.
بحث کنید (صفحه 52 کتاب درسی)
شستیهای اعلام حریق در رنگهای مختلف در بازار عرضه میشود. در مورد تفاوت این کلیدها تحقیق کنید و نتایج را به بحث بگذارید.
3- هشدار دهندههای اعلام حریق (Notification Appliance)
ایجاد هشدار شنیداری و دیداری در زمان ایجاد خطر بر عهده این هشداردهندهها است که در دو نوع کلی آژیرها و فلاشرها و ترکیب آنها وجود دارند. انواع آژیر ساده، آژیر فلاشر، آژیر سخنگو و انواع زنگهای اعلام حریق و بلندگوهای اعلام خطر برای محیطهای داخل ساختمان و بیرون ساختمان از دستهبندیهای این قطعه است.
کارکرد صحیح این قطعه شروط زیر را ایجاب مینماید:
الف) 15 دسیبل (واحد شدت صوت) بیشتر از صدای میانگین محیط
ب) 5 دسیبل بالاتر از بیشترین صدای تولیدشده در مدت 1 دقیقه؛
ج) حداقل سطح صوت 65 دسیبل در محیطهای معمولی و 75 دسیبل در اتاق خوابها؛
د) انتخاب آژیر با شدت صوت حداقل 75 دسیبل و حداکثر 120 دسیبل؛
ه) ضرورت استفاده از فلاشر در محلهایی که افراد ناشنوا تردد دارند.
فعالیت 2 (صفحه 53 کتاب درسی)
کاتالوگ هشداردهنده را مطالعه کنید. مشخصات فنی مندرج در کاتالوگ را یادداشت کنید. سپس نتایج را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
4- کابل سیستم اعلام حریق
کابل سیستم اعلام حریق وظیفه انتقال اطلاعات دریافتی از ورودیها (آشکارساز یا شستی) به FACP و ارسال اطلاعات از تابلو به خروجیها (هشداردهندهها و خروجیهای واسط) را بر عهده دارد. کابلها شامل دو سیم به رنگهای مشکی و قرمز (یا مشکی و آبی) و سیم سومی به عنوان محافظ یا شیلد (برای جلوگیری از نویز) میباشد. کابلها باید ترجیحا از نوع مفتول (یا افشان) و مقاوم در برابر گرما و حریق باشند. نحوه ساخت این کابلها را در تصویر مشاهده میکنید. کابلها معمولا توکار هستند، در غیر این صورت باید در لولههای فولادی یا داکتهای مقاوم در برابر حریق، که به رنگ قرمز اند، بهصورت روکار اجرا شوند.
فعالیت کارگاهی 1 (صفحه 53 کتاب درسی)
یک کابل معمولی را با کابل مخصوص اعلام حریق مقایسه کرده و تفاوتهای آنها را با دوستانتان بررسی نمایید.
نصب و راهاندازی سیستم اعلام حریق آدرسپذیر دستی
همانطور که قبلاً آموختید، سیستمهای دستی صرفاً توسط انسان فرمان میگیرند و فرمانپذیری توسط شستی انجام میشود. البته تمام مراحل طراحی، انتخاب، نصب و راهاندازی سیستمها توسط استانداردهایی صورت میپذیرد که مختص سیستم اعلام حریق است.
از جمله استانداردهای سیستمهای اعلام حریق میتوان به NFPA72 ، EN 54 ،EVPU ،LPCB ،UL و BS5839 نام برد که مهمترین آنها (NFPA(National Fire protection Association) و BS(British Standards) هستند.
