درسنامه آموزشی تعمیرات سیستم تعلیق، فرمان و ترمز خودرو کلاس یازدهم مکانیک خودرو

واحد یادگیری 1 (سرویس چرخ خودرو)

مقدمه

چرخ‌ها یکی از مهم‌ترین قسمت‌های خودرو هستند که تأثیر بسیار زیادی در عملکرد سیستم فرمان، تعلیق و ترمز دارند. عدم توجه به انتخاب مناسب تایر، تنظیم فشار باد تایر و تعمیرات آن، همواره باعث کاهش ایمنی و آسایش سرنشینان خودرو خواهد شد.

استاندارد عملکرد

هنرجو پس از پایان این واحد یادگیری خواهد توانست تایر مناسب برای خودرو پیشنهاد داده و تعمیرات مورد نیاز آن را انجام دهد.

ساختمان، انواع و اجزای تایر

به تصاویر شکل 1 نگاه کنید. چه تفاوت‌هایی را مشاهده می‌کنید؟

غیر از موارد ذکر شده در جدول، آیا موارد دیگری نیز تحت تأثیر چرخ‌ها هستند؟

به روش‌های مختلف می‌توان تایرها را دسته‌بندی کرد. معروف‌ترین روش دسته‌بندی در شکل 2 آمده است.

شکل 3 ساختار تایر تیوب‌دار و بدون تیوب را با یکدیگر مقایسه می‌کند.

شکل 4 اجزای تایر را نشان می‌دهد.

با توجه به شکل 4 و فیلم آموزشی، جدول زیر را کامل کنید.

قسمت	وظیفه
لایه عرضی
لایه طولی
بدنه (دیواره) تایر	هدایت آب موجود بر سطح جاده- هدایت بهتر هوا و خنک‌کاری بهتر- افزایش ضریب اصطکاک
فیلر
رویه (آج) تایر	ایجاد استحکام در محل تماس رینگ و طوقه تایر رادیال
آستر داخلی تایر	تیوب‌دار: بدون تیوب: نگهداری هوای داخل تایر

شناسایی مشخصات تایر از روی کد

آیا تا به حال به نوشته‌های روی تایر توجه کرده‌اید؟ (شکل 5)

برخی از کدهای مهم تایر در شکل 6 آمده است.

آج روی تایر می‌تواند طرح‌های مختلفی داشته باشد شکل 6 انواع اصلی این نوع طرح‌ها را نشان می‌دهد.

با کمک هنرآموز جدول زیر را کامل کنید.

ردیف	نام آج	انگلیسی	کاربرد-مزایا-معایب
1	جهت‌دار
2	متقارن	Symmectrical	طول عمر بالا- جایگزینی و جابه‌جایی تایرها (جلو- عقب- چپ، راست)
3	نامتقارن	Asymmertical	اصطکاک مناسب‌تر

نسبت ارتفاع به عرض تایر = $\frac{H}{B}$
$V = D \times \pi  \times {n_{pL}}$ سرعت چرخ $D=d+2H \Rightarrow$ قطر چرخ 

رینگ

به نظر شما چه محاسنی در بزرگ کردن رینگ و کوتاه کردن ارتفاع فاق تایر وجود دارد؟

انواع رینگ

رینگ‌ها را می‌توان به چندین روش دسته‌بندی کرد. نمودار زیر دو روش مهم دسته‌بندی رینگ‌ها را نشان می‌دهد.

رینگ از نظر ساختمان: بدنه تایر روی رینگ نصب می‌شود و معمولا مطابق شکل 9 به 3 دستة کلی تقسیم‌بندی می‌شوند.

دسته‌بندی رینگ از نظر جنس: عموماً رینگ‌های مورد استفاده در چرخ‌ها از آلیاژ آلومینیومی و یا آلیاژ فولادی تولید می‌شوند. (شکل 10)

ساختمان رینگ

والو تایر

با توجه به اینکه تایرهای خودروهای امروزی همه با فشار هوای فشرده پر می‌شوند، بنابراین به مجرایی برای تزریق هوای فشرده به داخل آن‌ها نیاز است که به آن والو می‌گویند. شکل 12 والو ساده را نشان می‌دهد.

