درسنامه آموزشی تفکر و سبک زندگی کلاس هشتم
فعالیت 17: مهار فشار روانی

در سال گذشته با مفهوم اضطراب آشنا شدید. اضطراب، یا نگرانی و دلواپسی حالتی است که قبل از مواجه شدن با یک خطر نامعلوم، عارض انسان میشود؛ اما فشار روانی حالتی است که یک فرد بعد از مواجه شدن با خطر و مصیبت، در خود احساس میکند.
فعالیت 1 (صفحهی 102 کتاب درسی)
- آیا تاکنون در یک موقعیت ناراحتکننده قرار گرفتهاید؟
- احساس خود را دربارهی این ناراحتی بیان کنید.
- درجه و شدت این ناراحتی تا چه مقدار بوده است؟
فشار روانی ممکن است که عکسالعمل شما به یک موقعیت ناراحتکننده یا خیلی خوشحالکننده باشد. برای مثال:
- از شما میخواهند که در حضور سایر دانشآموزان مدرسه دربارهی موفقیت خود در یک مسابقه سخنرانی کنید.
- خبر ناراحتکنندهای دربارهی یکی از عزیزان به شما رسیده است و از نظر روحی حال مناسبی ندارید.
برخی از فشارهای روانی معمولی است؛ اما برخی از آنها میتواند به ایجاد مشکلات جسمی و روحی در شما منجر شود. شدت فشارهای روانی فرق میکند. برخی از فشارهای روانی سبک و برخی شدیدند. در فشارهای روانی شدید و ادامه دار فرد باید به یک روانشناس، یا روانپزشک مراجعه کند. فشار روانی ممکن است که از نوع مثبت یا منفی باشد؛ برای مثال:
- بیماری طولانی یا ورشکستگی مالی یک فشار روانی منفی برای اعضای خانواده است.
- قبولی در آزمون مدارس استعدادهای درخشان یک فشار روانی مثبت است.
با نگاه کردن به این تصویر میزان فشار روانی خود را بسنجید. هرچه این تصویر از نگاه شما آرامتر بچرخد شما آرامتر هستید و فشار روانی کمتری دارید.

فعالیت 2 (فردی) (صفحهی 104 کتاب درسی)
در یک برگهی کاغذ فهرستی از عوامل فشارهای روانی که شما یا خانوادهی شما در طول زندگی خود داشتهاید، بنویسید و تعدادی از آنها را در کلاس بخوانید. به همکلاسیهای خود توضیح دهید که چگونه این فشارهای روانی را تحمل کردهاید.
- برخی از فشارهای روانی شدیدند و میتوانند به تغییرات جدّی در زندگی ما منجر شوند؛ مانند مرگ پدر یا مادر، جدایی پدر و مادر، اعتیاد والدین، بیماری جدّی یکی از اعضای خانواده، تصادفات منجر به نقص عضو، مهاجرت به یک کشور جدید، یا حتی موقعیتهای بسیار خوشحالکننده.
- برخی از فشارهای روانی شدید نیستند و پیامدهای کوتاهمدتی در زندگی دارند؛ مانند جاماندن از ماشین، گم کردن پول، سرزنش والدین.
تأثیرات فشار روانی باتوجه به وضعیت روحی افراد متفاوت است. برخی از افراد باسختیها بهسادگی کنار میآیند؛ اما تحمل مشکلات برای عدهای بسیار سخت است. گروه دوم بیشتر در معرض افسردگی و بیماریهای عصبی قرار دارند.
عکسالعمل افراد نسبت به فشار روانی چگونه است؟
نوع عکسالعمل افراد به فشار روانی متفاوت است و علت آن بستگی به عوامل زیادی دارد، مانند شدت، نوع و مدت زمان فشار روانی، خستگی یا آرامش فرد هنگام فشار روانی. در برخی مواقع که افراد خیلی خستهاند، عکسالعمل شدیدتری از خود نشان میدهند؛ در حالیکه اگر فردی به خوبی استراحت کرده باشد، عکسالعمل او ملایمتر است.