فعالیت کلاسی 3 (صفحه 54 کتاب درسی)
باتوجه به فیلم فوق، جدول زیر را که مشخصکننده اهداف استانداردهاست، کامل کنید.
| نوع سیستم | انواع (حرف اختصاری) | هدف استاندارد |
|---|---|---|
| سیستم ................... (صرفاً استفاده از شستی در اعلام حریق) |
M ............ |
فقط حفاظت از ............... |
| سیستم ................... (استفاده از آشکارسازها یا ترکیب آنها با شستی) |
............ LIFE PROTECTION |
L1 |
| L2 | ||
| L3 | ||
| L4 | ||
| L5 | ||
| ....... PROTECTION PROPERTY |
P1 | |
| P2 |
بحث کنید (صفحه 55 کتاب درسی)
با توجه به یافتههای خود از اهداف استانداردهای اعلام حریق (جدول فعالیت کلاسی 3)، مشخص کنید نقشههای زیر بر اساس کدام استاندارد طراحی شده است؟ (با ذکر دلیل)
تفاوت اصلی در اجرای سیستم متعارف و آدرسپذیر در متصل نمودن قطعات به یکدیگر است. در سیستم متعارف قطعات بهصورت سری (شعاعی) به دستگاه مرکزی متصل میشوند، در صورتیکه در سیستم آدرسپذیر قطعات بهصورت یک حلقهٔ بسته به دستگاه مرکزی متصل میشوند. به این حلقه، لوپ (LOOP) گفته میشود.
فعالیت کارگاهی 2 (صفحه 56 کتاب درسی)
هدف: اجرای سیستم اعلام حریق آدرسپذیر دستی
با توجه به نقشهٔ زیر و طبق مراحل زیر و با کمک هنرآموز خود، سیستم اعلام حریق دستی را نصب، راهاندازی و تست نمایید:
- نقشه اتصالات را رسم نمایید.
- در صورتی که کاتالوگ قطعات موجود است موارد مرتبط را در گزارش کار خود بیاورید.
- داکت را نصب نمایید و کابل را از آن عبور دهید و اتصالات را به تجهیزات متصل نمایید.
- سیستم را راهاندازی و تست نمایید.
توصیه اکید میشود به هیچ وجه از اتصال در کابل (مفصل و...) استفاده نکنید!
همانطور که در طول فعالیتهای این واحد فرا گرفتهاید، در سیستمهای دستی چون انسان فرماندهنده است، اگر افراد به هر دلیلی دیر به وجود آتش پی ببرند یا با وسایل موجود نتوانند به موقع حریق را خاموش کنند، حریق بهطور وحشتناکی توسعه پیدا میکند! اینجاست که اهمیت سیستمهای اتوماتیک مشخص میگردد.
سیستم اعلام حریق آدرسپذیر اتوماتیک
سیستم اعلام حریق اتوماتیک، برخلاف سیستمهای دستی وابستگی بسیار کمتری به انسان دارد و عملکردش نیز بسیار سریعتر و گستردهتر است. مثلاً تماس خودکار با آتش نشانی محلی، فعالسازی خودکار سیستم اطفای حریق، فرماندادن به درهای خروج اضطراری و موارد مشابه همگی میتواند بهوسیله سیستمهای اعلام حریق اتوماتیک انجام شود. این سیستم علاوه بر شستی و عملکرد دستی، تابع آشکارسازهاست تا بتواند بهصورت خودکار و بدون فرمان انسان حریق را تشخیص دهد.
آشکارسازهای اعلام حریق آدرسپذیر اتوماتیک
آتش با دود، حرارت، شعله و نورهای مادون قرمز و ماوراء بنفش همراه است. هدف از آشکارسازهای اتوماتیک، شناسایی آتش با حسکردن یک یا ترکیبی از مراحل فوق و تبدیل آن به سیگنالهای الکتریکی و ایجاد آلارم است. برهمین اساس آشکارسازها (دتکتورها) در 3 گروه اصلی حساس به دود، حرارت و شعله قرار میگیرند.
البته میتوان با حسکردن گازهای موجود در هوا نیز تا حد بسیار زیاد، از انفجار یا حریق پیشگیری کرد.
نمودار صفحه بعد انواع آشکارساز (دتکتور) را نمایش میدهد.
