درسنامه آموزشی معماری داخلی فضاهای مسکونی کلاس یازدهم معماری داخلی

واحد یادگیری 6: ارائه نمونه مصالح طرح فضاهای داخلی مسکونی

آیا تا به حال پی برده‌اید

- ارکان اصلی جهت اجرایی شدن یک پروژۀ ساختمانی چه عواملی هستند؟
- مرحله‌بندی کارهای ساختمانی و فعالیت‌های اجرایی آن بر چه مبنایی دسته‌بندی شده و ترتیب اجرایی آنها چگونه است؟
- مصالح و منابع (نیروی انسانی و تجهیزات) موردنیاز برای اجرای یک پروژۀ ساختمانی چه مقدار می‌باشد؟
- هزینۀ مالی پروژه برای تهیۀ مصالح و اجرای کامل طرح چه مقدار خواهد بود؟

استاندارد عملکرد

پس از اتمام این پودمان هنرجو قادر خواهد بود مراحل مختلف اجرای کارهای معماری داخلی ساختمان را از هم تفکیک کرده و میزان مصالح موردنیاز آن مراحل را محاسبه نماید. همچنین بر مبنای مصالح موردنیاز می‌تواند برآورد هزینه هر مرحله کاری را محاسبه نماید.

مقدمه

هدف این بخش از کتاب با عنوان «نمونه مصالح طرح فضاهای داخلی مسکونی»، آشنا نمودن هنرجویان با نحوۀ برآورد مقادیر مصالح موردنیاز در یک ساختمان و اطلاع از هزینۀ تهیه و اجرای آن مصالح می‌باشد. برای رسیدن به این هدف، لازم است ابتدا مفاهیم اولیه و اصطلاحات تخصصی این حوزه معرفی گردد. از جمله معرفی عوامل انسانی اصلی مرتبط با یک پروژه ساختمانی که در تصمیم‌گیری‌ها، تأمین هزینه، طراحی و اجرای یک پروژه دخالت دارند. همچنین مسئولیت‌ها و حوزه کاری هر یک از این عوامل تعریف گردد.

ارکان اصلی پروژه ساختمانی

برای انجام هرگونه فعالیت ساختمانی حداقل سه عامل اصلی انسانی در روند پروژه مشارکت خواهند داشت. این سه رکن اصلی در روند اجرایی یک پروژه ساختمانی «کارفرما»، «مشاور» و «پیمانکار» هستند. هر یک از این عوامل می‌توانند به صورت یک فرد (یا افراد) حقیقی و یا یک نهاد حقوقی (شرکت،سازمان،ارگان یا ....) فعالیت نمایند.

1- کارفرما

کارفرما به معنای سفارش‌دهنده کار می‌باشد. مالک یا بهره‌بردار یک پروژه که هزینه‌های اجرای پروژه و تعیین عوامل طراحی و اجرایی آن را برعهده می‌گیرد، «کارفرما» محسوب می‌شود.

کارفرما شخصیت حقوقی (سازمان‌های دولتی یا شرکت‌های خصوصی) و یا افراد حقیقی (اشخاص عادی) است که اجرای عملیات موضوع پیمان (پروژه ساختمانی) را بر اساس اسناد و مدارک معین (نظیر نقشه‌های اجرایی و متره برآورد اولیه پروژه) به پیمانکار واگذار می‌نماید. کارفرما امضاکنندۀ یک طرف قرارداد ساخت پروژه بوده و نمایندگان و جانشین‌های قانونی او (نظیر مدیر طرح) در حکم کارفرما هستند.

2- مشاور (مهندس مشاور)

مهندس مشاور (فرد حقیقی) یا مهندسین مشاور (شرکت‌های حقوقی) رکن دوم پیشبرد یک پروژه ساختمانی محسوب می‌شوند. مهندس مشاور یک پروژه دارای تخصص‌های حرفه‌ای در زمینۀ معماری، سازه یا تأسیسات ساختمان بوده و می‌تواند در دو سطح (مرحله) به کارفرمای پروژه خدمات ارائه دهد.

الف) مهندس مشاور طراح: در این حوزه، گروه مهندسین مشاور با سفارش کارفرما انجام مطالعات اولیه (فاز صفر)، نقشه‌های مقدماتی مرحله اول (فاز یک) و نقشه‌های اجرایی پروژه (فاز دوم) را برعهده می‌گیرد.
ب) مهندسین مشاور ناظر: هر گاه پس از تهیۀ نقشه‌های اجرایی و انتخاب پیمانکار اجرایی پروژه، کارفرما بخواهد نظارت فنی و مالی پروژه را برعهدۀ یک مهندس مشاور (یا شرکت مهندسین مشاور) واگذار نماید، از آن به عنوان «ناظر» پروژه یاد می‎شود.

لازم به ذکر است که کارفرما می‎تواند در صورت صلاحیت فنی گروه مشاورین، کلیه مراحل طراحی (فاز صفر، یک و دو طراحی) و نظارت (فاز سه) را به یک شرکت واگذار کند. و یا هر مرحله از کار طراحی و نظارت را با توجه به صلاحیت‌های متفاوت مشاورین به افراد یا شرکت‌های جداگانه سفارش دهد.