سنسور اندازه‌گیری فشار باد تایر

فشار باد تایر عموماً به دو روش غیر مستقیم و مستقیم، تعیین می‌شود؛ که در روش مستقیم از سنسور اندازه‌گیر فشار باد تایر استفاده می‌شود. شکل 13 یک نوع از این سنسور و مدار داخلی آن را نشان می‌دهد.

روش بررسی چرخ در حرکت

بررسی چرخ روی خودرو بیشتر براساس مشاهده نتایج اتفاق می‌افتد. نمودار شکل روبه‌رو، آثار مهم خرابی چرخ را نشان می‌دهد.

آثار خرابی تایر و رینگ
- کشیدن فرمان به یک سمت
- سفت شدن فرمان
- زدن فرمان
- کشیدن خودرو در حال ترمزگیری
- صدای نامتعارف از چرخ در حرکت
- لرزش اتاق خودرو

تذکر: ممکن است برخی موارد فوق به عملکرد توپی مربوط باشد که در پودمان بعدی به آن پرداخته می‌شود.

روش بررسی چرخ در حالت ایستایی (ثابت)

به شکل 15 توجه کنید. به نظر شما این ابزار چه کاری انجام می‌دهد.

برای بررسی و کنترل تایر لازم است ابتدا به راهنمای تعمیرات خودروی مورد نظر مراجعه کرد. دلیل این کار توجه به نکات خاص خودروی مورد نظر می‌باشد. شکل زیر، مراحل کنترل تایر را به‌صورت عمومی نشان می‌دهد. با کمک هنرآموز، زیرنویس شکل 16 که رویه کار بررسی را نشان می‌دهد کامل کنید.

استفاده از ابزار گیج فشار مناسب	بررسی ظاهری تایر از نظر ساییدگی (شکل تکمیلی)
.......................	...............................

تعمیرکاران مجرب چگونه این کار را انجام می‌دهند؟ به شکل 17 به عنوان راهنمایی عمومی توجه کنید.

یکی از نکات مهم جهت بررسی، تغییر فرم تایر و تاب و لنگی رینگ است. تصاویر شکل 18 نحوهٔ بررسی این تغییر فرم و تاب و لنگی را نشان می‌دهند.

شماره شکل	محل بررسی	دلیل	اثر
الف		ساییدگی- جنس نامناسب لاستیک- خرابی سیم‌های داخلی ........	هدایت نامناسب- صدای در حال حرکت- ترمز نامناسب- ........
ب
پ

علل خرابی رینگ و تایر

به شکل 19 توجه کنید. برخی از ساییدگی‌های غیرطبیعی تایرها را نشان داده شده است.

ارتباط با سایر سیستم‌های خودرو

نمودار زیر ارتباط چرخ با سایر سیستم‌های خودرو را نشان می‌دهد.

جدول زیر تأثیر عملکرد نامناسب مجموعة چرخ روی سایر سیستم‌ها را نشان می‌دهد.

به نظر شما عملکرد نامناسب مجموعه چرخ چه تأثیری روی سیستم سوخت‌رسانی دارد؟ آن را در جدول یادداشت کنید.

واحد مربوط / سایر سیستم‌ها	سیستم ترمز	سیستم تعلیق	سیستم فرمان	سیستم سوخت رسانی
مجموعهٔ چرخ	کشیدگی فرمان هنگام ترمز	انتقال و تشدید ارتعاشات به اتاق		افزایش مصرف سوخت

رفع عیوب بدون باز کردن چرخ

نمودار زیر عیوبی را نشان می‌دهد که بدون باز کردن چرخ می‌توان آن‌ها را برطرف کرد.