1- آشکارساز دودی (Smoke Detectors)
دتکتور دودی توسط یک دیود مادون قرمز وجود دود در هوا را تشخیص میدهد و در زمان مناسب به کنترل پنل اعلام میکند. آشکارسازهای دودی خود به دو دسته عمده تقسیم میشوند: آشکارساز دودی نوع یونیزاسیون و آشکارساز دودی نوع فتوالکتریک. آشکارسازهای دودی یونیزاسیون در مرحله اولیه تولید آتش (دود غیرقابل رؤیت) عمل میکنند، در حالی که آشکارسازهای دودی فتوالکتریک در مرحله دوم تولید آتش (دود قابل رؤیت) عمل خواهند کرد. اساس کار دتکتورهای دود آدرسپذیر همانند دتکتورهای متعارف میباشد، با این تفاوت که دارای ویژگیهای منحصر به فردی همچون تعیین شب و روز برای دتکتور، تعیین میزان حساسیت دتکتور و مکان دقیق حریق است.
ترجمه کنید 3 (صفحه 58 کتاب درسی)
The first automatic electric fire alarm was patented in 1890 by Francis Robbins Upton, an associate of Thomas Edison. George Andrew Darby patented the first European electrical heat detector in 1902 in Birmingham, England. The photoelectric (optical) smoke detector was invented by Donald Steele and Robert Emmark of Electro Signal Lab and patented in 1972.
An addressable system gives each detector an individual number, or address. Addressable systems allow the exact location of an alarm to be plotted on the FACP mid1980.
فعالیت کلاسی 4 (صفحه 58 کتاب درسی)
با توجه به فیلم مشاهده شده با ذکر دلیل نوع دتکتور تصاویر زیر را مشخص نمایید.
فعالیت 3 (صفحه 58 کتاب درسی)
کاتالوگ دتکتور دود را مطالعه کنید. مشخصات فنی مندرج در کاتالوگ را یادداشت کنید. سپس نتایج را با دوستان به اشتراک بگذارید.
بحث کنید (صفحه 58 کتاب درسی)
به نظر شما مزایا و معایب دتکتورهای دودی (نوری، یونیزاسیون، خطی) چیست؟ (با ذکر دلیل)
2- آشکارساز شعلهای (Flame Detector)
به محض تولید گازهای داغ ناشی از آتشسوزی، انرژی تشعشعی به یکی از اَشکال نورمرئی یا نور UV یا IR تولید میشود. دتکتورهای شعلهای طوری طراحی شدهاند که در برابر این تشعشعات واکنش نشان میدهند. این نوع دتکتورها در فضاهایی که فرآیند حاصل از سوخت آنها با شعله آغاز شود (مانند انبار الکل و مواد فرّار، پمپ بنزینها و فضاهای با حساسیت بالا) مورد استفاده قرار میگیرد.
فعالیت 4 (صفحه 59 کتاب درسی)
کاتالوگ دتکتور شعلهای را مطالعه کنید. مشخصات فنی مندرج در کاتالوگ را یادداشت کنید. سپس نتایج را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
بحث کنید (صفحه 59 کتاب درسی)
به نظر شما مزایا و معایب دتکتورهای شعلهای چیست؟ (با ذکر دلیل)
پروژه 1 (صفحه 60 کتاب درسی)
مدار زیر را ببندید و با کمک هنرآموز خود آن را تست نمایید.
3- آشکارساز حرارتی (Heat Detector)
آخرین اثر آتش، حرارت است. به همین علت است که آشکارسازهای حرارتی دارای حساسیت پایینتری هستند. این آشکارسازها خود به دو دسته «درجه حرارت ثابت» و «حساس به نرخ افزایش درجه حرارت» تقسیم میشوند. البته نوع دیگری هم وجود دارد که ترکیبی از هر دو حالت فوق است.
آشکارساز حرارتی ثابت (Fix Temperature)
به دمای اطراف یک نقطه خاص پاسخ میدهد. به عبارت دیگر این نوع دتکتور به افزایش مقدار مشخصی از دما در یک مکان مشخص در محیط، واکنش نشان میدهد. همچنین میتواند نوع دمای ثابت را نیز داشته باشد. (دمای حدود 57 تا 65 درجه)
آشکارسازهای حرارتی افزایشی (Rate Of Raise)
به افزایش سریع دمای هوای اطراف واکنش نشان میدهد ولی به افزایش عادی دمای هوای ناشی از سیستمهای گرمکننده و نور خورشید واکنش نشان نمیدهند. دتکتور ترکیبی (Combo)، ترکیبی از دو نوع قبل است که در یک قطعه به بازار عرضه شده است.
