درسنامه آموزشی تفکر و سبک زندگی کلاس هفتم
فعالیت 16: ارتباط با خانواده، همسایگان و معلمان چگونه است؟
انسان با افراد و گروههای مختلفی در تماس است و بهدلایل مختلفی با آنها رابطه برقرار میکند؛ مانند والدین، برادران، خواهران، خویشاوندان، همسالان، همکلاسیها، همسایگان، کارکنان مدرسه و مردم کوچه و بازار.
فعالیت 1: بحث کلاسی (صفحهی 78 کتاب درسی)
نکات مهم و جالب گفتوگوها:
............................ .
انواع ارتباطات
روابط ما با دیگران متفاوت است. برخی از روابط ما از نوع ارتباطات خانوادگی است؛ مانند ارتباط ما با پدر، مادر، برادر، خواهر، پدربزرگ و مادربزرگ. این روابط بسیار عاطفی است و از دوام و ماندگاری همیشگی برخوردار است.
ارتباط با خویشاوندان نیز از نوع ارتباطات خانوادگی است. اهمیت رابطه با خویشاوندان بهویژه پدر و مادر در همهی زمینهها، یکی از راههای مهم رشد انسان و تقرّب به خداوند سبحان است که پس از ایمان به خدا، از با فضیلتترین اعمال دینی بهشمار میآید.
قطع ارتباط با پدر و مادر، نزد خداوند آنقدر زشت است که دین اسلام ما را از همصحبتی با قاطع رحم (کسی که ارتباط با خویشاوندان خود را قطع کرده است) نهی میکند. خداوند در چهار جای قرآن چنین فردی را لعن و نفرین کرده است (سورهی بقره، آیهی 27 - سورهی رعد، آیهی 25 - سورهی محمد، آیات 22 و 23).
فعالیت 2: کار کلاسی (صفحهی 79 کتاب درسی)
با استفاده از اینترنت و درج کلید واژه رسالهی حقوق امام سجاد (علیه السلام) حقوق اعضای خانواده را از نظر آن حضرت، شناسایی و به کلاس گزارش کنید.
برخی از ارتباطات ما با دیگران از نوع ارتباطات مجاورتی است. اگر ما به شهر دیگری مهاجرت کنیم یا اگر مغازهداری که در کنار مغازهی ما کار میکند، بهجای دیگری برود، این ارتباط تغییر میکند. همسایگان کسانی هستند که در نزدیکیهای ما زندگی میکنند و نسبت به یکدیگر دارای حقوقاند. پیامبر اسلام (صلّی اللّه علیه و آله) میفرماید: «چهل خانه از هر طرف، جلو، عقب، راست و چپ (بالا یا پایین) همسایه محسوب میشوند». (اصول کافی، جلد 2، ص 669) همسایگان میتوانند در شادیها و غمها در کنار یکدیگر باشند و به یکدیگر کمک کنند. امام سجاد (علیه السلام) دربارهی حقوق همسایه میفرماید: «همسایه را در غیاب او حفظ کن (جان، مال و آبروی او را حفظ کن) و او را هنگام حضور گرامی بدار؛ در حال ستمدیدگی وی را یاری کن؛ عیبش را پخش نکن؛ هرگاه از وی بدی دیدی، آنرا بپوشان؛ هرگاه دانستی خیرخواهی تو را میپذیرد، در خفا وی را نصیحت کن؛ هنگام سختیها تنهایش مگذار؛ از لغزش او درگذر و گناهش را ببخشای و کریمانه با وی رفتار کن». (رساله حقوق امام سجاد علیه السلام). ارتباط ما با همکلاسیها، همسایگان یا ارتباطی که دو مغازهدار با هم دارند، از نوع ارتباط مجاورتی است. ارتباط افراد با یکدیگر ممکن است از نوع سالم (مثبت) یا ناسالم (منفی) باشد. ارتباط سالم به رفاه و آرامش ما کمک میکند؛ اما ارتباط ناسالم برای آرامش ما و یا دیگران مضر است.
فعالیت 3: بحث کلاسی (انتخابی) (صفحهی 79 کتاب درسی)
- چند نمونه از رفتارهای سالم با همکلاسیها را ذکر کنید.
- چند نمونه از رفتارهای ناسالم با همسایگان را ذکر کنید.
نکات مهم و جالب گفتوگوها:
.......................... .
فعالیت 4: خودارزیابی (صفحهی 81 تا 82 کتاب درسی)
* در جدول زیر با توجه به آداب همسایهداری که امام سجاد (علیه السلام) فرموده است، رفتار خود را با همسایگان ارزیابی کنید. مثال:
| آداب همسایهداری | بلی | خیر |
| جان، مال و آبروی همسایه را حفظ میکنم. | ||
| در حضور همسایه به او احترام میگذارم. | ||
| اگر از همسایهها بدی دیدم، او را میبخشم. | ||
| به همسایهها در مواقع سختی کمک میکنم. | ||
| اسرار همسایه را افشا نمیکنم. | ||
| هنگام نیاز خانوادهی ما به همسایگان کمک میکند. | ||
| اگر همسایه به ما بدی کند، گناه او را میبخشیم. |
برخی از ارتباطات ما با دیگران از نوع عملکردی است. برای مثال ما با افرادی نظیر معلم، پلیس، مدیر، مغازهدار، پزشک و سایر افراد سروکار داریم و به خدمات آنها نیاز داریم.
هر یک از این افراد در مقابل ما مسئولیت دارند و ما نیز در برابر آنها مسئولیم. در بین این افراد، مقام معلّم از دیگران برتر است.
حقوق معلّم
امام سجاد (علیهالسلام) میفرماید: «حق معلّم تو این است که وی را بزرگ شماری؛ حرمت مجلس وی را نگهداری؛ نیک به وی گوش سپاری؛ به او روی کنی (در کلاس درس روبهروی او بنشینی)؛ صدایت را بر وی بلند نکنی، به کسی که از او سؤال میکند، پاسخ نگویی تا خود او (معلّم) پاسخ گوید؛ در حضورش با کسی گفتوگو نکنی؛ نزد او از کسی غیبت نکنی؛ از گفتار بد دربارهی وی جلوگیری کنی؛ عیبهایش را بپوشانی؛ خوبیهایش را آشکار سازی؛ با دشمنش ننشینی و با دوستش دشمنی نکنی؛ پاداش رعایت این حقوق این است که فرشتگان خدا برایت شهادت میدهند که تو برای خدا و نه برای مردم نزد وی رفتهای و علمش را آموختهای». (رسالهی حقوق امام سجاد علیهالسلام)
* در یک برگهی کاغذ معیارهایی را که امام سجاد (علیهالسلام) دربارهی معلّم بیان کرده است، بنویسید و سپس روابط خود را با معلّمان خود ارزیابی کنید.
| ردیف | شرح معیار | بلی | خیر |
| 1 | معلّم را بزرگ میشمارم. | ||
| 2 | احترام معلّم را در کلاس نگه میدارم. | ||