درسنامه آموزشی تعمیر جعبه دنده و دیفرانسیل کلاس یازدهم مکانیک خودرو

واحد یادگیری 1 (شایستگی تعمیر کلاچ)

مقدمه

اولین عضو در مسیر انتقال قدرت خودروها از موتور به چرخ‌ها مجموعه کلاچ می‌باشد، در این بخش ابتدا دید کلی نسبت به سیستم انتقال قدرت پیدا کرده سپس به انجام بررسی و تنظیمات مربوط به کلاچ بدون باز کردن و پس از باز کردن آن پرداخته و در نهایت پس از بستن مجموعه، کنترل نهایی خواهد شد.

استاندارد عملکرد

هنرجویان پس از آموزش این کار توانایی عیب‌یابی و تعمیرات مجموعه کلاچ در خودروهای سواری را پیدا می‌کنند.

سیم انتقال قدرت

قدرت و گشتاور تولید شده در موتور باید به چرخ‌های محرک منتقل شود. به نظر شما چگونه قدرت و گشتاور از موتور به چرخ‌ها می‌رسد؟

سیستم انتقال قدرت دارای وظایفی به شرح ذیل می‌باشد:

1- سیستم انتقال قدرت باید بتواند قطع و وصل انتقال توان بین موتور و جعبه دنده را انجام دهد. این عمل می‌تواند با مدیریت راننده یا به‌صورت اتوماتیک انجام گیرد.
2- سیستم انتقال قدرت باید دور و گشتاور خروجی موتور را متناسب با شرایط رانندگی و جاده تغییر و به چرخ‌های محرک خودرو انتقال دهد.
3- چرخ‌های محرک خودرو، با توجه به دور ورودی یکسان به آن‌ها، باید بتوانند دورهای متفاوتی، بنابر شرایط اصطکاک جاده و حرکت در مسیر پیچ جاده، داشته باشند.

انواع سیستم انتقال قدرت

به‌طور کلی سیستم انتقال قدرت با توجه به اینکه توان موتور به کدام یک از چرخ‌های خودرو منتقل می‌شود، به سه دسته جلو محرک (FWD) شکل 2-1، عقب محرک (RWD) شکل 3-1 و چهار چرخ محرک (4WD) (شکل 4-1) تقسیم می‌شوند.

با توجه به شکل‌ها جدول را کامل کنید.

شکل	محل قرار گرفتن موتور	محل چرخ‌های محرک	نیاز به گاردان چرخ‌های محرک
	جلو خودرو	چرخ‌های عقب	دارد

سیستم انتقال قدرت چهار چرخ محرک (4WD یا ALLWD)

آیا به وجود قفل روی توپی چرخ برخی خودروهایی مانند جیپ و نیسان پاترول توجه کرده‌اید؟ به نظر شما به چه کار می‌آیند؟ (شکل 5-1)

چنانچه توان موتور، مطابق شکل 6-1، به هر چهار چرخ خودرو منتقل شود، خودرو را «چهار چرخ محرک» می‌نامند در این طرح بعد از جعبه دنده، یک جعبه انتقال نیرو (در موارد جدید دارای یک دیفرانسیل مرکزی نیز می‌باشد) که میل گاردان دیفرانسیل جلو و عقب به آن متصل می‌شود، به‌کار می‌رود. این طرح انتقال توان، دارای مزایای خودروهای عقب محرک و جلو محرک است.

کلاچ

عبارت زیر را کامل کنید.

اصلی‌ترین وظیفه کلاچ خودرو، ............................. ارتباط موتور با ........................... است.

وظایف سیستم کلاچ

انواع کلاچ

نمودار زیر انواع کلاچ‌های مورد استفاده را نشان می‌دهد.

کلاچ اصطکاکی خشک تک‌صفحه‌ای

شکل 8-1 نمایی از اجزای مجموعه کلاچ خشک تک‌صفحه‌ای را نشان می‌دهد.

صفحه کلاچ

یکی از بخش‌های اصلی مکانیزم کلاچ اصطکاکی، صفحه کلاچ است. در شکل 9-1 اجزا و ارتباط آن با سایر اجزای سیستم کلاچ نشان داده شده است.

طرح‌هایی از صفحه کلاچ‌های مورد استفاده در خودروهای سواری در شکل 10-1 قابل ملاحظه است.

انواع دیسک کلاچ

به شکل 11-1 توجه کنید.