فعالیت 3 (انتخابی) (صفحهی 106 کتاب درسی)
با همکاری دوستان خود نمایشی را ترتیب دهید که در آن دانشآموزی پس از روبهرو شدن با یک عامل ایجاد فشار روانی دچار مشکلات روحی و جسمی شده است. این فرد را راهنمایی کنید و به او کمک کنید تا بر مشکل خود غلبه کند.
فعالیت 4 (فردی) (صفحهی 107 کتاب درسی)
آزمون خودارزیابی فشار روانی
| رفتار | بلی | خیر |
عوامل ایجاد فشار روانی1- هنگام امتحانات یا شرکت در مسابقه فشار روانی دارم. |
||
| 2- نزاع و اختلافات خانوادگی مرا ناراحت میکند. | ||
| 3- از خبر مرگ عزیزان ناراحت میشوم. | ||
| 4- از شکست در امتحانات میترسم. | ||
| 5- اگر برای زندگی به روستا یا شهر دیگری بروم برای من مهم نیست. | ||
حالات فشار روانی6- هنگام ناراحتی عادت خوابیدن و غذاخوردن من تغییر میکند. |
||
| 7- هنگام فشار روانی شدید دچار سردرد و شکم درد میشوم. | ||
| 8- هنگام فشار روانی آرام هستم. | ||
| 9- سختیها مرا ناراحت و عصبی میکند. | ||
کنارآمدن با فشار روانی10- در سختیها صبر و بردباری پیشه میکنم. |
||
| 11- برای تحمل سختی و مصائب از خداوند کمک میخواهم. | ||
| 12- میپذیرم که زندگی با شادی و رنج همراه است. | ||
| 13- در شادیها خیلی هیجانزده میشوم. |
فشار روانی را چگونه مدیریت کنیم؟
فشار روانی را نمیتوان از زندگی حذف کرد، ولی میتوان با توکل به خداوند و دعا و یادگیری مهارتهای حل مسئله آن را مدیریت کرد.
1- عوامل ایجاد فشار روانی را بشناسید: فشار روانی علت یا علتهای مختلفی دارد؛ سعی کنید علت آنرا بشناسید.
2- به راه حلهای مختلف برای حلّ مسئله یا کنارآمدن با آن فکر کنید: برای مثال، به یک روانشناس مراجعه کنید و یا در برابر مشکل صبور و شکیبا باشید.
3- دربارهی پیامد هر راه حل فکر کنید: برخی از راه حلها ممکن است که خود به ایجاد فشار روانی بیشتر کمک کند، اما برخی دیگر راه حلهای منطقی است.
4- به انتخاب بهترین راه حل فکر کنید: به راه حلهایی فکر کنید که بهترین تأثیر را دارند و بهتر میتوانند به حل مشکل کمک کنند.
5- یک برنامهی عملی برای مقابله با مشکلات تهیه کنید: برای مثال، راه حلهای مختلف را به اجرا درآورده، نظیر اینکه خود را با کارهای مفید مانند ورزش و مسافرت سرگرم کنید یا به دیدن اقوام خود بروید.
6- نتایج اجرای برنامه را ارزیابی کنید: آیا برنامهی شما نتایج مثبتی را بهدنبال داشت یا اینکه خیلی مؤثر نبود؟
فعالیت در منزل (صفحهی 109 کتاب درسی)
یکی از دو فعّالیت زیر را بهدلخواه انتخاب کنید و دربارهی آنها تحقیق کنید:
1- اعضای خانواده شما به هنگام مواجهه با سختی و ناراحتی یا حوادث ناگوار چه کارهایی انجام میدهند تا مشکلات روحی خود را کم کنند.
2- یکی از عوامل ایجاد فشار روانی را شناسایی کنید و با توجه به راه حلهایی که برای مدیریت فشار روانی گفته شد، بهترین راه حل را پیشنهاد کنید.

