درسنامه آموزشی تفکر و سبک زندگی کلاس هفتم
فعالیت 7: مطالعه و یادگیری
فعالیت 1: بحث کلاسی (صفحهی 37 تا 38 کتاب درسی)
دربارهی این جملهی حکیمانهی پیامبر اسلام (صلی اللّه علیه و آله) که میفرماید: اُطْلُبُواالِْعلْم مِنَ الْمَهْدِ الَی اللَّحد؛ (ز گهواره تا گور دانش بجوی) (منبع حدیث نهجالفصاحه) فکر کنید و پس از بحث با اعضای گروه خود به این سؤالات پاسخ دهید:
1- چرا انسان تا پایان عمر نیازمند یادگیری است؟
2- یادگیری چیست؟

3- کسی که همیشه در حال آموختن است، با فردی که فقط زمان محدودی را صرف درس خواندن میکند، چه تفاوتی دارد؟
4- انسان از چه راههایی یاد میگیرد؟
فعالیت 2: فردی (صفحهی 38 کتاب درسی)
روش مطالعه و یادگیری خود را بنویسید و با روش مطالعه و یادگیری همکلاسیهای خود مقایسه کنید (برخی از تجارب را در کلاس بخوانید).
روش مطالعه و یادگیری من:
...................................................................................................................................... .
مطالعه چیست؟
برای آنکه تفکر ما رشد یابد و تجربیات بیشتری بهدست آوریم، همواره به مطالعه نیازمندیم. مطالعه از طریق خواندن کتاب، روزنامه، مجلات یا از طریق رایانه و مشاهدهِ پدیدههای خلقت خداوند صورت میگیرد.
فعالیت 3: فردی (صفحهی 39 کتاب درسی)
شیوهی مطالعه خود را ارزیابی کنید.
| ردیف | شیوهی مطالعه | بلی | خیر |
| 1 | قبل از مطالعهی یک کتاب جدید، ابتدا فهرست مطالب را میخوانم و بعد محتوای کتاب را مرور میکنم. | ||
| 2 | هدف و منظور خود را از مطالعه مشخص میکنم. | ||
| 3 | از روی علاقه مطالعه میکنم. | ||
| 4 | هنگام مطالعه روی موضوع آن تمرکز میکنم. | ||
| 5 | سعی میکنم در جای آرامی مطالعه کنم. | ||
| 6 | سرعت خواندن خود را با آسانی یا دشواری کتاب تنظیم میکنم. | ||
| 7 | تمرکز من بر روی موضوعات اصلی بیشتر است. | ||
| 8 | خلاصهای از نکات مهم کتاب را تهیه میکنم. | ||
| 9 | سعی میکنم ارتباط مطالب را با یکدیگر کشف کنم. | ||
| 10 | سعی میکنم مطالب آموخته شده را در ذهن خود مرور کنم. |
پاسخ های خیر شما نشان می دهد که اشکالات شما در مطالعه چیست.
چگونه شیوهی یادگیری خود را بهتر کنیم؟
1- اهداف خود را از مطالعه مشخص کنید: ابتدا سعی کنید اهداف روشنی برای زندگی خود مشخص کنید. برای مثال بهتر زندگی کردن، کسب آگاهی و دانش بیشتر، پیدا کردن پاسخ سؤالات، بهترین پدر و مادر شدن، انسان خوبی شدن، مخترع شدن، یک کشاورز، نویسنده، معمار، هنرمند و… موفق شدن و عضو مفیدی برای خانواده و جامعه شدن؛ همهی اینها میتواند اهداف روشنی برای آینده و مطالعهی شما باشند.
سعی کنید اهداف بزرگ خود را، به هدفهای کوچک تبدیل کنید. هدفهای کوچک موجب ایجاد انگیزه برای رسیدن به هدف اصلی میشوند.
2- انگیزه و علاقهی خود را برای یادگیری افزایش دهید: داشتن انگیزه و علاقه عامل مهمی برای موفقیت در هر کاری است. تصور کنید شما به یک موضوع درسی علاقهی کمی دارید؛ اما برای آیندهی شما مطالعهی آن درس مهم است. چگونه برای مطالعهی آن درس میتوانید در خودتان انگیزه ایجاد کنید؟
3- هنگام مطالعه، حواس خود را روی موضوع مطالعه متمرکز کنید: تمرکز حواس هنگام مطالعه؛ یعنی چنان خود را غرق در مطالعه کنید که اولاً به منظور نویسنده پی ببرید؛ ثانیاً به چیز دیگری جز آن نوشته فکر نکنید.
