درسنامه آموزشی طراحی و زبان بصری کلاس دهم معماری داخلی

مفهوم و جایگاه رنگ

مشاهده و دیدن هر چیزی در نور امکان‌پذیر است. 

دیدن در نور با مشاهده و ادراک رنگ همراه است رنگ در عالم طبیعت همیشه به نور بستگی دارد. زیرا هر نوری بسته به طول‌موجی که دارد دارای رنگی ویژه می‌باشد. 

اشیا قسمتی از نوری که بر آن‌ها می‌تابد را بازتاب می‌کنند و قسمتی دیگر را جذب می‌کنند. بنابراین اشیا به رنگ آن دسته از نورهای بازتابی دیده می‌شوند. تصور زندگی بدون نور غیرممکن است. 

پدیده نور موهبت شگفت‌انگیز و شکوهمند هستی است و به زندگی انسان احساس غنا و سرزندگی می‌دهد. لذا نور و رنگ علاوه بر رؤیت‌پذیری و دیدن اشیا یکی از مهم‌ترین عوامل تشخیص و شناخت اشیا هستند. 

رنگ کاربردهای گسترده در همه شئون فرهنگ زندگی دارد و در همۀ هنرهای بصری به عنوان یک عنصر مهّم کیفی، با معنی و کارآمد مورد توجه قرار می‌گیرد (تصاویر 1-8 تا 3-8).

فیزیک رنگ

رنگ و شکل اشیا در تاریکی دیده نمی‌شوند اشیا زمانی دیده می‌شوند که در معرض تابش نور قرار گیرند. وقتی نور سفید بر شیء مات می‌تابد برحسب رنگ‌دانه‌های سطح شیء برخی از طول‌ موج‌های آن را جذب و باقی را می‌تاباند که همان رنگ شیء است این رنگ‌دانۀ سطح است که تعیین می‌کند کدام طول‌موج نور جذب و کدام‌ یک به عنوان رنگ شیء بازتابیده شود سطح قرمز جلوه‌ای قرمز دارد زیرا بیشتر نور آبی و سبز همراه با نور سفید را جذب و قرمز را بازمی‌تاباند.

همه نورهای رنگی از تجزیه نور سفید خورشید به دست می‌آیند رنگ‌های قرمز زرد و آبی سه نور اصلی هستند.

با عبور نور خورشید از منشور نور تجزیه شده و به صورت طیف‌های رنگین‌کمان دیده می‌شود. (تصویر 5-8)

ترکیب افزایشی رنگ

در صورتی که طیف رنگ‌های حاصل از شکست و تجزیه نور به وسیله منشور را دوباره به کمک یک عدسی همگرا (محدب) باهم ترکیب کنیم مجدداً نور سفید حاصل می‌شود، بنابراین سه رنگ اصلی نور:
قرمز با طول‌موج بلند، سبز با طول‌موج متوسط و بنفش با طول‌موج کوتاه وقتی با یکدیگر ترکیب می‌شوند نور سفید حاصل می‌شود این نوع ترکیب رنگ را که در آن میزان روشنی نور پس از ترکیب اشعه‌های مختلف آن با یکدیگر افزایش می‌یابد ترکیب افزایشی می‌گویند نورهای رنگین وقتی دوبه‌دو با یکدیگر ترکیب می‌شوند از طریق افزایشی رنگ‌های دیگر را به وجود می‌آورند (شکل‌های 6-8 تا 9-8).

ترکیب کاهشی رنگ

چنانچه در مقابل نور خورشید فیلتر قرمزرنگی و یا سطحی با رنگ‌دانه‌های قرمز دهیم جلوی تابش طول‌موج‌های کوتاه و متوسط (همه رنگ‌ها به جز قرمز) $\frac{1}{3}$ گرفته می‌شود و تنها نور تابیده شده که دارای طول‌موج قرمز بلند است از فیلتر عبور کرده و یا توسط $\frac{2}{3}$ سطح منعکس می‌شود. درواقع نور توسط عناصر قرمز جذب شده و روشنایی نور کاهش پیدا می‌کند. 

