درسنامه آموزشی تزئینات سنگی، سرامیکی و پلیمری فضاهای داخلی کلاس دهم معماری داخلی

واحد یادگیری 9: شایستگی اجرای کف پلیمری

آیا تا به حال پی‌برده‌اید

- از چه کف‌پوش‌هایی غیر از کف‌پوش‌های متداول مانند سنگ، چوب و آجر می‌توان در فضاهای داخلی استفاده کرد؟
- کف‌پوش‌هایی که جزء فرآورده‌های پلاستیکی محسوب می‌شوند، کدام‌اند؟
- کف‌پوش‌هایی که از فرآورده‌های پلاستیکی تهیه می‌شوند چگونه اجرا می‌شوند؟

استاندارد عملکرد

با به کارگیری اصول و قواعد بیان شده اجرای یک کف‌پوش را با استفاده از قطعات پی.وی.سی انجام دهد.

مقدمه

در گذشته از مصالحی چون سنگ، آجر و چوب در ساخت بنا و اجرای پوشش‌های نهایی فضاهای داخلی استفاده می‌شد.

پیشرفت‌های علمی که در زمینۀ تولید محصولات ساختمانی ایجاد شد، باعث افزایش کیفیت این مصالح و ورود مصالح جدیدی نظیر پلاستیک‌ها به عرصۀ معماری گردید.

امروزه استفاده از مصالح پلاستیکی در ساختمان به دلیل افزایش کیفیت آنها و ویژگی‌های منحصر به فردشان رواج پیدا کرده است. یکی از کاربردهای این فرآورده‌ها، تزیینات داخلی فضاهای معماری است.

تاکنون ترکیبات و فرآورده‌های پلاستیکی زیادی تهیه شده است که در بخش‌های مختلف ساختمان کاربرد دارد.

عموماً مواد پلاستیکی به دو گروه ترموپلاستیک‌ها و ترموست‌ها تقسیم می‌شوند.

از نقطه نظر ویژگی‌های فیزیکی و مکانیکی پلاستیک‌ها به صورت‌های چهارگانه سخت، نیمه سخت، نرم و کشسان گروه‌بندی می‌شوند.

از پلاستیک‌های نرم و سخت در ساخت و یا اجرای کف‌پوش‌ها، دیوارپوش‌ها و سقف‌پوش‌های ساختمان استفاده می‌شود.

عمده‌ترین این محصولات پلاستیکی که در پوشش‌های داخلی ساختمان کاربرد دارند، عبارت‌اند از: موزاییک پلاستیکی، روکش پلاستیکی، کاشی وینیلی (وینیل تایل)، کف‌پوش وینیلی فوم‌دار و دیوارپوش پلاستیکی.

علاوه بر محصولات پلاستیکی که نام برده شد از کف‌پوش‌های لاستیکی نیز برای پوشش کف فضاهای داخلی استفاده می‌شود.

یکی از فرآورده‌های پلاستیکی، پلیمر (Polymer) است که در اجرای کف‌پوش‌های فضاهای داخلی از آنها استفاده می‌شود. 

کف‌پوش‌های پلیمری و پلاستیکی معمولاً به صورت کاشی (تایل)، قطعات الواری، رول و یا به صورت مایع ریختنی یکپارچه تهیه می‌شوند.

انتخاب این دسته از کف‌پوش‌ها براساس ویژگی‌هایی چون دوام و مقاومت سایشی، روش و سرعت اجرا، چسبندگی به سطح زیرین، هزینۀ ترمیم، نگهداری و نظافت راحت، قابلیت ترمیم‌پذیری پس از اجرا، زیبایی، قدرت جذب یا دفع آلودگی‌ها، مقاومت شیمیایی در برابر مواد، خاصیت ضد رطوبتی و قیمت تمام شده، انجام می‌گیرد.

