درسنامه آموزشی تعمیرات سیستمهای برقی خودرو کلاس دوازدهم مکانیک خودرو
پودمان 3: تعمیر شیشه بالابر
واحد یادگیری 4: شایستگی تعمیر شیشه بالابر خودرو
مقدمه
از سیستمهای رفاهی الکتریکی در خودروها، مجموعههای شیشه بالابر و آیینههای جانبی خودرو میباشد. سهولت کنترل شیشه درها مخصوصاً برای راننده باعث تمرکز بهتر در رانندگی میشود. تنظیم آیینههای جانبی نیز از این امر مستثنی نیستند.
استاندارد عملکرد
هنرجو پس از پایان این پودمان میتواند نکات مربوط به سرویس، تعمیر و تنظیم شیشه بالابر الکتریکی خودروها و آیینههای جانبی الکتریکی را انجام دهد.
پیش آزمون (صفحه 143 کتاب درسی)
1- کلید شیشه بالابر الکتریکی میتواند از کدام نوع باشد؟
1) SPST
2) DPDT
3) SPDT
4) DPST
2- کلید آیینه برقی جانبی میتواند از کدام نوع باشد؟
1) SPST
2) DPDT
3) SPDT
4) MPMT
3- به نظر شما شیشه بالابر حداکثر دارای چند موتور الکتریکی است؟
1) یک موتور
2) 2 موتور
3) 3 موتور
4- به نظر شما آیینه جانبی برقی حداکثر دارای چند موتور است؟
1) یک موتور
2) دو موتور
3) سه موتور
شیشه بالابر برقی
شیشه بالابرهای مکانیکی با استفاده از یک مکانیزم و یک اهرم دستی فرایند بالا و پایین آوردن شیشه درها را انجام میدهند. شکل 1 چند نمونه از این نوع مکانیزم را نشان میدهد.
همانطور که ملاحظه میشود یک چرخدنده منحنی شکل، رابط بین واحد اهرمبندی و دسته شیشه بالابر میباشد. در سال 1941 اولین شیشه بالابر اتوماتیک با استفاده از سیستم هیدروالکتریکی روی خودرو مورد استفاده قرار گرفت.
کار کلاسی (صفحه 143 کتاب درسی)
در مورد مزایای شیشه بالابر الکتریکی نسبت به مکانیکی، جدول زیر را کامل کنید.
| موضوع | دلیل |
|---|---|
| کنترل | تنظیم ارتفاع باز بودن یا بسته بودن شیشه با دقت بیشتری کنترل میشود. |
| راحتی | |
| ایمنی |
پژوهش کنید (صفحه 144 کتاب درسی)
با جستوجو در اینترنت و استفاده از کلمات کلیدی Power Windows در مورد عملکرد اولین شیشه بالابر اتوماتیک خودرو پژوهش کنید.
اجزای مجموعه شیشه بالابر الکتریکی
کار کلاسی (صفحه 144 کتاب درسی)
شکل 2 اجزای اصلی مدار شیشه بالابر الکتریکی خودروها را نشان میدهد. با راهنمایی هنرآموز جدول زیر را کامل کنید.
| تصویر |
|
|
|
|
|---|---|---|---|---|
| نام | واحد الکترونیکی شیشه بالابر | |||
| وظیفه | حرکت شیشه به سمت بالا و پایین |
انواع شیشه بالابر الکتریکی
شیشه بالابرها را به روشهای مختلف میتوان دستهبندی کرد. نمودار زیر مهمترین روشهای دستهبندی شیشه بالابرهای الکتریکی خودرو را نشان میدهد.
مکانیزم شیشه بالابر
کار کلاسی (صفحه 145 کتاب درسی)
پس از مشاهده فیلم آموزشی و با راهنمایی هنرآموز جدول شکل 3 را کامل کنید.
| تصویر |
|
|
|---|---|---|
| نام | ||
| مزایا | سبکتر ................... | طول عمر بیشتر............... |
| معایب |
پژوهش کنید (صفحه 145 کتاب درسی)
با مراجعه به تعمیرکاران مجرب یا کتاب راهنمای تعمیرات خودروهای مختلف، جدول زیر را برای مکانیزم شیشه بالابرهای الکتریکی مورد استفاده در چند خودرو، کامل کنید. (تعیین محدوده قیمت بنابر نظر هنرآموز محترم میباشد)
| محدوده قیمت | نام خودرو | نوع مکانیزم شیشه بالابر برقی |
|---|---|---|
| پایین و متوسط | ||
| بالاتر از متوسط | ||
کنترل الکتریکی شیشه بالابر: مکانیزم شیشه بالابر از یک موتور الکتریکی، مجموعه کلید و کنترلکننده (واحد کنترل الکترونیکی) تشکیل شده است. موتورهای شیشه بالابرها تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند، بلکه عموماً در مقدار توان مصرفی با یکدیگر متفاوت هستند. شکل 4 دو نوع موتور شیشه بالابر را نشان میدهد.
کلیدهای شیشه بالابر در طرحهای مختلفی وجود دارد. شکل 5 انواع کلید شیشه بالابر را نشان میدهد.
سادهترین کلید مورد استفاده در مدار شیشه بالابر یک کلید DPDT است.
کار کلاسی (صفحه 146 کتاب درسی)
پس از مشاهده فیلم آموزشی و با راهنمایی هنرآموز، زیرنویسهای شکل 6 را کامل کرده و سپس مسیر جریان مثبت و منفی در 2 حالت مختلف کلید را مشخص کنید.
1- .................................
2- ....................................
3- ......................................
کار کلاسی (صفحه 147 کتاب درسی)
شکل 7 مدار ساده و کامل شیشه بالابرهای جلو را نشان میدهد. روش عملکرد را روی تصویر مشخص کنید و به سؤال زیر پاسخ دهید:
1- تغییر جهت حرکت شیشه توسط چه قطعهای انجام میشود؟
نکته:
1- برای جلوگیری از سوختن موتور در انواع اتصالیها در داخل موتور شیشه بالابر، نوعی فیوز (قطعکن جریان اتوماتیک) بسته میشود. برای یادآوری عملکرد فیوز مورد نظر به پودمان اول قسمت فیوزها مراجعه کنید.