حال چنان که در مقابل این بخش از نور قرمز فیلتری به رنگ آبی فیروزه‌ای (سایان) قرار بدهیم منبع نور مورد نظر کاملاً تیره و تاریک دیده می‌شود. 

زیرا طول‌موج نور قرمز بلند است و نمی‌تواند از فیلتر آبی (سایان) که فقط طول‌موج‌های کوتاه نور را می‌تواند از خود عبور دهد بگذرد (تصویر 11-8). 

این موضوع را می‌توان با روی هم قرار دادن دو فیلتر یا دولایه رنگ شفاف قرمز و آبی فیروزه‌ای نیز نشان داد (تصاویر 10-8 تا 13-8)

تیره دیده شدن منبع نور از ورای فیلترهای رنگی در اثر خاصیت کاهش‌دهندۀ آنهاست زیرا فیلترهای رنگی فقط اجازه عبور طیف نور همرنگ خود را می‌دهند به این نوع ترکیب رنگی که باعث تیره شدن رنگ می‌شود اصطلاحاً ترکیب کاهشی رنگ می‌گویند. ترکیب مواد رنگی را نیز ترکیب کاهشی می‌گویند. زیرا وقتی سه رنگ اصلی را با یکدیگر مخلوط کنیم یک رنگ کاملاً تیره حاصل می‌شود (تصویر 12-8).

خصوصیت ترکیب کاهشی رنگ‌ها را با استفاده از لایه‌های شفاف رنگ‌های آبرنگ ماژیک یا اکولین نیز می‌توان نشان داد. اگر دولایه از رنگ‌های اصلی شفاف روی یکدیگر قرار بگیرند رنگ جدیدی به دست می‌آید و اگر سه رنگ اصلی روی هم قرار بگیرند کاملاً تیره دیده می‌شوند.(تصویر 13-8)

ساخت و معنای رنگ

واژه رنگ در دو معنای عمده به کار می‌رود یکی مواد رنگی و کاربرد آنهاست و دیگری ادراک و مفهوم رنگ است.

الف) ساخت مواد رنگی یعنی ماده‌ای که با آن چیزی را رنگ‌آمیزی می‌کنند. در این معنی مانند شکل روبه‌رو از مخلوط رنگ‌دانه‌های بسیار ریز رنگی با مواد سیال یا خمیری که به آن‌ها بست می‌گویند به دست می‌آید.

ب) رنگ‌دانه‌ها ذرات بسیار بسیار ریزی هستند که در آب حل نمی‌شوند و از آسیاب کردن مواد معدنی به دست می‌آیند. از حدود سیصد سال پیش به این طرف رنگ‌دانه‌های مصنوعی متنوعی با استفاده از روش‌های شیمیایی ساخته می‌شود. همین رنگ‌دانه‌ها هستند که امروز مورد استفاده نقاش‌ها قرار می‌گیرند.

ج) به انواع رزین، صمغ، آب و روغن که با رنگ‌دانه‌ها مخلوط می‌شوند بست می‌گویند. مانند رنگ‌روغنی که از مخلوط مواد رنگین با روغن‌های خشک‌شونده ساخته می‌شود. آبرنگ، گواش و آکریلیک نیز از مخلوط مواد رنگین با آب و نوعی چسب محلول در آب ساخته می‌شود. رنگ‌دانه‌ها ذرات بسیار بسیار ریز جامدی هستند که در مایعات حل نمی‌شوند.

این مواد معمولاً به‌ طور طبیعی موجودند مثل انواع خاک‌ها و گردهای سنگ‌ها و فلزات رنگین از قرن هیجدهم به این‌ سو رنگ‌دانه‌ها به صورت مصنوعی از مواد معدنی و اسید فلزات نیز ساخته می‌شود که دارای تنوع بسیار زیادی هستند و امروزه به صورت رنگ‌های آماده در دسترسی همگان قرار می‌گیرد (تصاویر 14-8 تا 16-8).

رنگ‌های موسوم به آکریلیک نیز رنگ‌دانه‌هایی هستند که حلال آن‌ها آب است و پس از خشک شدن لایه سختی از خود به‌جای می‌گذارند که دیگر با آب حل نمی‌شوند.