از آنجایی که پی.وی.سی (P.V.C) جزء ترکیبات پلیمری محسوب شده و تعدادی از این کف‌پوش‌ها از پی.وی.سی ساخته می‌شوند در بازار به نام کف‌پوش‌های پی.وی.سی شناخته می‌شوند. درحال حاضر اجرای کف‌پوش پی.وی.سی به شکل قطعات الواری مرسوم‌تر از سایر اشکال این فرآورده است. در ادامه مراحل اجرای این کف‌پوش را فراخواهید گرفت.

کف‌پوش‌های پلاستیکی در یک یا چند لایه در رنگ‌ها و طرح‌های مختلف تولید می‌شوند و ممکن است مواد غیرپلاستیکی نیز کم و بیش در آنها به کار گرفته شده باشد که در این صورت به آنها کامپوزیت گفته می‌شود.

اجرای کفپوش P.V.C (کل قطعات الواری)

این کف‌پوش از نظر طرح و رنگ شبیه پارکت بوده، معمولاً در ضخامت‌های 1/5، 1/6، 2 و 3 میلی‌متر، عرض 11، 15 سانتی‌متر و طول 90 سانتی‌متر تولید می‌شود.

1- آماده‌سازی سطح قبل از اجرا

از آنجایی که وضعیت سطحی که کف‌سازی روی آن اجرا می‌شود در کیفیت نهایی کف‌سازی تأثیر می‌گذارد باید هرگونه آلودگی و جرم از سطح زیرین برداشته شود. برای بالا بردن کیفیت اتصال نیاز به یک سطح تمیز و کاملاً هموار است.

- در صورتی که کف‌پوش بر روی سرامیک یا سنگ‌های موجود در فضا نصب می‌شوند قبل از آغاز کار سطح باید کاملاً تمیز شده و در صورتی که دارای پریدگی یا فرورفتگی هستند، آن بخش‌ها را با بتونه مخصوص (چسب چوب، سیمان سفید و آب) پُر کرد. اگر کف فضا صاف باشد تنها لازم است با دوغاب سیمان کف فضا را با درزها یکدست کرد.
- سطح فضا باید کاملاً خشک باشد و عاری از هرگونه چربی و آلودگی باشد.

2- اجرای چسب

برای چسباندن کف‌پوش‌های پی.وی.سی از چسب‌های خمیری سفید که فاقد تینر هستند استفاده می‌شود. معمولاً این چسب‌ها به صورت قوطی‌های 10 کیلویی عرضه می‌شود که برای نصب هر متر مربع 300 گرم چسب مورد نیاز است.

پس از خشک شدن سطح دوغاب‌ریزی شده با استفاده از کاردک مخصوص که دندانه‌دار است چسب را در سطح کف در حدود 2 متر مربعی پخش می‌کنند.

3- برش قطعات کف‌پوش

برای قرارگیری بهتر کف‌پوش و جلوگیری از ایجاد درزهای ممتد، کف‌پوش‌ها را به اندازۀ نصف اندازه طول کف‌پوش نسبت به هم جلو و عقب کار می‌کنند. به این منظور پس از مشخص کردن محل برش به وسیلۀ متر با کاتر این برش‌ها انجام می‌شود.

درصورتی که قطعات کف‌پوش در دو اندازه کار شوند طرح‌های کف‌سازی،زیباتر نیز هستند. قبل از شروع مرحلۀ نصب در فاصلۀ زمانی که نیاز است چسب‌ها چند دقیقه روی کف قرار داشته باشند، قطعات از طرف طول برش می‌خوردند و آمادۀ نصب می‌شوند.

4- نصب قطعات پی.وی.سی

قطعات از قسمت کنار کار روی کف نصب می‌شوند درصورتی که در کناره‌ها کجی (قناسی) وجود داشته باشد از قسمت کناره‌های کار این کجی‌ها با برش در اولین قطعه رفع می‌شود.

اجرای کف‌پوش اپوکسی

این کف‌پوش، مایع یکپارچه‌ای از رزین‌اپوکسی به ضخامت 0/5 تا 5 میلی‌متر در رنگ‌ها و طرح‌های مختلف است.

