درسنامه آموزشی تعمیرات مکانیکی موتور کلاس دهم مکانیک خودرو

واحد یادگیری 1 (شایستگی تعمیر سرسیلندر)

مقدمه

همان‌طورکه در بخش عیب‌یابی سیستم مولد قدرت کتاب سرویس و نگهداری خودرو با برخی از روش‌های عیب‌یابی مجموعه سرسیلندر آشنا شده‌اید در این کار نیز با شناخت روش‌های مختلف عیب‌یابی، تعیین عیوب و نحوه انجام تعمیرهای مجموعه سرسیلندر، مهارت مورد نیاز را کسب خواهید نمود.

قابل ذکر است اگرچه در این بخش روش‌های مختلف عیب‌یابی در شناسایی عیوب سرسیلندر بیان می‌گردد ولی لزوماً تمامی این روش‌ها جهت شناسایی علل عیوب به کار نمی‌رود و برحسب عیوب ظاهر شده در سیستم مولد قدرت یک یا چند روش مرتبط استفاده می‌شود. در آموزش این کار روش‌های عیب‌یابی و رفع عیوب با انجام کنترل و تنظیمات (بدون پیاده‌سازی سرسیلندر از روی موتور خودرو)، عیب‌یابی و رفع عیوب با جداسازی اجزا (بدون پیاده‌سازی سرسیلندر از روی موتور خودرو)، عیب‌یابی و رفع عیوب با پیاده‌سازی سرسیلندر از روی موتور خودرو پیگیری می‌شود.

با توجه به تخصصی شدن عمده مشاغل از جمله تعمیر خودرو، امروزه نوع تعمیراتی که تعمیرکاران بر روی سرسیلندر موتور خودرو انجام می‌دهند با گذشته متفاوت است، لذا از ذکر مواردی مرتبط با رویه تعمیرات تراشکاری سرسیلندر که شغل مستقلی می‌باشد به‌صورت تخصصی خودداری نموده و صرفاً موضوعات مرتبط با کنترل قبل و بعد از ارسال سرسیلندر به تراشکاری آموزش داده می‌شود.

استاندارد عملکرد

هنرجویان پس از آموزش این کار توانایی عیب‌یابی و تعمیرات مجموعه سرسیلندر در موتور احتراق داخلی پیستونی بنزینی را پیدا می‌نمایند. جهت ارتباط آموخته‌های قبل با موضوعات بعدی به سؤالات پیش آزمون پاسخ دهید.

ساختمان انواع سرسیلندر

ساختمان سرسیلندر و مکانیزم محرک سوپاپ‌ها به دلایل زیر نقش بسیار زیادی در عملکرد موتور داشته و دارای تغییرات بیشتری نسبت به سایر بخش‌های مکانیکی موتور شده‌اند:

1- جلوگیری از نشت سوخت و هوای متراکم و محترق شده و بنابراین افزایش نسبت تراکم
2- هدایت یکنواخت‌تر سوخت و هوای ورودی به موتور و دود خروجی از موتور و بنابراین افزایش راندمان حجمی و احتراق کامل
3- بهبود کیفیت احتراق و بنابراین افزایش توان و کاهش آلایندگی و مصرف سوخت
4- بهبود خنک‌کاری موتور و بنابراین افزایش راندمان حرارتی

جنس سرسیلندر موتور خودروهای سواری در گذشته به علت خواص مناسب ریخته‌گری، سادگی تولید، مقاومت بالا در برابر فشار، حرارت و خوردگی عموماً از چدن استفاده می‌شد ولی امروزه با توجه به اهمیت اهدافی مانند سبکی وزن، افزایش سرعت عملیات تولید و ضریب انتقال حرارت بالا از آلیاژهای آلومینیوم استفاده می‌شود.

 

شناسایی عیوب سرسیلندر بدون باز کردن آن از روی موتور

همان‌طور که در بخش عیب‌یابی کتاب سرویس نگهداری برخی عیوب مجموعه سرسیلندر تشریح شد در اینجا نیز روند عیب‌یابی و رفع عیوب بدون باز شدن مجموعه سرسیلندر تشریح می‌گردد.

نشتی روغن

نشتی روغن از درپوش سوپاپ‌های سرسیلندر، اورینگ سنسور میل سوپاپ، کاسه نمد میل سوپاپ و سوپاپ تهویه موتور (PCV) عیوب شایع موتور خودروها می‌باشد، و با انجام اقدامات ساده می‌توان رفع عیب نمود.

به‌طور مثال در صورت وجود نشتی روغن از ناحیه درپوش سوپاپ‌ها، که توسط پیچ یا مهره به سرسیلندر متصل می‌شوند، ابتدا این اتصالات گشتاور‌سنجی شده، (باید توجه داشت، ازدیاد گشتاور بیش از حد مجاز اعلام شده در کتاب راهنمای تعمیرات موتور نه تنها باعث رفع نشتی نخواهد شد بلکه به علت ایجاد تاب درپوش سوپاپ‌ها، نشتی بیشتری ایجاد می‌گردد) سپس به بررسی واشر و چسب آب‌بندی درپوش می‌پردازیم و در صورت نیاز، واشر تعویض و از چسب آب‌بندی مناسب استفاده شود.

شکل 12-1 مراحل نصب واشر و در سوپاپ را نمایش می‌دهد.

نشتی مایع خنک‌کننده از پولکی‌های کورکن مایع خنک‌کننده

در اغلب سرسیلندرها مجاری جهت خروج ماهیچه‌های قالب ریخته‌گری که برای ایجاد کانال گردش مایع خنک‌کاری مورد نیاز است، وجود دارد، پس از عملیات ماشین‌کاری برای مسدود کردن این مجاری از پولکی‌های فلزی استفاده می‌شود، خوردگی و یا عدم آب‌بندی این قطعات موجب نشتی مایع خنک‌کاری خواهد شد و با تعویض پولکی معیوب رفع عیب می‌شود. شکل 13-1 پولک آب‌بندی و نحوه نصب آن‌ها روی سرسیلندر را نمایش می‌دهد.

صدای غیرعادی از مکانیزم محرک سوپاپ‌ها

یکی از شایع‌ترین عیوب در مجموعه سرسیلندر، ایجاد صدا از مکانیزم حرکت سوپاپ‌ها هنگام کارکرد موتور است و بعضاً رفع عیوب بدون باز کردن اجزا با انجام کنترل و تنظیمات لازم، صورت می‌پذیرد، عموماً علل بروز این عیوب عبارت‌اند از:

1- شل شدن اتصالات پیچ یا مهره یاتاقان‌های میل‌سوپاپ یا میل‌اسبک، می‌توان پس از باز کردن درپوش سوپاپ‌ها به وسیله تور کمتر، مقدار گشتاور مجاز اتصالات را با توجه به اطلاعات کتاب راهنمای تعمیرات موتورکنترل و اصلاح نمود. شکل 14-1 روند کنترل پیچ‌های یاتاقان میل‌سوپاپ یک نوع موتور را نمایش می‌دهد.

2- خلاصی بیش از حد مجاز سوپاپ‌ها، یکی دیگر از دلایل ایجاد صدا از مجموعه سرسیلندر می‌باشد. شکل 15-1 نواحی ایجاد صدا در مکانیزم حرکت سوپاپ‌ها را نمایش می‌دهد.

می‌توان با انجام فیلرگیری مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور که قبلاً با روش‌های آن آشنا شدیم، رفع نقص صورت پذیرد. تصاویر شکل 16-1 نحوه کنترل خلاصی سوپاپ‌ها در دو روش تنظیم پیچ و مهره‌ای و شیم‌گذاری را نشان می‌دهد.

افت قدرت موتور

برخی اشکالات در مجموعه سرسیلندر موجب افت قدرت سیلندرهای موتور می‌گردد، شناسایی آن‌ها با انجام تست‌های قدرت‌سنجی (پاوربالانس)، کمپرس و نشتی‌سنجی سیلندرها (دلایل مختلفی از قبیل خرابی سیستم جرقه، سوخت‌رسانی، اشکالات مکانیکی موتور و...)، که قبلاً در کتاب سرویس و نگهداری بیان شده، امکان‌پذیر است.

اگر در انجام آزمایش‌های قدرت‌سنجی، کمپرس‌سنجی و نشتی‌سنجی، وجود نشتی از سوپاپ‌های ورودی و خروجی رؤیت شد، در اولین اقدام رفع نقص، در صورتی که سوپاپ‌های آن دارای امکانات تنظیم فیلر باشند، می‌بایست فیلرگیری صورت پذیرد تا احتمال بازماندن سوپاپ‌ها رفع گردد.