عیوب قابل رفع بدون باز کردن چرخ
- شل بودن پیچ یا مهرهٔ چرخ
- تنظیم فشار باد چرخ
- پنچرگیری تایر بدون تیوپ
- خارج کردن جسم خارجی
- بالانس درجا

آچارکشی چرخ

برخی از مشکلات کشیدن فرمان یا زدن آن، مربوط به مناسب نبودن گشتاور پیچ یا مهره چرخ می‌باشد. با مراجعه به کتاب راهنمای مشتری یا راهنمای تعمیرات، میزان گشتاور پیچ و یا مهره چرخ مناسب را انتخاب و با ابزار مناسب محکم شود. شکل 20 روش‌های متداول محکم کردن پیچ یا مهره چرخ و بررسی ارتفاع آن را نشان می‌دهد.

تنظیم فشار باد تایر

برای تنظیم فشار باد تایر، از پمپ هوا و گیج مخصوص استفاده می‌شود.

یادآوری: شیوه بررسی و تنظیم باد تایر در کتاب کار و فناوری سال نهم آمده است. شکل 21 روش تنظیم فشار باد تایر را نشان می‌دهد.

تزریق نیتروژن

موضوع	اثر
میزان رطوبت در نیتروژن کمتر از هوا است.	وقتی تایر گرم می‌شود و رطوبت بخار می‌شود فشار تایر بیشتر افزایش می‌یابد، اما بدون بخار، فشار کمتر افزایش می‌یابد.
مولکول نیتروژن از مولکول اکسیژن بزرگ‌تر است.	کاهش فشار کندتر خواهد بود.
	عامل اکسیداسیون از بین رفته است.
تغییرات فشار نیتروژن نسبت به هوا در گرما کمتر است.

خارج کردن جسم خارجی روی تایر

یکی از مواردی که باعث عملکرد نامطلوب چرخ‌ها می‌شود وجود جسم خارجی روی تایر می‌باشد. مهم‌ترین تأثیر این اجسام نابالانسی چرخ خواهد بود. تصاویر شکل 22 نحوه خارج کردن و بررسی جسم خارجی روی تایر را نشان می‌دهد.

بالانس و نابالانسی در چرخ

مهم‌ترین عامل نابالانسی، وجود جرم اضافی (یکنواخت نبودن جرم محیط تایر و یا وجود جسم خارجی) روی تایر است. به تصاویر شکل 23 توجه کنید. چه تفاوتی در دو تصویر مشاهده می‌کنید؟

بالانس درجا

عبارت بالانس درجا به مفهوم بالانس کردن چرخ با مجموعه خودرو بدون باز کردن از روی خودرو می‌باشد.

با توجه به اینکه دستگاه‌های مختلفی به عنوان بالانس درجا وجود دارد، لازم است ابتدا راهنمای استفاده از دستگاه بالانس مورد نظر مطالعه شود.

شکل 24 یک نمونه از دستگاه بالانس درجا و ابزار مورد نیاز برای این فعالیت را نشان می‌دهد.

برای بالانس کردن، از ابزار مخصوص شامل وزنه‌ها در اندازه‌های مختلف و ابزار جا زدن و خارج کردن وزنه‌ها استفاده می‌شود. شکل 25 این نوع ابزار را نشان می‌دهد.

پنچرگیری تایر بدون تیوب (تیوبلس)

با توجه به شرایط خاص تایر تیوبلس، امکان پنچرگیری آن روی خودرو وجود دارد. برای انجام این کار به ابزار مخصوص نیاز است که شکل 26 آن‌ها را نشان می‌دهد.

بررسی، عیب‌یابی و رفع عیب بدون بازکردن اجزاء

روش استفاده از آچار چرخ (دستی و پنوماتیکی)

ابزاری که برای بازکردن و یا بستن چرخ استفاده می‌شود با نام آچار چرخ شناخته می‌شود. شکل 28 این نوع ابزار را نشان می‌دهد.

می‌توان از آچارهای پنوماتیکی (بادی) یا الکتریکی برای باز کردن پیچ یا مهره چرخ استفاده کرد. توجه کنید در صورت استفاده از آچار پنوماتیکی، تعیین جهت (راست گرد یا چپ گرد) و تنظیم میزان گشتاور هرز شدن، اهمیت فراوانی دارد. شکل 29 آچار الکتریکی را نشان می‌دهد.