رنگ‌های جوهری بخش دیگری از مواد رنگین هستند که در مایعات حل می‌شوند این جوهرها معمولا منشأ گیاهی و آلی دارند و از انواع گیاهان و حیوانات به دست می‌آیند. برگ، پوست میوه و چوب بسیاری از گیاهان برای به دست آوردن رنگ‌های جوهری استفاده می‌شوند چای و قهوه نیز جزو رنگ‌های جوهری هستند.

برای مثال در تصویر زیر تخم‌مرغی را مشاهده می‌کنید که با استفاده از جوشاندن پوست پیاز و برای استفاده در مراسم عید نوروز رنگ می‌شود.

رنگ‌های جوهری به طور مصنوعی نیز ساخته می‌شوند. برای رنگ کردن بافتنی‌ها مواد ساخته شده مصنوعی مثل انواع پلاستیک‌ها و کاغذهای رنگی و مواد غذایی از جوهر رنگی استفاده می‌شود مثلاً در رنگ‌آمیزی پارچه‌ها مانند شکل که معمولاً از رنگ‌های جوهری استفاده می‌شود پارچه برای مدتی در محلولی از رنگ جوهری قرار می‌گیرد یا جوشانده می‌شود. 

البته برخی از پارچه‌ها نیز با استفاده از رنگ‌دانه رنگ‌آمیزی می‌شوند که در این صورت رنگ به همۀ جسم پارچه نفوذ نمی‌کند بلکه فقط یک روی پارچه دارای رنگ است.

ادراک و مفهوم رنگ

در چگونگی دیدن و درک رنگ سه عامل دخالت دارند:

1- نور به عنوان عامل ظهور رنگ که بدون آن رنگ اشیا دیده نمی‌شود.
2- ساختار مولکولی اشیا که باعث می‌شود همه یا بخشی از نور تابیده شده به آن‌ها منعکس شود و درنتیجه به رنگ همان بخش از طیف نور که از اشیا به چشم منعکس می‌شود دیده شوند.
3- چشم انسان که نور بازتاب یافته از سطح اشیا را در یک فرایند پیچیده به وسیله سلول‌های نوری شبکیه تشخیص می‌دهد نور پس از عبور از شبکیه توسط اعصاب بینایی به شکل علائمی خاص به مغز انتقال می‌یابد و این علائم در مغز به عنوان رنگ ادراک می‌شوند توضیح این که در شبکیه دو دسته سلول نوری وجود دارد یک دسته سلول‌های استوانه‌ای هستند که با آن‌ها تیرگی‌ها و روشنی‌ها تشخیص داده می‌شود و دسته دیگر سلول‌های مخروطی شکل هستند که رنگ‌ها را تشخیص می‌دهند.

عوامل اول و دوم در خارج از وجود انسان و مستقل از او هستند و عامل سوم مربوط به عملکرد عضو بینایی انسان است. بدون تأثیرگذاری و عملکرد مشترک این سه عامل پدیده رنگ ادراک نخواهد شد. 

بنابراین پدیده رنگ از یک طرف بر اثر عملکرد عوامل بیرونی و از طرف دیگر توسط عملکرد اندام بینایی و ابزارهای شناختی انسان شکل می‌گیرد. 

به همین دلیل رنگ علاوه بر ویژگی‌های عام دارای معنی کیفیات بومی و وابسته به فرهنگ جامعه و سنت‌های بومی است.

رنگ در عکاسی

می‌دانیم که تن‌های مختلف رنگی از قابلیت انتقال احساسات و مفاهیم برخوردار است اما چگونه می‌توان از رنگ برای تأثیرگذاری هرچه بیشتر بر مخاطب و انتقال پیام بهره برد؟

با ایجاد تعادل رنگی و ترکیب هماهنگی رنگ‌های متفاوت، می‌توان در عکس احساسی از تعادل و آرامش ایجاد کرده با استفاده از رنگ‌های منوکروماتیک و پرده‌های مختلف یکرنگ و یا بهره‌گیری از رنگ‌های مشابه که در دایره رنگی در مجاورت یکدیگر هستند و اغلب در طبیعت یافت می‌شوند، می‌توان به تعادل رنگی دست‌یافت و با ایجاد تعادل رنگی بین رنگ‌های مکمل که در چرخه رنگ مقابل یکدیگر هستند می‌توان به تصویری سرزنده‌تر دست‌یافت و از طریق تعادل رنگی تضاد رنگ‌ها را کنترل کرد. با استفاده از رنگ‌های سه‌گانه که در دایره رنگ از هم فواصل همسان دارند، می‌توان به عکسی متعادل متنوع دست‌یافت در عکاسی علاوه بر تنظیم صحنه، گاه از فیلترهای رنگی نیز بهره می‌گیرند. 