آزمایش دیگری که به شناسایی عیوب مجموعه سرسیلندر و یا موتور کمک خواهد نمود تست خلأسنجی موتور است که در ذیل به تشریح آن پرداخته می‌شود.

تست خلأسنجی موتور

در دمای نرمال موتور با نصب مانومتر خلأسنج (حداقل محدوده سنجش 30 اینچ جیوه یا 760 میلی‌متر جیوه یا 1000 میلی‌بار) به زیر دریچه گاز مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور در وضعیت استارت و دور آرام موتور نسبت به عیب‌یابی مجموعه سرسیلندر و یا موتور با خواندن مقدار خلأ اقدام می‌کنیم.

خلأسنجی در وضعیت استارت: در صورت مناسب بودن دور موتور در وضعیت استارت (مطابق کتاب راهنمای تعمیرات)میزان خلأ باید درحد تعیین شده باشد(3 الی 6 اینچ جیوه معادل 76/2 الی 152 میلی‌متر جیوه ویا معادل 101 الی 202 میلی‌بار) چنانچه این مقدار ازحد مجاز کمتر باشد تأثیر بسیار در دیر روشن شدن موتور داشته و می‌بایست دلایل آن که عمدتاً از نشتی مجموعه مانیفولد ورودی، نشتی واشر مانیفولد ورودی، آب‌بندی نبودن سوپاپ‌ها، نشتی از رینگ‌های پیستون، نشتی از واشر سرسیلندر، مسدود بودن مسیر اگزوز و ... پیگیری شود.

خلأسنجی در دور آرام:

مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات میزان و وضعیت مانومتر خلأسنج در شرایط دور آرام عموماً بین 17 الی 22 اینچ جیوه معادل 430 الی 550 میلی‌متر جیوه و یا معادل 571 الی 731 میلی‌بار بوده و در بروز مشکلات مختلف مقادیر آن متفاوت خواهد شد، در جدول 1-1 تأثیرات برخی عیوب در نتایج خلأسنجی موتور را نمایش می‌دهد. 

جدول 1-1

نتایج آزمایش‌های خلأسنجی مانیفولد ورودی	اشکالاتی که بدون باز کردن اجزای سرسیلندر امکان رفع آن وجود دارد
$50/6mbar = 38/1mmHg = 1/5inHg$ نشتی مانیفولد هنگام استارت	اصلاح نشتی مانیفولد هوا به دلایل - شل بودن اتصالات پیچ و مهره‌ای آن که با سفت کردن اتصالات به مقدار مجاز رفع عیب انجام می‌شود. - عدم آب‌بندی اتصال مانیفولد ورودی با سرسیلندر (در آموزش‌های بعدی مطالب ارائه می‌شود) - پاره شدن شیلنگ‌های خلائی متصل شده به مانیفولد ورودی که با تعویض شیلنگ‌ها رفع عیب حاصل می‌شود. - نشتی از اهرم دریچه گاز و اورینگ‌های اجزایی مانند سنسور (Manifold Absolute Pressure(MAP، استپرموتور، انژکتورها و ... می‌بایست بررسی و در صورت وجود رفع نقص شوند.
$506mbar = 381mmHg = 15inHg$ ریتارد جرقه در دور آرام	اصلاح تایم جرقه. (در صورت وجود دلکو و امکان تغییرات آدوانس جرقه و یا امکان تغییرات نرم افزاری در کنترل‌کننده‌های سیستم جرقه الکترونیکی (در آموزش‌های بعدی مطالب ارائه می‌شود) اصاح تایم موتور (تایم‌گیری و تنظیم صحیح تسمه‌تایم)
$337 \sim 877mbar = 254 \sim 660mmHg = 10 \sim 26inHg$ ضعیف بودن فنرسوپاپ (دور آرام موتور را به 2000 دور دقیقه افزایش داده و چنانچه مقدار نوسان از محدوده مجاز بیش از 5inHg باشد فنر سوپاپ ضعیف است.)	در آموزش‌های بعدی روش رفع نقص ارائه می‌شود.
$237 \sim 676mbar = 178 \sim 508mmHg = 7 \sim 20inHg$ نشتی از واشر سرسیلندر	اصلاح نشتی از واشر سرسیلندر به علت شل بودن پیچ‌های سرسیلندر که در صورت نسوختن واشر سرسیلندر با سفت کردن پیچ‌های سرسیلندر به مقدار مجاز رفع عیب صورت می‌پذیرد.
$405 \sim 540mbar = 355 \sim 406mmHg = 12 \sim 16inHg$ کاربراتور و یا انژکتورها نیاز به بررسی دارند.	شست‌وشو و یا تنظیم کاربراتور و یا انژکتورها (در آموزش‌های بعدی روش رفع نقص ارائه می‌شود).
$405 \sim 608mbar = 305 \sim 475mmHg = 12 \sim 18inHg$ نشتی (عدم آب‌بندی) یا سوختن سوپاپ‌ها	اصلاح لقی یا فیلر سوپاپ‌ها (تنظیم صحیح لقی سوپاپ‌ها)، همان‌طور که قبلاً اشاره گردید ازدیاد فیلر سوپاپ‌ها عموماًً با صدا از مکانیزم حرکتی توأم بوده ولی در کمبود فیلر امکان بازماندن سوپاپ‌ها و بروز علامت‌هایی از قبیل افت قدرت موتور، گرمای بیش از حد مانیفولد دود، ایجاد صدای انفجار در مانیفولد گاز و بالارفتن آلایندگی در گازهای خروجی اگزوز خواهد شد.
$473 \sim 608mbar = 356 \sim 475mmHg = 14 \sim 18inHg$ چسبندگی سوپاپ‌ها	در آموزش‌های بعدی روش رفع نقص ارائه می‌شود.
$0 \sim 575mbar = 0 \sim 434mmHg = 0 \sim 17inHg$ انسداد مدار اگزوز	رفع گرفتگی سیستم اگزوز (در آموزش‌های بعدی روش رفع نقص ارائه می‌شود).

بررسی مدارهای الکتریکی مربوط به سر سیلندر

عیوب دیگری که بدون باز کردن اجزای سرسیلندر می‌توان با بررسی و اقدامات ساده رفع نقص شوند، قطع مدارات الکتریکی مکانیزم‌های مربوط به اجزای سرسیلندر مانند: مدار VVT مدار دریچه گاز برقی، مدار سنسور، میل‌سوپاپ، مدار سنسورهای فشار مانیفولد هوا، مدار سنسور دمای مایع خنک‌کاری موتور، مدار سنسور فشار ریل سوخت، مدار انژکتورها، کویل‌ها، وایرها، شمع‌ها و... که هریک از آن‌ها در عملکرد موتور تأثیرات بسزایی دارند. همان‌طور که در مبحث کاربری دستگاه عیب‌یاب قبلاً توضیح داده شد با خواندن عیوب توسط دستگاه عیب‌یاب، وجود قطعی در مدارهای ذکر شده، قابل پیگیری و در صورت قطعی در اتصال سوکت‌ها، ایراد برطرف می‌گردد (شکل 20-1). محل و نحوه کنترل سوکت‌های دسته سیم موتور را نمایش می‌دهد.

باید توجه داشت در آموزش‌های بعدی، مباحث الکتریکی مربوط به سیستم سوخت‌رسانی و جرقه موتور به‌طور کامل ارائه خواهد شد.

وظیفه، ساختمان عملکرد و انواع اجزای سیستم محرک سوپاپ‌های موتور

برحسب طراحی موتور، نوع اجزای محرک سوپاپ متفاوت است، در این مبحث سعی می‌کنیم متداول‌ترین این اجزا را معرفی نماییم.

میل سوپاپ

مهم‌ترین عامل محرک سوپاپ‌های موتور میل‌سوپاپ یا میل‌بادامک است، جنس آن غالباً از چدن بوده و نواحی در معرض سایش مانند بادامک‌ها و یاتاقان‌ها از لایه چدن سفید که دارای سختی زیاد می‌باشد و در فرایند ریخته‌گری ایجاد شده و سپس با عملیات ماشین‌کاری و سنگ‌زنی کامل می‌شود. همچنین میل‌سوپاپ برخی از موتور خودروهای گران قیمت، از فولاد آلیاژی با دقت بسیار بالا ساخته می‌شوند. شکل 21-1 میل‌سوپاپ و موقعیت نصب روی سرسیلندر را نشان می‌دهد.