از خصوصیات این کف‌پوش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- مقاومت بالا در برابر حلال‌ها، اسیدها، بازها و نمک‌ها
- عدم جرم‌پذیری
- خاصیت ضد باکتریایی در نوع ویژه اپوکسی
- طول عمر بالا
- تنوع رنگ و طرح
- نظافت راحت
- مقاومت مکانیکی و عدم ترک‌خوردگی
- یکپارچگی

کف‌پوش اپوکسی به عنوان یک کف‎پوش ایده‌‎آل برای کف‌‎های بتنی و فلزی در کارگاه‌‎ها، کارخانه‌‎ها، انبارهای صنایع شیمیایی، غذایی، دارویی، الکترونیکی، نساجی، بیمارستان‌‎ها، سالن‌‎های ورزشی، فرودگاه‎‌ها و... است. 

کف‎پوش اپوکسی از اختلاط رزین اپوکسی و یک سخت‎ کننده بدست می‌‎آید.

براساس کاربرد فضایی که کف‌پوش اپوکسی در آن اجرا می‌شود، مواد مؤثر در کیفیت آنها متفاوت است. به عنوان مثال رزینی که در فضاهای بیمارستانی استفاده می‌شود با رزین کف‌پوش سطح سالن‌های ورزشی متفاوت است. 

کف‌پوش اپوکسی معمولاً در سه مرحله اجرا می‌شود، زمان مناسب برای اجرای هر لایه حدود 5-4 ساعت است. زمان اجرای آن نسبت به پی.وی.سی‌های تایلی یا رولی بیشتر است، اما چسبندگی آنها به سطح زیرین‌شان بیشتر است.

مراحل اجرای کف‌پوش اپوکسی

الف) ساب‌زدن کف و زدودن گردوغبار محیط

برای ایجاد سطحی تراز، بدون فرورفتگی و برجستگی، قبل از شروع کار باید کاملاً سطح صاف شده و تراز شده و گرد و غبار ناشی از ساب‌زدن از روی سطح و کل فضا زدوده شود.

درصورت نیاز درزها، ترک‌ها و فرورفتگی‌های کف باید تعمیر، پر و هم‌سطح شوند.

ب) اجرای پرایمر

پرایمر ماده‌ای است با پایه اپوکسی که برای نفوذ بهتر به سطوح زیر کف‌سازی رقیق می‌شود.

ج) ریختن مرحلۀ اول کف‌پوش اپوکسی

در این مرحله یک لایه اپوکسی روی کف ریخته می‌شود. در محل‌هایی که درز وجود دارد، امکان ترک‌خوردگی در آن قسمت‌ها بیشتر است به همین علت از توری پلیمری در این نواحی استفاده می‌شود. گاهی برای بالا بردن کیفیت کار، کل کف را با توری پلیمری می‌پوشانند. پس از نصب توری‌ها مجدد روی آن مواد اپوکسی ریخته شده و پس از خشک شدن کل سطح را ساب می‌زنند. ساب در این مرحله بسیار نرم است زیرا ناهمواری‌ها کم و ناچیز است. پس از اتمام این قسمت گرد و غبار ناشی از ساب‌زدن باید جمع‌آوری شود که به جهت این کار از جارو برقی‌های صنعتی استفاده می‌شود.

د) ریختن مرحلۀ دوم کف‌پوش اپوکسی

روکش نهایی در این مرحله اجرا می‌شود و دانه‌های رنگی با توجه به رنگ مورد نظر به مواد اپوکسی افزوده می‌شود.

کف‌پوش اپوکسی مایع و کف‌پوش پلی‌یورتان (برای فضاهای خارجی) پس از خشک شدن بدون درز و نفوذناپذیر بوده و امکان شست و شوی روزمره و مداوم را داشته و در برابر انواع مواد خورنده که در مواد ضدعفونی کننده وجود دارند مقاوم است. در مقابل قارچ و کپک نیز نفوذناپذیر بوده اما کف‌پوش‌های تایلی یا رولی این خاصیت را ندارند.