برای افزایش تمرکز حواس، فنون زیر را بهکار ببرید:
الف) هنگام خستگی و خوابآلودگی مطالعه نکنید.
ب) در جایی آرام مطالعه کنید.
پ) از مطالعه در محیط بسیار گرم یا بسیار سرد خودداری کنید.
ت) پس از هر نیم ساعت مطالعه، کمی استراحت کنید. استراحت به شما نیروی بیشتری برای مطالعه میدهد.
ث) از نکات مهم کتاب یادداشتبرداری کنید یا نکات مهم را با مداد مشخص کنید.
ج) اگر مطلبی را متوجه نمیشوید، آنرا با علامت «؟» مشخص کنید؛ سپس آنرا از معلّم خود، همکلاسیهایتان یا اعضای خانواده بپرسید.
4- سرعت خواندن خود را متناسب با آسانی یا سختی مطلب تنظیم کنید: مطالب کم اهمیت را میتوانید با سرعت بیشتری مطالعه کنید. هنگام رسیدن به مطالب دشوار، سرعت مطالعه را کم کنید؛ اما با دقت و تأمل بیشتری مطالعه کنید.
5- وقت خود را برای مطالعه تنظیم کنید: تحقیقات نشان میدهد که بسیاری از دانشآموزان بیشتر وقت خود را تلف میکنند. برای مثال آنها یک سوم وقت خود را صرف فعّالیتهای غیرضروری میکنند. برای جلوگیری از اتلاف وقت باید برای آن برنامهریزی کنید. استفاده از جدول زمانی به شما میگوید چه کاری را در طول روز باید انجام دهید. در جدول زمانی روزانه همیشه ساعتهایی را برای صرف غذا، کمک به والدین، خواب بعدازظهر، مطالعه، تفریح، ورزش، خواندن دعا و نماز و سایر فعّالیتهای زندگی مشخص کنید. هرگز اجازه ندهید تلویزیون، تلفن همراه و یا اینترنت بر زندگی شما مسلط شود.
6- زمان مناسب را برای مطالعه انتخاب کنید: تحقیقات نشان میدهد که یک ساعت مطالعه در روز، با یک ونیم ساعت مطالعه در شب برابر است. از طرفی یادگیری در صبح بهویژه بعد از خواب شبانه، بهتر از زمانهای دیگر است.
7- به خواب کافی توجه کنید: خواب کافی بر توانایی یادگیری شما تأثیر میگذارد. بیدار ماندن زیاد یا خوابیدن زیاد، الگوی طبیعی بدن شما را به هم میزند. سعی کنید هر شب در ساعت معینی بخوابید و صبح زود از خواب برخیزید.
8- برای افزایش هوشیاری خود ورزش کنید: ورزش در تقویت قلب و عضلات شما مؤثر است.
20 دقیقه ورزش در هر روز موجب افزایش هوشیاری شما میشود. سعی کنید هر هفته حداقل سه مرتبه ورزش کنید.
با ورزش کردن توانایی جسمی و ذهنی شما بیشتر میشود و پس از آن بهتر میتوانید به مطالعه و تحصیل بپردازید.
9- عادت غذا خوردن خود را اصلاح کنید: سعی کنید روز خود را با خوردن صبحانه شروع کنید.
صبحانه بدن شما را آمادهی فعّالیت میکند. پروتئین (گوشت) را در حد نیاز مصرف کنید؛ زیرا در افزایش هوشیاری شما مؤثر است. مصرف مواد غذایی مختلف مانند شیر، خرما، مغز گردو، کشمش، میوهها، سبزیجات و حبوبات در بهتر شدن عملکرد مغز شما مؤثر است. سعی کنید شام خود را در ساعتهای اولیهی شب بخورید. این کار موجب میشود غذای شما زودتر هضم شود و فرصت لازم را داشته باشید تا فعّالیتهای فردای خود را به خوبی برنامهریزی کنید.