فرم و ابعاد بادامک‌ها در زمان، سرعت و ارتفاع باز شدن سوپاپ‌ها بسیار مهم و کوچک‌ترین آسیب به بادامک اختلال در کارکرد موتور ایجاد می‌نماید. در شکل 22-1 بخش‌ها و انواع فرم بادامک میل‌سوپاپ را نمایش می‌دهد.

مکانیزم حرکتی میل‌سوپاپ (چرخ تسمه، چرخ زنجیر، چرخ دنده)

عامل به حرکت درآوردن میل‌سوپاپ‌ها چرخ تسمه، چرخ زنجیر و یا چرخ دنده می‌باشد. اکثر موتورهای موجود در کشور عموماًً از مکانیزم چرخ تسمه‌ای استفاده می‌نمایند. در شکل 25-1 انواع مکانیزم انتقال حرکت از میل‌لنگ به میل‌سوپاپ را نشان می‌دهد.

مکانیزم چرخ تسمه‌ای: در کتاب سرویس و نگهداری با مکانیزم حرکتی میل‌سوپاپ‌ها به وسیله تسمه آشنا شدید، با توجه به تصاویر مکانیزم‌های چرخ تسمه‌ای و همفکری هنرجویان دیگر، پاسخ سؤال زیر را بنویسید.

مکانیزم چرخ‌زنجیری: در برخی از موتور خودروها که دارای قدرت، گشتاور و شتاب‌گیری بیشتری هستند از زنجیر و چرخ‌زنجیر جهت انتقال حرکت میل‌لنگ به میل‌سوپاپ‌ها استفاده می‌شود، در این سیستم برای کنترل ارتعاش و خلاصی زنجیر از مکانیزم زنجیر‌سفت‌کن استفاده می‌شود که عموماًً دارای تجهیزات هیدرولیکی و یا مکانیکی می‌باشند.

شکل 27-1 مکانیزم حرکتی میل‌سوپاپ به وسیله چرخ‌زنجیر همراه با زنجیرسفت‌کن هیدرولیکی را نشان می‌دهد.

مکانیزم چرخ‌دنده‌ای: اگرچه در موتورهای قدیمی که فاصله میل‌سوپاپ از میل‌لنگ کم بود بعضاً از چرخ‌دنده جهت انتقال حرکت استفاده می‌شد، امروزه نیز در برخی از موتورهای پرشتاب OHV-OHC جهت انتقال حرکت میل‌لنگ به میل‌سوپاپ بار دیگر از چرخ‌دنده استفاده شده است. شکل 28-1 مکانیزم حرکتی میل سوپاپ به وسیله چرخ‌دنده را نشان می‌دهند.

مکانیزم‌های تایمینگ متغیر سوپاپ‌ها (Variable–Valve–Timing) (VVT)

یکی از تجهیزاتی که امروزه در مکانیزم حرکتی سوپاپ‌های موتور خصوصاً سوپاپ‌های ورودی استفاده می‌شود سیستم تایمینگ متغیر سوپاپ (Variable–Valve–Timing معروف به VVT) است که بر حسب دور و بار وارده به موتور، موقعیت و طول زمان بازشدن سوپاپ‌ها را کنترل نموده و علاوه‌بر افزایش راندمان حجمی موتور در کاهش گازهای آلاینده و مصرف سوخت نقش زیادی دارا می‌باشد. اگرچه این سیستم دارای تنوع زیادی است ولی در اینجا به تشریح عملکرد متداول‌ترین نوع آن که در کشور روی انواع سرسیلندر موتورها استفاده شده می‌پردازیم

سیستم VVT هیدرولیکی روی میل‌سوپاپ ورودی

در این مکانیزم، چرخ‌تسمه به‌صورت مستقیم به میل‌سوپاپ متصل نبوده بلکه با واسط پروانه‌ای در محفظه هیدرولیکی که روغن آن از مدار اصلی روغن‌کاری موتور و توسط شیر برقی تحت کنترل ECU موتور می‌باشد، تأمین و با توجه به سنسور موقعیت میل‌سوپاپ، شیر برقی، مقدار روغن دو سمت واسط پروانه‌ای چرخ‌تایمینگ را مطابق تصاویر شکل 30-1 تنظیم می‌نماید.

در شکل 30-1 شماتیک عملکرد و اجزای مکانیزم تایمینگ متغیر روی میل‌سوپاپ ورودی نشان داده شده است.

مجموعه اسبک

در برخی از سرسیلندرها واسطه انتقال حرکت از میل‌سوپاپ به سوپاپ، مجموعه اسبک بوده که شامل میل‌اسبک، اسبک‌ها، نگهدارنده میل‌اسبک، فنر و خارهای اتصال می‌باشد.

جنس میل اسبک‌ها عموماً از فولاد و جنس اسبک‌ها در قدیم ازچدن یا ورق فولاد و امروزه از آلیاژ آلومینیوم تولید می‌شود، البته در نواحی تماس با میل‌اسبک سخت‌کاری شده و در ناحیه تماس با میل‌سوپاپ عموماً از غلتک‌های فولادی و در ناحیه تماس با سوپاپ از پیچ‌های فولادی یا تایپیت‌های هیدرولیکی استفاده می‌شود. شکل 32-1 نقشه انفجاری مجموعه اسبک در دو نوع مختلف را نشان می‌دهد.

شکل 33-1 انواع مجموعه اسبک‌های نصب شده روی موتور خودروها را نشان می‌دهد.

شکل 33-1

تایپیت

تایپیت وظیفه انتقال نیروی اعمال شده از میل‌سوپاپ به سوپاپ را دارد، جنس تایپیت‌های ساده (استکانی) عموما از چدن و در لایه‌های تحت تماس با بادامک میل‌سوپاپ چدن سفید دارای سختی زیاد و با عملیات ریخته‌گری، ماشین‌کاری و سپس سنگ‌زنی تولید می‌شوند، در موتورهای پردور ازتایپیت‌های غلتکی با جنس فولاد آبکاری شده استفاده می‌گردد.

امروزه در اغلب سرسیلندرها از تایپیت با تنظیم‌کننده هیدرولیک که نیاز به انجام فیلرگیری سوپاپ‌ها ندارد، استفاده می‌شود. شکل 34-1 ارتباط انواع تایپیت با میل‌سوپاپ در طرح‌های مختلف را نشان می‌دهد.

روش‌های عیب‌یابی و تعمیر اجزای سیستم محرک سوپاپ‌های سرسیلندر

قبل از بیان روش‌های عیب‌یابی و تعمیر اجزای محرک سرسیلندر یادآور می‌شویم اشکالاتی ذاتی درتولید قطعات نصب شده روی موتور ویا قطعات یدکی خریداری شده همواره باید مدنظر قرار گیرد چرا که ممکن است ظاهراً عیبی شناسایی و رفع شود ولی در مدت کوتاه مجدداً به دلیل عدم توجه به سایر قطعات و عوامل دیگر عیب مجدداً ظاهرشود، به‌طور مثال: روغن‌ریزی به کرات از کاسه نمد انتهای میل‌سوپاپ در یک موتور خودرو مشاهده شده و نارضایتی مشتری را به همراه دارد- اگر تکنسین فقط به تعویض کاسه نمد اقدام کند چه بسا اشکالات میل‌سوپاپ در ناحیه تماس با کاسه نمد و یا عدم هم محوری محل نصب کاسه نمد با محور میل‌سوپاپ موجب بروز اشکال باشد و تا رفع این عیب‌های گفته شده هرگز نمی‌توان مشکل روغن‌ریزی را صرفاً با تعویض کاسه نمد حل نمود.

در این مرحله به معرفی شایع‌ترین عیوب اجزای سیستم محرک سوپاپ‌ها و نحوه رفع نقص آن‌ها پرداخته می‌شود.

1- فرسایش تسمه و چرخ تسمه تایم موتور

همان‌طور که در بخش سرویس سریع قطعات موتور در کتاب سرویس و نگهداری نسبت به اهمیت تسمه‌تایم گفته شد، کنترل و تعویض قبل از پاره شدن تسمه جهت جلوگیری از صدمات موتور بسیار مهم است، اگرچه در کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات خودرو طول عمر کاری تسمه‌تایم ذکر گردیده ولی لازم است در سرویس‌های دوره‌ای وضعیت ظاهری تسمه‌تایم بازدید و در صورت بروز عیب اقدام به تعویض آن شود. شکل 35-1 علائم فرسایش و پاره شدن تسمه‌تایم را نشان می‌دهد.