مکانیزم فرمان کلاچ

همان‌گونه که در ابتدای مبحث کلاچ تشریح شد، مجموعه‌ای باعث انتقال نیروی پای راننده به دوشاخه کلاچ می‌شود. به این مجموعه مکانیزم راه‌انداز کلاچ می‌گویند. این مکانیزم به دو دسته زیر تقسیم می‌شود:

1- مکانیزم هیدرولیکی:
2- مکانیزم مکانیکی:

سیلندر (پمپ)های کلاچ

همان‌طور که در شکل 12-1 ملاحظه شد کلاچ با سیستم راه‌انداز هیدرولیکی دارای 2 سیلندر، بالا (اصلی) و پایین است. شکل 14-1 سیلندر اصلی و اجزای آن را نشان می‌دهد.

دو نوع سیلندر پایین در سیستم کلاچ‌های با مکانیزم راه‌انداز هیدرولیکی وجود دارد.

سیلندر کلاچ پایین نوع ساده دارای یک سیلندر و پیستون همراه لاستیک آب‌بندی می‌باشد و محل قرارگیری آن بر روی پوسته خارجی گلدانی جعبه دنده است. (شکل 15-1) سیلندر کلاچ مرکب در خودروهای امروزی مرسوم‌تر بوده و سه قطعه، سیلندر کلاچ پایین، دو شاخه کلاچ و بلبرینگ کلاچ در یک واحد تجمیع شده است.

مایع هیدرولیک سیستم کلاچ

مایع هیدرولیک به‌کار رفته در سیستم کلاچ هیدرولیکی دقیقاً از نوع استفاده شده در سیستم ترمز می‌باشد. جهت کسب اطلاعات بیشتر به فصل 6، کتاب سرویس و نگهداری خودرو مراجعه شود.

انواع مخازن ذخیره مایع هیدرولیک سیستم کلاچ

دو نوع مخزن مایع هیدرولیک کلاچ وجود دارد. یکی به‌صورت مجزا از مخزن روغن ترمز و دیگری به‌صورت ترکیبی با مخزن روغن ترمز است. شکل 16-1 مخزن از نوع مشترک را نشان می‌دهد.

روش انجام آزمون ایستایی سیستم کلاچ

انجام تعمیرات کلاچ برای خودرو، زمانی مطرح می‌شود که تعویض دنده به‌سختی صورت می‌گیرد و همچنین در مواقعی که شتاب و افزایش سرعت خودرو به خصوص در شیب‌های سر بالا در حد معمول نباشد. در چنین مواقعی، قبل از اقدام به تعمیر آن، باید آزمایشات لازم انجام گیرد. در صورتی که از خراب بودن کلاچ اطمینان پیدا کرد، آن را پیاده کرده و تعمیر کند.

نتیجه آزمایش ایستایی

هرگاه موتور روشن بماند، نشانه ایجاد لغزش صفحه کلاچ در بین دیسک و فلایویل است و مجموعه کلاچ نیاز به بازکردن و تعمیر دارد.

در صورتی که خودرو خاموش شود، نشانه نبود لغزش بین صفحه کلاچ، دیسک و فلایویل و در نتیجه بیانگر سالم بودن مجموعه کلاچ است.

علاوه‌بر انجام آزمون ایستایی بر روی دستگاه کلاچ که از طریق آن می‌توان به سلامت دیسک و صفحه کلاچ پی برد، بررسی‌هایی را نیز می‌توان بدون پیاده‌سازی بر روی سایر متعلقات سیستم کلاچ انجام داد که به شرح زیر است:

لقی بین بلبرینگ کلاچ و دیسک کلاچ (رگلاژ کلاچ)

برای آنکه در حالت فعال بودن (آزاد بودن پدال) کلاچ، از تماس بلبرینگ کلاچ با دیسک کلاچ جلوگیری شود، اندکی لقی حدود 2 تا 3 میلی‌متر (به کتاب راهنمای تعمیرات خودرو مراجعه شود) بین آن‌ها در نظر گرفته می‌شود. وجود این لقی باعث خلاصی در پدال کلاچ شده و پدال حدود 2 تا 5 سانتی‌متر (به راهنمای تعمیرات مراجعه شود) کورس اولیه خود را بدون درگیری بلبرینگ با دیسک طی می‌کند که به آن خلاصی پدال می‌گویند.

نحوه تنظیم کابل کلاچ (رگلاژ کلاچ)

مطابق شکل 17-1 اهرم دو شاخه کلاچ و کابل کلاچ را از یکدیگر دور کنید. اکنون میزان لقی (A) را از طریق چرخاندن مهره (B) طبق کتاب راهنمای تعمیرات در حد استاندارد تنظیم نمایید.