بهطور کلی، فناوریِ ساخت آشکارسازهای حرارتی در چهار نوع الکترومکانیکی (بیمتالی)، اپتومکانیکی (کابل فیبرنوری)، الکتروپنوماتیکی (فشارهوا)، الکترونیکی (ترمیستوری) خلاصه میشود. این دتکتورها برای واکنش به آتشسوزیهای سریع و جهت استفاده در مکانهایی که اعلام خطرهای ناخواسته از آشکارسازهای دودی به علت آلودگی هوا پیش میآید، بهکار میروند.
با اینکه آشکارسازهای حرارتی به عنوان یکی از عناصر اعلام حریق بسیار قابل اطمینان هستند ولی نمیتوان آنها را از عوامل تجهیز حفاظت از جان دانست. پس میتوان نتیجه گرفت، با توجه به اینکه این آشکارسازها کمتر از آشکارسازهای دودی حساساند، نباید در جاهایی که آتش ضعیفی میتواند سبب خسارات زیاد شود بهکار گرفته شوند.
فعالیت 5 (صفحه 61 کتاب درسی)
کاتالوگ دتکتور شعلهای را مطالعه کنید. مشخصات فنی مندرج در کاتالوگ را یادداشت کنید. سپس نتایج را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
فعالیت کلاسی 5 (صفحه 61 کتاب درسی)
با ذکر دلیل نوع دتکتور تصاویر زیر را مشخص نمایید.
بحث کنید (صفحه 62 کتاب درسی)
باتوجه به فیلم مشاهده شده علاوه بر ترجمه، نحوه عملکرد و نوع دتکتور شکل زیر را با ذکر دلیل بیان کنید. یافتههای خود را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
بحث کنید (صفحه 62 کتاب درسی)
به نظر شما مزایا و معایب دتکتورهای حرارتی چیست؟ (با ذکر دلیل)
پروژه 2 (صفحه 62 کتاب درسی)
مدار شکل روبهرو را ببندید و مقادیر خوانده شده توسط حسگر DS18B20 را در نمایشگر سریال مشاهده کنید.
4- آشکارسازهای گاز
آشکارسازهای گازی برای تشخیص انواع گازهای سمی و قابل اشتعال بهکار میروند. در صورتی که میزان گاز موجود در هوا از میزان پیشفرض تعیینشده برای دستگاه بالاتر رود، هشدار دهنده نشت گاز به کنترل پنل اعلام خطر میکند. این آشکارسازها انواع مختلفی دارند و مهمترین آنها عبارتاند از:
1- تشخیصدهنده گازهای سوختنی و قابل انفجار (Combustible Flammable):
بیشتر این نوع دتکتورها از دو قسمت فرستنده (Transmitter) و حسگر (Sensor) تشکیل شدهاند. و از آنها برای تشخیص نشتی گاز (گازشهری یا LPG یا CNG) و اعلام خطر قبل از بهوجودآمدن حریق، استفاده میشود. اساس کار و تشخیص گاز برخی از آنها از طریق بوی گاز است و بهصورت دیواری یا سقفی نصب میشوند. همچنین برخی از انواع این دتکتورها قادرند در صورت کشف نشتی گاز، به شیر برقی فرمان دهند و مسیر گاز را قطع کنند.
2- تشخیصدهنده گاز منو اکسید کربن (CO):
اساس کار بیشتر این آشکارسازها شبیه یک سنسور الکتروشیمیایی است. یعنی دارای محلول الکترولیت و دو صفحه آند و کاتد است. هنگام تشخیص گاز CO یک واکنش شیمیایی رخ میدهد، CO جذب حسگر میشود و در نهایت جریان الکتریکی تولید میگردد (تنظیم مقدار این جریان، عامل اصلی در اعلام حریق و به صدا درآمدن آژیر خطر است).