مراحل انجام تعویض تسمه‌تایم مطابق روش ارائه شده در کتاب راهنمای تعمیرات موتور خودرو انجام می‌شود. اگرچه فرسایش و یا لنگی چرخ تسمه‌تایم به ندرت اتفاق می‌افتد ولی در صورت بروز این عیب می‌بایست این قطعه تعویض گردد، مراحل تعویض چرخ تسمه مشابه تعویض تسمه‌تایم بوده و باید توجه نمود، هنگام باز کردن یا بستن پیچ اتصال چرخ‌تسمه، میل‌سوپاپ به وسیله ابزار مخصوص و یا آچار قفل‌کن ثابت نگه داشته شود. تصاویر شکل 35-1 تسمه تایم خورده شده را نشان می‌دهد و در شکل‌های 36-1 مراحل تعویض تسمه‌تایم نشان داده شده است.

2- فرسایش زنجیر و چرخ زنجیر

برای کنترل و تشخیص فرسایش زنجیر و چرخ زنجیر تایم موتور، مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور مراجعه کنید.

خوردگی زنجیر و چرخ زنجیر یکی از عیوب شایع پس از کارکرد طولانی و یا نقص روغن‌کاری در این‌گونه مکانیزم است، مطابق دستورالعمل تعمیرات پس از اندازه‌گیری طول زنجیر یا مقدار خلاصی که سیستم زنجیر سفت‌کن (در سیستم روغن‌کاری عملکرد آن تشریح می‌شود) قادر به کنترل خلاصی آن نیست، باید زنجیر و چرخ زنجیر را تعویض کرد، شکل 37-1 و 38-1 برخی از روش‌های کنترل خلاصی و خوردگی مکانیزم زنجیر و چرخ زنجیر نمایش داده می‌شود. 

3- فرسایش چرخ دنده موتور و میل‌لنگ‌سوپاپ (چرخ‌دنده‌های تایم موتور)

در اثر کارکرد زیاد و یا عیب در سیستم روغن‌کاری، خوردگی در دندانه‌های چرخ‌دنده‌های تایم موتور ایجاد می‌شود که می‌توان با فیلر و یا ساعت اندازه‌گیر لقی میزان فرسایش دنده‌ها در نواحی مختلف را کنترل نموده و درصورت ازدیاد فرسایش مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات، چرخ‌دنده‌ها تعویض شوند. در شکل 39-1 نحوه کنترل لقی چرخ‌دنده‌های تایم با استفاده از ساعت اندازه‌گیر و فیلر نشان داده می‌شود.

4- تعمیرات مکانیزم تایمینگ متغیر سوپاپ‌ها (Variable-Valve-Timing) (VVT)

مهم‌ترین روش عیب‌یابی این مکانیزم توسط دستگاه عیب‌یاب صورت می‌پذیرد، نقص در عملکرد این سیستم مشابه تنظیم نبودن تایمینگ سوپاپ موتور می‌باشد که علائم آن لرزش، کاهش قدرت، گرمای غیرعادی، ازدیاد مصرف سوخت موتورو آلایندگی گازهای خروجی خواهد بود.

به‌طور کلی عیوب سیستم تایمینگ متغیر VVT ازهر نوع که باشند به سه بخش عمده تفکیک می‌شوند:

1- اشکالات الکتریکی مانند عملکرد ECU، مدار اتصال ECU به شیر برقی و عملکرد شیر برقی.
2- اشکالات مکانیزم هیدرولیک مانند مدار ارسال روغن به شیر برقی، مدارهای ارسال روغن به چرخ‌تسمه یا چرخ‌زنجیر، مدارهای هیدرولیک داخل چرخ تسمه یا چرخ زنجیر.
3- اشکالات مکانیکی مانند قفل شدن قطعات، شکستگی و جدایش قطعات و ضعیف شدن فنرهای مکانیزم که با توجه به دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور اقدام به عیب‌یابی، پیاده‌سازی و تعمیر سیستم می‌شود.

شکل 40-1 موقعیت نصب و عملکرد شیر برقی آدوانسر را نشان می‌دهد.

5- تعمیرات میل‌سوپاپ

جهت بررسی دقیق و تعویض میل‌سوپاپ نیاز به باز کردن آن از روی سرسیلندر می‌باشد، لذا باید مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات اقدام نمود و به طور کلی رعایت نکات زیر در حین باز و بستن اجزای سر سیلندر کاملا ضروری است. شکل 42-1 (a,b,c) انواع استقرار میل‌سوپاپ در سرسیلندرهای مختلف را نشان می‌دهد.

سرد بودن موتور: جهت باز کردن پیچ و مهره اتصالات قطعات نصب شده روی موتور حتماً باید به دمای موتور توجه نمود که کاملاً سرد (مطابق دمای محیط) باشد اگر در صورت گرم بودن موتور اقدام به باز کردن اتصالات شود، پیچیدگی و تاب در قطعات، خصوصاً قطعات آلومینیومی حتمی و در زمان نصب، اشکالات متعددی از قبیل عدم انطباق و نشتی بین قطعات ظاهر می‌شود.

باز کردن مرحله‌ای پیچ‌ها، از خارجی‌ترین نقطه به داخل: در قطعاتی مانند درپوش سوپاپ‌ها، یاتاقان‌های میل‌سوپاپ، مجموعه نگهدارنده اسبک‌ها، سرسیلندر و سایر قطعات نسبتاً بزرگ موتور جهت جلوگیری از تابیدگی باید این رویه مطابق دستورالعمل کتاب تعمیرات رعایت شود. شکل 43-1 چند نمونه از نحوه باز کردن پیچ‌های اتصالات اجزای سرسیلندر را نشان می‌دهد.

بستن مرحله‌ای پیچ‌ها از داخل به خارج: جهت انطباق بهتر و جلوگیری از تابیدگی قطعات با ابعاد زیاد باید روند بستن پیچ یا مهره اتصال از داخل به خارج مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات صورت پذیرد. شکل 44-1 چند نمونه از نحوه بستن پیچ‌های اتصالات اجزای سرسیلندر را نشان می‌دهد.

پس از باز کردن میل‌سوپاپ، عیب‌یابی و تعمیرات آن شامل موارد ذیل می‌شود.

خوردگی بادامک‌های میل‌سوپاپ

خوردگی بادامک‌ها که عمدتاً با صدای غیرعادی از مکانیزم حرکتی سوپاپ‌ها توأم بوده و با اندازه‌گیری و مشاهده بادامک‌ها قابل شناسایی می‌باشد. شکل 45-1 خوردگی بادامک‌های میل‌سوپاپ را نشان می‌دهد.

در اثر بروز معایبی مانند نرسیدن روغن به میل‌سوپاپ، اشکالات در ساخت، ازدیاد نیروی فنر سوپاپ‌ها و یا کارکرد زیاد، فرسایش در بادامک‌ها ایجاد می‌شود، در صورت غیریکنواختی ارتفاع بادامک‌ها علاوه‌بر کاهش توان، بالانس قدرت به هم خورده، لرزش در موتور ایجاد می‌شود و جهت رفع نقص باید میل‌سوپاپ تعویض گردد.

ارتفاع بادامک‌های میل‌سوپاپ را می‌توان روی سرسیلندر به‌صورت مستقیم و یا غیرمستقیم اندازه‌گیری نمود. شکل 46-1 اندازه‌گیری بادامک میل‌سوپاپ را نشان می‌دهد.

تاب Cylindricity نماد نقشه ) و لنگی (Runout نماد نقشه 

برای بررسی تاب (خارج از مرکزی طول محور) ولنگی (خارج ازمرکزی برخی محورها یا بادامک‌ها) پس از باز کردن میل‌سوپاپ مطابق شکل توسط پایه دومرغک یا V بلوک، صفحه صافی، ساعت اندازه‌گیر، و کولیس پایه‌دار اندازه‌گیری می‌شود، درصورت وجود تاب و لنگی میل‌سوپاپ معایبی از قبیل فرسایش شدید یاتاقان‌های میل‌سوپاپ روی سرسیلندر، اتلاف انرژی موتور به علت گردش سخت میل‌سوپاپ و اختلاف ارتفاع بلند شدن سوپاپ‌های موتور، برهم خوردن بالانس قدرت سیلندرهای موتور، روغن‌ریزی از کاسه نمد میل‌سوپاپ و ... ظاهر می‌شود و جهت رفع عیب، میل‌سوپاپ باید تعویض گردد. شکل 49-1 نحوه اندازه‌گیری تاب میل‌سوپاپ را نشان می‌دهد.