دستگاه نظارت: عبارت است از یک شخص حقیقی و یا حقوقی که از جانب کارفرما به منظور کسب اطمینان از حسن اجرای کارها انتخاب و در چهارچوب اختیارات تعیین شده در اسناد و مدارک پیمان، به پیمانکار معرفی می‌گردد.

3- پیمانکار

پس از آنکه کلیۀ مدارک اجرایی پروژه توسط مشاور طراح تهیه گردید، کارفرما نسبت به انتخاب فرد یا شرکت تخصصی حوزۀ ساختمان،جهت اجرای پروژه اقدام می‌نماید. انتخاب پیمانکار اجرایی یک پروژه برحسب شرایط و مقیاس پروژه به صورت برگزاری مناقصه و یا انتخاب مستقیم کارفرما صورت می‌پذیرد. بنابر تعریف «موافقت‌نامه و شرایط عمومی پیمان»، پیمانکار شخصیت حقوقی و یا حقیقی است که اجرای عملیات موضوع پیمان را براساس اسناد و مدارک معین به عهده گرفته و طرف دیگر پیمان است. نمایندگان و جانشین‌های قانونی پیمانکار در حکم پیمانکار هستند.

پیمانکار، شخصی را که تخصص و تجربۀ کار اجرایی در سرپرستی کارگاه ساختمانی داشته باشد، به کارفرما و مهندس ناظر معرفی می‌کند که به او «رئیس کارگاه» می‌گویند. 

متره و برآورد

جهت انجام هر گونه عملیات ساختمانی، پس از تهیه نقشه‌های اجرایی طرح، دو مسئلۀ مهم برای مالک (کارفرما) و مجری (پیمانکار) پروژه مطرح می‌باشد:
الف) مصالح موردنیاز در طول اجرای پروژه چه مقدار می‌باشد؟ دانستن این مقدار به آنها کمک می‌کند تا در طول پروژه با توجه به برنامه زمان‌بندی نسبت به تهیۀ آنها یا سفارش مصالح اقدام نمایند.
ب) هزینۀ مالی پروژه برای تهیه مصالح و اجرای کامل طرح چقدر خواهد بود؟
پاسخ پرسش اول در مرحلۀ «متره» و پاسخ پرسش دوم با «برآورد» پروژه به دست می‌آید.

تعریف متره

متره (metre) واژه‌ای است فرانسوی که معنی آن متر کردن و اندازه گرفتن می‌باشد و در علم مهندسی ساختمان به معنای «اندازه‌گیری و محاسبه مقادیر مصالح موردنیاز برای اجرای یک پروژه» می‌باشد. بنابراین تعریف، اگر در یک پروژه، کاشی‌کاری یک دیوار موردنظر باشد، باید بتوان میزان کاشی، ملات ماسه و سیمان (به تفکیک مقادیر مواد تشکیل‌دهنده) و نیروی انسانی موردنیاز را محاسبه نمود.

تعریف برآورد

اگر مقادیری که با توجه به واحدهای کاری موردنیاز در مرحلۀ متره به دست آمده است قیمت‌گذاری گردد، «برآورد قیمت پروژه» نامیده می‌شود.
بنابراین در «متره و برآورد» دو هدف اصلی دنبال می‌شود:
الف) تعیین مقادیر مصالح مصرفی، نیروی انسانی (با توجه به نوع تخصص) و تجهیزات و ماشین‌آلات موردنیاز در پروژه؛
ب) تعیین هزینۀ اجرای پروژه و قیمت ریالی هر مرحله از کار.

متره و برآورد هر پروژه معمولاً در دو مرحله صورت می‌گیرد:
الف) متره و برآورد اولیه (تقریبی) که مربوط به قبل از شروع ساخت می‌باشد. این متره و برآورد از روی نقشه‌های اجرایی جهت پیش‌بینی بودجۀ موردنیاز اجرای پروژه می‌باشد. این مرحله از متره و برآورد توسط مشاور طراح پروژه انجام می‌پذیرد تا مالک (کارفرما) از هزینۀ اجرای پروژه آگاه گردد.
ب) متره و برآورد حین ساخت و پایان ساخت که جهت محاسبه دقیق فعالیت‌های انجام شده و قیمت تمام شدۀ هر مرحله می‌باشد.

این متره و برآورد در روند اجرای پروژه توسط پیمانکار پروژه با تأیید ناظر پروژه و به صورت مرحله‌ای انجام شده و مبنای پرداخت هزینه‌ها از سوی کارفرما می‌باشد.

انواع روش‌های متره و برآورد

با توجه به آنکه مصالح و فعالیت‌های اجرایی یک پروژه با چه واحدی و بر مبنای چه مرجعی محاسبه شده است، انواع متره مطرح می‌شود که عبارت‌اند از:
الف) برآورد قیمت از طریق متره باز (آنالیز بهاء)؛
ب) برآورد قیمت از طریق متره بسته (براساس فهرست بهای منضم به پیمان).

الف) برآورد از طریق متره باز

در این روش، اجرای یک فعالیت ساختمانی به عناصر مصالح، نیروی انسانی، ماشین‌آلات و ... تفکیک شده و قیمت هر یک از عناصر تفکیک شده براساس واقعیت روز بازار بررسی و محاسبه می‌گردد. در این روش معمولاً سه رکن اجرایی یک فعالیت ساختمانی باید مورد محاسبه قرار گیرد.