10- دربارهی موضوعی که مطالعه کردهاید، مجدداً تمرکز کنید: سعی کنید از مطالب آموخته شده در ذهن خود یک تصویر ذهنی بسازید و آنها را با خود مرور کنید. این کار مانع از فراموشی مطالب میشود.
معرفی یک الگوی مؤثّر برای مطالعه (روش پس ختام)
روشهای مختلفی برای مطالعهی یک کتاب وجود دارد. یکی از این روشها پس ختام نام دارد. ابتدا این روش را مطالعه کنید و سپس حدس بزنید که چرا به این روش مطالعه، پس ختام میگویند؟
* پیشخوانی: اگر میخواهید مطالب کتابی را بیاموزید، نخست تمام آن کتاب یا مطلب را یک بار بهطور کلی مرور کنید تا به یک برداشت کلی از موضوعها و قسمتهای مهم آن دست یابید. این کار میتواند شما را با سازماندهی مطالب کتاب آشنا کند. مطالبی که لازم است در پیشخوانی فصلهای یک کتاب مورد توجه قرار گیرند، عبارتاند از: مقدمه، عناوین فرعی موضوعها و نکات مهم بندها.
* سؤال کردن: برای هر قسمت یا فصلی از کتابی که میخوانید و دربارهی هدفی که از مطالعه دارید، سؤالهایی را طرح کنید. یکی از راههای انجام این کار این است که عناوین فرعی یک درس را به سؤال تبدیل کنید. مثلاً با مطالعهی یک درس میتوانید از خود بپرسید که چگونه میتوان درسی از یک کتاب را پیشخوانی کرد؟ سؤالهای خود را با کلمات چگونه، چه کسی، چرا و چه چیزی بسازید.
* خواندن: در این مرحله، مطلب یا موضوع را بخوانید. هنگام مطالعه سعی کنید سؤالهایی را که مطرح کردهاید، جواب دهید. توجه خود را به نکات اصلی، جزئیات و سایر اطلاعاتی که به هدفهای خواندن شما مربوطاند، معطوف سازید. نکات مهم را یادداشت کنید در صورت لزوم، سرعت خواندن خود را متناسب با سهولت و پیچیدگی متن تغییر دهید.
* تفکّر: سعی کنید با تفکّر دربارهی مطالبی که میخوانید، آنها را بفهمید و به آنها معنا بدهید. برای این منظور میتوانید کارهای زیر را انجام دهید:
- آنچه را که میخوانید، با مطالبی که از قبل آموختهاید، ربط دهید.
- نکات فرعی را به مطالب اصلی پیوند دهید.
- با استفاده از اطلاعاتی که می خوانید، سعی کنید به مسائل طرح شده جواب دهید.
* از حفظ گفتن: پس از خواندن هر قسمت، سعی کنید مطالب مهم آن را به یاد آورید و برای خود بازگویی کنید. در ضمن این کار، به سؤالهایی که طرح کردهاید، پاسخ دهید. حفظ کردن مطالب و درک عمیق آن به شما کمک میکند تا بر درک خود نظارت کنید و از این طریق برای شما روشن میشود که چه قسمتهایی را بهدرستی آموختهاید یا اگر متوجه نشدهاید، باید آنها را از نو بخوانید و در صورت لزوم از دیگران سؤال کنید.
* مرور کردن: وقتی که خواندن تمام کتاب یا کل مطلب را به پایان رساندید، آن را مرور یا بازبینی کنید. بهترین راه مرور کردن این است که بکوشید تا بدون مراجعه به متن، سؤالهای مهم را جواب دهید. قسمتهایی را که نتوانستید به سؤالهای آنها جواب دهید، دوباره بخوانید. دوباره خواندن نوعی مرور کردن است؛ اما این کار برای همهی کتاب ضروری نیست. سعی در جواب دادن به سؤالهای اساسی بهترین راه مرور کردن است؛ شیوهی از حفظ بیان کردن مطالب را برای فصلهای کتاب و شیوهی مرور کردن مطالب را برای کل کتاب به کار بندید.
اکنون بگویید که چرا به این روش، پس ختام میگویند؟
فعالیت در خانه (صفحهی 44 کتاب درسی)
یک کتاب کمک آموزشی را به دلخواه مطالعه کنید و سپس خلاصهی آنرا در جلسهی بعد در کلاس برای دوستان خود بازگو کنید.