بررسی تابیدگی میل‌سوپاپ

الف- میل‌سوپاپ را بر روی بلوک V شکل و بر روی سطح صاف قرار دهید.
ب- پس از نصب صفحه اندازه‌گیر (پیچ تنظیم) در مرکز میله، آن را روی عدد صفر تنظیم کنید.
پ- میل‌سوپاپ را یک دور بچرخانید.
ت- گیج را در حال چرخاندن میل‌سوپاپ بخوانید.
ث- میزان تابیدگی باید یک دوم دامنه نوسان (ارتعاش) باشد.

فرسایش و مغایرت در قطر محورها (محل نشست یاتاقان‌ها، کاسه نمدها، سنسور و چرخ‌تسمه یا چرخ‌زنجیر)

پس از باز کردن میل‌سوپاپ، اندازه‌گیری قطر محورها از اهمیت زیادی برخوردار است چرا که به‌طور مثال با کوچک شدن قطر، خوردگی و وجود خط‌ و خش محور محل نشست یاتاقان‌ها، با افت شدید فشار روغن سرسیلندر مواجه و چنانچه از تایپیت‌های هیدرولیکی استفاده شده باشد عملکرد موتور دچار مخاطره می‌شود. (عیوبی مانند: دیر روشن شدن، ایجاد صدا در تایپیت‌ها، افت قدرت موتور و...) جهت رفع نقص، میل‌سوپاپ باید تعویض شود.شکل 50-1 محل و نحوه اندازه گیری قطر محورهای میل‌سوپاپ را نشان می‌دهد.

مغایرت ابعادی در محل نشیمنگاه سنسور و لقی طولی میل‌سوپاپ

در برخی از میل‌سوپاپ‌ها محل نصب سنسور در انتهای میل‌سوپاپ روی بدنه سرسیلندر قرار دارد لذا اهمیت طول میل‌سوپاپ در این ناحیه بسیار مهم است، اگرچه خوردگی در این ناحیه وجود ندارد ولی خطا در تولید طول میل‌سوپاپ می‌تواند اشکالاتی ایجاد کند، چنانچه میل‌سوپاپ به هر دلیلی باید تعویض گردد، روی میل‌سوپاپ یدک باید کنترل فوق انجام تا از مشکلات بعدی جلوگیری شود.

در هر سر سیلندر، روشی جهت کنترل حرکت طولی (لقی طولی) میل‌سوپاپ وجود دارد که باید با استفاده از ساعت لقی‌سنج اندازه‌گیری و در صورت مشاهده مغایرت، اصلاحات لازم متناسب با دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور انجام شود. شکل 51-1 نحوه اندازه‌گیری طول و کنترل لقی میل‌سوپاپ به وسیله تغییر ضخامت واشر فاصله پرکن را نشان می‌دهد.

تعویض و نصب کاسه نمد یا اورینگ‌های آب‌بندی

برای جلوگیری از خروج روغن از اطراف شفت‌های در حال دوران و یا دارای حرکت خطی، بین شفت و محفظه کاسه نمد قرار می‌گیرد، در مکانیزم‌های مختلف خودرو استفاده از کاسه نمد را مشاهده خواهید نمود، لذا داشتن اطلاعات کاربری این قطعه ضروری است.شکل 52-1 نمونه‌هایی از کاسه نمد را نشان می‌دهد.

ساختمان کاسه نمدها تشکیل شده از ورق فولادی به عنوان نشیمنگاه که روی آن در قالب با فرم‌های خاص، لاستیک مخصوص متناسب با شرایط کاری (نوع مواد درتماس، حرارت، فشار و....) تزریق و شکل‌دهی می‌شوند، عموماً در پشت ناحیه لبه تماس کاسه نمد با شفت یا محور جهت چسبندگی و آب‌بندی بهتر از فنر کششی استفاده می‌شود، اگرچه لاستیک کاسه نمدها نرم‌تر از شفت‌های فولادی می‌باشند ولی به مرور کارکرد، فرم تیز لبه کاسه نمد و وجود فنر پشت آن موجب خوردگی شفت یا محورها می‌شوند که می‌بایست در فرایند تعمیر به این موضوع توجه شود.

عموماً بر روی کاسه نمدها مشخصات فنی مربوط به قطر خارجی (قطر محل نصب)، قطر داخلی (قطر شفت یا محور)، عرض (عرض پایه تا لبه تیز روغن‌گیر) و استاندارد جنس (مرتبط با شرایط کاری) ثبت می‌شوند و هنگام تعویض توجه به آن‌ها بسیار مهم است.

در مواردی جهت ایجاد فضای آب‌بند قطعات دوار بدون حرکت یا کم حرکت از لاستیک با مقاطع و ابعاد مختلف به نام اورینگ استفاده می‌شود، جنس آن‌ها مانند کاسه نمد تابع محیط و شرایط کاری است و هرگز نبایستی از اورینگ‌های ناشناخته استفاده شود. در فرایند تعمیر می‌بایست کلیه اورینگ‌های مورد استفاده در مجموعه سرسیلندر مطابق دستورالعمل تعمیرات تعویض شوند. شکل 54-1 انواع واشر، کاسه نمد و اورینگ مورد استفاده در موتور خودرو را نشان می‌دهد.

غالباً در جلوی میل‌سوپاپ‌ها جهت جلوگیری از خروج روغن موتور به قسمت تسمه‌تایم از کاسه نمد استفاده‌ می‌شود و جهت نصب آن باید مطابق دستورالعمل کتاب تعمیرات با استفاده از ابزار مخصوص و چسب‌های مکمل اعلام شده عمل نمود. شکل 55-1 رویه نصب کاسه نمد میل‌سوپاپ را نشان می‌دهد.

6- تعمیرات مجموعه اسبک‌ها

با توجه به تنوع مجموعه اسبک‌ها، بررسی عیوب آن‌ها نیز متفاوت است، در اینجا به بررسی شایع‌ترین عیوب مجموعه اسبک موجود در متداول‌ترین موتور خودروهای موجود در کشور پرداخته می‌شود. عموماً بررسی مجموعه اسبک‌ها پس از باز شدن از روی سرسیلندر صورت می‌پذیرد، لذا به‌کارگیری دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات مربوط به موتور جهت بازکردن و بستن مجموعه اسبک‌ها ضروری است.

به‌طور کلی عیب‌یابی و تعمیرات مجموعه اسبک‌ها شامل مواردی از قبیل:

فرسایش سراسبک در ناحیه تماس با سوپاپ: در اغلب اسبک‌ها در اثر کارکرد خوردگی سراسبک مشاهده می‌شود، این خوردگی (فرورفتگی) موجب ایجاد صدا، اختلال در تنظیم فیلرسوپاپ‌ها خواهد شد، روش مناسب تعمیر، تعویض اسبک می‌باشد ولی درمواقع اضطرار می‌توان با سایش یا سنگ‌زنی، مطابق فرم سراسبک، خوردگی غیر یکنواخت را برطرف نمود تا در تنظیم فیلر سوپاپ‌ها ایرادی ایجاد نشود. شکل 56-1 خوردگی منحنی سراسبک و نحوه اصلاح آن را نشان می‌دهد.

فرسایش غلتک یا شکستگی اسبک‌ها: استفاده از غلتک جهت کاهش اصطکاک اسبک و میل‌سوپاپ بوده و اگرچه طول عمر غلتک اسبک‌ها نسبتاً زیاد می‌باشد ولی خوردگی یا فرسایش خصوصاً در زمان نقص روغن‌کاری اجتناب‌ناپذیر است، ایجاد صدا از مکانیزم حرکتی سوپاپ‌ها یکی از نشانه‌های این عیب می‌باشد و جهت رفع این عیب می‌توان مجموعه غلتک ویا اسبک را تعویض نمود. شکل 57-1 نواحی بررسی اسبک را نشان می‌دهد.

هرزشدن پیچ و مهره تنظیم فیلر: در اسبک‌هایی که دارای پیچ و مهره تنظیم فیلر می‌باشند به علت نوسان نیروی اعمال شده، احتمال خرابی آن‌ها بسیار زیاد است لذا توصیه می‌شود در دوره‌های فیلرگیری نسبت به تعویض موارد معیوب اقدام شود. شکل 58-1 عملکرد پیچ و مهره تنظیم خلاصی سوپاپ را نشان می‌دهد.