یکی از انواع کف‌پوش‌های اپوکسی کف‌پوش گرانیتی اپوکسی است. از این کف‌پوش برای کف‌سازی دکوراتیو منازل، مراکز تجاری و خرید، اماکن توریستی، رستوران‌ها، سینماها و... استفاده می‌شوند. این کف‌پوش با طرح‌های گرانیتی اجرا می‌شود. اجرای آن همانند روش گفته شده است با این تفاوت که برای ایجاد طرح گرانیتی، رنگدانه‌ها روی سطح پاشیده می‌شوند تا شکل نهایی آن شبیه گرانیت باشد.

برای فضاهای باز و سالن‌های ورزشی از کف‌پوش پلی یورتان که مقاومت بالاتری داشته و در برابر اشعه خورشید نیز مقاوم است استفاده می‌شود.

خصوصیات فنی کف‌پوش پلی‌یورتان عبارت‌اند از:

- مقاومت بالا در برابر سایش
- قابلیت اجرا در فضاهای باز و سرپوشیده
- الاستیسیته و انعطاف‌پذیری نسبی

امروزه استفاده از کف‎پوش‎های اپوکسی و پلی‌یورتان مخصوص پارکینگ‌ها که قابلیت اجرا بر روی رمپ‌ها را نیز دارند در حال متداول شدن است.

کف‌پوش سه‌بعدی اپوکسی

طراحی داخلی هم مانند بسیاری از هنرهای تزیینی با نوآوری همراه است. امروزه کف‌پوش‌های سه‌بعدی فضاهای داخلی را متنوع‌تر جلوه می‌دهد و بیننده را برای لحظاتی غافلگیر می‌کند. در این کف‌پوش تصاویر سه‌بعدی در زیر لایه‌ای شفاف قرار داده می‌شود. این کف‌پوش‌ها برای حمام، توالت، آشپزخانه و استخر اجرا می‌شود.

برای اجرا ابتدا تصویر مناسبی انتخاب و پس از انجام ویرایش‌های لازم توسط دستگاه پرینتر چاپ گرفته می‌شود. تصویر چاپ گرفته شده، در محل برش‌خورده و چسبانده می‌شود، سپس با لایه نازک و شفافی از رزین اپوکسی پوشانده می‌شود.

از دیگر مواد مورد استفاده در اجرای کف‌پوش، کف‌پوش‌های لاستیکی هستند. این کف‌پوش‌ها به صورت ورقه‌هایی به ضخامت 2 تا 4/5 میلی‌متر به صورت تایل‌هایی مربع یا مستطیل شکل به ابعاد از 150 تا 900 میلی‌متر می‌برند. این کف‌پوش‌2ها نرم و انعطاف‌پذیر بوده و نسبتاً جاذب صوت هستند به همین دلیل برای استفاده در طبقات بالای طبقه همکف مناسب هستند. توجه داشته باشید در فضاهای باز و غیر پوشیده نباید کف‌پوش‌های لاستیکی را به کار برد.

واحد یادگیری 10: شایستگی اجرای دیوارپوش پلیمری

آیا تا به حال پی‌برده‌اید

- به غیر از مصالح بنایی و متداول از چه نوع دیوارپوش‌های دیگری هم می‌توان استفاده کرد؟
- دیوارپوش‌هایی که جزء فرآورده‌های پلاستیکی هستند دارای چه ویژگی‌هایی می‌باشند؟
- به کارگیری کدام یک از دیوارپوش‌های پلاستیکی نسبت به بقیۀ آنها رایج‌تر است؟
- دیوارپوش‌های پلیمری و پی.وی.سی چگونه نصب می‌شوند؟

استاندارد عملکرد

با برشمردن ویژگی‌های دیوارپوش‌های پی.وی.سی و به کارگیری اصول و قواعد بیان شده، اجرای یک دیوارپوش پلیمری را انجام دهد.