1- مصالح: اندازه‌گیری مقادیر مصالح مورد نیاز از جدول متره و سپس اعمال قیمت به روز مصالح جهت تهیۀ (خرید و حمل به کارگاه) آنها انجام می‌پذیرد.
2- نیروی انسانی: تشخیص نیروهای مورد نیاز هر فعالیت اجرایی و دستمزد ساعتی یا روزانۀ آنها به صورت جداگانه محاسبه می‌شود. مجموع هزینه‌های حق‌الزحمۀ نیروی انسانی برای یک فعالیت ساختمانی به عنوان یک هزینۀ مجزا با هزینۀ تهیه و حمل مصالح جمع می‌گردد.
3- تجهیزات و ماشین‌آلات: در صورتی که اجرای یک فعالیت ساختمانی نیاز به تجهیزات و ماشین‌آلات خاصی داشته باشد؛ هزینۀ خرید و یا اجارۀ آنها به عنوان عامل سوم تجزیه بهای فعالیت، محاسبه شده و با هزینه‌های قبلی (هزینۀ تهیه مصالح و نیروی انسانی) جمع می‌گردد.

ابتدا بر اساس شرایط تجربی اجرای دیوار و یا جداول آنالیز بهای شرکت‌های مهندسی، مقادیر مصالح مصرفی در یک مترمربع دیوار آجری را برآورد می‌نماییم. همچنین قیمت روز هر یک از مصالح را می‌توان از بازار مصالح ساختمانی استعلام نمود.

اکنون که قیمت تهیۀ مصالح و مزد نیروی انسانی برای اجرای یک مترمربع دیوار آجری را محاسبه نمودیم. می‌‎توان مساحت کل دیوار مورد نظر را در قیمت تمام شدۀ هر متر مربع ضرب نمود تا مجموع هزینۀ تهیۀ مصالح و دستمزد نیروی انسانی به دست آید.

بر این اساس مساحت کل دیوار را براساس واحد متر مربع حساب می‌کنیم: $2/5 \times 40 = 100$ مساحت کل دیوار (مترمربع)

قیمت کل مصالح موردنیاز

ریال $201760 \times 100 = 20176000$ 

هزینۀ دستمزد نیروی انسانی

ریال $231000 \times 100 = 23100000$

کل هزینۀ اجرای 100 مترمربع دیوار آجری

ریال $23100000 + 20176000 = 43276000$

ب) برآورد قیمت از طریق متره بسته

در متره بسته، مقادیر کارها و هزینۀ تمام شدۀ هر فعالیت ساختمانی براساس مجموعه‌ای که از طرف یک سازمان دارای صلاحیت مشخص و ارائه شده، محاسبه می‌گردد.

در کشور عزیز ما ایران اسلامی، این مجموعه‌ها به وسیلۀ «سازمان برنامه و بودجه کشور» در دفترچه‌هایی به نام «فهرست بها» در اختیار فعالان رشته‌های مرتبط با ساخت‌وساز گذاشته می‌شود. در «فهرست بهای واحد پایۀ رشته و ابنیۀ ساختمان صنعتی»، هزینۀ کلیه فعالیت‌های ساختمانی و مصالح مرسوم و رایج در ساختمان‌سازی در فصل‌بندی‌های مجزا ارائه شده است. در فهرست بهای ابنیه، اجرای کامل هر کار ساختمانی (تهیه و حمل مصالح، اجرت کار و ...) مثل اجرای قرنیز سنگی، سطح فرش موزائیک، جمع آجرچینی و ... برحسب واحدهای مربوطه مشخص شده و مقادیر آن از روی نقشه‌های اجرایی یا کار ساخته شده استخراج و در جداول مربوطه وارد می‌شود. بدین ترتیب مقادیر مصالح و نیروی انسانی به صورت متره بسته به دست خواهد آمد. حال اگر هزینۀ اجرای هر فعالیت از دفترچۀ فهرست بها برداشت شده و در مقادیر کارها ضرب گردد، هزینۀ اجرای هر فعالیت ساختمانی به دست خواهد آمد.

فهرست بهای ابنیه

چنانچه گفته شد در تهیۀ فهرست بها، کلیۀ مراحل و فعالیت‌های ساختمانی به عنوان ردیف‌های مجزا توسط نهاد مربوطه به روش متره باز، تجزیه بها شده و قیمت واحد کار به دست آمده در مقابل ردیف کاری مربوطه قرارداده شده است. در محاسبۀ قیمت‌ها،متوسط هزینۀ اجرای کارهای مربوط به رشتۀ ساختمانی مربوطه شامل تهیه و حمل مصالح، هزینه‌های تأمین و به کارگیری نیروی انسانی، ماشین‌آلات و ابزار در نظر گرفته شده است. به عنوان مثال وقتی در فهرست بهای سال 96 در مقابل ردیف 210503 فرش کف با موزائیک ماشینی فرنگی قیمت هر مترمربع 232000 ریال درج شده است. به معنای آن است که کلیۀ هزینه‌های مربوط به خرید موزائیک، ماسه و سیمان، حمل مصالح، اجرت انجام کفپوش، پرت مصالح، استهلاک ابزار و وسایل مربوطه و ... در قیمت کل 232000 ریال در نظر گرفته شده است.