افزایش قطر داخلی محل نصب اسبک به میل‌اسبک (یاتاقان اسبک): به علت سرعت حرکت و اعمال نیروی زیاد در ناحیه تکیه‌گاه اسبک به میل‌اسبک خصوصاً در شرایط بروز ایراد در روغن‌رسانی به این یاتاقان، خوردگی زیاد، ایجاد شده و علاوه‌بر اختلال در تنظیم فیلر و ایجاد صدا درمکانیزم حرکتی سوپاپ‌ها، به علت افت فشار در مدار روغن‌کاری سر سیلندر خصوصاً در مواقعی که از تایپیت‌های هیدرولیکی در مجموعه اسبک‌ها استفاده شده باشد، ایراداتی که قبلا اشاره شد ظاهر، و جهت رفع نقص می‌بایست اسبک یا اسبک‌ها همراه با میل‌اسبک تعویض شوند.شکل 59-1 کنترل قطر داخلی و شیوه کاهش اصطکاک در محل یاتاقان اسبک به میل‌اسبک را نشان می‌دهد.

فرسایش میل‌اسبک: همانند فرسایش قطر داخلی اسبک‌ها، میل‌اسبک نیز در ناحیه تماس با قطر داخلی اسبک‌ها خورده می‌شود و اثرات آن همانند خوردگی یاتاقان اسبک‌ها است و رفع نقص با تعویض میل‌اسبک صورت می‌پذیرد. شکل 60-1 خوردگی میل‌اسبک در ناحیه تماس با اسبک‌ها را نشان می‌دهد.

معیوب شدن مکانیزم تنظیم‌کننده هیدرولیکی اسبک‌ها (خالی کردن، قفل کردن یا سفت شدن): امروزه در بسیاری از اسبک موتور خودروهای موجود در کشور از مکانیزم تنظیم‌کننده هیدرولیکی استفاده شده است، همان‌طور که پیش‌تر گفته شد حساسیت زیاد این‌گونه موتورها به گرانروی یا لزجت و فشار مناسب روغن در مدار سرسیلندر یکی از موارد بسیار مهم بوده، و درصورت گرانروی یا لزجت نامناسب یا کاهش و یا افزایش فشار روغن موتور در مدار سرسیلندر، کارایی این مجموعه دچار اخلال و نتیجتاً موتور نیز از عملکرد مناسب برخوردار نشده و عیوبی مانند روشن نشدن، دیر روشن شدن، افت قدرت، ازدیاد حرارت، مصرف زیاد سوخت، ایجاد صدا و... ظاهر می‌شود.

خوردگی قطر تنظیم‌کننده‌های هیدرولیکی (پلانجر) و نشتی روغن اسبک، موجب کاهش فشار روغن و خالی کردن مکانیزم (کم بازشدن سوپاپ‌ها) و رسوب گرفتن مدار داخلی آن موجب قفل شدن مکانیزم (بازماندن سوپاپ‌ها) می‌شود، کنترل عملکرد صحیح مکانیزم تنظیم‌کننده را باید مطابق دستورالعمل تعمیرات سازنده موتور انجام و در صورت مشاهده عیب، اسبک معیوب تعمیر و یا تعویض شود. شکل 61-1 اسبک دارای تنظیم‌کننده هیدرولیکی را نشان می‌دهد.

تعمیرات تایپیت: نحوه بررسی و عیب‌یابی تایپیت‌ها با توجه به نوع آن‌ها و دستورالعمل کتاب تعمیرات موتور صورت می‌پذیرد، متداول‌ترین عیوب تایپیت‌ها به شرح زیر می‌باشد.

1- خوردگی کف (کچل شدن تایپیت) و سایش محیط: در اثر کارکرد زیاد و یا مشکلات ناشی از ساخت در ناحیه ضربه خور (کف تایپیت)، آثار خوردگی یا تغییر فرم ظاهر می‌شود، علامت بروز این عیب، صدای غیر عادی و تغییر مکرر در مقدار فیلر تنظیم شده سوپاپ‌ها است و جهت رفع نقص باید تایپیت تعویض شود. به دلیل اعمال نیروی شعاعی، سایش در محیط ایجاد شده و در صورت کاهش قطر آن کمتر از حد مجاز، باید تعویض شود. شکل 62-1 عیوب تایپیت را نشان می‌دهد.

2- خالی یا قفل کردن تایپیت هیدرولیکی: در تایپیت‌های دارای تنظیم‌کننده هیدرولیکی همانند اسبک با تنظیم‌کننده هیدرولیکی دو ایراد متداول وجود دارد:
1- نشتی زیاد روغن از پلانجر داخلی (خالی کردن)
2- عدم حرکت پلانجر (قفل شدن)

با روش ساده‌ای می‌توان سلامت تایپیت‌ها را کنترل نمود، در کتاب راهنمای تعمیرات موتور روش آزمایش تایپیت با تنظیم‌کننده هیدرولیکی و ابزار مورد نیاز آن معرفی شده و درصورت مشاهده عیب، تایپیت معیوب تعمیر و یا تعویض شود. شکل 63-1 ساختمان و نحوه عملکرد تایپیت‌های هیدرولیکی را نشان می‌دهد.

روش پیاده‌سازی سرسیلندر از روی موتور و کنترل چشمی آن

پس از تحلیل نتایج آزمایش‌ها و اطمینان از نیاز به بازکردن سر سیلندر، جهت رفع اشکالات و انجام تعمیرات، اقدام به بازکردن سرسیلندر می‌شود.

جهت پیاده‌سازی سرسیلندر از روی موتور می‌بایست تجهیزات جانبی آن مطابق دستورالعمل کتاب تعمیرات ابتدا اقدامات اولیه مربوطه انجام شود. به‌طور کلی این اقدامات عبارت‌اند از:

1- جدا کردن اتصالات منفی و مثبت باتری.

2- تخلیه مایع خنک‌کننده موتور (نکات مربوطه در کتاب سرویس و نگهداری ذکر شده است).

3- بازکردن اتصالات الکتریکی (سوکت‌ها، کانکتورها، وایرها، شمع‌ها و تجهیزات جرقه) مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات.

4- جداسازی اتصال شیلنگ‌های مایع خنک‌کاری، سوخت و هوا مطابق دستورالعمل کتاب تعمیرات.

5- باز کردن صفحات محافظ، مانیفولد ورودی هوا و خروجی دود. شکل 66-1 بازکردن صفحه محافظ و مانیفولدهای خروجی و ورودی را نشان می‌دهد.

شکل 68-1 برخی از پیچ‌هایی که بایستی پس از بازکردن مجموعه، تعویض شوند را نشان می‌دهد.

پس از بازکردن مانیفولدها از روی سر سیلندر توجه به ناحیه تماس آن‌ها بسیار ضروری است چراکه بخشی از اقدامات تعمیرات بعدی از تشخیص عیب در این ناحیه انجام می‌شود. در تصاویر شکل 69-1 مواردی از این عیوب را مشاهده می‌کنید.

اگرچه پس از باز کردن مانیفولدها در مرحله نصب می‌بایست واشرهای آب‌بندی تعویض شوند ولی توجه به وضعیت آن‌ها نیز جهت شناسایی برخی عیوب کاملاً ضروری است چرا که در صورت سوختن یا آب‌بند نبودن، اثرات نشتی روی واشرها کاملاً مشهود می‌باشد. تصاویر شکل 70-1 نمونه‌ای از این ایرادات را نشان می‌دهد.

بررسی و کنترل ظاهری مانیفولدها از لحاظ نداشتن تاب و شکستگی بسیار مهم و قبل از نصب مجدد روی سر سیلندر می‌بایست مطابق دستورالعمل کتاب تعمیرات صورت پذیرد. (اطلاعات تکمیلی در آموزش‌های بعدی ارائه می‌شود) تصاویر شکل 71-1 کنترل مانیفولدها را نشان می‌دهد.

6- بازکردن درپوش سوپاپ‌ها، قاب‌های محافظ جلو، سنسور موقعیت میل‌سوپاپ، مجموعه میل‌سوپاپ، اسبک‌ها، تجهیزات مکانیزم VVT (درصورت وجود)، سایر تجهیزات مرتبط با سرسیلندر، مهار موتور و بازکردن دسته موتور (نگهدارنده موتور) در صورت اتصال به سرسیلندر.

بازکردن سرسیلندر

با توجه به دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور اقدام به بازکردن سرسیلندر از روی موتور می‌کنیم، نکات مهم در بازکردن و بررسی‌های مورد نیاز پس از بازکردن سرسیلندر به شرح زیر است:
1- رعایت سرد بودن موتور (دمای محیط) 
2- رعایت اصول باز کردن پیچ‌های سرسیلندر از خارج به داخل، تصاویر شکل 73-1 رویه باز کردن پیچ‌های سرسیلندر را نشان می‌دهد.