2- عموماً کلیدهای شیشه بالابر در 3 محل بسته میشوند. نمودار زیر این محلها را نشان میدهد.
فکر کنید (صفحه 148 کتاب درسی)
بهترین محل برای بسته شدن کلیدهای نشان داده شده در شکل 8 در کدام قسمت میباشد؟ چرا؟
به شکل 5-الف الف توجه کنید. عبارت AUTO به معنی وجود حالت اتوماتیک، در شیشه بالابر است به این مفهوم که کاربر میتواند با فشردن لحظهای و بدون نگهداشتن کلید، شیشه را کاملاً پایین یا بالا ببرد. برای ایجاد چنین حالتی علاوه بر تغییر کلید لازم است یک واحد کنترلکننده دیگر نیز به مدار اضافه شود. به این واحد، کنترل یونیت (واحد کنترل الکترونیکی) شیشه بالابر میگویند. شکل 8 مدار شیشه بالابر جلو و عملکرد آن را در حالت اتوماتیک به سمت بالا نشان میدهد.
کار کلاسی (صفحه 149 کتاب درسی)
پس از مشاهده فیلم و با راهنمایی هنرآموز به سؤالات زیر پاسخ دهید.
1- چند کلید برای شیشه بالابر جلو سمت چپ (سمت راننده) وجود دارد؟
2- چند کلید برای شیشه بالابر جلو سمت راست (سمت سرنشین) وجود دارد؟
3- کدام شیشه بالابرها وضعیت اتوماتیک دارند؟
4- تفاوت کلید شیشه بالابر سمت راست و چپ در چیست؟
5- آیا شیشه بالابر سمت چپ به صورت لحظهای نیز حرکت میکند؟ مدار آن چگونه است؟
6- روش عملکرد شیشه بالابر سمت راست چگونه است؟
1- در مدارهای شیشه بالابری که دارای یونیت کنترل هستند عمل محافظت از موتور علاوه بر فیوز اتوماتیک از طریق این واحد کنترل نیز انجام میشود.
2- واحد الکترونیک میتواند قطعهای مجزا و یا بخشی از مجموعه کلید شیشه بالابر باشد. شکل 9 هر دو نمونه را نشان میدهد.
تقریباً در تمامی خودروها شیشه بالابر سمت راننده دارای وضعیت اتوماتیک میباشد. سایر شیشه بالابرها بسته به شرایط ممکن است دارای وضعیت اتوماتیک باشند.
کار کلاسی (صفحه 150 کتاب درسی)
به مدار شیشه بالابرهای جلو در شکل 8 توجه کنید. اگر دو کلید مربوط به شیشه بالا بر در سمت راست برعکس یکدیگر فعال شوند چه اتفاقی میافتد؟ با بررسی مدار پاسخ را بنویسید.
فکر کنید (صفحه 150 کتاب درسی)
دلیل کندتر عمل کردن شیشه بالابر سمت راست چیست؟ چه راه حلی پیشنهاد میکنید؟
شیشه بالابرهای عقب: شیشه بالابرهای عقب از نظر ساختار تفاوتی با شیشه بالابر جلو سمت راست (سرنشین) ندارند. مهمترین تفاوت در وجود کلید قطعکن مدار آنها است که اصطلاحاً به قفل کودک معروف میباشد. این کلید معمولاً در کنار مجموعه کلیدهای شیشه بالابر سمت راننده قرار داده میشود.
کار کلاسی (صفحه 151 کتاب درسی)
با توجه به فیلم آموزشی و شکل 10، مدار شیشه بالابرهای عقب را در یک حالت (به انتخاب هنرآموز) رنگ آمیزی کنید.
فکر کنید (صفحه 151 کتاب درسی)
هنگام بالا بردن شیشهها اگر جسم ظریفی (مثلاً دست کودک) بین شیشه و در قرار گیرد به نظر شما چه اتفاقی میافتد؟ آیا راه حلی برای آن در نظر گرفته شده است؟
پژوهش کنید (صفحه 152 کتاب درسی)
بررسی کنید، عملکرد Anti-pinch در شیشه بالابرها چیست و در کدام خودروها استفاده میشود.
آیینههای الکتریکی جانبی
شکل ظاهری آیینههای الکتریکی جانبی با آیینههای جانبی دستی تفاوتی ندارد، اما از نظر اجزای داخلی این نوع آیینهها دارای 2 یا 3 موتور برای چرخاندن و تنظیم آیینه و جمع کردن مجموعه آیینه به سمت در دارند. شکل 11 نمونهای از این آیینه و تجهیزات جانبی مربوطه را نشان میدهد.
کلیدهای آیینه جانبی یک مجموعه کلید از نوع MPMT میباشد. شکل 12 روش عملکرد نوعی کلید آیینه جانبی را نشان میدهد.
شکل 13، موتورهای الکتریکی مجموعه آیینه جانبی الکتریکی که باعث حرکت آیینه به سمت بالا یا پایین و چپ یا راست میشود را نشان میدهد.
کار کلاسی (صفحه 154 کتاب درسی)
با توجه به فیلم آموزشی نشان داده شده و شکل 14 مدار عملکرد را در حالتی که آیینه جانبی سمت چپ به سمت راست حرکت داده میشود رنگ آمیزی کنید. (جریان برق در حالت سوییچ اصلی باز رسم شده است آن را کامل کنید).
عملکرد این موتور معمولاً با استفاده از یک کلید مجزا بوده و یا همراه سیستم قفل مرکزی فعال یا غیرفعال میشود.