رنگ در پس‌زمینه سفید شفافیت خود را از دست می‌دهد و برعکس در مقابل زمینه تیره‌رنگ شفاف‌تر و روشن‌تر به نظر می‌رسد.

رنگ در گرافیک

یکی از عوامل اصلی مورد استفاده از رنگ در ارتباط تصویری و هنر گرافیک و نحوۀ کاربرد آن است. امروزه از رنگ و تزئینات با حاشیه و جلوه‌های گویا در طرح روی بسته‌بندی انواع کالاها که می‌تواند باعث رونق تجارت و توسعه صادرات شود، یا طراحی یک اعلان (پوستر) که می‌تواند یک خبر علمی، فرهنگی را به زیبایی ابلاغ کرده و برای مشارکت جلب کند یا با طراحی روی جلد یک کتاب بر غنا و جذابیت مطالب کتاب تأکید نماید استفاده می‌شود. 

طراحان گرافیک از رنگ برای ایجاد تمایز بین محصولات، انتقال اطلاعات و تداعی نمادین به مثابه ابزار پیام و اقناع استفاده می‌کنند.

رنگ در معماری داخلی

استفاده خلاقانه از رنگ در تزئینات، معماری داخلی و فضای زندگی روزانه می‌تواند به ریتم زندگی ما غنا و عمق دهد.

رنگ در طراحی پارچه و لباس

انتخاب رنگ‌های مناسب برای لباس چیزی فراتر از سلیقۀ شخصی است زیرا در انتخاب رنگ لباس علاوه بر ملاحظات هنری و زیباشناختی مسائل فنی و فرهنگی سن و جنس اثرگذارند. کشور ما با فرهنگ غنی و هنرهای ریشه‌دارش الگوهای زیبایی از طرح و رنگ را در تولید پارچه و لباس عرضه کرده است. همان‌طور که هماهنگی در نت‌های موسیقی می‌تواند آهنگی گوش‌نواز داشته باشد هماهنگی در رنگ‌بندی پارچه و لباس نیز می‌تواند باوقار و چشم‌نواز باشد.

انتخاب رنگ‌های گرم یا سرد، زنده یا کدر، روشن یا تیره می‌تواند چهره فرد را بسیار متفاوت جلوه دهد. رنگ‌های گرم: مانند قرمز، نارنجی، صورتی، زرد و یا قهوه‌ای بر احساسات تأثیرگذار بوده و توجه برانگیز و سرزنده‌اند. 

از رنگ‌های زنده چه سرد یا گرم که حسی از سلامت، شادابی و سرزندگی دارند، معمولاً در لباس بچه‌ها به کار می‌رود. 

از رنگ‌های سرد و یا کدر و مرده معمولاً در کنار رنگ زنده استفاده می‌شود تا تأثیر بهتری داشته باشد.

رنگ در هنرهای نمایشی

هر نوع فیلم یا نمایش با هر زمینه محتوا و قالبی، زبان خاص خود را می‌طلبد از این رو به طراحی صحنه خاص نیاز دارد و به تناسب آن از ترکیبات ویژه‌ی رنگی استفاده می‌کند. رنگ در هنرهای نمایشی نه تنها می‌تواند سبب ایجاد جذابیت و تأثیرگذاری بر مخاطب شود، بلکه به انتقال معانی و مفاهیم در ساختار بصری فیلم کمک می‌کند.

هنر نمایش با استفاده از امکانات تأثیرگذاری بصری و روانی رنگ در طراحی صحنه، طراحی لباس بازیگران، نور و... دامنه استفاده از رنگ‌ها را در اثرگذاری و انتقال پیام نمایش توسعه می‌دهد.