شرکت‌های خودروساز توصیه می‌کنند که طی یک دوره 8 الی 10 هزار کیلومتر، محل تایرها روی خودرو جابه‌جا شوند. شکل 30 روش‌های عمومی جابه‌جایی چرخ‌ها را نشان می‌دهد.

در گزینه ج شکل 30 عبارت تایر جهت دار ذکر شده است، جهت آج تایر چه تأثیری در جابه‌جایی دارد؟ اگر رعایت نشود چه اتفاقی خواهد افتاد؟

بررسی و تعمیر تایر پس از باز کردن

پس از باز کردن چرخ و بر اساس چک لیست تعمیرات، در صورتی که نیاز به بررسی وجود دارد باید موارد لازم بررسی شود.

دستگاه بالانس چرخ (استاتیکی و دینامیکی)

در صورت عدم دسترسی به دستگاه بالانس درجا، می‌توان پس از باز کردن چرخ از روی خودرو، آن را از نظر وزنی بررسی و بالانس کرد. دو نوع دستگاه برای این کار وجود دارد. شکل 31 این دو نوع دستگاه را نشان می‌دهد.

باز کردن تایر از روی چرخ

برای انجام برخی تعمیرات روی چرخ (تعویض رینگ- پنچرگیری و...)، لازم است تایر از روی رینگ باز شود. شکل 33 چند نمونه از تجهیزات مورد نیاز را نشان می‌دهد.

برای استفاده از هر دستگاه و ابزار ابتدا لازم است راهنمای استفاده از آن به دقت خوانده شود و نکات ضروری هنگام اجرای کار، رعایت شود.

بررسی رینگ

پس از باز کردن تایر از روی رینگ، می‌توان رینگ را بررسی کرد. شکل 35 بررسی‌های ظاهری رینگ را نشان می‌د‌هد.

لازم است رینگ از نظر شکستگی، ترک خوردگی و تغییرشکل ظاهری، مورد بررسی قرار گیرد. در صورت وجود هر کدام از این موارد، رینگ باید تعویض شود.

شکل 36 روش بررسی رینگ از نظر تغییرشکل‌های کوچک را نشان می‌دهد.

حسگر اندازه‌گیر فشار باد تایر

در صورتی که پس از اندازه‌گیری فشار باد تایر، اختلاف قابل توجهی بین عدد نشان داده شده توسط گیج‌فشار و سنسور اندازه‌گیری فشار باد تایر وجود داشته باشد، لازم است این سنسور تعویض شود. برای سرویس این حسگر معمولا از یک کیت تعمیر استفاده می‌شود. شکل 37 کیت تعمیر و اجزای اصلی موجود در کیت را نشان می‌دهد.

به شکل 38 توجه کنید. به نظر شما کدام نکته در این شکل نشان داده شده است؟

انتخاب تایر مناسب

قبل از انتخاب و خرید تایر، باید به راهنمای مشتری یا راهنمای تعمیرات خودرو مراجعه کرد و مشخصات تایر توصیه شده را به دست آورد. عموماً شرکت‌های سازنده توصیه می‌کنند تمامی تایرها به‌صورت هم زمان تعویض شوند؛ اما اگر این مورد انجام نشود باید مشخصات تایر جدید با نوع قدیمی تطبیق داشته باشد. نمودار زیر برخی از موارد ضروری را که جهت بررسی در انتخاب تایر باید مورد توجه قرار گیرد نشان می‌دهد.

برخی از موارد ضروری جهت بررسی تایر
- بررسی چرخ از نظر تیوپ‌دار و بدون تیوپ بودن
- بررسی چرخ از نظر رادیال بودن
- بررسی چرخ از نظر تعداد پیچ یا مهره
- بررسی چرخ از نظر جهت آج
- بررسی چرخ از نظر محدودهٔ بار مجاز
- بررسی چرخ از نظر پهنای رینگ

روش پنچرگیری

روش پنچرگیری تایرهای بدون تیوب، در بخش‌های قبلی ارائه شده است. در اینجا روش پنچرگیری تایرهای تیوب‌دار را بررسی می‌کنیم.

