درسنامه آموزشی دانش فنی پایه معماری داخلی کلاس دهم معماری داخلی

مفاهیم پایه در رشته

مفاهیم حوزه معماری داخلی

تعاریف مستندی از حرفه در کشورهای دیگر وجود دارد که توسط مراجع دانشگاهی، مجامع و انجمن‌های صنفی بین‌المللی مرتبط تبیین شده است، اما تفکیک نشدن تعاریف و وظایف مشاغل موجود در این حوزۀ فنی - هنری در نظام ساخت‌وساز ایران باعث شده است که واژگان معماری داخلی، طراحی داخلی و دکوراسیون (تزیینات) داخلی به جای یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند. یکی از دلایل وجود این مسئله کمبود پرداختن به مبانی نظری داخلی در این بخش است.

البته مفاهیم اصلی این رشته با معماری اشتراکات زیادی دارد. از این موارد می‌توان به عوامل انسانی، ارگونومی و تن‌سنجی اشاره کرد.

عوامل انسانی (ابعاد انسانی): اطلاعات انتخاب شده جهت طراحی فضا یا مبلمان باید متناسب با استفاده‌کنندگان از فضا و مبلمان باشد. بنابراین لازم است، اطلاعاتی شامل سن، جنس، حرفه و محیط استفاده‌کنندگان مورد مطالعه قرار گیرد. در بعضی مواقع می‌توان طرحی تهیه نمود که قابلیت انطباق را با فعالیت‌های مختلف افراد داشته باشد. انواع صندلی‌ها، قفسه‌های قابل تنظیم همگی شامل این نوع طرح‌ها هستند. دامنه تغییرات باید براساس خصوصیات بدنی استفاده‌کنندگان، نوع کار و محدودیت‌های مکانیکی و جسمی مربوطه باشد و امکان انطباق با 90 درصد استفاده‌کنندگان را فراهم سازد. 

معماری داخلی براساس نیازهای فضای فعالیت انسان انجام می‌شود.

شکل 1

ارگونومی Ergonomy: دانش بینابین در دانش مهندسی، پزشکی و روانشناسی است. به طور مستقیم با طراحی محیط در ارتباط است. علمی است که طراحی ابزار و وسایل مورد نیاز برای کار و زندگی انسان را مطالعه می‌کند.

ارگونومی بررسی رابطۀ انسان با سه عامل محیط، وسایل مورد نیاز و کار و زندگی است.

با توجه به این عوامل، سازگاری مناسبی بین انسان و محیط مصنوع (فضای ساخته شده انسانی) او برقرار شده و شرایط محیطی برای فعالیت‌های او فراهم می‌شود.

بررسی شرایط محیط + بررسی شرایط فعالیت = شرایط مناسب شخص

این علم با بهره‌گیری از دانش و تجربه وسایل و امکانات را با بالاترین کارآمدی و کارایی برای زندگی انسان‌ها فراهم می‌آورد.

آنتروپومتری (تن‌سنجی): تن‌سنجی، علم سنجش ابعاد بدن می‌باشد. با کمک ابزارهای سنجش مطرح در آنتروپومتری می‌توان اطلاعات اولیه را در رابطه با تناسبات بدن انسان به دست آورد.

انسان‌سنجی سبب ایجاد ارتباط بین ابعاد گوناگون بدن انسان و چگونگی کاربرد آنها در فضای داخلی می‌شود.

حقایق

امضای قرارداد میان کارفرما و طراح یا مجری، ضمانت قانونی برای اجرای صحیح کار و پرداخت‌ها است. قبل از شروع رسمی کار، نشست‌هایی میان طرفین قرارداد برگزار می‌شود. متاسفانه برخی از کارفرمایان پیش از امضای قرارداد با طراحان یا مجریان ملاقات‌هایی داشته و ایده‌های طراحی یا اجرایی آنها را گرفته و کار را به افراد صاحب ایده واگذار نمی‌کنند. مراقب باشید در این نشست‌ها ایده‌های اصلی طراحی یا اجرایی خود را بیان نکنید.

یکی از مهم‌ترین مهارت‌های مورد نیاز این حرفه علاقه به معماری، تاریخ و هنر است.