مقدمه

از دیگر فرآورده‌های پلاستیکی در ساختمان دیوارپوش‌ها هستند که به دلیل بهبود کیفیت در تولیدشان نسبت به گذشته بیشتر از آنها استفاده می‌شود.

این دیوارپوش‌ها از مواد گوناگون پلاستیکی ساخته می‌شوند. کاشی‌های دیواری مربع‌شکل از رزین‌های پلی‌استایرن و فرم‌آلدئید اوره در رنگ‌های متنوع تولید می‌شوند. پنل‌های دیواری پلاستیکی با قطعات اتصالی مربوطه نیز در طرح‌ها و رنگ‌های متنوع تولید می‌شوند. بافته‌ها و ورق‌های نازک وینیلی نیز روی پنل‌ها نصب می‌شود. پنل‌های با طرح چوب، سنگ و آجر برای مصرف در داخل ساختمان بسیار پر کاربردتر از سایر طرح‌ها هستند. برخی از دیوارپوش‌ها عایق صوتی نیز هستند.

دیوارپوش‌های پلاستیکی

دیوارپوش‌های پلاستیکی معمولاً به دو صورت تولید می‌شوند:
- کاشی پلیمری
- قطعات الواری (تایل یا پنل دیواری) پی.وی.سی که معمولاً به شکل مستطیل است. ابزارآلات آن نیز متناسب با رنگ و اندازۀ قطعه الواری موجود است.

علاوه بر موارد بالا دیوارپوش‌های دیگری نیز با طرح‌های متنوع در بازار عرضه می‌شوند که علاوه بر پلاستیک در ساخت آنها از موادی چون الیاف شیشه، پنبه، کنف، پنبه‌کوهی و الیاف مصنوعی و فیبرهای فلزی استفاده شده است و کامپوزیت محسوب می‌شوند.

کاشی پلیمری

اتصال این نوع دیوارپوش‌ها به دیوار با چسب مخصوص انجام می‌شود. امروزه استفاده از این نوع دیوارپوش‌ها متداول نیست. با توجه به نصب مستقیم آن بر روی دیوار باید سطح دیوار قبل از اجرا کاملاً هموار و شاقولی باشد. 

موقع انتخاب چسب باید از سازگاری آن با دیوارپوش اطمینان حاصل شود در غیر این صورت باعث خرابی و یا تجزیه دیوارپوش می‌شود. نسل جدیدتری از این دیوارپوش‌ها تولید می‌شوند که ابتدا یک قاب به عنوان زیرسازی برای آنها روی دیوار نصب شده و سپس قطعه روی آن قرار می‌گیرد.

دیوارپوش‌های الواری پی.وی.سی (تایل یا پنل)

این دیوارپوش‌ها معمولا در طول 6 متر، عرض 20، 25، 30، 45 سانتی‌متر و ضخامت 8 میلی‌متر تولید می‌شوند.

برای بخش‌هایی از کار مانند گوشه‌ها، لبۀ پنجره‌ها، ابتدا و انتهای کار و درز میان قطعات اصلی از ابزارهای مخصوص هر بخش استفاده می‌شود. در تصاویر زیر نمونه‌هایی از رنگ‌بندی دیوارپوش‌ها و اجرای آن در فضا نشان داده شده است.

ویژگی‌های دیوارپوش‌های پی.وی.سی

وزن سبک، تنوع در طرح و رنگ، مقاوم در برابر رطوبت، قابلیت شست‌وشو، مقاومت در برابر حشرات و نصب سریع.

