درسنامه آموزشی تفکر و سبک زندگی کلاس هشتم
فعالیت 14: رفتار پر خطر چیست؟

در خصوص اینکه چه رفتاری پرخطر یا بیخطر است، پاسخ سؤال بستگی به فرد یا نوع رفتار دارد. برای مثال، شنا کردن برای یک فرد ناآشنا به اصول شنا در استخر، رودخانه، دریاچه، دریا و در مکانهای غیرمجاز عملی خطرناک است؛ اما برای یک فرد شناگر اینگونه نیست. رانندگی بدون گواهینامه خطرناک است؛ اما برای یک راننده ماهر خطرناک نیست.
فعالیت 1 (فردی) (صفحهی 78 کتاب درسی)
چه نوع خطراتی ممکن است که در منزل، خیابان، مدرسه، زمین بازی یا در طبیعت، شما را تهدید کند؟
چرا یک فرد ممکن است که به انجام رفتارهای پرخطر دست بزند؟
کدامیک از رفتارهای زیر پرخطر، بیخطر یا کمخطر است، آنرا مشخص کنید.
| موتورسواری بدون کلاه ایمنی | |
| دادن اطلاعات خصوصی به دیگران | |
| گپ زدن با افراد ناآشنا در اینترنت | |
| مصرف دارو زیرنظر پزشک | |
| مصرف خودسرانهی دارو، یا تجویز آن به دیگران | |
| شنا کردن زیر نظر مربی | |
| ارتباط برقرار کردن با افراد ناآشنا و اعتماد بیجا به دیگران | |
| گرفتن موادغذایی از افراد غریبه | |
| دیدن فیلمهای خشن، یا گمراه کننده | |
| مسافرت در زمستان با زنجیر چرخ | |
| بستن کمربند ایمنی هنگام رانندگی | |
| کوهنوردی بدون امکانات | |
| مصرف قلیان، سیگار، الکل و سایر مواد مخدّر |
سوء مصرف مواد مخدّر
یکی از مهمترین رفتارهای پرخطر، مصرف مواد مخدّر است. مواد مخدّر موادی است که مصرف آن تعادل روانی و جسمی افراد را به هم میزند و فرد معتاد را در بلندمدت، و یا در کوتاهمدّت دچار بیماری و آسیبهای روحی و روانی و بدنی میکند. از نظر اسلام هر چیزی که موجب ضرر و زیان به سلامت روحی و جسمی انسان بشود، مصرف آن حرام است.
مشروبات الکلی نیز از جمله مواد مخدّر و سکرآور است؛ یعنی مصرف آنها، شخص را از حالت تعادل فکری و جسمی خارج می سازد و در نتیجه به سلامت جسمی و روحی انسان لطمه میزند. پیامبر اسلام فرمودهاند: مصرف هر نوع مادهی سکرآور حرام است. (کل مسکر حرام)
امروزه معلوم شده است که دخانیات، توتون و تنباکو، حشیش و تریاک و موادمخدر صنعتی، یا شیمیایی نیز به صورت جدّی به جسم و روان انسان لطمه و صدمه میزند و آثار منفی آنها کمتر از مصرف الکل نیست.
ترویج مواد مخدر توسط سوداگران مرگ، یا ناآگاهی جوانان در مصرف این مواد مشکلات فراوانی را برای افراد، خانوادهها، جامعه و دولتها فراهم کرده است.
آیا میدانید چرا پزشکان سیگار، شراب و الکل را همانند مواد مخدّر خطرناک میدانند؟
مصرف قانونی یا غیرقانونی مواد
در علم پزشکی از برخی مواد مخدّر برای تسکین دردها، انجام جراحیها و مهار برخی بیماریهای عصبی و روانی استفاده میکنند که به آنها کاربرد مجاز مواد مخدّر (قانونی) میگویند.
این نوع از مواد که به آنها دارو میگویند، پس از انجام آزمایشهای فراوان بر روی بیماران در اختیار پزشکان قرار گرفته است و مقدار آن حساب شده است؛ اما برخی افراد ناآگاه با هدف تفریح، بیخیالی، لذتجویی یا آلوده کردن دیگران از این مواد سوء استفاده میکنند و زمینهی اعتیاد خود و دیگران را فراهم میکنند. به این شیوه سوءِ مصرف مواد میگویند. بسیاری از این مواد مخدر بهدلیل آغشته شدن با مواد مختلف و زیانآور توسط قاچاقفروشان و برای سودجویی بیشتر، معتادان را به بیماریهایی مبتلا میکنند که درمان آنها بسیار سخت است و عدهی زیادی جان خود را به همین علت از دست دادهاند.
