درسنامه آموزشی تفکر و سبک زندگی کلاس هفتم
فعالیت 6: خودآگاهی چیست؟
بسیاری از ما واقعاً خودمان را نمیشناسیم و از علایق و یا استعداد خود بیخبریم. نکات قوت و ضعف خود را نمیشناسیم. عدهای همیشه خوشبیناند؛ عدهای هم نسبت به همه چیز بدبیناند. باورها و اعتقادات ما ممکن است با باورهای دیگران مشترک باشد و یا آنکه در مواردی متفاوت باشد. هر یک از ما ممکن است چیزهایی را دوست داشته باشیم یا از چیزهایی متنفر باشیم. همهی ما نیاز داریم که خیلی چیزها را دربارهی خود بدانیم.
عوامل مؤثر در رشد خودآگاهی
1- پذیرش خود: یعنی خودمان را با تمام ویژگیهایی که داریم، قبول کنیم، بپذیریم که گاهی اوقات اشتباه میکنیم. گاهی از عهدهی انجام کاری برنمیآییم. گاهی نمیتوانیم آنگونه باشیم که خودمان یا دیگران را راضی نگه داریم. بنابراین، نباید با سرزنش کردن خود در اینگونه موارد، از خودمان انتظار بیش از حد داشته باشیم و دچار نومیدی شویم.
2- پذیرش دیگران: علاوه بر پذیرفتن خود، دیگران را نیز همانگونه که هستند، بپذیریم و دوست داشته باشیم. به یاد داشته باشیم هیچ دو نفری در دنیا وجود ندارند که کاملاً مانند یکدیگر باشند و خصوصیات یکسان داشته باشند.
3- مسئولیتپذیری: انسانهایی که از خودآگاهی برخوردارند، در قبال خود و دیگران «مسئولیتپذیر»ند و از قبول مسئولیت، شانه خالی نمیکنند. مسئولیتها فرصتی هستند که نیروهای جسمی، روانی و اجتماعی شما را به چالش برمیانگیزانند؛ قدرتهای خلّقهی شما را به حرکت وامیدارند و به شما کمک میکنند تا خودباوری قویتری داشته باشید. در واقع، قبول مسئولیت گامی بزرگ در جهت رشد و شکوفایی شماست.
موانع خودآگاهی چیست؟
1- غرور و تکبر، گاهی اوقات برخی ویژگیها باعث میشوند فرد نتواند بهخوبی در راه رسیدن به خودآگاهی و شناخت صحیح خود گام بردارد. یکی از این ویژگیها «غرور و تکبر» است. غرور و خودبزرگبینی با «اعتماد به نفس» متفاوت است. منشأ اعتماد به نفس «پذیرفتن خود واقعی» است و بر مبنای صفات، فضایل، شایستگیها و استعدادهای واقعی که در انسان وجود دارند، شکل میگیرد. در حالیکه غرور بر اساس صفات و ویژگیهای تخیلی و غیر واقعی شکل گرفته است.
2- توقعات و انتظارات بیش از حد نیز فرد را از رسیدن به خود آگاهی بازمیدارد. در واقع این توقعات از «خودِ ایدهآل» فرد، ناشی می شوند و متناسب با ویژگیهای واقعی او نیستند. بعضی از افراد خود را خیلی قبول دارند.
3- «همه چیزخواهی» و خواستن همه چیز در نهایت مطلوبیت، یکی دیگر از موانع رشد خود آگاهی است. انسان همه چیز خواه، چون همواره سعی در رسیدن به همه چیز را دارد، هیچگاه رضایت کافی از خودش نخواهد داشت و این افکار موجب اخلال در موفقیت وی میگردند.
فعالیت 1 (صفحهی 34 کتاب درسی)
علی را راهنمایی کنید. او چه باید بکند.
علی سیزده سال سن دارد. او به فوتبال خیلی علاقهمند است. اغلب در خواب و بیداری میبیند که همه او را تشویق میکنند و برایش هورا میکشند. گاه در خیال خود میبیند که جام قهرمانی را بر سر گرفته و دور زمین فوتبال میدود و فریاد خوشحالی میکشد. او در حالیکه خوشحال است، مشتهای خود را گره میکند و به سمت هواداران میدود.
این رفتار علی ناشی از کدامیک از موانع خودآگاهی است؟
او برای رسیدن به این آرزو، چه قدمهایی را باید بردارد؟
اولین قدم او چه باید باشد؟
فعالیت 2 (صفحهی 34 تا 35 کتاب درسی)
جدول زیر را با توجه به نکات زیر کامل کنید.
شناخت خصوصیات مثبت و نقاط ضعف در آگاهی ما نقش مؤثری دارد.
شناخت نقاط منفی خود، پذیرش آنها و تلاش برای اصلاح آنها میتواند احساس خوبی در ما بهوجود بیاورد.
| نقاط ضعف من | نحوهی اصلاح من | نوع احساس پس از اصلاح |
بهجای اینکه خود را بهدلیل نقاط ضعفی که داریم، سرزنش کنیم و یا خود را انسانی بد و بیاستعداد بدانیم، سعی کنیم که نقاط ضعف خود را به نقاط قوّت تبدیل کنیم، آنگاه احساس خیلی خوبی نسبت به خود پیدا میکنیم و از آنچه که هستیم، شاد و راضی خواهیم شد.
- سؤال: با توجه به مطالب بالا و دریافت ذهنی خود عبارت زیر را کامل کنید.
خودشناسی واقعی یعنی:
....................................................................................................................................................... .
فعالیت در خانه (آزمون خودآگاهی) (صفحهی 35 تا 36 کتاب درسی)
آزمون خودآگاهی زیر را در خانه تکمیل کنید. نتیجهی این آزمون نشان میدهد که چقدر خود را شناختهاید. گزینهی انتخابی را با کلمهی بلی یا خیر (+) مشخص کنید. به هر پاسخ صحیح یک امتیاز تعلق میگیرد. سعی کنید به سؤالات صادقانه پاسخ دهید.
| ردیف | گزارههای آزمون خودآگاهی | بلی | خیر |
| 1 | به کارهای هنری علاقه دارم. | ||
| 2 | در فعالیتهای ورزشی استعداد دارم. | ||
| 3 | انفاق و بخشش را دوست دارم. | ||
| 4 | احساس میکنم فرد موفقی هستم. | ||
| 5 | از کمرویی بیزارم. | ||
| 6 | حسود بودن را دوست ندارم. | ||
| 7 | در کارهای منزل با دیگران مشورت میکنم. | ||
| 8 | از کمک به دیگران لذت میبرم. | ||
| 9 | خانوادهام متوجه شده است که فرد بااستعدادی هستم. | ||
| 10 | پرحرفی را دوست ندارم. | ||
| 11 | با همسایگان ارتباط خوبی دارم. | ||
| 12 | دوستانم مرا قبول دارند. | ||
| 13 | به سلیقههای مختلف دیگران احترام میگذارم. | ||
| 14 | انسان با دل و جرئتی هستم. | ||
| 15 | آرامش من در این است که با خداوند راز و نیاز کنم. | ||
| 16 | اول فکر میکنم بعد تصمیم میگیرم. | ||
| 17 | از ضعفهای خود آگاهی دارم. | ||
| 18 | پرخوری را دوست ندارم. | ||
| 19 | خودم را نیازمند کمک دیگران میدانم. | ||
| 20 | از تشویق دیگران خوشحال میشوم. | ||
| جمع امتیاز هر ستون | |||
| امتیاز کل | |||
اگر تعداد امتیازات بلی شما بیش از 14 مورد شد، خودآگاهی شما بالاست.