ارتباط با سایر اجزا: نمودار زیر روش ارتباط سیستم شیشه بالابر و آیینه جانبی الکتریکی را با سایر سیستمها نشان میدهد.
کار کلاسی (صفحه 156 کتاب درسی)
با راهنمایی هنرآموز جدول ارتباط با سایر سیستمها را کامل کنید.
| انواع سیستم خودرو | تأثیرات شیشه بالابر و آیینه جانبی الکتریکی روی سیستم مورد نظر | تأثیر سیستم مورد نظر روی شیشه بالابر و آیینه جانبی الکتریکی |
|---|---|---|
| سیستم قفل مرکزی | عملکرد نامناسب، هنگام فعال یا غیرفعال کردن قفل مرکزی | |
| سیستم دزدگیر | ||
| مجموعه نشاندهندهها |
روش بررسی عیوب الکتریکی مدار شیشه بالابر و آیینه الکتریکی (دسته سیم-کانکتور-فیوز- کلید-رله-موتور): مدارهای مختلفی در خودرو برای شیشه بالابر و آیینه جانبی الکتریکی وجود دارد قبل از هرگونه اقدامی الکتریکی لازم است مدار مربوطه مورد بررسی قرار گیرد. با توجه به اینکه بررسی و عیبیابی دسته سیم کانکتور، کلیدها و فیوزها مشابه یکدیگر میباشد، برای خلاصه شدن مطلب، طبق نمودار زیر به پودمان یک مراجعه کنید.
کار کلاسی (صفحه 157 کتاب درسی)
پس از مشاهده فیلم آموزشی و راهنمایی هنرآموز، زیرنویس تصاویر شکل 16 را کامل کنید.
1- ......................
2- .................
3- .................................
4- ..............................
روش بررسی مکانیزم شیشه بالابر و آیینه جانبی: وجود برخی عیوب مکانیکی میتواند باعث کارکرد نامناسب و یا از کار افتادن مدار شود. نمودار روبهرو این عیوب را معرفی میکند.
عیوب مکانیکی شیشه بالابر و آیینه برقی جانبی
- شیشه یا آیینه معیوب است.
- ریل حرکت شیشه خراب است یا گیر دارد.
- کابل حرکت شیشه یا آیینه پاره شده است.
- اهرمبندی گیر دارد یا نیاز به آچارکشی دارد.
کار کلاسی (صفحه 158 کتاب درسی)
پس از مشاهده فیلم و با راهنمایی هنرآموز، زیرنویس تصاویر شکل 17 را کامل کنید.
1- بررسی نقاط مورد نیاز برای آچارکشی و گریسکاری
2- ..........................
3- .........................
4- .........................
5- ...........................
روش رفع عیب بدون باز کردن اجزا:
کار کلاسی (صفحه 159 کتاب درسی)
پس از مشاهده فیلم آموزشی و با راهنمایی هنرآموز، زیرنویس تصاویر شکل 18 را کامل کنید.
1- ..........................
2- ..............................
3- ...................................
4- ..............................
5- بررسی قرقرههای کابل از نظر ساییدگی و خوردگی
6- تمیز کردن محل نصب لاستیکهای آب بندی
7- ..........................................
8- ............................................
بررسی عملکرد شیشه بالابر و آیینه الکتریکی و رفع عیوب بازکردن اجزا
فعالیت کارگاهی (صفحه 160 کتاب درسی)
تجهیزات و ابزار: خودرو- جعبه ابزار الکتریکی و مکانیکی- مولتیمتر- تست لامپ- مجموعه ابزار تعمیر کانکتور- اسپری سیلیکون- مایع تمیزکننده سطوح- کتاب راهنمای تغییرات
با استفاده از کتاب راهنمای تعمیرات خودرو، فعالیتهای زیر را انجام دهید:
1- مجموعه کلید شیشه بالابر و آیینه جانبی الکتریکی را باز کنید.
2- رودری را باز کنید.
3- اتصالات الکتریکی را جدا کرده و دسته سیم، کانکتور، کلیدها و موتورهای شیشه بالابر و آیینه جانبی الکتریکی را بررسی کنید و چک لیست را تکمیل کنید.
4- لاستیک آببندی شیشه را بررسی و تعویض کنید.
روش باز کردن، بررسی و بستن مکانیزم و اجزای شیشه بالابر برقی
با توجه به اینکه انواع مختلفی از مجموعه شیشه بالابر وجود دارد و نمیتوان روش بازکردن و بستن تمامی مدلها را نشان داد، در اینجا روش باز کردن و بستن یک نوع شیشه بالابر بهصورت کلی بیان خواهد شد.
کار کلاسی (صفحه 161 کتاب درسی)
پس از مشاهده فیلم آموزشی و راهنمایی هنرآموز، زیرنویس تصاویر شکل 19 را کامل کنید.
1- .............................
2- باز کردن و بررسی مجموعه کلید شیشه بالابر در صورت امکان
3- جدا کردن پایههای نگهدارنده مکانیزم شیشه بالابر
4- .............................................
5- بررسی موتور شیشه بالابر از نظر کوتاه شدن زغال و فنر، ساییدگی کلکتور، بوشها، کانکتور
6- بررسی قرقرههای روی مکانیزم (که در حالت قبل قابل مشاهده نبودند)
7- ...............................
8- ........................
9- بررسی نقاط مورد نیاز برای آچارکشی و گریسکاری و رعایت گشتاورهای مورد نیاز
باز کردن، بررسی و بستن مکانیزم و اجرای شیشه بالابر برقی
فعالیت کارگاهی (صفحه 162 کتاب درسی)
ابزار و تجهیزات: خودرو- جعبه ابزار مکانیکی و الکتریکی- مولتیمتر- تست لامپ- لوازم یدکی مجموعه شیشه بالابر برقی خودرو- کتاب راهنمای تعمیرات- ابزار مخصوص
1- مجموعه کلید را از روی خودرو باز کرده، در صورت امکان اجزای آن را نیز جدا کنید.