پروژه 3 (صفحه 64 کتاب درسی)
مدار شکل زیر را ببندید، با این مدار و برنامه نوشته شده در صورتی که غلظت گاز به حد معینی برسد LED روشن خواهد شد.
5- آشکارسازهای خاص
علاوه بر آشکارسازهایی که تا حال فرا گرفتهاید، آشکارسازهایی نیز با اهداف خاص طراحی و تولید شدهاند که از جمله آنها میتوان به آشکارسازهای نمونه گیر، دتکتور کابلی یا دتکتور حرارتی خطی (LHD) و آشکارسازهای ویدئویی (VFD) اشاره نمود.
فعالیت کلاسی 6 (صفحه 65 کتاب درسی)
جدول زیر آشکارسازهای خاص را نشان میدهد، با توجه به فیلمی که مشاهده نمودید آن را کامل کنید.
| تصویر آشکارساز | نام آشکار ساز | وظیفه (عملکرد) |
|---|---|---|
|
|
||
|
|
||
|
|
||
|
|
پژوهش کنید 2 (صفحه 65 کتاب درسی)
در مورد دتکتورهای پیشرفته همچون دتکتورهای لیزری و فیبرنوری تحقیق کرده و نتایج بهدست آمده را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.
نصب سیستم اعلام حریق آدرسپذیر اتوماتیک
نصب سیستمهای اتوماتیک با نصب سیستمهای دستی زیاد متفاوت نیست. مهمترین تفاوت نصب این سیستمها در کددهی دتکتورها و تعیین شرایط خاص هر یک از آنهاست.
فعالیت کارگاهی 3 (صفحه 66 کتاب درسی)
هدف: اجرای سیستم اعلام حریق آدرسپذیر اتوماتیک
با توجه به نقشهٔ زیر و طبق مراحل آن و با کمک هنرآموز خود سیستم اعلام حریق اتوماتیک را نصب، راهاندازی و تست نمایید:
- نقشهٔ اتصالات را رسم نمایید.
- در صورتی که کاتالوگ قطعات موجود است موارد مرتبط را در گزارش کار خود بیاورید.
- داکت را نصب کنید و کابل را از آن عبور دهید، سپس اتصالات را به تجهیزات متصل نمایید.
- سیستم را راهاندازی و تست نمایید.
توصیه میشود به هیچوجه از اتصال در کابل (مفصل و...) استفاده نکنید!
فعالیت کارگاهی 4 (صفحه 66 کتاب درسی)
فعالیت کارگاهی قبل را با لوله فولادی مجدداً تکرار نمایید.
تجهیزات جانبی سیستم اعلام حریق آدرسپذیر
علاوه بر تجهیزاتی که تا حال فرا گرفتهاید، تجهیزات دیگری نیز ممکن است در سیستم اعلام حریق مورد استفاده قرار گیرند که مهمترین آنها عبارتاند از:
ریموت اندیکاتور (remote indicator)
چراغی است دارای دیود نورانی، که مطابق استانداردهای معتبر و با رنگ مشخص جهت آگاهی و سهولت در شناسایی و دسترسی محیط حفاظت شده مورد استفاده قرار میگیرد.
این تجهیز باید در مجاورت یا در بالای درِ ورودی هر بخش حفاظت شده نصب شود (نیاز به تعدد آن در یک فضای مشخص شده مثلِ تعدد آن در یک واحد مسکونی نیست). حداکثر فاصله مجاز برای یافتن و رؤیت چراغ نشانگر حریق، از نقطهٔ شروع منطقه توسط شخص باید 60 متر باشد. این تجهیز بین هر دو سیستم متعارف و آدرسپذیر مشترک میباشد. تأثیر این وسیله را در نقشه زیر ملاحظه کنید.
تلفنکننده (Auto Dialer)
پس از تشخیص حریق توسط سیستم، لازم است به آتشنشانی یا به افراد دیگر اطلاع رسانی گردد. این وظیفه را تلفنکننده بر عهده دارد. در سیستمهای آدرسپذیر جهت این تجهیز رلههایی تعبیه شده است. این تجهیز نیز بین سیستمهای متعارف و آدرسپذیر و اعلام سرقت مشترک است.