لازم به ذکر است که این قیمت‌ها متوسط هزینۀ اجرای کار در طبقۀ همکف یک ساختمان در شهر«تهران» فرض شده و در صورت تغییر شرایط مکانی با اعمال ضرایبی قابل افزایش یا کاهش می‌باشد.

سرفصل‌های فهرست بهای ابنیه

شرح ردیف‌های فهرست بهای ابنیه به نحوی تهیه شده که اقلام عمومی کارهای رشتۀ ابنیه را در فصل‌های مجزا پوشش دهد. فصول فهرست بهای ابنیه به شرح زیر می‌باشد:

فصل اول: عملیات تخریب 
فصل دوم: عملیات خاکی با دست 
فصل سوم: عملیات خاکی با ماشین 
فصل چهارم: عملیات بنایی با سنگ 
فصل پنجم: قالب‌بندی چوبی 
فصل ششم: قالب‌بندی فلزی 
فصل هفتم: کارهای فولادی با میلگرد 
فصل هشتم: بتن درجا 
فصل نهم: کارهای فولادی سنگین 
فصل دهم: سقف بتنی 
فصل یازدهم: آجرکاری و شفته‌ریزی 
فصل دوازدهم: بتن پیش‌ساخته و بلوک‌چینی 
فصل سیزدهم: عایق‌کاری رطوبتی 
فصل چهاردهم: عایق‌کاری حرارتی 
فصل پانزدهم: کارهای آزبست سیمانی
فصل شانزدهم: کارهای فولادی سبک
فصل هفدهم: کارهای آلومینیومی
فصل هجدهم: اندودکاری و بندکشی
فصل نوزدهم: کارهای چوبی
فصل بیستم: کاشی و سرامیک‌کاری
فصل بیست‌ویکم: فرش موزائیک
فصل بیست‌ودوم: کارهای سنگی با سنگ پلاک
فصل بیست‌وسوم: کارهای پلاستیکی و پلیمری
فصل بیست‌وچهارم: برش و نصب شیشه
فصل بیست‌وپنجم: رنگ‌آمیزی
فصل بیست‌وششم: زیراساس و اساس
فصل بیست‌وهفتم: آسفالت
فصل بیست‌وهشتم: حمل‌ونقل
فصل بیست‌ونهم: کارهای دستمزدی

استفاده‌کنندگان از فهرست بها باید قبل از استفاده از موارد مربوط به هر فصل، بخش کلیات فهرست بها و مقدمۀ هر فصل را به دقت مطالعه نموده تا در انجام برآورد قیمت دچار مشکل نشوند. در فهرست بها به منظور دسترسی راحت و سریع به ردیف‌های موردنیاز، ردیف‌های هر فصل با توجه به ماهیت آنها، به گروه یا زیر فصل‌های جداگانه‌ای با شمارۀ مشخص تفکیک شده‌اند.

شماره ردیف فهرست بها شامل شش رقم است که عبارت‌اند از:

مثلاً شماره ردیف 210204 نشان‌دهندۀ ردیفی در فصل بیست‌ویکم، زیر فصل دوم و ردیف چهارم از این زیر فصل می‌باشد.

ردیف‌های ستاره‌دار

شرح ردیف‌های فهرست بها، به نحوی تهیه شده است که بیشتر کارهای عمومی رشتۀ ساختمان و ابنیه را پوشش دهد. در مواردی که مشخصات فنی و اجرایی ویژه‌ای در پروژه مورد نیاز باشد ولی موضوع آن با شرح ردیف‌های موجود فهرست بها تطبیق نکند و یا در زمان انجام برآورد، مهندس مشاور به عملیاتی برخورد می‌کند که در فهرست بها شرح عملیات یا قیمت واحد ندارد؛ در این حالت مهندس مشاور قیمت واحد و هزینۀ آن عملیات را آنالیز می‌نماید و پس از تصویب کارفرما، در فهرست بهای منضم به مناقصه (قرارداد آینده) می‌گنجاند. این ردیف‌ها، با علامت ستاره مشخص و به عنوان «ردیف‌های ستاره‌دار» نامیده می‌شوند. از این رو موارد اصلی فهرست بها را به نام ردیف‌های پایه و موارد ستاره‌دار را به نام ردیف‌های غیر پایه می‌شناسیم.

جداول متره و مالی پروژه

انجام متره و برآورد یک پروژۀ ساختمانی نیاز به وجود یک فرمت و جداول مشخص جهت درج اطلاعات مقادیر کارها (متره) و هزینۀ مالی (برآورد) آنها دارد. مترورها چه براساس (متره باز) و چه بر پایۀ فهرست بهای ابنیه (متره بسته) عمل نمایند، باید اطلاعات مقادیر فعالیت‌ها و احجام مصالح مورد استفاده در پروژه را براساس نقشه‌های اجرایی محاسبه کرده و در «جداول ریز متره» وارد کنند.