2- مجموعه کنترل الکترونیکی شیشه بالابر را از روی خودرو باز کنید و آن را آزمایش و در صورت لزوم تعویض کنید.
3- مجموعه اهرمبندی شیشه بالابر (از نوع قیچی- کابلی) را از روی خودرو باز کرده و اجزای آن را بررسی کنید.
4- کابل جدید روی مجموعه مکانیزم کابلی ببندید.
5- تکیه گاهها و قرقرههای مکانیزم را بررسی و در صورت لزوم تعویض کنید.
6- موتور شیشه بالابر را از روی مکانیزم باز کنید.
7- اجزای داخلی موتور شیشه بالابر را باز کرده و پس از بررسی و در صورت لزوم رفع عیب کنید و سپس، آن را در محل خود ببندید.
8- موتور را روی مکانیزم شیشه بالابر بسته و سپس آن را روی در خودرو ببندید.
9- سایر متعلقات در را در محل خود ببندید.
روش باز کردن، بررسی، تعویض و بستن اجزای مجموعه آیینه جانبی الکتریکی
با توجه به تنوع مجموعه آیینه برقی جانبی، نمیتوان شیوه بازکردن و بستن تمامی مدلها را شرح داد. بنابراین در اینجا شیوه بازکردن، بررسی و بستن یک مجموعه بهصورت کلی بیان خواهد شد.
کار کلاسی (صفحه 163 کتاب درسی)
پس از مشاهده فیلم آموزشی و با راهنمایی هنرآموز، زیرنویسهای شکل 20 را که برخی نکات مهم بازکردن، بررسی و بستن را نشان میدهد کامل کنید.
1- ...........................
2- باز کردن اتصالات (الکتریکی و مکانیکی) آیینه برقی جانبی
3- ......................................
4- ................................
5- ..............................
6- ................................
1- برخی از آیینههای جانبی دارای چراغهای هشداری و تزئینی نیز میباشند، هنگام بستن باید از عملکرد درست آنها نیز مطمئن شد.
2- در برخی از آیینههای جانبی، حسگر اندازهگیری دمای هوای بیرون قرار داده شده است. هنگام باز کردن قاب و مجموعه به آن توجه شود و پس از بستن، صحت عملکرد آن آزمایش شود.
3- عموماً مجموعۀ موتورهای تنظیمکننده جهت آیینه باهم تعویض میشوند و نیاز به بازکردن و بررسی وجود ندارد.
4- برای بازکردن و بستن تمام قطعات پلاستیکی خودرو از ابزار مخصوصی به نام تریم استفاده میشود. شکل 21 چند نوع از این ابزارها را نشان میدهد.
پژوهش کنید (صفحه 164 کتاب درسی)
در برخی خودروها چراغهای راهنمای جانبی را بهصورت LED روی آیینههای جانبی طراحی کردهاند. روش عملکرد، ساخت و بستن آن را پژوهش کنید.
باز کردن، بررسی و بستن آیینه جانبی و تجهیزات مرتبط
فعالیت کارگاهی (صفحه 164 کتاب درسی)
ابزار و تجهیزات: خودرو- جعبه ابزار مکانیکی و الکتریکی- ابزار مخصوص باز کردن تریم- مولتی متر- تست لامپ- لوازم یدکی- کتاب راهنمای تعمیرات
1- آیینه را از روی قاب آیینه جدا کنید.
2- مجموعه آیینه جانبی را از روی خودرو باز کنید.
3- اجزای داخلی آیینه جانبی را از روی خودرو باز کنید.
4- موتورهای آیینه جانبی (3 موتور) را از نظر عملکرد بررسی کنید.
5- قاب آیینه جانبی را در صورت لزوم تعویض کنید.
6- مجموعه آیینه جانبی را روی خودرو ببندید.
7- عملکرد اجزای مختلف بسته شده روی آیینه جانبی را بررسی کنید.
واحد یادگیری 5: شایستگی تعمیر فنهای الکتریکی سیستم خنککاری موتور
مقدمه
فن (پروانه یا بادزن fan) به دستگاهی گفته مشود که هوا را به جریان میاندازد. فنها از لحاظ کاربردی برای مکیدن هوا (Exhaust Fan)، دمیدن هوا (Supply Fan) یا گردش هوا (Circulation Fan) مورد استفاده قرار میگیرند که در خودرو، در قسمتهای مختلفی مثل فن رادیاتور مایع خنککننده موتور، کندانسور کولر، سیستم تهویه مطبوع و کوچکترین فن در حسگر دمای هوای داخل خودرو استفاده شده است. در این پودمان فقط در مورد فن الکتریکی سیستم خنککاری موتور بحث میشود. وظیفه اصلی این فنها، عبور دادن سریع هوا از داخل شبکههای خنککننده رادیاتور موتور میباشد که دمای مایع خنککننده موتور را سریعتر کاهش میدهد.
استاندارد عملکرد
هنرجویان پس از فراگیری این مهارت توانایی عیبیابی، تعمیرات و رفع عیب مجموعه فن الکتریکی و مدار فرمان فن را پیدا میکنند.
پیش آزمون (صفحه 167 کتاب درسی)
1- کار سیستم خنککاری موتور را به اختصار توضیح دهید؟
2- قطعات سیستم خنککاری موتورکه در شکل مشخص شدهاند را نام ببرید؟
3- انواع فن خنککاری از نظر محرک پروانه، در کدام گزینه بیان شده است؟
الف) پروانه مستقیم به موتور بسته شده باشد.
ب) پروانه توسط مجموعه کلاچ هیدرولیکی به موتور بسته شده باشد.
ج) پروانه توسط یک موتور الکتریکی مجزا به گردش در میآید.
