می‌دانید که ایران در جنوب غربی آسیا واقع است.

این منطقه از نظر تاریخی و فرهنگی، منابع نفت و گاز، دسترسی به سواحل و آب‌های آزاد و اقیانوس‌ها، اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل این
منطقه از مناطق مهم جهان به شمار می‌رود.

کشور ما ایران در منطقهٔ جنوب غربی آسیا، از جایگاه و موقعیت ممتازی برخوردار است.

در این فصل با ویژگی‌های منطقه و جایگاه ایران در آن آشنا می‌شوید.

موقعیت

به نقشه توجه کنید. این نقشه، منطقهٔ جنوب غربی آسیا را نشان می‌دهد. بنابر نظر برخی صاحب‌نظران، این منطقه را می‌توان تقریباً درون یک مثلث جای داد به طوری که اضلاع این مثلث از تنگهٔ٭ بُسفر و داردانل در ترکیه تا کوه‌های پامیر در مشرق و از آنجا تا خلیج٭ عَدَن و بابُ‌المَندَب را دربر می‌گیرد.

ویژگی‌های طبیعی

ناهمواری

در جنوب غربی آسیا، سرزمین‌های بسیار بلند و سرزمین‌های پست و همواری وجود دارند:

* کوه‌های بلند ایران که به ارتفاعات ترکیه و قفقاز٭ می‌پیوندند، سرزمین‌های مرتفع این منطقه را تشکیل می‌دهند.

* از سرزمین‌های پست و جلگه‌ای پهناور در این منطقه جلگه بین النهرین در غرب ایران و جلگه سند در شرق ایران را می توان نام برد. این جلگه‌ها از آبرفت کدام رودها به وجود آمده‌اند؟ نام ببرید.

* بیابان بزرگ عربستان، دشت کویر و دشت لوت نیز از نواحی پست و خشک این منطقه هستند. بیابان بزرگ عربستان، رَبع الخالی در شبه جزیرهٔ عربستان حدود 640/000 کیلومتر مربع یعنی تقریباً 2/5 برابر کشور انگلستان، وسعت دارد.

آب و هوا

با توجه به وسعت زیاد و تنوع ناهمواری‌ها، در این منطقه آب و هواهای گوناگونی به وجود آمده است:

* آب و هوای کوهستانی: در زمستان آب و هوای سرد و در تابستان آب و هوای معتدل دارد. بارش برف و باران فراوان موجب پدیدٔ آمدن پوشش گیاهی فراوان در دامنه کوه‌ها شده است.

* آب و هوای گرم و خشک: در بخش‌های وسیعی از منطقهٔ جنوب غربی آسیا، آب و هوای گرم و خشک یا نیمه‌خشک حکم فرماست. بیابان‌های وسیع منطقه، آب و هوای گرم و خشک دارند. کمبود آب شیرین یکی از مسائل مهم منطقه جنوب غربی آسیا است که گاهی باعث اختلافات و نزاع‌هایی بین کشورها بر سر منابع آبی رودخانه‌ها شده است.

بیشتر بدانیم
بیابان به جایی گفته می‌شود که میزان بارندگی سالیانهٔ آن کمتر از 50 میلی‌متر و میزان تبخیر آن بیش از بارش باشد. در برخی مناطق بیابانی گاهی سال‌ها حتی یک قطره باران نیز نمی‌بارد.
بیابان‌ها از نظر پوشش گیاهی فقیرند و در آنها ماسه‌های روان همه جا را پوشانده و شکل‌های مختلفی را پدید آورده‌اند.

* آب و هوای معتدل و مرطوب ساحلی: آن بخش از سرزمین‌هایی که در سواحل دریاهای این منطقه قرار گرفته اند، آب و هوای متفاوتی دارند. سرزمین‌های واقع در سواحل گرم خلیج فارس، دریای عمان و اقیانوس هند و دریای سرخ، آب و هوای گرم دارند اما رطوبت هوا به دلیل نزدیکی به دریا زیاد بوده و حالت شرجی به وجود آورده است.

اما سرزمین‌های واقع در اطراف دریای مدیترانه، آب و هوای مدیترانه‌ای دارند. در آب و هوای مدیترانه‌ای زمستان‌ها معتدل و پرباران و تابستان‌ها گرم و خشک است.

ویژگی‌های انسانی و اقتصادی

منطقهٔ جنوب غربی آسیا یکی از نخستین کانون‌های تمدنی جهان است. سال گذشته با بعضی تمدن‌های باستانی که در ایران و بین‌النهرین شکل گرفته و چند هزار سال قدمت دارند، آشنا شدید.

جمعیت: در این منطقه، اقوام گوناگونی زندگی می‌کنند. به نمودار جمعیتی کشورهای جنوب غربی آسیا دقت کنید.

زبان: زبان‌های عربی، فارسی، ترکی و اردو پرتکلم ترین گروه‌های زبانی در منطقه آسیای جنوب غربی هستند.

دین: منطقه جنوب غربی آسیا، کانون ظهور ادیان توحیدی بوده است.

ادیان الهی یهود، مسیحیت و اسلام در این منطقه ظهور کرده‌اند. بیش از 90 درصد مردم منطقه، مسلمان هستند. این منطقه قلب تمدن اسلامی محسوب می‌شود.

فعّالیت‌های اقتصادی

* اغلب کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا دارای ذخایر نفت و گاز، این ثروت خدادادی هستند، اما متأسفانه بیشتر آنها از نظر اقتصادی به صادرات نفت وابسته بوده و ماشین‌آلات، موادغذایی، دارو و انواع کالاهای مصرفی را از کشورهای دیگر وارد می‌کنند.کشور عربستان علاوه بر صادرات نفت، همه ساله درآمد زیادی را از طریق مراسم حج و سفر میلیون‌ها زائر به این کشور نصیب خود می‌کند.

* بعضی کشورهای منطقه توانسته‌اند از طریق رونق گردشگری یا تجارت و بازرگانی، اقتصاد خود را متحول کنند و درآمد زیادی به‌دست بیاورند، مانند ترکیه و امارات متحده عربی.

* ایران با استفاده صحیح از ظرفیت‌های داخلی همچون کشاورزی، صنایع پتروشیمی و فولاد، ترانزیت، گردشگری و اقتصاد دانش‌بنیان٭ تاکنون به پیشرفت‌های بزرگی دست یافته و می‌تواند جایگاه نخست اقتصاد غرب آسیا را در آینده از آن خود کند.

* برخی کشورهای دیگر منطقه نیز به دلیل جنگ، اشغال نظامی توسط آمریکا و نبودن امنیت، نتوانسته‌اند از نظر اقتصادی پیشرفت کنند و وضعیت چندان مناسبی ندارند، مانند: عراق و افغانستان.