کاربری دستگاه‌های لاستیک درآر، بالانس و کنترل‌های لازم رینگ و تایر

واحد یادگیری 2 (تعمیر توپی چرخ)

مقدمه

چرخ از طریق توپی به خودرو متصل می‌شود و گشتاور از طریق توپی به چرخ منتقل می‌گردد. عملکرد نامناسب توپی باعث کاهش کیفیت سیستم ترمز و فرمان و در نتیجه کاهش ایمنی در رانندگی می‌گردد.

استاندارد عملکرد

هنرجویان پس از آموزش این کار توانایی عیب‌یابی و تعمیرات مجموعه توپی چرخ را پیدا می‌کنند.

وظیفه، ساختمان و انواع توپی چرخ

توپی چرخ مکانیزمی است که چرخ بر روی آن سوار می‌شود و امکان چرخش آزادانه را به چرخ می‌دهد. توپی چرخ شامل یک یا دو فلانچ است که محل اتصال چرخ به توپی و توپی به شاسی را فراهم می‌کند و در بعضی خودروها توپی بر روی سگدست و یا تعلیق عقب نصب می‌شود. (شکل 1) درون توپی چرخ از یک یا دو بلبرینگ استفاده شده است که به فلانچ چرخ اجازه حرکت آزادانه را می‌دهد. در بسیاری از خودروهای امروزی، سنسور سرعت و چرخ دندانه ABS هم به مجموعه توپی چرخ متصل می‌شوند. بدون توپی چرخ، چرخ‌های خودرو به خوبی حرکت نمی‌کند و عملکرد فرمان نیز ضعیف می‌شود. شکل 1 اجزای مجموعه توپی را نشان می‌دهد.

شکل 2 نوعی توپی که در برخی خودروهای جدید استفاده می‌شود را نشان می‌دهد.

وظیفه، ساختمان و انواع بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ

وظیفه بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ

بلبرینگ چرخ علاوه بر تحمل وزن کل خودرو به چرخ‌ها اجازه چرخش آزادانه را می‌دهد. نیروهایی که به چرخ وارد می‌شوند در ادامه آمده‌اند. شکل 3 این نیروها را نشان می‌دهد.

${F_N}$: عکس‌العمل نیروی وزن روی چرخ (نیروی عمودی وارد بر چرخ) 
${F_A}$: نیرویی زمان شتاب‌گیری چرخ محرک (بین چرخ و سطح جاده)
${F_B}$: نیروی اصطکاک بین چرخ و سطح جاده 
${F_S}$: نیروی جانبی بین چرخ و جاده

نیروهای وارده بر مجموعه چرخ منجر به وارد آمدن بارهایی به بلبرینگ یا رولبرینگ می‌شود، که بایستی توسط بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ تحمل شوند. (شکل 4)

انواع بلبرینگ یا رولبرینگ‌های به کار رفته در چرخ‌های خودرو

کاسه نمد

وظیفه، ساختمان و انواع کاسه نمد

همان‌طور که می‌دانید از کاسه نمدها به منظور جلوگیری از نشتی مواد روانکار نظیر گریس، روغن و واسکازین، و همچنین جلوگیری از ورود غبار و آب به یاتاقان و ترکیب آن با روانکار استفاده می‌شود. کاسه نمدها در مدل‌های تک لبه، دو لبه و لبه شیاردار وجود دارند.

کاسه نمدهای چرخ از نوع آب‌بند متحرک (محورهایی که در حال حرکت‌اند) هستند که وظیفه آب‌بندی میان توپی چرخ، و نشیمنگاه بلبرینگ یا رولبرینگ (اسپیندل) را بر عهده دارند. اکثر این نوع کاسه نمدها دارای یک لبه یا دو لبه آب‌بند از جنس لاستیک مصنوعی هستند. کاسه‌ نمدها به دو دسته بی‌فنر و فنردار تقسیم می‌شوند که معمولا در چرخ از نوع فنردار استفاده می‌شود.