لازم است افراد شاغل در این حوزه به واسطه وظایف خود یک برنامه‌ریزی همیشگی برای کارهای خود داشته باشند که در مراحل مختلف باید آنها را کنترل و ارزیابی نمایند.

قوانین

یکی از بخش‌های مهم حرفۀ معماری داخلی جستجوی قوانینی است که «دانش حقوقی» محسوب می‌شود و هر دو بخش از پروژه یعنی بخش طراحی و بخش اجرایی کار را تحت تأثیر قرار می‌دهد. 

- طراح و مجری باید نیازها، خواسته‌ها، اهداف و ضروریات مشتری و یا صاحب‌کار را شناخته و تجزیه و تحلیل نماید و با قوانین موجود و تجربه و دانش خود تطبیق دهد.
- برای ارائه پیشنهادها و نظریات خود از ارائه مناسب استفاده کند. 
- در ارائه نهایی کار لازم است ضمن ترسیم دقیق نقشه‌ها همراه با جزئیات و مشخصات فنی ضروری، مواد و مصالح نازک‌کاری را معرفی و نمونه‌هایی را به کارفرما ارائه کند. 
- برای بالابردن کیفیت کار طراحی شده ضروری است که با استادکاران معتبر و شناخته شده‌ای که خدمات فنی‌وحرفه‌ای در زمینه تأسیسات برقی، مکانیکی و سازه‌ای دارند همکاری و مشارکت داشته باشد. 
- مطابق اسناد و مدارک قرارداد، قیمت‌های خرید و مناقصه‌های اجرایی می‌تواند به عنوان نماینده کارفرما، تهیۀ طرح و نقشه، اجرا یا نظارت را انجام دهد. 
- در حین اجرا، و تکمیل پروژه، در صورت لزوم باید بازنگری‌های لازم را انجام دهد.
- یک مجری معماری داخلی در مرحله اول با تزیین و آراستن یک فضای داخلی روبه‌روست و لازم است خود را به دانش فنی و عملی این زمینه مجهز کند. 
- در هنگام استفاده از مصالح و تجهیزات ساختمانی لزوم توجه به معیارها و استانداردهای بیان شده در آیین‌نامه، مقررات ملی و نشریه‌ها الزامی می‌باشد.

اصول و فرایند طراحی معماری داخلی

فضاهای طراحی داخلی (تزیینات داخلی) یک پروژه، نیازمند اندیشه خلاق است که با یک برنامه‌ریزی دقیق آغاز می‌شود. فرایند انجام یک پروژه، برای تعیین نقاط بحرانی تصمیم‌گیری در گروه‌های طراحی و کارفرما، به فازهای مجزا تقسیم می‌شود.

مراحل ایجاد یک فضای داخلی به محیطی فعال، کاربردی و تاثیرگذار که بتواند حس زیباشناسی و رضایت‌بخشی را انتقال دهد نیاز به طراحی مناسب و اجرایی دقیق از سوی مجری تزیینات داخلی دارد. طراحان تمامی اطلاعات مورد نیاز از فضای‌ کاری را جمع‌آوری می‌کنند و به تصمیم‌گیری در رابطه با گزینه‌های متفاوت می‌پردازند، مرتباً ایده‌ها و اطلاعات بیان شده از سوی کارفرما و معمار و معماران داخلی را بررسی می‌کنند و بهبود می‌بخشند تا به ایده‌های طراحی قابل اجرا تبدیل شوند. طراحان این فعالیت‌ها را با دقتی خاص انجام می‌دهند تا در پروژه کاستی ایجاد نشود. فرایند طراحی بدون در نظر گرفتن بزرگی و کوچکی پروژه به 8 مرحله تقسیم می‌شود که در ادامه به توضیح هر یک از مراحل کاری می‌پردازیم. 

انجام مذاکره و توافقات اولیه: زمانی که کارفرما قراردادی با طراح داخلی امضا می‌کند، مجری طراحی داخلی باید به جمع‌آوری اطلاعات بپردازد. مجری در این مرحله نه تنها باید خواسته‌های کارفرما را دریابد، بلکه دیدگاه‌های خاص خود را نسبت به پروژه مشخص کند و مطالعات و فعالیت‌های لازم را انجام دهد. در اکثر مواقع، اطلاعات و نیازهای پروژه از گفتگو و تبادل نظر با کارفرما و همکاران به دست می‌آید.