د) تمام موارد
4- انواع فن خنککاری از نظر تعداد پروانه در کدام گزینه بیان شده است؟
الف) یک پروانه
ب) دو پروانه
ج) یک پروانه با دور متغیر
د) تمام موارد
وظیفه، ساختمان و انواع فن الکتریکی موتور
کار کلاسی (صفحه 168 کتاب درسی)
با توجه به فیلم آموزشی و راهنمایی هنرآموز، جدول زیر را کامل کنید.
| وظیفه فن الکتریکی را توضیح دهید. | |
| ساختمان مجموعه فن الکتریکی را توضیح دهید. | |
| اجزای مجموعه فن الکتریکی را بنویسید. |
ساختمان فنها
فنهای الکتریکی در خودروها از دیدگاههای مختلف قابل تقسیمبندی میباشند که در زیر به آنها اشاره میشود.
کار کلاسی (صفحه 168 کتاب درسی)
با توجه به شکل 23 آیا نوع دیگری از نظر محرک پروانه خنککاری موتور وجود دارد؟
| مستقیم به موتور متصل باشد. | توسط مجموعه کلاچ هیدرولیکی به موتور متصل باشد. | به یک موتور الکتریکی مجزا متصل باشد. |
|---|---|---|
|
|
|
|
| خودروهای دارای این نوع فن 1- 2- 3- |
خودروهای دارای این نوع فن 1- 2- 3- |
خودروهای دارای این نوع فن 1- 2- 3- |
پژوهش کنید (صفحه 169 کتاب درسی)
با توجه به انواع سیستم خنککاری موتور، در مورد داشتن یا نداشتن پروانه خنککاری موتورهای هوا خنک پژوهش کنید و شباهتها و تفاوتهای آن را با موتورهای آب خنک مقایسه کنید.
پژوهش کنید (صفحه 169 کتاب درسی)
با توجه به انواع سیستم خنککاری موتور در مورد داشتن یا نداشتن فن الکتریکی موتور خودروهای سنگین پژوهش کنید و شباهتها و تفاوتهای آن را با خودروهای سبک مقایسه کنید.
کار کلاسی (صفحه 169 کتاب درسی)
با توجه به جدول زیر، آیا از نظر شکل پروانه خنککاری موتور، نوع دیگری وجود دارد؟
| فن گریز از مرکز (فن سانتریفوژ) | فن محوری (فن آکسیال) |
|---|---|
| فن گریز از مرکز (فن سانتریفوژ) به وسیله نیروی گریز از مرکز، هوا را به جریان میاندازد. در این گونه فنها زاویه بین ورود و خروج هوا 90 درجه است. | در فن محوری (فن آکسیال)، جریان هوا موازی محور فن است. در این گونه فنها جریان ورود و خروج هوا هم جهت میباشند. |
|
|
| موارد کاربرد این نوع فن را در چند خودرو بنویسید. 1- 2- 3- |
موارد کاربرد این نوع فن را در چند خودرو بنویسید. 1- 2- 3- |
کار کلاسی (صفحه 170 کتاب درسی)
با توجه به جدول زیر آیا از نظر تعداد موتور فن خنککاری موتور، نوع دیگری وجود دارد؟
| تک موتور | دوموتور |
|---|---|
|
|
| موارد کاربرد این نوع فن را در چند خودرو بنویسید. 1- 2- 3- |
موارد کاربرد این نوع فن را در چند خودرو بنویسید. 1- 2- 3- |
کار کلاسی (صفحه 170 کتاب درسی)
با توجه به جدول زیر آیا از نظر جریان هوای فن الکتریکی نسبت به رادیاتور نوع دیگری وجود دارد؟
| مکنده | دمنده |
|---|---|
|
|
پژوهش کنید (صفحه 171 کتاب درسی)
1- در خودروهای موجود در کارگاه، جهت جریان هوای عبورکننده را بررسی کنید.
2- کدام یک از مدلهای بالا در خودروها بیشتر استفاده میشود؟
اجزای فن الکتریکی
1- پروانه
2- سینی فن (محافظ یا بادگیر)
3- موتور الکتریکی
پروانه: برای جابهجایی هوا از پروانه استفاده میشود. پروانههای فن در قدیم از جنس فولاد یا آلومینیوم ساخته میشد، ولی امروزه به علت سنگینی فلزات، از جنس پلاستیک ساخته میشود. شکل و تعداد پرههای فن در خودروهای مختلف متفاوت است.
فکر کنید (صفحه 172 کتاب درسی)
پرههای پروانه فن خنککاری، چه تعدادی میتواند باشد و چه تأثیری در خنک کاری موتور دارد؟
پژوهش کنید (صفحه 172 کتاب درسی)
1- در مورد تعداد پرههای پروانه فن خنککاری (زوج یا فرد) و تأثیر آن در سیستم خنککاری موتور پژوهش کنید.
2- آیا گام بین پرههای فن خنککاری میتواند متغیر باشد و یا زاویه پره با دور فن تغییر کند؟
3- در صورتی که لرزش در پروانه فن وجود داشته باشد چگونه پروانه را بالانس میکنند؟
سینی فن (محافظ یا بادگیر): برای هدایت کردن جریان هوا از داخل شبکههای خنککننده رادیاتور، و همچنین بستن موتور الکتریکی فن، از سینی فن استفاده میشود تا فن بتواند حداکثر راندمان را داشته باشد. جنس آن فلزی و یا پلاستیکی است. در اشکال 32 و 33 دو نوع سینی فن نشان داده شده است.
فکر کنید (صفحه 172 کتاب درسی)
آیا کانالهای روی سپر جلو و جلوپنجره در جهت دادن جریان هوا به سمت رادیاتور تأثیر دارند؟
موتور الکتریکی:
موتورهای الکتریکی دستگاههایی هستند که انرژی الکتریکی را به حرکت مکانیکی تبدیل میکنند. موتور الکتریکی فن خودروها از نوع DC میباشد و دور و توان آن برحسب مشخصات خودرو مشخص میشود. در بعضی موارد دور آن متغیر میباشد و همچنین بیشتر موتورهای الکتریکی فن خودروها، از نوع آهنربای دائمی هستند.