در جدول ریزمتره که یک نمونه از آن در صفحه بعد نشان داده شده است، مترور براساس نقشه‌های اجرایی، اطلاعات مربوط به هر حوزۀ کاری را در ردیف‌های جدول درج می‌نماید. در انتها و پس از تکمیل جداول ریزمتره به دلیل حجم بالای برگه‌های ریزمتره و مشابه بودن تعداد زیادی از ردیف‌ها، آنها را دسته‌بندی می‌کنند و خلاصۀ نتایج به دست آمده را در جدول‌هایی به نام «خلاصه متره» وارد می‌نمایند

در جدول خلاصه متره، مجموع نهایی هر کدام از فعالیت‌های ساختمانی مشخص شده و آمادۀ برآورد مالی می‌شود. در این مرحله نتایج به دست آمده از خلاصه متره به جدول «برگۀ مالی» انتقال می‌یابد و براساس شمارۀ فهرست بهای مربوطه، قیمت آن ردیف از عملیات مشخص و در عدد به دست آمده از خلاصۀ متره ضرب می‌شود. از جمع این مقادیر هزینۀ کل عملیات اجرایی به دست می‌آید. می‌توان مجموع نهایی هر بخش از هزینه‌های حوزه‌های کاری (هر فصل فهرست بها) را در جدول خلاصه مالی پروژه ارائه نمود.

صورت وضعیت‌نویسی

در پروژه‌هایی که سازمان‌ها و نهادهای دولتی ساخت آنها را برعهدۀ پیمانکاران قرار می‌دهند، برای آنکه هزینه‌های جاری پیمانکاران تأمین گردد، باید به نسبت پیشرفت کار به پیمانکاران پول پرداخت شود. بدین لحاظ باید میزان کار انجام شده توسط پیمانکار هر ماه تعیین یا اصطلاحاً «متره» شود.

به جداول متره که در آنها ریز محاسبات و نحوۀ اندازه‌گیری مقادیر کار طبق پیشرفت پروژه و محاسبۀ هزینۀ آنها (براساس فهرست بها) درج شده است، «صورت وضعیت» گفته می‌شود.

بر این اساس پیمانکار پروژه جهت ارائۀ گزارش عملکرد پیشرفت پروژه و ارائه صورت‌حساب هزینه‌های انجام شده در مقاطع زمانی مشخص (معمولاً یک ماهه)، متره و برآورد فعالیت‌های انجام شده در پروژه را تحت عنوان «صورت وضعیت موقت» به ناظر پروژه و پس از تأیید ناظر به کارفرما ارائه می‌دهد.

اولین صورت وضعیت هر پروژه، صورت وضعیت شماره 1 نامیده می‌شود. ماه بعد نیز صورت وضعیت شماره 2 تهیه و ارائه می‌گردد که جهت جلوگیری از هر گونه اشتباه یا دوباره‌کاری، پروژه از اول متره می‌گردد.به عبارت دیگر صورت وضعیت هر ماه شامل مجموع کار انجام شده از ابتدا تا تاریخ تهیۀ صورت وضعیت می‌باشد. 

برنامۀ زمان‌بندی: بدیهی است تمامی فرایندهای اجرایی در امور شخصی و شغلی افراد باید طبق یک برنامه‌ریزی زمانی و متناسب به اولویت‌های کارهای اجرایی صورت پذیرد. در فرایند ساخت پروژه‌های ساختمانی نیز تعیین روند و ترتیب صحیح انجام فعالیت‌ها و زمان موردنیاز هر فعالیت از مهم‌ترین کارهایی است که لازم است قبل از شروع عملیات اجرایی صورت پذیرد. بنابراین «برنامه‌ریزی پروژه» براساس سه عامل مهم هرپروژه یعنی «زمان»، «منابع» و «هزینه» صورت می‌پذیرد. پیش‌بینی کلیۀ فعالیت‌های لازم برای تهیۀ اقلام موردنیاز، بودجه‌بندی پروژه، انجام کارهای اجرایی و زمان‌بندی هر یک از آن کارها براساس برنامۀ زمان‌بندی انجام می‌گیرد. همچنین براساس برنامۀ زمان‌بندی واقعی انجام شده، پرداخت‌های مالی به پیمانکار (صورت وضعیت‌ها) انجام می‌شود.

دیاگرام ارتباطی عوامل اجرایی در پروژه‌های ساختمانی

سرفصل‌های فهرست بهای ابنیۀ مرتبط با رشتۀ معماری داخلی

چنانچه گفته شد فهرست بهای ابنیه تقریباً کلیۀ فعالیت‌ها و عملیات ساختمانی را که از شروع یک پروژه ساختمانی وجود خواهد داشت دربرمی‌گیرد. اما از آنجا که در رشتۀ معماری داخلی و تزئینات ساختمان صرفاً برخی از فعالیت‌های اجرایی وجود خواهد داشت؛ لذا در این بخش به معرفی آن دسته از سرفصل‌های فهرست بها می‌پردازیم که در حین پروژه‌های معماری داخلی قابل استفاده خواهد بود. این دسته از فعالیت‌ها که در حوزۀ سفت‌کاری و نازک‌کاری ساختمان قرار دارند شامل فصل‌های یازدهم تا بیست‌و‌پنجم فهرست بهای ابنیه هستند.