برداشت وضعیت موجود: مرحله بعدی پروژه برداشت از فضای داخلی است که شامل اندازه‌گیری فضا و بررسی موقعیت عناصر و تجهیزات موجود در آن می‌باشد. در این مرحله اقدام به تهیۀ نقشه شماتیک اما با اندازه‌های دقیق می‌کند تا بتواند نقشۀ درستی از وضعیت موجود داشته باشد.

شکل 2

برنامه‌ریزی: فرایند تعریف نیازهای کاربران فضا پیش از ایجاد طرح است. برنامه‌ریزی پروژه با توجه به وسعت، عملکرد و موقعیت و محدودیت‌های موجود باید مورد ارزیابی قرار گیرد. همچنین برنامه باید به تفصیل بیان کند که چه خصوصیات و یا ویژگی‌هایی باید به هر یک از فضاها افزوده شود تا عملکرد آنها بهبود‍ یافته و فضا شخصیتی مناسب و تحسین‌برانگیز پیدا کند.

طراحی و تهیه نقشه‌ها و جزئیات اجرایی: پس از تهیه نقشه وضع موجود اقدام به تهیه طرح اولیه کرده و تصمیمات و انتخاب‌های اولیه درباره مواد و رنگ‌ها را تهیه می‌کند. لازم است ایده‌های اولیه طراحی خود را با کارفرما در میان گذاشته و در طول این مرحله تکمیل نماید. در این مرحله محل نصب عناصر و اجزای مورد استفاده در طرح فضای داخلی مشخص می‌شود. مثلا محل نصب دیوارپوش‌ها، ابعاد، اندازه و بافت آنها در نقشه‌های اجرایی تهیه می‌شود. پلان‌ها، مقاطع و نماهای داخلی با مقیاس دقیق تهیه می‌شوند تا مطمئن شوند پلان‌ها و نماها با وضعیت موجود منطبق است. مدارک و نقشه‌های اجرایی ساخت شامل ترسیمات با مقیاس دقیق، مدارک و جدول‌هایی است که از جزییات اجرایی استخراج شده است.

فضاهای مسکونی اتاق‌های نشیمن پلان‌ها، نماها و جزئیات

جزئیات اجرایی و نازک‌‍‌کاری در، چهارچوب‌های فلزی توخالی

نقشه‌های مورد نیاز برای اجرای طرح‌های معماری داخلی:
- پلان طبقات
- پلان سقف معکوس
- پلان مبلمان
- پلان پوشش کف و دیوار
- نماهای داخلی
- جزئیات اجرایی

انواع ترسیم و ارائه‌های‌ رایج:
- ترسیم دستی
- نقشه‌های رایانه‌ای
- عکاسی

کنترل نهایی نقشه‌ها و تطبیق با وضعیت موجود: نقشه تهیه شده از طرح تزیینات داخلی، باید با وضعیت موجود تطبیق داشته باشد. در این مرحله نقشه‌های تهیه شده از طرح شامل پلانِ اندازه‌گذاری شده، پلان تأسیسات روشنایی، الکتریکی، لوله‌کشی و دیگر ترسیمات مکانیکی، نماهای داخلی، نما، پلان کابینت‌ها، قفسه‌ها و چیدمان‌ها مورد بررسی قرار گیرد.

آماده‌سازی کارگاه: آماده‌سازی کارگاه با توجه به نوع کارهای اجرایی مورد استفاده در هر محل متفاوت می‌باشد. مرحله اول شناسایی و برآورد مصالح و تجهیزات با توجه به نقشه‌های تهیه شده می‌باشد. پس از برآورد مصالح و تجهیزات باید سفارش‌های لازم برای اجرا انجام گردد و ضمن مشخص شدن محل انبار مصالح و تجهیزات به کارگاه حمل شوند. بدین منظور محل‌های دپوی مصالح و استقرار تجهیزات با توجه به نوع و شرایط کاری مشخص می‌شود. (البته با توجه به حجم کار ممکن است با توجه به تقدم و تأخر کارها و فضای انبار در دسترس سفارشات در زمان‌های متوالی انجام شود.)