سابقهی تاریخی مصرف مواد مخدر
یکی از قدیمیترین مواد مخدّر شناخته شده تریاک است. مردم بینالنهرین و مصریهای قدیم این ماده را میشناختند و از آن بهعنوان دارو استفاده میکردند. ایرانیان قدیم نیز با این ماده آشنا بودند و از شربت تریاک بهعنوان یک مسکّن قوی برای افراد زخمی در جنگها استفاده میکردند. ابنسینا نیز در کتاب قانون خود به تریاق اشاره کرده است و در معالجهی برخی بیماریها از آن استفاده میکرد.
استعمار و گسترش مواد مخدر
از چهارصد سال قبل انگلیسیها از تریاک بهمنظور گسترش روحیهی تنبلی و سستی در بین ملتها و غارت منابع آنها استفاده میکردند. آنها برای معتاد شدن افراد این ماده را ارزان میفروختند و سوختهی آنرا گران میخریدند. مردم ناآگاه به تدریج در دام سیاست انگلیسیها گرفتار و معتاد شدند. پس از مدتی انگلیسیها سیاست خرید سوختهی تریاک را کنار گذاشتند و فروش تریاک را آغاز کردند. پزشکان انگلیسی نیز برای درمان هر بیماری، تریاک را توصیه میکردند. رواج تریاککشی در هند، چین، ایران و آسیای جنوب شرقی بهدنبال همین سیاستهای مزوّرانه صورت گرفت و هزاران نفر به آن مبتلا شدند. توتون و تنباکو بعد از بازگشت کریستف کلمب از قارهی آمریکا ابتدا به مردم اروپا و بعدها به سایر ملتها معرفی شد. از صد سال قبل مواد مخدّر صنعتی توسط شیمیدانها ابداع شد که علاوه بر کاربرد دارویی، کاربردهای غیرقانونی نیز پیدا کردند.
نقش استعمار بهویژه آمریکا را در گسترش مواد مخدر در کشورها نباید فراموش کرد. معروف است که یکی از سیاستمداران آمریکا در سال 1364 در گزارشی به دولتمردان آن کشور اظهارداشت: «ضربههای خارجی انقلاب اسلامی ایران را محکم کرده است ... برای مقابله با این انقلاب دو راهکار وجود دارد: اوّل، ترویج فحشا و منکرات در بین جوانان و مردم و دوم، توسعه و ترویج مواد مخدر». امروزه ترویج فحشا و منکرات از طریق ماهوارهها و سیدیهای مستهجن صورت میگیرد که متأسفانه تولید و توزیع آن توسط دشمنان ایران و باندهای قاچاق یا معتادان انجام میشود.
فعالیت 2 (بحث کلاسی) (صفحهی 80 کتاب درسی)
1- به نظر شما چرا برخی افراد ناآگاه بهسمت اعتیاد کشیده شدهاند؟
2- وظیفهی دولت و مردم ما در مقابله با پدیدهی اعتیاد چیست؟
عوارض اجتماعی اعتیاد
در ایران 60 درصد زندانیان را معتادان تشکیل میدهند. 34 درصد طلاقهای کشور ناشی از اعتیاد زن یا شوهر و مسائل مربوط به مواد مخدر است. بهطور متوسط در هر ماه 10 نفر از نیروهای انتظامی در مبارزه با قاچاقچیان به شهادت میرسند. به دلیل اعدام، یا زندانی شدن بلندمدت قاچاقفروشان، زنان و فرزندان، سرپرست خود را از دست میدهند و با مشکلات زیادی در ادارهی زندگی خود مواجه میشوند. هر ساله 1500 میلیارد تومان جهت جلوگیری از ورود کاروانهای موادمخدر، بستن مرزها، نگهداری از معتادان و مراکز بازپروری هزینه میشود. هماکنون 50 درصد جرائم به نوعی به موادمخدر مربوط است. پژوهشها نشان میدهد هر معتاد بنا به اعتراف خود در هر روز، حداقل یک جرم انجام میدهد که بسیاری از آنها از دید مراجع قانونی پنهان میماند. اغلب معتادان برای تأمین هزینههای خود به دزدی و دیگر کارهای خلاف روی میآورند. بیماری ایدز (بیماری نقص در نظام دفاعی بدن) در بین معتادان فراوان دیده میشود.
فعالیت در منزل (صفحهی 86 کتاب درسی)
فعّالیت زیر را انجام دهید:
اگر یک فرد سیگاری بهطور متوسط یک پاکت سیگار در روز مصرف کند و قیمت هر پاکت سیگار بهطور متوسط 1000 تومان باشد، یک فرد سیگاری سالانه چقدر به اقتصاد خانواده خود لطمه میزند؟ اگر تعداد سیگاریهای کشور چهار میلیون نفر باشند، سالانه چقدر از درآمد مردم دود میشود؟