بعد از تنظیم کابل، خلاصی، ارتفاع پدال و همچنین نقطه شروع درگیری کلاچ را بررسی نمایید.

بازی یا خلاصی پدال

پدال کلاچ را مطابق شکل 18-1 فشار داده تا مقاومت آن را حس کنید. سپس فاصله‌ای را که پدال پایین آمده است را اندازه گرفته و با کتاب راهنمای تعمیرات خودرو مطابقت دهید.

صدای پدال کلاچ

صدای پدال کلاچ هنگام فشردن پدال کلاچ به گوش می‌رسد و عمده ایراد آن معمولاً عدم روان‌کاری به موقع لولا و بوش‌های محل تکیه‌گاه پدال کلاچ می‌باشد. برای این منظور بهتر است مطابق شکل 18-1 محل تکیه‌گاه فوق را طبق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات با استفاده از روان‌ساز مناسب روان‌کاری نمایید.

سفتی پدال کلاچ

ایراد سفت بودن پدال کلاچ معمولاً به دلایل زیر اتفاق می‌افتد:

1- خرابی کابل کلاچ، در اثر کارکرد زیاد
2- استفاده از دیسک کلاچ با ضریب سختی فنر نامناسب و یا خستگی فنر
3- عبور کابل کلاچ از محل‌های نامناسب

تنظیم ارتفاع پدال کلاچ

میزان راه پدال کلاچ بسته به نوع رانندگی قابل تنظیم می‌باشد. در کلاچ‌های با مکانیزم راه‌انداز کابلی این مقدار با مهره تنظیم سر کابل قابل تنظیم می‌باشد (شکل 13-1) و در کلاچ‌های با مکانیزم راه‌انداز هیدرولیکی بسته به نوع خودرو معمولاً قابل تنظیم نمی‌باشد. در بعضی از موارد طول میله فشاری پمپ اصلی قابل تنظیم می‌باشد و یا محدودکننده پدال کلاچ قابل تنظیم موجود می‌باشد. برای این منظور می‌بایست به کتاب راهنمای تعمیرات خودروی مربوطه مراجعه شود.

شکل 19-1 اندازه‌گیری ارتفاع پدال خودرو در یک خودرو را نشان می‌دهد.

وجود عیب در مدار مکانیزم کلاچ با راه‌انداز هیدرولیکی

1- نشتی خارجی مدار هیدرولیک

به شکل 20-1 توجه کنید برخی نقاط احتمالی و آثار نشتی خارجی مدار هیدرولیکی کلاچ را نشان می‌دهد.

زیر هر شکل قسمت مربوطه را بنویسید.

الف) .......

ب) .......

ج) .......

د) .......

2- نشتی داخلی سیستم هیدرولیک کلاچ

آزمایش نشتی داخلی و هوای مدار هیدرولیک کلاچ

قبل از انجام هر کاری آماده‌سازی شرایط انجام شود. (مانند تثبیت محل خودرو. افقی بودن خودرو) سپس با مراجعه به کتاب راهنمای تعمیرات خودرو مورد نظر، نکات مهم در زمان انجام آزمایش بررسی و رعایت شود. به‌صورت کلی شیوۀ آزمایش نشتی‌یابی داخلی مطابق شکل 21-1-ب است.

نحوۀ هواگیری مدار هیدرولیک کلاچ

در صورت مشاهده حباب پس از عیب‌یابی و رفع عیب باید مدار هواگیری شود. قبل از هرگونه فعالیت لازم است کتاب راهنمای تعمیرات مورد بررسی قرار گیرد تا هرگونه آماده‌سازی ضروری انجام شود. شیوۀ عمومی هواگیری مدار کلاچ مطابق مراحل شکل 22-1 است. با کمک هنرآموز متن زیر تصاویر را کامل کنید.

1- فشردن پدال کلاچ

2- بستن شیلنگ در محل مخصوص

3- شل کردن پیچ هواگیری

4- ......................................

5- بررسی خروج حباب هوا از شیلنگ شفاف و ادامه کار تا زمانی که دیگر حبابی مشاهده نشود. سفت کردن پیچ هواگیری

ارتباط کلاچ با سایر سیستم‌ها

برخی از معایبی که به نظر می‌رسد مربوط به کلاچ است اما در واقع نتیجۀ عملکرد نادرست سیستم‌های مرتبط با کلاچ می‌باشند که می‌بایست از عملکرد کلاچ متمایز شود. نمودار زیر برخی از مهم‌ترین سیستم‌های مرتبط با سیستم کلاچ را نشان می‌دهد.