فصل‌های مربوط به سفت‌کاری و نازک‌کاری ساختمان در فهرست بهای ابنیه

فصل یازدهم: آجرکاری و شفته‌ریزی 
فصل دوازدهم: بتن پیش‌ساخته و بلوک‌چینی 
فصل سیزدهم: عایق‌کاری رطوبتی 
فصل چهاردهم: عایق‌کاری حرارتی 
فصل پانزدهم: کارهای آزبست سیمانی 
فصل شانزدهم: کارهای فولادی سبک 
فصل هفدهم: کارهای آلومینیومی 
فصل هجدهم: اندودکاری و بندکشی
فصل نوزدهم: کارهای چوبی
فصل بیستم: کاشی و سرامیک‌کاری
فصل بیست‌ویکم: فرش موزائیک
فصل بیست‌ودوم: کارهای سنگی با سنگ پلاک
فصل بیست‌وسوم: کارهای پلاستیکی و پلیمری
فصل بیست‌وچهارم: برش و نصب شیشه
فصل بیست‌وپنجم: رنگ‌آمیزی

از آنجا که جهت شناخت دقیق فعالیت‌ها و مصالح مورد استفاده در پروژه‌ها و متره و برآورد آنها، شناخت ردیف‌های کاری فصل‌های مورد اشاره در فهرست بها و تعیین مشخصات فنی مصالح ضروری می‌باشد؛ لذا در بخش‌های پیش‌رو، مراحل اصلی فعالیت‌های سفت‌کاری و نازک‌کاری یک ساختمان در قالب فصل‌های فهرست بها معرفی شده و دسته‌بندی انواع ردیف‌های اصلی هر فصل و تعیین مشخصات فنی مصالح مورد اشاره معرفی می‌گردد. همچنین در پایان هر فصل با ارائۀ یک تمرین عملی از مسائل طرح شده در آن فصل، نسبت به متره و برآورد هزینۀ یک مرحله اجرایی از پروژه مسکونی نمونه (که در فصل قبل طراحی و تکمیل گردید) اقدام می‌گردد.

دیوارچینی و تیغه‌بندی داخلی ساختمان

اصلی‌ترین عملیات اجرایی در مرحلۀ سفت‌کاری یک پروژه ساختمانی، اجرای دیوارچینی پیرامونی یک ساختمان در کلیۀ طبقات و تیغه‌بندی داخلی فضاهای آن می‌باشد. فصل یازدهم فهرست بها با عنوان «آجرکاری و شفته‌ریزی» و فصل دوازدهم با عنوان «بتن پیش‌ساخته و بتن‌ریزی»، همۀ فعالیت‌های مرتبط با مرحلۀ دیوارچینی ساختمان را با مصالح گوناگون دسته‌بندی کرده‌اند. جهت شناخت بهتر و تشخیص فنی هر یک از ردیف‌های ذکر شده در این 2 فصل، فهرست بها ابتدا باید دسته‌بندی انواع دیوارها و مصالح مورد استفاده در دیوارچینی معرفی گردد.

انواع دیوارهای داخلی ساختمان را از سه منظر اصلی و بنیادین می‌توان دسته‌بندی کرد و مشخصات فنی هر یک را معرفی نمود.

انواع دیوارهای ساختمان
- از لحاظ سازه‌ای: باربر (حمال)، غیرباربر (تیغه)
- موقعیت: دیوار خارجی، دیوار مشاعات، دیوار داخلی
- مصالح (سفت‌کاری): دیوار آجر ماشینی، دیوار بلوک سیمانی، دیوار پانل پیش‌ساخته، سایر مصالح

در جدول زیر شرح بعضی از ردیف‌های مربوط به فصل آجرکاری و شفته‌ریزی که به عنوان دیوار باربر یا دیوارهای خارجی کاربرد دارد، آورده شده است تا در مثال‌ها و تمرین‌های این بخش مورد استفاده قرار گیرد.

ارتفاع دیوار= $300cm$
ارتفاع پنجره= $120cm$

مساحت آجرکاری $4/5 \times 3 - (1/5 \times 1/2) = 13/5 - 1/8 = 11/7{m^2}$

$4/5 \times 3$ (مساحت کل دیوار)
$(1/5 \times 1/2)$ مساحت پنجره 

هزینۀ آجرکاری به ریال $11/7 \times 406500 = 4756050$

در جدول ارائه شده بعضی از ردیف‌های مربوط به فصل آجرکاری و شفته‌ریزی که به عنوان دیوار غیرباربر یا دیوارهای داخلی کاربرد دارد، آورده شده است تا در مثال‌ها و تمرین‌های این بخش مورد استفاده قرار گیرد.

- کلیه دیوارهای خارجی از جنس بلوک لیکا (بلوک سیمانی توخالی کف پر تهیه شده با دانه رس منبسط شده) به ضخامت 20 سانتی‌متر می‌باشد.
- ارتفاع کلیۀ دیوارها (از روی کرسی‌چینی تا زیر سقف) 3 متر می‌باشد.
- ابعاد پنجره‌ها مطابق نقشه‌های ارائه شده در فصل قبل می‌باشد.

عایق‌کاری رطوبتی ساختمان

عایق‌کاری رطوبتی در سه حوزۀ کلی در ساختمان قابل دسته‌بندی می‌باشد.