گریس چیست؟

خودروسازان بر اساس سفتی و موارد استفاده گریس‌ها، آن‌ها را با توجه به کاربردشان دسته‌بندی می‌کنند. فرد تعمیرکار بایستی از انواع این طبقه‌بندی گریس‌ها اطلاع کافی داشته باشد. گریس نوعی روانکار است که از ترکیب روغن و نوعی ماده قوام‌دهنده (سخت‌کننده) به وجود می‌آید. گریس‌ها معمولا بر اساس مادۀ قوام‌دهنده (صابون) مورد استفاده در ساختار آن‌ها نام‌گذاری می‌شوند، که این مواد سخت‌کننده شامل آلومینیم، باریم، کلسیم، لیتیم یا سدیم، پلی اوره و خاک بنتون و … می‌باشد.

افزودنی‌های گریس

افزودنی‌هایی متداول در ترکیبات گریس در نمودار زیر نشان داده شده است.

علائم موجود بر روی ظروف محتوی گریس و معنای آن‌ها

	این نوع گریس موارد استفاده وسیعی دارد. بنابراین از این نوع گریس می‌توان هم در مصارف صنعتی و نیز در خودرو استفاده کرد. (همه کاره)
	این نوع گریس موارد استفاده خاص دارد.		این نوع گریس در شرایط کاری با دمای بالا کاربرد دارد.
	این نوع گریس در شرایط کاری با دمای پایین کاربرد دارد.		این نوع گریس در شرایط کاری با بار زیاد کاربرد دارد.

دسته‌بندی گریس‌های متداول مصرفی در خودرو (بر اساس استاندارد NLGI)

مؤسسه NLGI گریس‌ها را بر اساس کاربرد آن‌ها در خودرو به پنچ گروه تقسیم‌بندی کرده است. البته این دسته‌بندی فقط کاربرد گریس‌ها را در روانکاری اجزای شاسی و بلبرینگ و رولبرینگ چرخ‌های خودرو پوشش می‌دهد. برمبنای این طبقه‌بندی کلا دو دسته اصلی گریس وجود دارد که عبارت‌اند از:

- گریس‌های شاسی که با حرف L نمایش داده می‌شوند.
- گریس‌های بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ که با حرف G نمایش داده می‌شوند.

گروه	کاربرد	نوع سرویس	وضعیت عملکرد
LA		گریس کاری در فواصل 3200 کیلومتر و شرایط کاری متوسط
	شاسی		مقاوم در برابر اکسیداسیون، خوردگی و سایش حتی تحت بارهای سنگین و در معرض آب از دمای 40 تا 120 درجه سانتی‌گراد
GA		فواصل گریس کاری مجدد کوتاه است و شرایط کاری گریس سخت نیست.
GB		شرایط کاری گریس متوسط مانند خودروهای سواری و کامیونت‌های شهری
	بلبرینگ چرخ		مقاوم در برابر اکسیداسیون و تبخیر، خوردگی و سایش و دمای کارکرد مداوم 40 تا 120 درجه سانتی گراد و موقتاً تا 200 درجه

گریس‌ها همچنین بر اساس کیفیت و نوع صابون مصرفی در ساختار آن‌ها طبقه‌بندی می‌شوند.

- گریس با صابون کلسیم: مورد استفاده در جلوبندی و تعلیق
- گریس با صابون لیتیم: مورد استفاده در جلوبندی و تعلیق سیبک‌ها- محورها و چهارشاخه گاردان
- گریس با صابون سدیم: مورد استفاده در بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ

پیچ و مهره چرخ

به نظر شما اهمیت کیفیت، جنس و ساختار پیچ‌های مورد استفاده در چرخ چیست؟

شکل 13 محل قرار گرفتن و انواع پیچ و مهره چرخ را نشان می‌دهد.

برای اتصال چرخ خودرو به توپی در کلیه خودروها از دو روش اتصال از طریق پیچ یا مهره استفاده می‌شود.