سایر سیستم‌های مرتبط با دستگاه کلاچ	تأثیر سیستم کلاچ بر روی سیستم‌های مورد نظر	تأثیر سیستم‌های مورد نظر بر روی سیستم کلاچ
موتور	ازدیاد مصرف سوخت، افزایش حرارت موتور، افزایش استهلاک بغل یاتاقانی‌ها ...	پارگی دسته موتور باعث اختلال در عملکرد دستگاه کلاچ فرسایش بیش از حد بغل یاتاقانی موجب اخلال در سیستم راه‌انداز کلاچ ........
جعبه دنده	سختی تعویض دنده، استهلاک سیستم سنکرونیزه دنده‌ها ....	فرسایش و یا گیرپاژ نمودن بلبرینگ انتهای میل‌لنگ موجب اخلال در عملکرد دستگاه کلاچ .....
گاردان و مجموعه پلوس‌ها	فرسایش و یا استهلاک پیش از موعد مفصل پلوس‌ها می‌شود....	خرابی مفصل‌های پلوس موجب استهلاک پیش از موعد صفحه کلاچ می‌شود....
دیفرانسیل	فرسایش و یا استهلاک پیش از موعد مجموعه دنده‌های دیفرانسیل ....	.............

آزمون ایستایی و حرکتی در عیب‌یابی دستگاه کلاچ خودرو

ابزار و تجهیزات: خودرو- جک بالابر- جعبه ابزار مکانیکی، کولیس، کتاب راهنمای تعمیرات

کنترل و تعمیرات انواع مکانیزم راه‌انداز سیستم کلاچ را انجام دهد.

روش باز کردن، بررسی و کنترل اجزای سیستم کلاچ در انواع خودرو

باز کردن سیلندرهای کلاچ

جهت باز کردن سیلندر اصلی کلاچ مطابق معمول با مراجعه به کتاب راهنمای تعمیرات خودرو نکات مربوط به آماده‌سازی اولیه و شرایط کار را فراهم کرده، سپس سیلندر را باز می‌کنیم. شکل 23-1 ابزار مخصوص جهت تخلیه مایع هیدرولیک کلاچ را نشان می‌دهد.

جهت بررسی قطعات سیلندر اصلی کلاچ، به ترتیب زیر عمل شود:

کلیۀ قطعات باز شده با شوینده مناسب پاک و با هوای فشرده خشک شود. سیلندر اصلی و قطعات داخلی سیلندر کلاچ از نظر سایش، زنگ‌زدگی و خط‌وخش بررسی شود و در صورت معیوب بودن سیلندر، سیلندر اصلی به‌صورت کامل تعویض شود. (شکل 24-1)

سیلندر پایین کلاچ بر روی پوسته گلدانی جعبه‌دنده نصب شده است که نحوۀ بار کردن و نصب مجدد و بررسی آن همانند سیلندر اصلی می‌باشد.

روش باز کردن سیستم کلاچ

پس از مشاهده فیلم آموزشی روش باز کردن مجموعه کلاچ به سؤالات زیر پاسخ دهید. و زیرنویس تصاویر جدول شکل 25-1 را انجام دهید.

2- .............................................

بعد از باز کردن مجموعه کلاچ می‌بایست قطعات به صورت چشمی بازدید و توسط ابزار دقیق کنترل شوند. سپس مقدار به‌دست آمده با کتاب راهنمای تعمیرات تطبیق داده شود. در صورت عدم تطابق هریک از مقادیر با مقدار مندرج در کتاب راهنمای تعمیرات، قطعه مورد نظر معیوب بوده و می‌بایست تعویض شود.

بررسی صفحه کلاچ

صفحه کلاچ از نظر ساییدگی، سوختگی و تغییر رنگ، چرب بودن، شل بودن پرچ‌ها و خستگی و شکستگی فنرهای مارپیچ، وجود ترک یا شکستگی اجزای دیگر کنترل شود.

هزار خاری شفت کلاچ از نظر ساییدگی و تیز شدن و همچنین خوردگی سر شفت بررسی شود.

صفحه کلاچ از نظر ابعادی به ترتیب زیر بررسی شود:

به منظور تشخیص ساییدگی سطح لنت صفحه کلاچ، ضخامت لبه لنت تا هر یک از میخ پرچ‌ها با استفاده از قسمت عمق‌سنج کولیس بررسی شود. (شکل 26-1)

بررسی دیسک کلاچ

برخی از نکات مهم بررسی دیسک کلاچ در ادامه آمده است.