طراح می‌بایست با بهره‌گیری از شم هنری، قدرت تخیل و خلاقیت، مهارت طراحی، دقت در جزئیات، طرح صحنه و نورپردازی رنگ‌های صحنه را طوری انتخاب کند که هم با ژانر اصلی فیلم یا نمایش هماهنگ باشد و هم به خوبی با لحظات حساس و مهم نمایش مانند صحنه‌های کشف، مرگ، تصمیم مهم، روز، شب، طلوع و غروب، باران، رعدوبرق، حادثه، تاریخ و... در فضای داخل محیط شهری و محیط طبیعی همراهی و هماهنگی داشته باشد. به این منظور طراح صحنه و کارگردان باید به معنی نورها در فضای نمایش و فیلم توجه کنند.

اغلب در هنرهای نمایشی از رنگ کهربایی برای القای روز، از رنگ آبی برای القای شب، نور قرمز برای حالت ترس، برای حالت زندگی رنگ‌های روشن، برای حالت غم رنگ‌های تیره و... بهره می‌گیرند.

رنگ در نقاشی

رنگ اصلی‌ترین واسط در نقاشی برای ایجاد ترکیبات زیبا و جذاب برای انتقال پیام و بیان عواطف است زیرا ارتباط ما با رنگ بسیار ساده و قوی است و به راحتی در ما نفوذ کرده و بر ما اثر می‌گذارد. 

رنگ‌ها معانی روان‌شناختی ویژه‌ای دارند نقاشان ماهر از رنگ برای به وجود آوردن پندار دوری و نزدیکی، ایجاد حس پویایی و یا سکون، حالت سرزندگی و شادابی، احساس گرمی یا سردی، غصه و شادی، وحشت و بیان حالت‌های عمیق درونی استفاده می‌کنند. 

رنگ‌ها، جدا از کیفیت و مفهوم طبیعی که دارند بسته به زمینه‌های فرهنگی گوناگون معنی ویژه‌ای می‌یابند.

از نظر پژوهشگران روان‌شناسی رنگ، هرکدام از رنگ‌ها مانند قرمز، آبی، بنفش، زرد، سبز و نارنجی، خاکستری، سیاه و یا سفید در هنر نقاشی حالات کیفی و اثرات روانی خاص خود را دارند.

قواعد شناخت و کاربرد و چگونگی تأثیرگذاری رنگ‌ها لازم و ضروری است اما کار خلاقانه با رنگ هیچ‌گاه به معنای پیروی صرف از قواعد توضیح داده شده نیست.

این قواعد تنها می‌توانند به درک خصوصیات و شناخت اولیه ما از ابزار و مواد کار هنری کمک نمایند و پس از کسب این شناخت و درک قواعد مربوط به آن است که کار خلاقانۀ هنرمند شروع می‎شود. 

به همین دلیل در کار هنری همواره چیزهای تازه‌ای وجود دارد که توسط هنرمندان و کار خلاقانه آن‌ها پدیدار می‌شود و در اثر هنری معنا پیدا می‌کند.

طراحی با رنگ

رشد و توسعه طراحی و تنوع تجربیات هنرمندان دامنۀ وسیعی از آثار طراحی را به وجود آورده است. علاوه بر مفاهیم مختلف خصوصیات ابزار و مواد شیوۀ طراحی و روش ارائه کار در قدرت تأثیرگذاری طرح نقش مهمی دارد.

به طور کلی مواد طراحی در دو بخش عمده سیاه و رنگین به دو صورت خشک و خیس (ترکیبی) به کار گرفته می‌شوند. چنان ‌که می‌دانید انواع مدادها، زغال و پاستل به صورت خشک مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این ابزارها به صورت مستقیم روی کاغذ، پارچه و ... اثر می‌گذارند مرکب و جوهرهای رنگی که در ترکیب با آب یا حلال‌های دیگر به کمک قلم‌مو، برس و ... به کار می‌روند در دسته مواد خیس یا ترکیبی قرار می‌گیرند.

امروزه روش‌های ترکیبی مواد در آثار جدید این حوزه را وسعت بخشیده و محدودیتی برای اجرای طراحی وجود ندارد. با نمونه‌های طراحی با مواد مختلف آشنا شوید.