ساختمان پیچ و مهره چرخ

پیچ و مهره متناسب با ابعاد رینگ، سایز تایر خودرو و ویژگی‌های فنی آن طراحی و تولید می‌شود. محل نشیمنگاه پیچ و مهره بر روی رینگ به سه صورت طراحی می‌شود. شکل 14 نمونه‌ای از این محل‌های نشیمن را نشان می‌دهد.

پیچ و مهره چرخ ضدسرقت

به منظور جلوگیری از سرقت چرخ خودرو، طراحان تمهیداتی را در نظر گرفته‌اند که یکی از ساده‌ترین و کم هزینه‌ترین آن‌ها پیچ و مهره ضدسرقت است. شکل 16 نمونه‌هایی از این نوع پیچ‌ها و آچارهای مخصوص را نشان می‌دهد.

ارتباط توپی و بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ با سایر اجزای خودرو

مجموعه‌هایی که در نمودار زیر مشخص شده‌اند در تعامل نزدیک با توپی و بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ هستند و روی یکدیگر تأثیر متقابل دارند.

روش بررسی و عیب‌یابی مجموعه بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ‌های جلو و عقب خودرو در حالت ایستایی و حرکتی

روش بررسی بلبرینگ یا رولبرینگ در حالت حرکتی

زمانی که بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ دچار مشکل شود، از ناحیه چرخ صدایی شنیده می‌شود. نشانه‌های قابل مشاهده یک بلبرینگ یا رولبرینگ معیوب در زمان حرکت خودرو در نمودار زیر نشان داده شده است.

بررسی عیوب بلبرینگ یا رولبرینگ در حالت حرکتی
- تولید صدا در ناحیه چرخ
- سفتی غربیلک فرمان
- روشن شدن چراغ ABS
- کشیدن خودرو به یک سمت
- لرزش اتاق خودرو
- پایین رفتن یا دل زدن پدال ترمز

روش بررسی بلبرینگ یا رولبرینگ در حالت ایستایی

روش بررسی بلبرینگ و رولبرینگ و توپی چرخ

به شکل 18 توجه کنید. به نظر شما چه آزمایشی در حال انجام است؟ نتیجه آن سلامت یا خرابی کدام عضو را نشان می‌دهد؟

روش بررسی شل بودن اتصالات پیچ و مهره‌ای توپی به سایر اجزا

با مراجعه به کتاب راهنمای تعمیرات و انجام مراحل آماده‌سازی، اتصالات مربوط به توپی چرخ به سایر اجزا بررسی و با گشتاورهای مجاز مقایسه شود و در صورت لزوم تا حد مجاز سفت شود.

روش بررسی عملکرد چرخ‌دنده و حسگر ABS

حسگر ABS روی سگدست، توپی و یا طبق ترمز و چرخ‌دنده یا شاخص حسگر ABS بر روی پلوس و یا توپی و یا بلبرینگ قرار می‌گیرد برخی از عیوب آن را می‌توان در زمان بررسی توپی، عیب‌یابی و رفع عیب کرد.

در صورت روشن بودن چراغ ABS، ابتدا توسط دستگاه عیب‌یاب خطا را بررسی کنید و سپس کد خطا را توسط آن پاک کنید. در صورت برطرف نشدن خطا، چرخ‌دنده‌های ABS را از نظر شکل ظاهری، ترک‌خوردگی و تاب داشتن بررسی کنید. سیم‌کشی و سوکت‌های سنسورهای ABS و همچنین مقدار فاصله هوایی آن را تا چرخ‌دنده‌ها بررسی کنید. در برخی موارد به دلیل تجمع براده‌های آهن بر روی سنسور مقدار فاصله هوایی کم شده و عملکرد سیستم مختل می‌شود. (شکل 19)

روش بررسی نشتی

روش رفع عیوب بدون باز کردن بلبرینگ یا رولبرینگ و توپی

1- تنظیم پیش بار: در صورتی که در آزمایش نیروسنجی نتایج با کتاب راهنمای تعمیرات خودرو مربوطه مطابقت نداشت، برای اطلاع از روش تنظیم پیش بار بلبرینگ یا رولبرینگ حتماً به بخش مربوطه در کتاب تعمیرات خودرو مربوطه مراجعه شود. ابزار مخصوص تنظیم پیش بار در شکل 21 نشان داده شده است.