1- عایق رطوبتی کف زیرزمین و دیوارهای آن جهت جلوگیری از نفوذ رطوبت خاک؛
2- عایق رطوبتی دیوارهای خارجی در معرض بارش و بام جهت جلوگیری از نفوذ رطوبت نزولات جوی؛
3- عایق رطوبتی کف و دیوارهای داخلی فضاهای خیس که امکان جاری شدن آب در آنها وجود دارد.

با توجه به هر یک از مواضعی که باید عایق گردد می‌توان از انواع عایق‌های رطوبتی موجود استفاده نمود. اما به طور عمده عایق‌های رطوبتی که در دیوارهای داخلی و کف ساختمان‌ها متداول است بر دو نوع‌اند:
1- عایق رطوبتی که در محل کارگاه تولید و اجرا می‌شود و شامل لایه‌هایی از قیر و گونی می‌باشد.
2- عایق رطوبتی پیش‌ساخته متشکل از قیر و الیاف پلی‌استر که به صورت رول‌های آماده از کارخانه خریداری شده و با حرارت‌دهی در محل نصب می‌گردد.

در اجرای عایق رطوبتی کف فضاها، مقداری از عایق رطوبتی بر روی دیوار بالا رفته و آن را می‌پوشاند. میزان بالا آمدن عایق رطوبتی بر روی دیوارهای فضاهای خیس بستگی به کاربری آن فضا و جزئیات اجرایی ارائه شده دارد و باید در محاسبۀ متره عایق مدنظر قرار گیرد.

در جدول زیر شرح برخی از ردیف‌های مربوط به عایق‌کاری رطوبتی از فهرست بهای ابنیه ارائه شده است.

متر مربع $2/1 \times 1/3 + \left[ {(1/3 + 2/1) \times 2 \times 0/3} \right] = 2/73 + 2/04 = 4/77$

سطح ایزولاسیون روی دیوار + مساحت کف

هزینۀ عایق‌کاری سرویس به ریال $4/77 \times 199000 = 949230$

اندودکاری و بندکشی

اندودکاری در معماری داخلی عمدتاً مشتمل بر دو نوع اصلی اندود می‌باشد.

الف) اندودهای پایه گچی

این نوع از اندودها برای فضاهای خشک داخلی مانند اندود گچ و خاک برای زیرسازی نازک‌کاری دیوارهای داخلی و فضاهای خشک کاربرد فراوانی دارد. همچنین برای اندود گچ سفیدکاری که برای پوشش بیشتر دیوارها و سقف‌های فضاهای داخلی استفاده می‌شود، کاربرد دارد.

ب) اندودهای پایه سیمانی

این نوع از اندودها برای فضاهای نمناک داخلی یا دیوارهای خارجی ساختمان کاربرد دارد. به عنوان مثال اندود ماسه سیمان برای زیرسازی نازک‌کاری دیوارهای فضاهای خیس استفاده می‌شود. همچنین اندودهای سیمانی با رویه پرداخت شده که به عنوان نازک‌کاری سطح محسوب می‌شود، مانند اندود سیمان لیسه‌ای به عنوان پوشش نهایی فضاهای کم‌اهمیت و نمناک (مثل انبار، فضاهای تأسیساتی) و نیز اندود سیمان لیسه‌ای و سیمان شسته در نماسازی دیوارهای خارجی کاربرد دارد.

از آنجایی که انجام عملیات اندودکاری و بندکشی جزء کارهای پر جزئیات مرحله نازک‌کاری محسوب می‌شود، لذا تسلط بر ردیف‌های فصل هجدهم و مقدمۀ آن ضروری می‌باشد. به عنوان مثال در خصوص برخی از فعالیت‌ها اضافه بهایی پرداخت نشده و هزینۀ اجرای آنها در قالب ردیف‌های اصلی گنجانده شده است. برخی از این فعالیت‌ها عبارت‌اند از:
هزینۀ تهیه مصالح، زخمی کردن سطح، اجرای فصل مشترک‌ها، پخی یا گردی نبش‌ها، اجرای چفت‌ها، جاسازی عناصر تأسیساتی در سقف کاذب با مساحت کمتر از 0/25 مترمربع.

در جدول زیر شرح برخی از ردیف‌های مربوط به فصل اندودکاری و بندکشی ارائه شده است.

مساحت سقف

ریال $3 \times 4 = 12{m^2}$

هزینه گچ و خاک سقف 

ریال $12 \times 96600 = 1159200$

هزینه شمشه‌گیری سقف 

ریال $12 \times 22600 = 271200$

هزینه سفیدکاری سقف با گچ کشته 

ریال $12 \times 87700 = 1052400$

مجموع هزینه‌های اندود سقف

ریال 2482800

کارهای چوبی

فصل نوزدهم فهرست بها به تشریح انواع کارهای چوبی مرتبط با ساختمان می‌پردازد که می‌تواند در پروژه‌های معماری داخلی مفید باشد. در نظر داشتن برخی از این نکات به شرح زیر در مقدمۀ این فصلِ فهرست بها ضروری می‌باشد.