طراحی با مدادرنگی

مداد رنگی هم از ابزارهای خشک است که تنوع رنگی زیادی دارد. استفاده و کنترل مداد رنگی نسبت به دیگر ابزارهای رنگین ساده‌تر است؟ علاوه بر این می‌توان به سادگی خطوط و سطوح رنگین مدادی را پاک و تصحیح کرد.

روش‌های کار با مداد رنگی هم متنوع است. نوک، پهنای مغز و تراشۀ مغز مداد رنگی (از طریق مالش آن روی سطح زمینه) برای کار مورد استفاده قرار می‌‎گیرد. 

کیفیت مداد رنگی، جنس کاغذ و روش به کارگیری آن امکانات متنوعی را در طراحی با مداد رنگی به وجود می‌آورد. 

در تصاویر به شیوهء استفاده از مداد رنگی و رابطه فضای مثبت و منفی توجه کنید.

هاشور یک طرفه و متقاطع هم در طراحی با مداد رنگی کاربرد وسیعی داشته و شیوه‌ها و مراحل کار با مداد رنگی در تصاویر نشان داده شده است.

روش پرداخت و محو کردن تأثیر مداد رنگی را در تصاویر ببینید و به انتخاب موضوع و زاویه دید، نحوه ترکیب‌بندی و تعادل میان فضای مثبت و منفی توجه کنید. در این طرح‌ها با پرداخت سطوح و محو کردن درجات سایه‌روشن از اهمیت خط کاسته شده است (این دو تصویر را با نمونه‌های قبلی مداد رنگی مقایسه کنید).

علاوه بر این نمونه‌ها مداد رنگی در ترکیب با مواد دیگر مانند آبرنگ، مداد شمعی و... برای طراحی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

طراحی با پاستل

پودرهای رنگی از سنگ‌های نرم مختلف یا خاک‌های رنگی تهیه می‌شوند و سه نوع اصلی آن گچ سیاه، قرمز و سفید بسیار نرم هستند و کاربردی شبیه به زغال دارند. اما هنگام طراحی هم‌زمان عنصر رنگ را هم ایجاد می‌کنَند. امروزه از پاستل بیشتر برای طراحی استفاده می‌شود. پاستل دو نوع گچی و روغنی دارد.

الف) پاستل گچی: از گچ تحریر معمولی لطیف‌تر است و با تنوع رنگ زیاد برای ایجاد خطوط و سطوح متنوع به کار می‌رود. پاستل گچی مانند زغال روی کاغذهای زبر با بافت درشت کیفیت بهتری پیدا می‌کند امکان ترکیب رنگ‌ها در پاستل گچی بسیار وسیع است و کاربرد آن تا حوزۀ نقاشی وسعت می‌یابد ثبات گچ پاستل روی زمینه از گچ تحریر بیشتر است اما بهتر است پس از طراحی آن را با فیکساتیو ثابت کرد. نمونه‌های طراحی با پاستل گچی روی کاغذ پاستل رنگی جلوه بیشتری دارد.

ب) پاستل روغنی و مداد شمعی: ترکیب پودرهای رنگی با مواد چرب (روغن و موم) هستند و قدرت رنگی زیادی دارند. پاستل روغنی و مداد شمعی در برابر آب مقاوم هستند و در روش‌های ترکیبی به خصوص ترکیب با آبرنگ کاربرد وسیعی دارند. تأثیر این مواد به صورت لایه کلفتی روی کاغذ را می‌پوشاند و تصحیح و پاک کردن آن به دلیل چربی زیاد آسان نیست اما به راحتی روی انواع زمینه‌ها تأثیر می‌گذارد.

طراحی با خودکار

خودکار با تأثیر یکنواخت و خطوط ظریفی که ایجاد می‌کند ابزار مناسبی برای طراحی است. خودکار وسیله‌ای مقرون به صرفه برای طراحی در مدت طولانی است، استفاده از آن بسیار ساده و مناسب کار در هر شرایطی بدون نیاز به لوازم و تجهیزات اضافی است. علاوه بر این روی انواع کاغذها تأثیر خوبی به جا می‌گذارد و لک و پیس ایجاد نمی‌کند. تأثیری که روی کاغذ باقی می‌گذارد نیازی به ثابت‌کننده ندارد.  به مراحل طراحی با خودکار در تصاویر توجه کنید.