اصول عملکرد یک موتور الکتریکی در شکل 35 نمایش داده شده است.
شکل 34 نوعی موتور الکتریکی فن با دو دور متفاوت را نشان میدهد.
فکر کنید (صفحه 173 کتاب درسی)
آیا تعداد زغالهای آرمیچر موتورهای الکتریکی فن فقط باید دو عدد باشد؟ در صورتی که انواع دیگری وجود دارد، نام ببرید.
پژوهش کنید (صفحه 173 کتاب درسی)
1- برای کاهش صدا و لرزش NVH (Noise,Vibration,Harshness) موتور الکتریکی فن، از چه راهکارهایی استفاده میشود؟
2- در مورد ساختار بالشتک با آهنربای دائم و موقت (دارای سیم پیچ) پژوهش کنید.
اجزای مدار کنترل الکتریکی فن خنککننده موتور (راه انداز فن):
شکل 36 اجزای مدار کنترل فن الکتریکی را نشان میدهد. این اجزا عبارتاند از باتری، حسگر دمای مایع خنککننده و رله فن الکتریکی
باتری: باتری منبع تولید انرژی میباشد و در پودمان یک در مورد آن به طور کامل بحث شده است.
حسگر دمای مایع خنککننده: حسگر دمای مایع خنککننده موتور وظیفه دارد دمای مایع خنککاری را اندازهگیری کرده و مدار فرمان رله را برای کنترل موتور فن وصل کند. شکل 37 تا 39 انواع مختلف حسگر را نشان میدهد.
| نوع ترمیستور | نوع بی متال | |
|---|---|---|
| PTC | NTC | |
|
|
|
|
|
|
|
پژوهش کنید (صفحه 174 کتاب درسی)
در مورد ساختار و عملکرد هر یک از سه نوع حسگر بالا پژوهش کنید.
کار کلاسی (صفحه 174 کتاب درسی)
آیا از حسگرهای اندازهگیری دمای مایع خنککننده، غیراز مدار فرمان موتور فن برای کار دیگری هم استفاده میشود؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، نام ببرید.
فکر کنید (صفحه 175 کتاب درسی)
اگر از حسگرهای PTC و NTC با مقاومتهای استاندارد گفته شده در کتاب راهنمای تعمیرات، استفاده نشود و از حسگری مشابه با مقاومتی بیشتر یا کمتر استفاده شود، در عملکرد فن چه اتفاقی میافتد؟
پژوهش کنید (صفحه 175 کتاب درسی)
در صورتی که سیستم خنککاری موتور هوا گرفته باشد، چه تأثیری در عملکرد حسگر دما و در نتیجه عملکرد سیستم فن الکتریکی خواهد داشت؟
3- رله
همانطور که در پودمان اول گفته شد، رله یک کلید الکترومغناطیس میباشد که با یک جریان کم، یک جریان زیاد (جریان اصلی مدار فن) را از خود عبور میدهد.
کار کلاسی (صفحه 175 کتاب درسی)
در جدول زیر تعداد و نوع رلههای استفاده شده در مدار کنترل فن الکتریکی خودروها را مشخص کنید.
| نام خودرو | تعداد رله | نوع رله | ||
|---|---|---|---|---|
| ساختار | تعداد پایه | تعداد پلاتین | ||
| پژو 405 | سه عدد | |||
| پراید | NO | |||
| پژو 206 | ||||
| L90 | ||||
1- انواع روشهای کنترل رله فن الکتریکی:
- حسگر بیمتال به صورت مستقیم به موتور فن و یا به رله فن
- حسگر PTC به یونیت کنترل فن و از یونیت کنترل به رله فن
- حسگر NTC به ECU موتور و از ECU به رله فن
کنترل رله فن با یک حسگر بی متال
کار کلاسی (صفحه 176 کتاب درسی)
1- کنترل مدار دور کند موتور الکتریکی فن در شکل 40 را که به رنگ آبی میباشد، بررسی کنید.
2- کنترل مدار دور تند موتور الکتریکی فن در شکل 40 را که به رنگ قرمز میباشد، بررسی کنید.
3- سه مدل خودرو را که رله فن آنها با حسگر بی متال کنترل میشوند، نام ببرید.
4- چگونگی عملکرد حسگر بی متال دمای مایع خنککننده در شکل 40 را بررسی کنید.
کنترل رله فن با یونیت کنترل فن و یک حسگر PTC
کار کلاسی (صفحه 177 کتاب درسی)
1- کنترل مدار دور کند موتور الکتریکی فن در شکل 41 را که به رنگ آبی میباشد، بررسی کنید.
2- کنترل مدار دور تند موتور الکتریکی فن در شکل 41 را که به رنگ قرمز میباشد، بررسی کنید.
3- سه مدل خودرو را که رله فن را با استفاده از روش بالا کنترل میکنند، نام ببرید.
4- چگونگی عملکرد حسگر دمای مایع خنککننده و یونیت کنترل فن را در شکل 42، بررسی کنید.
کنترل رله فن با ECU و یک حسگر دمای مایع خنککننده NTC
کار کلاسی (صفحه 178 کتاب درسی)
1- کنترل مدار دور کند موتور الکتریکی فن در شکل 42 را که به رنگ آبی میباشد، بررسی کنید.
2- کنترل مدار دور تند موتور الکتریکی فن در شکل 42 را که به رنگ قرمز میباشد، بررسی کنید.
3- سه مدل خودرو که رله فن را با استفاده از روش بالا کنترل میکنند، نام ببرید.
-4- چگونگی عملکرد حسگر دمای مایع خنککننده وECU موتور را در شکل 42، بررسی کنید.