تایل‌های پی.وی.سی معمولاً به دو صورت روی دیوار نصب می‌شوند:
الف) روش نصب مستقیم روی دیوار: با توجه به ارتفاع دیوار قطعات پانل در اندازه‌های مورد نظر برش داده و به وسیله کلیپس به فاصله‌های 45 تا 50 میلی‌متر بر روی دیوار نصب می‌کنند. در این روش سطح دیوار باید هموار بوده و دیوار نیز شاقولی باشد.
ب) روش نصب دیوارپوش با زیرسازی فلزی یا چوبی

مراحل اجرای دیوارپوش پی.وی.سی

1- رولوۀ فضا

معمولاً در فضاهایی که دیوارپوش پی.وی.سی برای پوشش دیوارها انتخاب می‌شود برای تمامی دیوارها از این مصالح برای هماهنگی در طرح و جنس پوشش استفاده می‌شود. با توجه به سطح دیوارها مقدار دیوارپوش مصرفی محاسبه می‌شود.

2- آماده‌سازی کارگاه

قبل از شروع کار باید تمامی مصالح، لوازم و ابزار در کارگاه به اندازه مورد نیاز فراهم باشد. از آنجایی که قطعات ابزار از مهم‌ترین قسمت‌های اجرای کار محسوب می‌شوند. تعیین نوع و مقدار مورد نیاز از هر کدام بسیار مهم است.

3- کنترل دیوار

شاقولی بودن دیوار در اجرای این نوع دیوارپوش مانند سایر دیوارپوش‌ها اهمیت زیادی دارد. با توجه به روش اجرای این دیوارپوش امکان قرار گرفتن تأسیسات معمول در فضای پشت آن وجود دارد.

4- اجرای زیرسازی

برای زیرسازی می‌توان از قطعات چهارتراش چوب، پروفیل ناودانی آلومینیومی یا فولادی استفاده کرد. در اینجا از ناودانی آلومینیومی استفاده شده است.

در ابتدا پروفیل‌ها در دور دیوار نصب می‌شوند. شاقولی بودن پروفیل‌های عمودی و تراز بودن پروفیل‌های افقی نیز در این قسمت انجام می‌شود. سپس برای نصب پروفیل‌های افقی حفره‌هایی روی دیوار ایجاد کرده و از قطعات ال شکل آلومینیومی به عنوان رابط اتصال دیوار و پروفیل استفاده می‌کنیم. پروفیل‌ها به فاصله حدود 50 سانتی‌متر از یکدیگر قرار دارند. پروفیل‌های افقی نیز موقع نصب تراز می‌شوند.

5- برش قطعات

براساس ارتفاع فضا قطعات با استفاده از دستگاه فرز برش داده می‌شوند. با توجه به طول 6 متر قطعات معمولاً هر شاخه از آن برای دو ارتفاع سقف کافی است.

6- نصب قطعات

در این مرحله پانل‌ها به زیرسازی فلزی پیچ می‌شوند. در این روش می‌توان یک لایه عایق در فاصله آزاد میان پانل‌ها و دیوار اصلی قرار داد. وجود فاصله بین دیوار و پانل‌ها علاوه بر رفع ناشاقولی احتمالی دیوار اصلی، امکان عبور تأسیسات (برق و تأسیسات مکانیکی) را بدون ایجاد تخریب بر روی دیوار اصلی امکان ‎پذیر می‌‎کند. قطعات به صورت کشویی در کنار هم قرار داده می‎شوند.

7- نصب ابزارها

با استفاده از ابزارهای مخصوص قسمت‌هایی از کار مانند ابتدا و انتهای کار، گوشه‌ها، لبه‌ها و کناره پنجره‌ها، درز میان قطعات و قرنیز اجرا می‌شوند.

از مزایای این روش، امکان اجرای کار با انواع سطوح از قبیل دیوارهای آجری، سفال، سیمانی، بدون نیاز به اجرای گچ و خاک روی دیوار است. از دیگر مزایای این روش می‌توان به دفن نشدن لوله‌های تأسیساتی در داخل دیوار اشاره کرد که علاوه بر جلوگیری از خوردگی و سهولت تعمیرات آتی، امکان دسترسی آسان به تأسیسات را به همراه دارد.