با توجه به نوع بلبرینگ یا رولبرینگ استفاده شده در چرخ‌های جلو و عقب خودرو روند تنظیم پیش بار برای هر یک از آن‌ها متفاوت است. برای این منظور توصیه می‌شود جهت اطلاع از نحوۀ تنظیم پیش بار، مقدار گشتاور مهره مرکزی و مقدار مجاز لقی اولیه به دفترچه تعمیرات و سرویس خودرو مربوطه مراجعه کنید.

2- تعویض یا افزایش مقدار گریس: در برخی موارد صدای تولیدی توسط بلبرینگ یا رولبرینگ چرخ به دلیل فاسدشدن و یا کاهش گریس موجود در مجموعه توپی چرخ است. کیفیت و مقدار گریس موجود را بررسی کنید و در صورت نیاز مطابق با دفترچه تعمیرات و سرویس خودرو مربوطه به مجموعه توپی گریس اضافه کنید.

3- گشتاورسنجی: اتصالات پیچ و مهره‌ای، مجموعه توپی گشتاورسنجی درصورت لزوم پیچ و مهره‌ها تعویض شود.

4- بررسی چرخ‌دنده و حسگر ABS: تمیز و تنظیم کردن چرخ‌دنده و حسگر ABS روی توپی و فاصله حسگر تا چرخ‌دنده تنظیم شود.

بررسی، عیب‌یابی و رفع عیب بدون بازکردن اجزا

روش تعویض بلبرینگ یا رولبرینگ

تعویض بلبرینگ‌های چرخ‌های جلو و عقب و کنترل نهایی

روش بررسی تاب و لنگی توپی چرخ به کمک ساعت اندازه‌گیر

روش تعویض اجزای توپی چرخ‌های جلو و عقب خودروها

پس از تحلیل نتایج آزمایش‌ها و اطمینان از نیاز به باز کردن مجموعه اجزای توپی چرخ‌ها جهت رفع عیب و انجام تعمیرات اقدام به باز کردن مجموعه توپی چرخ می‌شود. با توجه به نوع مجموعه توپی استفاده شده در چرخ‌های جلو و عقب خودرو می‌توان اجزای آن‌ها را تعویض کرد.

قبل از باز کردن توپی با مراجعه به راهنمای تعمیرات مراحل آماده‌سازی را انجام داده و به نکات ضروری جهت باز کردن توپی از روی خودروی مربوطه توجه شود. در ادامه برخی نکات عمومی این فعالیت ارائه شده است. (شکل 26)

1- خارج کردن اشپیل مهره توپی

2- ................................

3- .................................

4- .......................................

5- خارج کردن توپی چرخ جلو 

روش تعویض پیچ‌های چرخ روی توپی خودروها

این نوع توپی مجهز پیچ‌های پرس شده روی توپی است که امکان اتصال چرخ به توپی را فراهم می‌کنند. گاهی اوقات بر اثر وارد آمدن نیروی بیش از حد به پیچ‌های چرخ و درنتیجه کج شدن، بریدن آن‌ها یا حتی آسیب دیدن رزوه‌های پیچ نیاز به تعویض آن‌ها وجود دارد. برای بیرون آوردن پیچ‌های معیوب و نصب مجدد پیچ‌های نو نباید به پیچ‌ها توسط چکش ضربه وارد کنید. برای این منظور بهتر است از نوعی ابزار مخصوص (گیره) استفاده کنید.

کاربری سیبک‌کش

یکی از ابتدایی‌ترین ابزارهای مخصوص جهت بیرون آوردن و نصب پیچ توپی سیبک‌کش بوده که نحوۀ استفاده از آن بسیار آسان است. همان‌طور که در شکل 28 مشاهده می‌کنید این گیره دارای یک فک ثابت و یک فک متحرک و یک پیچ تنظیم بر روی فک ثابت است.

بررسی تاب و لنگی توپی چرخ و کنترل نهایی آن