اجرای کار مطابق نقشه‌ها و جزئیات اجرایی: اجرای طرح مهم‌ترین مرحله کار معماران داخلی در طول کار حرفه‌ای آنها می‌باشد. سرپرستی کارگاه ساختمانی و ساخت و نصب عناصر و اجرای طرح باید در کارگاه توسط مجری و دستیاران او انجام شود. نظارت بر نحوۀ تقسیم کار و شروع و پایان هر مرحله پیش از اجرا مشخص می‌شود و برای کنترل پیشرفت کار باید گزارش کار در هر مقطع به کارفرما و یا همکاران مسئول ارائه شود که در صورت وجود اشکال در انجام کار تدابیر لازم اندیشیده شود.

کنترل نهایی کار و تحویل: پس از اتمام کار و انجام کلیه عملیات‌های اجرایی طرح تزیینات داخلی، مجری موظف است کار خود را مورد بازرسی و بازبینی قرار داده و عیوب و مشکلات کار را شناسایی و پیش از تحویل کار تکمیل نماید. پس از برطرف نمودن عیوب کار و پرداخت نهایی آن، مجری کار خود را به کارفرما تحویل می‌دهد و موظف است نظرات و پیشنهادات کارفرما را پذیرفته و نسبت به اعمال خواست‌ها و نظرات قانونی کارفرمای خود اقدام کند.

شکل 4

فناوری‌ها

فناوری‌های نوین بر نحوۀ اندیشیدن و پروراندن ایده‌ها، چگونگی ارائه و اجرای طراحی معماری داخلی تأثیرگذار هستند؛ یکی از شاخص‌ترین فناوری‌های مؤثر بر معماری داخلی نرم‌افزارهای رایانه‌ای هستند. این برنامه‌ها به شکل‌های مختلفی دسته‌بندی می‌شوند که طراح ، نقشه‌ کش یا مجری بر اساس نیاز خود نرم‌افزار رایانه‌ای مناسبی را انتخاب می‌کند.

نرم‌افزارها

نرم‌افزارهای ترسیمی: در سال‌های اخیر با توجه به اهمیت آموختن این نرم‌افزارها، واحدهایی از دروس برای یادگیری از این تکنولوژی در دروس رشته معماری داخلی ارائه می‌شود. در حال حاضر تمامی دفاتر مهندسی و فنی برای ترسیم نقشه‌ها از این نرم‌افزارها استفاده می‌کنند.

نرم‌افزارهای رایج سه‌بعدی مورد استفاده در کارهای معماری داخلی

ردیف	نام نرم‌افزار	کاربرد	خروجی‌ها	پیش‌نیاز	تصویر
1	Autocad	ترسیم نقشه‌های مهندسی و صنعتی	ایجاد محیط‌ های دو‌بعدی و سه‌بعدی	آشنایی با اصول اولیه نقشه‌کشی و علائم نقشه‌کشی
2	3dmax	برنامه گرافیک سه‌بعدی رایانه برای مدل‌سازی ساختمانی و صنعتی	تهیۀ مدل‌های سه‌بعدی، پویا‌نمایی	آشنایی با اصول ترسیم احجام
3	Rhino	از دسته نرم‌افزارهای طراحی صنعتی به کمک کامپیوتر است. مناسب مهندسان طراحی صنعتی، عمران، معماری و مکانیک و همچنین بازی‌های رایانه‌ای	قابلیت ارائه خروجی سه‌بعدی و دوبعدی از احجام	آشنایی با ترسیم فنی و محیط های سه‌بعدی
4	Revit	نرم‌افزار مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در مورد استفاده مهندسان معمار، عمران و تأسیسات	مدل‌سازی دو و سه‌بعدی ساختمان و ترسیم جزئیات	آشنایی با ترسیم فنی و نقشه‌کشی معماری

نرم‌افزارهای تصویری: این دسته نرم‌افزارها امکان کار بر روی عکس‌ها و نقشه‌ها را از طریق وارد کردن تصاویر، جنس مصالح، رنگ‌ها و دیگر عناصر طراحی فراهم می‌آورد. نرم‌افزارهای photoshop و Ellustrator از نرم‌افزارهای کاربردی در این رشته هستند.