سطح تماس دیسک با صفحه کلاچ از نظر سایش، شکستگی، خط افتادگی عمیق، تغییر رنگ و لکه‌های ناشی از افزایش حرارت بررسی شود. (شکل 29-1)

فنرهای دیافراگم از نظر ساییدگی، شکستگی و قدرت فنریت بررسی شود (شکل 30-1)

بررسی فلایویل

سطح تماس صفحه کلاچ با فلایویل از نظر ضخامت، سایش، ایجاد شیار، تغییر رنگ و سوختگی بررسی شود همچنین تاب (لنگی محوری) توسط ساعت اندازه‌گیر کنترل شود. (شکل 31-1)

برای کنترل مباحث فلایویل به بخش نیم‌موتور در کتاب سال دهم مراجعه شود.

روش نصب مجموعه کلاچ

جهت بستن مجموعه کلاچ مجدداً باید به کتاب راهنمای تعمیرات خودرو مورد نظر مراجعه شود. اما به‌صورت کلی روش نصب برعکس روش باز کردن می‌باشد. که مراحل آن به صورت زیر است:

1- نصب فلایویل با توجه به علامت تطبیق با میل لنگ
2- نصب مجموعه کلاچ با شفت کمکی
3- قبل از بستن پیچ‌ها مجدداً چسب کاری شود.
4- پیچ‌ها به صورت صحیح با گشتاور مناسب

در هنگام نصب صفحه کلاچ، فنرهای ضربه‌گیر صفحه کلاچ باید به سمت دیسک باشد. (سطح لنت کلاچ کاملا بر روی فلایویل بنشیند).

ابزار هم‌محور‌کننده (شفت کمکی) روی صفحه کلاچ نصب نموده و مجموع صفحه و دیسک به همراه شفت کمکی در روی فلایویل قرار داده شود. علامت تطبیق دیسک کلاچ و فلایویل روبه‌روی یکدیگر قرار داده و پیچ‌های اتصال دیسک به فلایویل ابتدا توسط نیروی دست تا انتها سفت شود و در نهایت در 3 مرحله به‌صورت قطری با گشتاور مجاز سفت شوند. شکل‌های 36-1 تا 39-1 نکات مهم در هنگام بستن مجموعه کلاچ را نشان می‌دهد.

بررسی دوشاخه و بلبرینگ کلاچ

جهت بررسی بلبرینگ کلاچ، آن را مطابق شکل 40-1 در هر دو جهتی که به آن نیروی محوری وارد می‌شود، حرکت داده و بچرخانید. سپس وجود هرگونه صدای غیرعادی، چسبندگی و مقاومت در مقابل چرخش، مورد بررسی قرار گیرد.

سطح تماس بلبرینگ با فنر خورشیدی و محل تماس آن با دوشاخه کلاچ از نظر آسیب‌دیدگی و ساییدگی بررسی شود.

بلبرینگ را روی غلاف شفت ورودی (کلاچ) نصب نموده و سهولت حرکت آن آزمایش شود. (شکل 40-1)

دو شاخه کلاچ از نظر ترک و تغییر شکل بررسی شود.

سطح تماس دوشاخه کلاچ، محل تکیه‌گاه و غلاف نشیمنگاه بلبرینگ از نظر ساییدگی و تغییر شکل غیرعادی بررسی شود. مطابق شکل 41-1 محل نشیمنگاه دو شاخه کلاچ روی پوسته جعبه‌دنده و نشیمنگاه بلبرینگ بر روی دوشاخه کلاچ با قشر نازکی از گریس چرب شود.

در دو شاخه‌های دارای محور، محل تکیه‌گاه محور در روی پوسته کلاچ و یا یاتاقان‌های تفلونی محل تکیه‌گاه باید کنترل شود زیرا خوردگی پوسته و یا خرابی یاتاقان‌ها باعث غیرهم راستایی محور دوشاخه با پوسته می‌شود و نیروی وارده از طرف بلبرینگ کلاچ به فنر دیافراگمی یکنواخت نبوده و باعث بروز عیب و لرزش در هنگام حرکت می‌شود.

ابزار و تجهیزات: خودرو- جک بالابر -ابزار عمومی مکانیک- ابزار مخصوص تعمیر کلاچ- لوازم یدکی کلاچ