- بررسی چشمی واشر سرسیلندر: پس از جداکردن سرسیلندر از روی بلوکه موتور، باید به بررسی وضعیت واشر سرسیلندر در مرزهای مختلف سیلندر، کانال‌های مایع خنک‌کننده و مجاری روغن‌کاری اقدام کرد.

در صورت نشانه سوختگی یا نشتی از مواضع گفته شده، بررسی‌های تکمیلی بالای سیلندر و کف سرسیلندر ضروری است. تصاویر شکل 74-1 برخی عیوب واشر سرسیلندر را نشان می‌دهد.

- بررسی چشمی کف سرسیلندر: پس از باز کردن سرسیلندر، توجه به وضعیت اتاق احتراق و مکان‌های استقرار سوپاپ‌ها و همچنین محل تماس سرسیلندر با واشر سرسیلندر بسیار مهم و ضروری است چرا که عیوب مختلفی مانند ذوب شدن یا شکستگی ناحیه استقرار سیت‌های سوپاپ، خوردگی کف سرسیلندر در ناحیه کانال‌های مایع خنک‌کننده، ذوب شدن دیواره بین اتاق احتراق دوسیلندر مجاور، نشتی (کمپرس، روغن و مایع خنک‌کننده) و ... به سرعت قابل شناسایی بوده و اقدامات بعدی تعمیرات وابسته به چنین بررسی‌هایی می‌باشد. تصاویر شکل 76-1 برخی اشکالات سرسیلندر را نشان می‌دهد.

- کنترل آب‌بندی سوپاپ‌ها: در صورتی‌که از وضعیت ظاهری سرسیلندر و جود نشتی در ناحیه سوپاپ‌ها مشخص نبود می‌توان به وسیله پمپ خلأ دستی و یا ریختن مایع (نفت) در راهگاه سوپاپ‌ها و مشاهده نشت مایع به وضعیت آب‌بندی سوپاپ‌ها پی برد.تصاویر شکل 78-1 رویه کنترل نشتی سوپاپ‌ها را نشان می‌دهد.

روش باز کردن سوپاپ‌ها، شست‌وشوی اجزا و کنترل‌های سرسیلندر

پس از بررسی چشمی سرسیلندر، جهت رفع اشکالات مشاهده شده، می‌بایست سوپاپ‌‌ها از روی سرسیلندر باز شوند، اگرچه نحوه باز کردن سوپاپ‌ها دراغلب سرسیلندرها یکسان می‌باشد ولی به دلیل تفاوت اجزا و نکات تعمیراتی در سیستم‌های مختلف محرک سوپاپ، استفاده از دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات کاملا ضروری است.

در اغلب سرسیلندرها روش باز کردن سوپاپ‌ها، شست‌وشو یا جزا و کنترل‌های سرسیلندر به شرح زیر صورت می‌پذیرد.

1- بازکردن فنر و سوپاپ‌ها از روی سر سیلندر: تصاویر شکل 82-1 و 83-1 رویه استفاده از انواع فنرسوپاپ‌جمع‌کن و نحوه خروج فنر‌سوپاپ‌ها در سرسیلندرهای مختلف را نشان می‌دهد.

تصاویر شکل 84-1 اقدامات پس از باز کردن فنر‌سوپاپ‌ها را نشان می‌دهد.

سوپاپ‌ها را دریچه‌های باز و بست سر سیلندر نیز می‌گویند، جنس آن‌ها از فولاد آلیاژی بوده و با عملیات حرارتی سخت‌کاری می‌شوند. باید در نظر داشت شرایط کار سوپاپ‌های خروجی از سوپاپ‌های ورودی دشوارتر و اثر حرارت احتراق روی آن‌ها بیشتر است، جنس و عملیات حرارتی سوپاپ‌ها باهم متفاوت بوده واغلب سوپاپ‌های دود جذب آهنربا نمی‌شوند (شکل 85-1).

مکانیزم حرکتی سوپاپ‌ها توسط میل‌سوپاپ باز و توسط فنر سوپاپ بسته می‌شوند. فنر سوپاپ‌ها نیز از جنس فولاد آلیاژی بوده و با عملیات حرارتی تولید می شوند.

 

2- شست‌وشوی سرسیلندر و اجزای آن: در تعمیرگاه پس از باز کردن کامل اجزای سرسیلندر، در صورت وجود دستگاه شست‌وشو و چربی‌زدایی مخصوص، سرسیلندر را داخل آن قرار داده و عملیات شست‌وشوی با مواد چربی‌زدا و آب گرم به‌صورت کاملا سازگار با محیط زیست انجام می‌شود. تصاویر شکل 86 1 نمونه‌ای از دستگاه شست‌وشوی اتوماتیک را نشان می‌دهد.

چنانچه دستگاه شست‌وشو در اختیار نباشد پس از قراردادن سرسیلندر داخل وان شست‌وشو با استفاده از تجهیزات محافظ شخصی و به‌کارگیری مواد چربی‌زدایی مجاز اقدام به چربی‌زدایی سرسیلندر شده و سپس با استفاده از فشار باد مرحله خشک‌کردن آن صورت می پذیرد. تصاویر شکل 87-1 وسایل مورد نیاز شست‌وشوی سرسیلندر را نشان می‌دهد.

عموماً در عملیات شست‌وشو نمی‌توان رسوب‌زدایی اتاق احتراق و کانال‌های ورودی وخروجی را انجام داد لذا در صورت در اختیار داشتن دستگاه شات‌بلاست (shot blast) اتوماتیک یا دستی اقدام به رسوب‌زدایی سرسیلندر می‌نماییم. تصاویر شکل 88-1 نمونه‌هایی از دستگاه شات‌بلاست را نشان می‌دهند.

عموماً در تعمیرگاه‌های کوچک دستگاه‌های رسوب‌زدایی معرفی شده وجود ندارد لذا از تجهیزات رسوب‌زدایی دستی یا برس‌های سیمی که به صورت برقی یا پنوماتیکی عمل می‌نمایند استفاده می‌شوند. تصاویر شکل 89-1 رویه رسوب‌زدایی دستی را نشان می‌دهد.

3- کنترل سر سیلندر و اجزای آن: پس از چربی و رسوب‌زدایی، شست‌وشو و خشک کردن سر سیلندر جهت تعیین وضعیت تعمیرات مورد نیاز، باید کنترل‌های مربوط به سر سیلندر، سوپاپ‌ها و اجزای مرتبط صورت پذیرد. روند انجام کنترل‌ها عموما در سیلندرهای مختلف مشابه است ولی تلرانس‌ها و محدوده پذیرش آن‌ها متفاوت می‌باشد، لذا به کارگیری اطلاعات از کتاب راهنمای تعمیرات هر نوع موتور تحت تعمیر، الزامی است. تصویر شکل 90-1 سر سیلندر و اجزای آن را نشان می‌دهد.

در جدول زیر کنترل‌های عمومی سرسیلندر ارائه گردیده است:

نوع کنترل: تختی سطح نشیمنگاه سرسیلندر روی سیلندر (تختی سطح Flatness )

ابزار و روش کنترل: خط‌کش فلزی- فیلر، صفحه صافی و رنگ.
1- اندازه‌گیری تاب با قرارگیری خط‌کش فلزی روی سر سیلندر در جهت‌های مختلف مطابق شکل و زدن فیلر بین خطکش و سر سیلندر
2- استقرار سر سیلندر روی صفحه صافی آغشته به رنگ یا دوده مخصوص اندازه‌گیری تاب.

اقدام تعمیراتی: در صورت مشاهده انحراف بیش از حد مجاز، چنانچه دستورالعمل تعمیرات کف تراشی سرسیلندر را مجاز اعلام نموده، ارسال سرسیلندر به تراشکاری جهت رفع نقص.

 

نوع کنترل: ارتفاع مجاز اتاق احتراق (ارتفاع کف تراش) یا حجم اتاق احتراق

ابزار و روش کنترل: کولیس عمق‌سنج- میکرومتر- عمق‌سنج- اندازه‌گیر حجم.
1- اندازه‌گیری عمق شاخص کف‌تراشی مطابق دستورالعمل تعمیرات 
2- اندازه‌گیری یکسانی حجم اتاق احتراق سیلندرها با ابزار حجم‌سنجی، تزریق مایع در اتاق احتراق تا کف سر سیلندر

اقدام تعمیراتی: 
ارتفاع سرسیلندر باید مطابق دستورالعمل تعمیرات (در حد استاندارد و یا کف‌تراشی مجاز در صورت وجود واشر سر سیلندر با ضخامت بیشتر) باشد در غیر این صورت سر سیلندر می‌بایست تعویض شود.
حجم اتاق احتراق سیلندرها باید یکسان و مطابق دستورالعمل خودروساز باشد، درصورت مغایرت باید سرسیلندر به تراشکاری جهت انجام اصلاحات لازم ارسال گردد.