2- انواع روشهای کنترل دور موتور الکتریکی فن (مدار قدرت رله فن الکتریکی):
- سری کردن یک مقاومت در مدار موتور الکتریکی فن
- سری کردن دو موتور الکتریکی فن
- دو سیم پیچ با تعداد دور متفاوت در یک موتور الکتریکی (از این روش در مدار فن استفاده نشده است)
- تغییرات (PWM دیوتی سایکل) در جریان موتور الکتریکی فن
- تغییر زاویه زغال موتور فن الکتریکی (از این روش در مدار فن استفاده نشده است)
سری کردن یک مقاومت در مدار موتور الکتریکی فن
کار کلاسی (صفحه 180 کتاب درسی)
1- مدار دور کند موتور الکتریکی فن در شکل 43 را که به رنگ آبی میباشد، بررسی کنید.
2- مدار دور تند موتور الکتریکی فن در شکل 43 را که به رنگ قرمز میباشد، بررسی کنید.
3- در مدار شکل 43 مسیرهای با ولتاژ باتری و اتصال بدنه را مشخص کنید.
4- در شکل 43 چگونگی تبدیل دور تند و کند موتور الکتریکی را بررسی کنید.
سری کردن دو موتور الکتریکی فن
کار کلاسی (صفحه 181 کتاب درسی)
1- مدار دور کند موتور الکتریکی فن در شکل 44 را که به رنگ آبی میباشد، بررسی کنید.
2- مدار دور تند موتور الکتریکی فن در شکل 44 را که به رنگ قرمز میباشد، بررسی کنید.
3- در مدار شکل 44 مسیرهای با ولتاژ باتری و اتصال بدنه را مشخص کنید.
4- در شکل 44 چگونگی تبدیل دور تند و کند موتور الکتریکی را بررسی کنید.
تغییرات PWM (دیوتی سایکل) در جریان موتور الکتریکی فن
کار کلاسی (صفحه 181 کتاب درسی)
1- مدار تغییر دور موتور الکتریکی فن در شکل 45 را که به رنگ قرمز میباشد، بررسی کنید.
2- در مدار شکل 45 مسیرهای با ولتاژ باتری و اتصال بدنه را مشخص کنید.
3- در شکل 45 چگونگی تغییر دور موتور الکتریکی را بررسی کنید.
ارتباط فن الکتریکی با سایر سیستمهای خودرو
سیستمهایی که در نمودار زیر مشخص شدهاند در تعامل نزدیک با فن الکتریکی هستند و روی یکدیگر آثار متقابل دارند.
کار کلاسی (صفحه 182 کتاب درسی)
با راهنمایی هنرآموز، جدول زیر را در مورد تأثیرات متقابل فن الکتریکی روی سیستمهای مرتبط کامل کنید.
| انواع سیستم خودرو | تأثیرات فن الکتریکی روی سیستم مورد نظر | تأثیر سیستم مورد نظر روی فن الکتریکی |
|---|---|---|
| سیستم الکتریکی | ...................................................................... | ...................................................................... |
| سیستم خنککاری موتور | ...................................................................... | در صورت وجود هوا در سیستم خنککاری، فن با دور تند شروع به کار میکند. |
| سیستم تهویه مطبوع و بخاری | در صورتی که فن عمل نکند باعث ضعف خنککاری کندانسور کولر میشود و نتیجه آن باد گرم کولر میباشد. | ...................................................................... |
روش بررسی و عیبیابی فن الکتریکی سیستم خنککننده در حالتهای موتور خاموش/ موتور روشن
روش بررسی فن الکتریکی در حالت موتور خاموش
1- جدا کردن کانکتور حسگر دمای مایع خنککننده موتور و بررسی عملکرد فن الکتریکی و یا آزمایش عملکرد فن با دستگاه دیاگ
2- بررسی رلهها و فیوزهای مربوط به فن الکتریکی.
3- بررسی لقی پروانه فن الکتریکی.
4- بررسی جهت جریان هوای عبوری فن الکتریکی (ارتباط الکتریکی جریان مثبت و منفی موتور الکتریکی فن)
5- بررسی شکستگی یکی از پرهها و نابالانسی فن که باعث ارتعاش در داخل کابین میشود.
6- باز شدن مهره سر فن و خارج شدن درگیری فن از موتور الکتریکی.
7- بررسی حسگر دمای مایع خنککننده و مدار رله فرمان فن با دماسنج و دستگاه دیاگ.
8- بررسی اتصالات پیچ و مهرهای مجموعه فن الکتریکی.
روش بررسی فن الکتریکی در حالت موتور روشن
زمانی که فن الکتریکی دچار مشکل شود، به علت کاهش خنککاری رادیاتور، دمای مایع خنککاری بالا میرود. در نمودار زیر نشانههای قابل مشاهده یک فن الکتریکی معیوب در زمان روشن بودن خودرو، نشان داده شده است.
روش رفع عیوب بدون باز کردن فن الکتریکی
1- گشتاورسنجی اتصالات قطعات سیستم فن الکتریکی
2- بررسی مدار الکتریکی فن (با توجه به اینکه در پودمان یک بیان شده است طبق نمودار زیر بررسی کنید.) و در صورت لزوم بدون باز کردن اجزا رفع عیب کنید.
روش آزمایش قطعات: قطعات مدار الکتریکی فن را با توجه به کتاب راهنمای تعمیرات خودرو بررسی کنید.
1- بررسی موتور الکتریکی فن خنککننده
2- بررسی انواع حسگر دمای مایع خنککاری
3- بررسی یونیت کنترل فن و یا ECU
4- بررسی مدار الکتریکی بین قطعات مدار الکتریکی
بررسی موتور الکتریکی فن
موتور الکتریکی فن خنک کننده موتور را به روشهای زیر آزمایش میکنند.
