درسنامه آموزشی قرآن کلاس ششم
درس 1: سوره انفال و نساء، وقت نماز
جلسهی اوّل
یادآوری
دانشآموزان عزیز! ورود شما را به کلاس ششم دبستان تبریک میگوییم. امیدواریم در سال جدید تحصیلی نیز با توکّل بر خدا و با تلاش بیشتر، قرآن کریم را بهتر بیاموزید. سعی کنید هر روز تعدادی از آیات قرآن را بخوانید تا بهتدریج با آن انس بگیرید.
در این جلسه برای یادآوری آموختههای قبلی، تمرینهای زیر را انجام دهید.
تمرین اول (صفحهی 2 کتاب درسی)
با دقّت در حروف ناخوانا، این عبارات قرآنی را بخوانید.
- «ی» زیر الف کوچک (یٰ)
1- وَ أَنْ لَیْسَ لِلْاِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَی
2- أَوْلَیٰ لَکَ فَأَوْلَیٰ
- «ی» بعد از تنوین فتحه (ــًـ ی)
1- یَوْمَ لَا یُغْنِی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْئًا
2- قَالُوا سَمِعْنَا فَتًی یَذْکُرُهُمْ
- «الف» بعد از واو آخر (ـوا)
1- وَ لِکُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا
2- وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَیْمانِهِمْ
تمرین دوم (صفحات 2 و 3 کتاب درسی)
این عبارات قرآنی را با دقّت در حروف ناخوانای زیر همزه بخوانید.
- «و» پایهی همزه (ؤ)
1- رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا
2- اَلَّذینَ یُؤمِنونَ بِالْغَیْبِ
3- إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ
4- وَ اللَّهُ یُؤَیِّدُ بِنَصرِهِ مَنْ یَشاءُ
- «ی» پایهی همزه (ئ)
1- وَ هَیِّئْ لَنا مِنْ أَمْرِنا رَشَداً
2- وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ
3- وَ مَا یُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَ مَا یُعِیدُ
4- هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ
تمرین سوم (صفحهی 3 کتاب درسی)
این عبارات قرآنی را با رعایت قاعدهی مَدّ (کشیدهتر خواندن صداهای ا ، و ، ی) بخوانید.
1- فَکُلُوهُ هَنِیئًا مَرِیئًا
2- فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ
3- وَ لَا أُشْرِکُ بِهِ أَحَدًا
4- اَلْحَآقَّةُ ﴿1﴾ مَاالْحَآقَّةُ ﴿2﴾
تمرین چهارم (صفحهی 3 کتاب درسی)
آیهی 20 سورهی مُزّمّل را با رعایت علائم وقف (ج ، ز ، ط ، م) بخوانید و اتّصالات آنرا مانند نمونه با فلش نشان دهید.
اِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ اَدْنَی مِنْ ثُلُثَیِاللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طَآئِفَةٌ مِّنَالَّذِینَ مَعَکَ ج وَاللَّهُ یُقَدِّرُاللَّیْلَ وَالنَّهَارَ ج عَلِمَ أَنْ لَن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَیْکُمْ ز فَاقْرَئوا مَا تَیَسَّرَ مِنَالْقُرْآنِ ج عَلِمَ اَن سَیَکُونُ مِنْکُمْ مَرْضَی وَ آخَرُونَ یَضْرِبُونَ فِیالْأَرْضِ یَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِاللَّهِ وَ آخَرُونَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِاللَّهِ ز فَاقْرَئوا مَا تَیَسَّرَ مِنْهُ ج وَ أَقِیمُواْالصَّلَاةَ وَ آتُواْالزَّکَاةَ وَ أَقْرِضُواْاللَّهَ قَرْضاً حَسَناً ج وَ مَا تُقَدِّمُواْ لِاَنفُسِکُم مِنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِندَاللَّهِ هُوَ خَیْراً وَ اَعْظَمَ اَجْراً ج وَاسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ ز اِنَّاللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمُ
انس با قرآن در خانه (صفحهی 3 کتاب درسی)
در خانه، سورهی مُزَّمّل را از روی قرآن کامل پیدا کن و آخرین آیهی آنرا بخوان.
جلسهی دوم
دانشآموزان عزیز! برای آشنایی بیشتر شما با قرآن کریم، برخی از آیات کتاب درسی بهصورت ساده، ترجمه شده است. این ترجمهها شما را با فهم تدریجی قرآن کریم آشنا میکند. به یاد داشته باشید نیازی به حفظ ترجمهی این آیات نیست. در بخشی از تمرینهای این کتاب و نیز در کتابهای دورهی متوسطه با معنای آیات قرآن کریم بیشتر آشنا خواهید شد.
خواندن قرآن: «نماز در قرآن»
در سالهای قبل با برخی از آیات قرآن دربارهی اهمّیت و جایگاه نماز آشنا شدهاید؛ در آیات 2 تا 4 سورهی اَنفال نیز به این موضوع اشاره شده است. این آیات را بخوانید و به ترجمهی آنها توجّه کنید.
1- إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ
مؤمنان کسانی هستند که چون یاد خدا شود، دلهایشان خاشع میشود،
2- وَ اِذا تُلِیَت عَلَیهِم آیاتُهُ زادَتهُم ایماناً
و چون آیات او برایشان تلاوت شود ایمانشان بیشتر میشود،
3- وَ عَلی رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ ﴿2﴾
و ایشان بر پروردگار خود توکّل میکنند.
4- الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ
مؤمنان کسانی هستند که نماز را برپا میدارند.
5- وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ ﴿3﴾
و از آنچه به ایشان روزی دادیم، انفاق میکنند.
6- أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا
ایشان مؤمنان واقعی هستند.
7- لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ
برایشان درجههایی نزد پروردگارشان است،
8- وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ کَرِیمٌ ﴿4﴾
و آمرزش و روزی ارزشمند.
کار در کلاس (صفحهی 5 کتاب درسی)
دانشآموزان عزیز! تمرینهای «کار در کلاس» را بهکمک همکلاسیهای خود و با استفاده از ترجمههای آیات درس و دانستههای قبلی خود انجام دهید. در صورت نیاز میتوانید به فهرست کلمات پایان کتاب نیز مراجعه کنید.
معنای این کلمات قرآنی را روبهروی آنها بنویسید.
- مُؤْمِنون: مؤمنان
- قُلوب: قلبها
- صَلاة: نماز
- رِزْق: روزی، نعمت
معنای صحیح را علامت بزنید.
1- یُقیمونَ: انفاق میکنند / برپا میدارند
2- یُنْفِقونَ: انفاق میکنند / برپا میدارند
آیهی 3 سورهی بقره را بخوانید و ترجمهی آنرا کامل کنید.
1- الَّذینَ یُؤمِنونَ بِالغَیبِ وَ یُقیمونَ الصَّلاةَ
کسانیکه ایمان میآورند به نهان و برپا میدارند نماز را
2- وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ
و از آنچه به آنها روزی دادیم، انفاق میکنند.
انس با قرآن در خانه (صفحهی 5 کتاب درسی)
آیات نماز در قرآن را بخوان و دربارهی عبارتهای 4 و 5 با خانوادهی خود گفتوگو کن.
از مهمترین ویژگی مؤمنان این است که نماز میخوانند و از نعمتهایی که خداوند به آنها داده است انفاق میکنند. انفاق دادن مثل قرض دادن به خداوند است و خداوند قرض آنها را به بهترین صورت پاداش میدهد.
جلسهی سوم
آشنایی بیشتر با خطّ قرآن: دانشآموزان عزیز! شما در سالهای گذشته با ویژگیهای خطّ قرآن آشنا شدهاید. در این جلسه، برای توجّه بیشتر به خطّ قرآن، برخی از مهمترین ویژگیهای این خط آمده است. لطفاً به آنها دقّت کنید و شکل آنها را خوب به خاطر بسپارید.
این کلمات را بخوانید و آنها را با هم مقایسه کنید.
| ردیف | نوشته میشود | خوانده میشود |
|---|---|---|
| 1 | اَلْکِتٰبَ | اَلْکِتابَ |
| 2 | اَلْقِیٰمَةِ | اَلْقِیامَة |
| 3 | لِلْکٰفِرینَ | لِلْکافِرینَ |
| 4 | اَرئٰکَ | اَراکَ |
| 5 | خَطیَٔةً | خَطیئَةً |
| 6 | بریًٔا | بَریئًا |
| 7 | اَلصَّلوٰةَ | اَلصَّلاةَ |
| 8 | اَلحَیوٰةَ | اَلۡحَیاةَ |
| 9 | بِهِ | بِهِی |
| 10 | نَفْسِهِ | نَفسِهِی |
فعالیت (صفحهی 6 کتاب درسی)
بهکمک همگروهی خود، کلمات بالا را در صفحهی بعد پیدا کنید و آنها را با صدای بلند بخوانید.
آشنایی با علائم وقف
م علامت وقف لازم
ط علامت وقف خیلی خوب
ج علامت وقف خوب
ز علامت وقف مناسب
وقف علامت تقسیمات قرآنی مانند جزء ، حزب ، نیم حزب و ... است.
انس با قرآن در خانه (صفحهی 7 کتاب درسی)
آیات این صفحه را بهصورت جمله به جمله بخوان و هنگام گوش کردن به قرائت این آیات، به ویژگیهای خطّ قرآن دقّت کن.
جلسهی چهارم
فعالیت 1 (صفحهی 8 کتاب درسی)
بهکمک تصویر با دوستان خود دربارهی اهمیت خواندن نماز و وقت آن گفتوگو کنید.
همیشه باید به کار بگوییم وقت نماز است. یعنی اگر وقت نماز بود و ما مشغول کاری بودیم باید کار را رها کرده و مشغول نماز شویم. نماز را باید اول وقت بخوانیم. چرا که نماز مهمترین وظیفه ما در مقابل خداوند است. خداوند متعال فرمودهاند که، هرکس نماز را با خشوع و اخلاص بخواند، من ضامن میشوم و او را داخل بهشت خواهم کرد و هرکس چنین نکند هیچ ضمانتی نزد من ندارد.
فعالیت 2 (صفحهی 8 کتاب درسی)
آیهی 103 سورهی نساء را بخوان و بگو کلمهی «صَلاة» چند بار در این آیه آمده است؟ 3 بار آمده است.
خواندن از روی قرآن کامل
از نمازخانه یا دفتر مدرسه به تعداد کافی، قرآن به کلاس بیاورید؛ هر میز حداقل یک قرآن داشته باشد. با راهنمایی آموزگار بهصورت تصادفی قرآن را باز کنید.
سپس دانشآموزان هر میز، آیات آن دو صفحه را برای یکدیگر میخوانند. آنگاه هر دانشآموز حدود یک سطر را با صدای بلند میخواند.
یک نکته از هزاران: وقت نماز
وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهَا وَ مِنْ آنَاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّکَ تَرْضَیٰ
و با حمد و ستایش، پروردگارت را قبل از طلوع و غروب خورشید و در برخی از ساعات شب و روز نیز خدا را تسبیح کن تا راضی و خشنود گردی.
سورهی طه، آیهی 13
انس با قرآن در خانه (صفحهی 9 کتاب درسی)
در ادامهی آیات درس، آیات 106 تا 113 سورهی نساء را از روی قرآنی که در خانه دارید، بخوان.