تغذیه اضطراری
پس از قطع برق سیستم (به هر دلیلی) باید تغذیهٔ اضطراری وارد مدار شود. ابتدا باید یو پی اس (UPS) تغذیه مدار را تأمین کند. و در غیر این صورت باید از باتریهای داخلی سیستم استفاده شود. جهت این کار نیاز به یک یا دو باتری 12 ولت (باتوجه به کاتالوگ پنل) نیاز است. این تغذیه بین هر دو سیستم متعارف و آدرسپذیر مشترک است.
تکرار کننده (Repeater)
در مواقعی که تکرار علائم اعلام حریق در مکانهای غیر از محل تابلوی اصلی مورد نیاز باشد از تکرار کنندهها استفاده میشود. تکرار کننده نشانگر (مشابه تابلوی اصلی) میباشد و به ترمینالهای تابلوی کنترل مرکزی وصل میشود و بین هر دو سیستمِ اعلام حریق نیز مشترک است.
ماژولهای سیستم آدرسپذیر (Modules)
برخی ماژولها مختص سیستم آدرسپذیراند، از جمله:
الف) ایزولاتور (Isolator):
از آنجا که در یک لوپ آدرسپذیر تعداد 250 قطعه (دتکتور + شستی + آژیر) قرار میگیرد، لذا در صورت قطعشدن کابل ارتباطی یا بروز مشکل در یکی از قطعات داخل لوپ، ممکن است ارتباط بسیاری از قطعات با تابلوی اعلام حریق قطع گردد. برای حل این مشکل معمولاً مابین هر 20 الی 25 قطعه آدرسپذیر یک ماژول ایزولاتور قرار میگیرد. ماژول ایزولاتور تجهیزات داخل یک لوپ را به گروههای کوچکتر تقسیم میکند و در صورت بروز مشکل، یک گروه از تجهیزات که مابین دو ایزولاتور قرار دارند، از لوپ خارج میشوند و ایزوله میگردند و بقیه تجهیزات لوپ ارتباط خود را با پانل اعلام حریق حفظ میکنند. برخی از تجهیزات اعلام حریق آدرسپذیر ایزولاتور داخلی دارند و شما میتوانید به جای استفاده از ماژول ایزولاتور بهصورت جداگانه از ایزولاتور داخلی تجهیزات استفاده نمایید. لازم به ذکر است که ماژول ایزولاتور نیازی به آدرسدهی ندارد.
ب) ماژولهای رابط (Interface Module):
این ماژول برای ایجاد ارتباط و شناسایی اجزای قابل آدرسدهی سیستم بهکار میرود. از کنتاکتهای آن جهت فعالشدن سیستم اطفای حریق، سیستم فراخوان آسانسور، توقف دهنده و ارتباط با پانلهای دیگر استفاده میشود.
ج) بُرد میانجی شبکه:
به کمک بردهای میانجی یا کارتهای شبکه میتوان چندین تابلوی کنترل مرکزی اعلام حریق را بههم مرتبط نمود.
د) بُرد میانجی سریال:
این کارت الکترونیکی در تابلوی کنترل مرکزی قرار میگیرد و میتواند از طریق درگاه سریال بین تابلوی کنترل مرکزی و تجهیزات خارجیِ دیگر، مانند پرینتر و سیستم مدیریت ساختمان (BMS) ارتباط برقرار کند.
فعالیت کارگاهی (صفحه 69 کتاب درسی)
در صورت وجود تجهیزات جانبی که فرا گرفتید فعالیت کارگاهی قبل را با وجود تجهیزات جانبی مجدداً تکرار نمایید.
طراحی، نصب، راهاندازی و نگهداری سیستم اعلام حریق آدرسپذیر
طراحی سیستم اعلام حریق یا بر اساس تجربهٔ فردی یا توسط نرمافزارهای مربوطه انجام میشود. نرمافزارهای اعلام حریق در سه زمینه طراحی، راه اندازی و مانیتورینگ در بازار عرضه میشود. همانطور که قبلاً هم گفته شد، نصب تجهیزات اعلام حریق براساس چندین استاندارد صورت میگیرد. دقت شود که ترکیب چند استاندارد با یکدیگر جهت طراحی، نصب و راهاندازی این سیستم قابل قبول نیست.