طراحی با راپید و گراف

با امکانات راپید و گراف در فصل‌های قبل آشنا شدید. امروزه انواع جوهرهای رنگی راپید در اختیار طراحان است.  به مراحل طراحی با راپید در تصاویر توجه کنید، ظرافت خطوط راپیدی، پرداخت دقیق موضوعات مختلف را ممکن می‌کند.

طراحی با روان‌نویس

طراحی با روان‌نویس به راحتی انجام می‌شود. امکانات روان‌نویس، راپیدو گراف و خودکار مشابه است.  امروزه روان‌نویس در رنگ‌های متنوع در بازار موجود است. مراحل طراحی با خطوط هاشوری در تصاویر نشان داده شده است.

طراحی با ماژیک

ماژیک وسیله‌ای است که مخزن آن مقدار مشخصی جوهر دارد و پس از مدت معین تمام می‌شود. تنوع رنگ ماژیک هم زیاد است. انواع ماژیک با ضخامت‌های متنوع و کیفیت‌های گوناگون در بازار موجود است. جوهر ماژیک به نسبت ضخامت نوک آن روی کاغذ تأثیر می‌گذارد. با پهنای نوک ماژیک‌های بزرگ می‌توان خطوط بسیار ضخیم یکنواخت ایجاد کرد. به دو نمونه کار با ماژیک در تصاویر توجه کنید.

طراحی با آبرنگ

آبرنگ جزء مواد خیس یا ترکیبی است و امکان استفاده از تنوع رنگی زیادی را فراهم می‌کند.

طراحی با آبرنگ اغلب با رنگ‌های محدود اجرا می‌شود. کار با آبرنگ مانند آب‌مرکب از لایه‌های رقیق و رنگ‌های روشن آغاز می‌شود، لایه‌های بعدی به ترتیب پس از خشک شدن لایه قبلی اضافه می‌شوند.

برای نمایش نور و سطوح سفید اغلب از سفیدی کاغذ استفاده می‌شود و طراح روی این قسمت‌ها کار نمی‌کند. 

لطافت درجات رنگی و شفافیت سطوح ایجاد شده از خصوصیات آبرنگ است اغلب، سفیدی سطح کاغذ از زیر لایه‌های شفاف آبرنگ دیده می‌شود .

تصاویر، تنوع روش‌های کار با آبرنگ را نشان می‌دهند. 

علاوه بر این با روش‌های ترکیبی آبرنگ با مواد دیگر (مانند نمونه‌هایی که در بخش‌های گذشته دیدید) آثار جالب و متنوع به وجود می‌آید. 

به تصاویر توجه کنید و مراحل اجرای یکی از روش‌های کار با آبرنگ را در تصاویر ببینید.

طراحی با گواش

گواش جزء مواد خیس یا ترکیبی است و تنوع رنگی زیادی دارد. این ماده رنگین غلیظ و حلال آن آب است. گواش با غلظت زیاد سطح کاغذ را به صورت کامل می‌پوشاند، هنگام طراحی از غلظت‌های مختلف گواش استفاده می‌شود، گواش هم مانند مواد دیگر به صورت ترکیبی روی کاغذ ضخیم با بافت مورد استفاده قرار می‌گیرد.  تصاویر، نمونه‌های طراحی ترکیبی با گواش را نشان می‌دهد.

طراحی با رنگ روغن

اگرچه رنگ روغن و آکریلیک مواد مخصوص نقاشی هستند در پیش‌طرح‌های رنگین نقاشان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

طراحی با مواد دیگر

علاوه بر آنچه ذکر شد امروزه روش‌های ترکیب مواد مورد توجه بسیاری از طراحان است. بر اساس ضرورت کاری و بنا بر سلیقه شخصی طراح، وسایل مختلف و متعدد را برای اجرای کار ترکیب می‌کند. استفاده از مواد محلول در آب و مواد چرب بافت‌های جالبی ایجاد می‌کند.

مراحل طراحی یکی از روش‌های ترکیبی را در تصاویر ببینید.