1- اندازهگیری ولتاژ موتور الکتریکی فن از روی کانکتور
2- اندازهگیری مقاومت سیمپیچ موتور الکتریکی فن
3- اندازهگیری شدت جریان عبوری از موتور الکتریکی فن (شکل 46)
4- بررسی عملکرد موتور الکتریکی فن با اتصال مستقیم به باتری
بررسی انواع حسگر دمای مایع خنککاری
حسگر دمای مایع خنک کاری را با روشهای زیر آزمایش میکنند:
1- آزمایش حسگر در مدار
مقدار دما توسط دماسنج اندازه گیری شود و توسط دستگاه دیاگ دمای ارسالی به ECU بررسی شود.
2- آزمایش حسگر خارج از مدار
در هر دو روش، دمای مایع خنککننده با دماسنج و مقاومت حسگر با مولتیمتر اندازهگیری میشود (شکل 47). تغییرات مقاومت حسگر با دمای مایع خنککننده، در حسگرهای بی متال، PTC و NTC متفاوت است. بنابراین در هر مورد به کتاب راهنمای تعمیرات خودرو مراجعه شود.
روش بررسی یونیت کنترل فن و یا ECU موتور
یونیت کنترل فن یا ECU موتور را با مراجعه به کتاب راهنمای تعمیرات خودروی موردنظر بررسی کنید. (شکل 48)
کار کلاسی (صفحه 185 کتاب درسی)
با توجه به شکل 49 مقادیر ولتاژ و مقاومت نمایش داده شده با مولتیمتر را بنویسید.
پژوهش کنید (صفحه 186 کتاب درسی)
در صورتی که سیم مثبت و منفی موتورالکتریکی فن (موتور آهنربای دائم) جابهجا بسته شود چه تأثیری در عملکرد موتورالکتریکی فن و سیستم خنککاری خودرو دارد؟
بررسی مجموعه فن الکتریکی مدار خنککننده موتور و رفع عیب بدون باز کردن آن
فعالیت کارگاهی (صفحه 186 کتاب درسی)
ابزار و تجهیزات: جک بالابر- خرک- خودرو- کتاب راهنمای تعمیرات خودرو- جعبه ابزار مکانیکی- ابزار مخصوص- دستگاه عیبیاب- جعبه ابزار الکتریکی- مولتیمتر- چراغ تست
1- باتری خودرو را طبق کتاب راهنمای تعمیرات مربوط به آن خودرو بررسی کنید.
2- رلهها و فیوزهای مدار الکتریکی فن را طبق کتاب راهنمای تعمیرات مربوط به آن خودرو بررسی کنید.
3- ارتباط اتصال بدنههای مدار الکتریکی فن را طبق کتاب راهنمای تعمیرات مربوط به آن خودرو بررسی کنید.
4- ارتباط کانکتورهای رابط و قطعات مدار الکتریکی فن را طبق کتاب راهنمای تعمیرات مربوط به آن خودرو بررسی کنید.
5- قطعات مدار الکتریکی فن را طبق کتاب راهنمای تعمیرات مربوط به آن خودرو بررسی کنید.
6- سیمکشی مدار الکتریکی فن را طبق کتاب راهنمای تعمیرات مربوط به آن خودرو بررسی کنید.
7- مدار فن الکتریکی سیستم خنککننده موتور را با دستگاه عیبیاب بررسی کنید.
8- اتصالات پیچ و مهرهای مجموعه فن الکتریکی را گشتاورسنجی کنید.
9- فیوز یا رله مجموعه فن الکتریکی را تعویض کنید.
10- چک لیست اطلاعات تعمیر فن الکتریکی را کامل کنید.
روش تعویض فن الکتریکی
روش باز کردن و بستن مجموعه فن الکتریکی از روی خودرو
روش باز کردن (شکل 50)
- برای بازکردن و بستن فن الکتریکی از کتاب راهنمای تعمیرات خودرو موردنظر استفاده کنید.
- روش عمومی باز کردن و بستن فن الکتریکی شامل موارد زیر میباشد.
1- کابل منفی باتری را قطع کنید.
2- کانکتور موتور الکتریکی فن را از دسته سیم جدا کنید.
3- مجموعه رادیاتور و فن را از روی خودرو جدا کنید.
4- پیچهای سینی را باز کنید.
روش بستن
روش بستن عکس روش باز کردن است.
شکل بالا نمونهای از روش باز کردن و بستن مجموعه فن الکتریکی خودرو را نشان میدهد.
روش باز کردن و بستن موتور فن الکتریکی
روش باز کردن (شکل 53)
1- مهره پروانه فن را باز کنید.
نکته: ممکن است مهره پروانه فن چپ گرد باز شود.
نکته: ممکن است به جای مهره از گیره استفاده شده باشد.
2- گیرههای سیم موتور الکتریکی را جدا کنید.
3- پیچهای موتور الکتریکی فن را باز کنید.
روش بستن
روش بستن عکس روش باز کردن میباشد.
شکل 53 نمونهای از روش باز کردن و بستن موتور فن خودرو را نشان میدهد.
فعالیت کارگاهی (صفحه 188 کتاب درسی)
باز کردن، بررسی و بستن مجموعه فن الکتریکی خودرو
ابزار و تجهیزات: جک بالابر- خرک- خودرو- کتاب راهنمای تعمیرات خودرو- جعبه ابزار مکانیکی- ابزار مخصوص- دستگاه عیبیاب- جعبه ابزار الکتریکی- مولتیمتر- چراغ تست- لوازم یدکی
1- مجموعه فن الکتریکی را از روی خودرو مطابق با کتاب راهنمای تعمیرات باز کنید.
2- موتور فن الکتریکی را از روی مجموعه مطابق با کتاب راهنمای تعمیرات باز کنید.
3- موتور فن الکتریکی و قطعات را مطابق با کتاب راهنمای تعمیرات بررسی کنید.
4- موتور فن الکتریکی را روی مجموعه مطابق با کتاب راهنمای تعمیرات ببندید.
5- مجموعه فن الکتریکی را روی خودرو مطابق با کتاب راهنمای تعمیرات ببندید.
6- مجموعه فن الکتریکی را مطابق با دستورالعمل تعمیرات بررسی نهایی کنید.