پروژه 4 (صفحه 69 کتاب درسی)
با توجه به یادگیری نرمافزار فوق، پروژهای را به کمک هنرآموز خود طراحی و ارزیابی نمائید.
فعالیت کلاسی 7 (صفحه 70 کتاب درسی)
با توجه به یافتههای خود، اجزای سیستم آدرسپذیر زیر را تشخیص دهید و وظیفهٔ هر تجهیز را مشخص کنید.
بحث کنید (صفحه 70 کتاب درسی)
مشاهدات نشان میدهد بسیاری از ساختمانهای مجهز به سیستم اعلام حریق، در آتش سوختهاند و هشداری دیده یا شنیده نشده است! به نظر شما چه دلایلی باعث شده است سیستم اعلام حریق کارایی نداشته باشد؟ نتایج را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
نصب یک سیستم اعلام حریق، شرط لازم جهت پیشگیری از گسترش آتشسوزی است. اما شرط کافی نیست! تعمیر و نگهداری سیستم اعلام حریق، با توجه به حساسیت تجهیزات و وظیفهٔ سنگین این تجهیزات در حفاظت از جان و مال افراد، اجتنابناپذیر است. سرویس و نگهداری دورهای باید بر روی آنها انجام شود تا این اطمینان حاصل گردد که سیستم به درستی در حال کار است. در سیستمهای آدرسپذیر و هوشمند، برخلاف نوع متعارف، نوع ساختمان داخلی تجهیزات، به گونهای است که به امر نگهداری کمک مینمایند. در این سیستم، آلارمهای مربوط به کثیفی دتکتورها، عملنکردن عملکرد شستی، آژیر و ماژولهای واسط، به موقع انجام میپذیرد و باعث مانیتورینگ دائمی (Monitoring) وضعیت هر دتکتور میشود. ضمناً در هر لحظه تمامی حالات، قابل مشاهده و ثبت است. این تست و عیبیابی شامل تستهای حساسیت، هفتگی، ماهیانه و سالیانه است. تصاویر زیر نمونههایی از این تستها را نشان میدهد.
پژوهش کنید 3 (صفحه 71 کتاب درسی)
کاتالوگ تجهیزات ارائه شده را مطالعه کرده و تاریخ انقضاء و نحوه تست و نگهداری آنها را بررسی کنید. نتایج خود را با دوستانتان به اشتراک بگذارید؟
پروژه 5 (صفحه 71 کتاب درسی)
با توجه به یافتههای خود در این واحد و به کمک کتاب همراه هنرآموز طراحی پروژه زیر را انجام دهید:
بر طبق استاندارد NFPA در یک سالن $27 \times 11$ متر حداقل چند عدد دتکتور دود نیاز است؟ (راهنمایی: قطر دایره 13 متر و مربع $9 \times 9$ متر)
پروژه 6 (صفحه 71 کتاب درسی)
هدف: طراحی سیستم اعلام حریق توسط برد آردوینو
در این پروژه از ماژولهای شعله، گاز، دما، کیبرد، SIM900 ، LCD و برد آردوینو استفاده شده است.
- در ابتدا شماره تلفن موردنظر توسط کیبرد به آردوینو معرفی و در حافظه آن ذخیره میشود.
- سپس در صورتی که هر کدام از ماژولها حریق را تشخیص دهد، بلافاصله پیامکی به معنای اعلام هشدار برای شماره معرفی شده و ارسال میگردد.
پژوهش کنید 4 (صفحه 71 کتاب درسی)
به نظر شما آیا میتوان حریق را بعد از ردیابی خاموش کرد؟ برای این کار به چه سیستمی نیاز است؟ در مورد عملکرد این گونه سیستمها و نحوه اتصال آن به سیستم اعلام حریق و خانه هوشمند تحقیق کنید.