فایل‌های PDF: با این نسخه نرم‌افزاری، شرکت Adobe  «مدارک قابل جابه‌جایی» را به عنوان راهی برای ارسال مدارک، نقشه‌ها و انواع دیگر اطلاعات ایجاد نمود. از مزایای این قالب، امکان حفظ چهارچوب، چاپ درست ضخامت خطوط و در بر گرفتن ویژگی‌های هر دو گونه تصاویر رستر و وکتور یک فایل است.

رایانه در نقشه‌کشی: ترسیم با رایانه در دو شکل ترسیم به صورت دوبعدی و سه‌بعدی صورت می‌پذیرد. استفاده از نرم‌افزارهای ترسیم در کار معماری داخلی علاوه بر سرعت‌بخشی به روند اجرای طراحی و ترسیم، امکان اِعمال تغییرات را در حین کار امکان‌پذیر کرده است.

مدل‌سازی حجمی سه‌بعدی برپایه نقشه‌های اجرایی: چاپگر سه‌بعدی وسیله‌ای است که با استفاده از آن می‌توان بر اساس نقشه‌های مورد نظر که توسط نرم‌افزارهای ترسیمی اجرا شده است مدلی سه‌بعدی و حجمی تهیه کرد. بدین صورت می‌توان نمونه‌های با دوام و دقیق از جزئیات معماری و ساختمان و مدل‌های طراحی شده ساخت.

برش سی‌ان‌سی: برای برش دقیق و صحیح مصالح و ایجاد طرح‌های خاص و متنوع از دستگاه‌های ایجاد برش CNC استفاده می‌شود.

اصطلاحات و عناوین

در رشته معماری داخلی همانند رشته‌های تخصصی اصطلاحات فنی خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرد که آشنایی با آنها تعامل افراد شاغل در این حوزه را آسان‌تر می‌کند. در اینجا برخی از این اصطلاحات به صورت مختصر توضیح داده شده است.

نقشه‌های چون ساخت: as built drawing 
نقشه‌های کارگاهی: shop-drawing 
نوآرایی: تغییر پرداخت‌ها و نازک‌کاری بر روی عناصر معماری مانند دیوارها، کف‌سازی و پوشش داخلی سقف.
بازطراحی داخلی: طراحی مجدد فضاهای داخلی.
مرمت یا نوسازی: بازگرداندن دقیق ساختار بنا به تمامیت و ظاهر اولیه خود.
اسکیس: روشی سریع برای انتقال ایده‌های ذهنی بر روی کاغذ.
کروکی: ترسیم و طراحی از خطوط محیطی احجام و ساختمان‌های موجود.
راندو: استفاده از وسایل و ابزار مختلف نظیر ماژیک، مداد، مداد رنگی و... برای ارائه کار طراحی و یا اسکیس
فاز (مرحله): بخش خاص در یک فرایند تغییر و تکامل.
پروژه: مجموعه‌ای از فعالیت هاست که برای دستیابی به منظور یا هدف خاص انجام می‌گیرد.
کارگاه ساختمانی: کارگاه ساختمانی محلی است که یک یا تعدادی از عملیات‌های ساختمانی در آن انجام می‌شود. در صورت اخذ مجوز برای استفاده از معابر مجاور کارگاه جهت انبارکردن مصالح یا استقرار تجهیزات و ماشین‌آلات، این محل نیز جزئی از کارگاه محسوب می‌شود.
وسایل و تجهیزات: وسایل و تجهیزات عبارت است از ماشین‌آلات، داربست‌ها، نردبان‌ها، سکوها و تجهیزات مشابه که در کارگاه ساختمانی برای اجرای عملیات ساختمانی به کار گرفته می‌شود.
نقشه‌های اجرایی: بخشی از اسناد پیمان که طرح، موقعیت، ابعاد و روابط عناصر یک پروژه را به صورت ترسیمات دقیق یا به شکل تصویری آن نمایش می‌دهد.
سفت‌کاری: کلیه عملیات ساختمانی جهت ایجاد بنا که شامل مراحل: پی‌کنی، اجرای‌ پی، کرسی‌چینی، اجرای تیر و ستون، بادبند، دیوار برشی، دیوارچینی، کف و سقف می‌باشد.
نازک‌کاری: عملیاتی که در مرحله آخر عملیات ساختمانی پس از سفت‌کاری انجام می‌گیرد و پوشش نهایی و تکمیلی بر روی ساختار زیرین ساختمان است. مصالح نازک‌کاری بر روی سطح کف، دیوار و سقف قرار می‌گیرد. نازک‌کاری شامل کلیه عملیات اجرا به غیر از سفت‌کاری می‌باشد مانند، سنگ‌کاری، کاشی‌کاری، نقاشی، برق‌کاری، تأسیسات، نصب در و پنجره می‌باشد.