1- تمام چوب‌های مصرفی در این فصل، باید از نوع چوب‌های عمل آورده باشد و قبل از مصرف، به تأیید ناظر برسد.
2- منظور از چوب نَراد خارجی، چوب‌های روسی یا مشابه آن است. چوب‌های کاج وارداتی معروف به چوب روسی، اعم از اینکه چوب‌های یاد شده محصول کشور روسیه یا سایر کشورهایی باشد که چوب کاج آنها شبیه چوب روسی است، تخته نَراد خارجی نامیده می‌شود.
3- منظور از چوب داخلی در ردیف‌های این فصل، چوب‌های توسکا، ملچ، افرا، راش، نمدار، ممرز، کاج و خانوادۀ صنوبر محصول داخل کشور است که به صورت خود رنگ استفاده نشود.
4- در تمام قیمت‌های ردیف‌های این فصل، بهای چسب، پیچ، میخ، اسکوپ و سایرلوازم اتصال، منظور شده است.

فرش موزائیک

استفاده از انواع موزائیک بنابر خصوصیات آن در محوطه‌سازی، کف بام و نیز زیرسازی برخی کفپوش‌های داخلی (نظیر پارکت، موکت، لمینت) کاربرد دارد. در فصل 21 فهرست بها، چهار نوع موزائیک (از لحاظ نوع ساخت) تعریف شده است.

1- موزائیک سیمانی ساده: موزائیکی که قشر رویۀ آن از جنس خود قشر زیرین موزائیک بوده و رویه آن صیقلی شده باشد.
2- موزائیک ایرانی: موزائیکی که قشر رویۀ آن از سیمان پرتلند معمولی و خرده سنگ معمولی (سیاه و سفید) تشکیل شده است.
3- موزائیک فرنگی: موزائیکی که قشر رویۀ آن از سیمان سفید یا رنگی و خرده سنگ‌های مرمر یا مرمریت نمرۀ 3 و 4 تشکیل شده است.
4- موزائیک ماشینی: موزائیکی که کلیۀ مراحل ساخت آن توسط ماشین‌های اتوماتیک در کارخانه انجام شده است.

نوع ملات برای دوغاب‌ریزی و بندکشی در 4 نوع موزائیک معرفی شده، ملات سیمان و خاک سنگ به نسبت 1:6 می‌باشد. همچنین ضخامت ملات مصرفی برای فرش کردن موزائیک به طور متوسط 2/5cm فرض شده و از نوع ماسه سیمان 1:5 می‌باشد.

در جدول زیر شرح برخی از ردیف‌های مربوط به اجرای فرش موزائیک و قیمت‌های مربوط به آن جهت استفاده در تمرین ارائه شده است.

مساحت کف اتاق 

$3 \times 4 = 12{m^2}$

هزینۀ کف‌سازی با موزائیک ایرانی

ریال $12 \times 204500 = 2454000$

همچنین از آنجا که قیمت کفپوش لمینت در فهرست بهای ابنیه آورده نشده، با کمک هنرآموز خود و با استعلام از بازار هزینه تهیه لمینت ایرانی و اجرای آن را از بازار مصالح ساختمانی استعلام نموده و به عنوان یک ردیف ستاره‌دار، هزینه اجرای کفپوش لمینت ایرانی برای کف سالن پذیرایی و سالن غذاخوری را محاسبه نمایید.

کاشی و سرامیک‌کاری

چنانچه می‌دانیم جهت پوشش کف و دیوار برای فضاهای آبریزگاهی نظیر حمام، سرویس‌های بهداشتی و آشپزخانه از کاشی یا سرامیک استفاده می‌گردد. فصل بیستم فهرست بها، موارد مرتبط با اجرای کاشی و سرامیک بوده و ذکر نکات زیر جهت محاسبۀ متره و برآورد کاشی و سرامیک در ساختمان ضروری می‌باشد.

1- مبنای اندازه‌گیری سطوح در کارهای کاشی‌کاری و سرامیک، سطح کار پوشیده شده و نمایان خواهد بود. همچنین واحد اندازه‌گیری آن «مترمربع» می‌باشد.
2- کاشی‌های لعابی عمدتاً در پوشش دیوار و سرامیک‌ها در پوشش کف کاربرد دارند و از نوع درجه یک ایرانی فرض می‌گردد.
3- ملات نصب کاشی و سرامیک اعم از افقی یا قائم، ملات ماسه سیمان به نسبت 1:5 و ملات بندکشی آنها دوغاب سیمان سفید و پودر سنگ به عیار 400 کیلوگرم سیمان در متر مکعب است. بهای ملات زیر کاشی و نیز دوغاب‌ریزی پس از نصب آن در قیمت ردیف‌های فهرست بها اعمال شده است.

در جدول زیر شرح برخی از ردیف‌های کاشی‌کاری و سرامیک‌کاری و بهای واحد آن، جهت استفاده در تمرین ذکر شده است.

$(1/5 \times 1/2) = 13/5 - 1/8 = 11/7{m^2}$ مساحت پنجره - $(4/5 \times 3)$ مساحت دیوار

$900c{m^2} = 30 \times 30cm$ مساحت یک قطعه کاشی برابر 9 دسی‌متر مربع می‌باشد.

هزینه کاشی کاری دیوار به ریال $11/7 \times 332000 = 3884400$

کاشی لعابی دیواری به ابعاد $30 \times 40cm$ و سرامیک لعابدار جهت کف به ابعاد $25 \times 25cm$ موردنظر است.