برخی از واژگان رشتۀ معماری داخلی

مصالح رایج در معماری داخلی

ردیف	واژگان فارسی	واژگان انگلیسی
1	کاغذ دیواری	Wallpaper
2	رنگ	Paint
3	موکت	Carpet
4	چوب	Wood
5	سنگ	Stone
6	آجر	Brick
7	گچ	Plaster
8	کاشی	Tile
9	سرامیک	Ceramic
10	پلیمر	Polymer
11	پارچه	Fabric
12	بتن	Concrete
13	بتن سبک	Lightweight concrete
14	ملات	Mortar
15	چسب	Adhesive
16	حلال	Solvent
17	پانل گچی	Gypsum panels
18	پارکت	Parquet
19	لمینت	Laminate
20	موزاییک	Terrazzo
21	شیشه	Glass
22	فلز	Metal

فضاهای متداول یک خانۀ مسکونی

ردیف	واژگان فارسی	واژگان انگلیسی
1	ورودی	Entrance
2	راهرو	Corridor
3	اتاق پذیرایی	Living room
4	اتاق نشیمن	Family room
5	اتاق ناهارخوری	Dining room
6	اتاق خواب اصلی	Master Bedroom
7	اتاق خواب	Bedroom
8	اتاق مطالعه	Study room
9	توالت	Toilet
10	حمام	Bathroom
11	تراس	Terrace
12	پارکینگ	Parking
13	انباری	Storage
14	موتورخانه	Mechanical room
15	حیاط	Yard
16	حیاط مرکزی	Courtyard
17	هال	Hall

برخی از واژگان تخصصی رشته

ردیف	واژگان فارسی	واژگان انگلیسی
1	طبقه، کف	Floor
2	طبقه همکف	Ground Floor
3	طبقه اول	First Floor
4	طبقه دوم	Second Floor
5	پشت‌بام	Roof
6	راه‌پله	Stairs
7	در	Door
8	پنجره	Window
9	سقف	Ceiling
10	سقف‌کاذب	Dropped Ceiling
11	دیوار	Wall
12	تیر	Beam
13	ستون	Column
14	پاسیو	Patio
15	مبلمان	Furniture
16	فضا	Space
17	نما	Elevation
18	مقطع	Section
19	پلان	Plan
20	پلان معکوس	Reflected Plan
21	خط برش	Section line
22	خط اندازه	Dimension line
23	خط	Line
24	مقیاس	Scale
25	ترسیم	Drawing
26	طراحی	Designing
27	جزئیات	Detail
28	مشخصات فنی	Specifications
29	نقشه‌های اجرایی	Construction Drawing
30	نقشه اولیه	Draft
31	مرحله کاری، فاز	Phase
32	تیپ، نوع	Type
33	ساخت‌وساز	Construction
34	آیین‌نامه ساختمانی	Building code
35	معمار	Architect
36	معمار داخلی	Interior Architect
37	معمار داخلی	Interior Design
38	دکوراتور	Decorator
39	دکوراسیون (تزیینات)	Decoration
40	تزیین	Ornament
41	هنر	Art
42	مهندس	Engineering
43	فن	Technic
44	نور	Light
45	رنگ	Color
46	راندو	Rendering
47	اسکیس	Sketch
48	ترسیم دستی	Freehand Drawing
49	پرداخت	Finishing