نوع کنترل: تاب سطح اتصال مانیفولدهای ورودی و خروجی (تختی سطح Flatness )

ابزار و روش کنترل: خط‌کش فلزی- فیلر گیژ فرم.
1- استقرار خط‌کش فلزی در محل نصب مانی‌فولدها و زدن فیلر بین خط‌کش و سر سیلندر. 
2- در سرسیلندر موتورهای V شکل (خورجینی) جهت کنترل صحت زاویه محل نصب مانی‌فولد گاز یا دود از گیج کنترل فرم و فیلر همانند مرحله 1 استفاده می‌شود.

اقدام تعمیراتی: در صورت مشاهده انحراف بیش از حد مجاز، ارسال سر سیلندر به تراشکاری جهت رفع نقص

 

نوع کنترل: ترک در اتاق احتراق و سطوح تماس با سیلندر

ابزار و روش کنترل: چشمی-دستگاه ترک‌یاب. 

1- بررسی چشمی وجود ترک در نواحی اتاق احتراق.
2- استفاده از دستگاه ترک‌یاب مغناطیسی (برای سر سیلندرهای چدنی) دستگاه را روی سرسیلندر قرارداده مغناطیس آن رافعال و با پاشش ماده روی نواحی مغناطیس شده ترک مشخص می‌شود (توجه به نکات ایمنی شخصی در فرایند ضروری است)

اقدام تعمیراتی: در صورت وجود ترک در سیت‌های سوپاپ ارسال سرسیلندر به تراشکاری جهت تعویض سیت.
درصورت وجود ترک در سایر محدوده اتاق احتراق و ناحیه تماس سر سیلندر با سیلندر، تعویض سر سیلندر، مطابق دستورالعمل تعمیرات.

 

نوع کنترل: خوردگی سرسیلندر در ناحیه کف و داخل اتاق احتراق

ابزار و روش کنترل: چشمی
بررسی چشمی اتاق احتراق و کف سرسیلندر از خوردگی

اقدام تعمیراتی: در صورت وجود هرگونه ضرب‌خوردگی در سطوح اتاق احتراق و خوردگی درناحیه تماس سرسیلندر با سیلندر، می‌بایست سرسیلندر تعویض شود.

 

نوع کنترل: نشتی‌های داخلی (مایع خنک‌کاری- روغن)

ابزار و روش کنترل: تجهیزات نشتی‌سنج (مسدودکننده‌ها، گیج فشارسنج، فشار باد، وان غوطه‌وری)
1- نشتی‌سنجی کانال‌های مایع خنک‌کننده، به وسیله مسدودکننده‌های کانال‌ها بسته شده و با ارسال فشار هوای مناسب به داخل کانال‌ها مقدار افت‌فشار گیج‌فشار خوانده می‌شود و با غوطه‌وری سر سیلندر داخل وان آب محل نشتی مشخص می‌گردد.
2- نشتی‌سنجی مدار روغن، سوپاپ‌ها به‌طور کامل روی سرسیلندر نصب شده درپوش سوپاپ‌ها (قالپاق) روی سرسیلندر بسته شده، مسدود کننده‌های کانال‌های روغن کف سر سیلندر نصب و با ارسال فشار هوای مناسب همانند بند 1 عمل می‌شود.

اقدام تعمیراتی: در صورت مشاهده نشتی سرسیلندر از ناحیه پولکی‌ها تعویض پولکی، در صورت نشتی از گاید سوپاپ‌ها تعویض گاید و در صورت هرگونه نشتی از بدنه باید سرسیلندر تعویض شود.

 

نوع کنترل: ارتفاع ساق سوپاپ درسر سیلندر

ابزار و روش کنترل: کولیس عمق سنج
سوپاپ‌ها در محل خود قرارگرفته ارتفاع انتهای ساق تا نشیمنگاه فنر در تمامی سوپاپ‌ها اندازه‌گیری می‌شود.

اقدام تعمیراتی: در صورت مشاهده تغییر ارتفاع بیش از حد مجاز اعلام شده در کتاب راهنمای تعمیرات، ارسال سرسیلندر به تراشکاری جهت رفع نقص با تعویض سوپاپ‌ها، سیت‌های سوپاپ و یا سرسیلندر.

 

نوع کنترل: وضعیت سوپاپ‌ها

ابزار و روش کنترل: چشمی- میکرومتر- کولیس
بررسی چشمی لبه، محل نشست سوپاپ‌ها روی سیت و محل نصب خار.
1- اندازه‌گیری ساق در محل تماس با گاید و کمربند آب‌بندی با سیت.

فکر کنید: کمربند آب‌بندی سوپاپ چیست؟

اقدام تعمیراتی: در صورت مشاهده خوردگی کمربند آب‌بندی، دفرمگی و تیز‌شدگی لبه سوپاپ‌ها می‌بایست جهت تعویض سوپاپ، سرسیلندر به تراشکاری ارسال شود.
در صورت خوردگی ساق سوپاپ بیش از حد مجاز ارائه شده در کتاب راهنمای تعمیرات جهت تعویض سوپاپ سرسیلندر به تراشکاری ارسال شود.
در صورت تغییر فرم در محل نصب خار، سوپاپ می‌بایست تعویض شود.

 

نوع کنترل: وضعیت گاید سوپاپ‌ها (خوردگی و موقعیت تعامد با سیت) (Perpendicularity) (squareness )

ابزار و روش کنترل: وسایل اندازه‌گیری (ساعت اندازه‌گیر لقی، میکرومتر، داخل‌سنج، تراز مخصوص)

1- اندازه‌گیری قطر داخلی گاید در سه نقطه بالا وسط و پایین به وسیله داخل‌سنج و میکرومتر، لقی‌سنجی سوپاپ نو داخل گاید به وسیله ساعت لقی‌سنج مطابق دستورالعمل، بررسی تجربی مکش‌سنجی ساق سوپاپ نو داخل گاید.
2- نصب تراز آبی در محل گاید و گردش 360 درجه‌ای تراز جهت انحراف‌سنجی در موقعیت‌های مختلف.

اقدام تعمیراتی: در صورت ازدیاد فرسایش ولقی گاید (راهنما) ارسال سرسیلندر به تراشکاری جهت تعویض گاید یا تراش گاید و استفاده از سوپاپ اورسایز مطابق دستورالعمل تعمیرات.

در صورت عدم تعامد گاید با سیت، ارسال سر سیلندر به تراشکاری و انجام اصلاحات لازم.

نوع کنترل: وضعیت سیت سوپاپ‌ها

ابزار و روش کنترل: چشمی- کولیس- خط‌کش فلزی
1- بررسی چشمی سیت از لحاظ نداشتن ترک و استحکام اتصال سیت با سرسیلندر.
2- اندازه‌گیری عرض کمربند محل نشست سوپاپ به وسیله خط‌کش یا کولیس

اقدام تعمیراتی: در صورت وجود ترک یا جدایش سیت از سرسیلندر ارسال سرسیلندر به تراشکاری جهت تعویض سیت.
در صورت کم یا زیاد بودن و یا غیر یکنواختی عرض کمربند محل نشست سوپاپ ارسال سرسیلندر به تراشکاری جهتا صلاح یا تعویض سیت. (مقدارعرض مجازکمربند مطابق دستورالعمل کتاب تعمیرات می‌باشد.)

نوع کنترل: هم‌مرکزی سیت و گاید Concentricity )

ابزار و روش کنترل: چشمی- ساعت مخصوص هم‌مرکزی
1- بررسی چشمی یکنواختی آثار نشست سوپاپ روی سیت.
2- با استقرار پایه ساعت داخل گاید، هم‌مرکزی سیت با گردش ساعت کنترل می‌شود.

اقدام تعمیراتی: در صورت مشاهده عدم هم‌مرکزی سیت با گاید جهت اصلاح سرسیلندر به تراشکاری ارسال می‌گردد.

 

نوع کنترل: وضعیت فنرهای سوپاپ

ابزار و روش کنترل: چشمی- گونیا- خط‌کش- کولیس- نیروسنج فنر یا ابزار مخصوص و تورک‌متر
1- بررسی تعامد فنرها به وسیله گونیا.
2- بررسی طول آزادفنرها به وسیله کولیس یا خط‌کش.
3- نیروسنجی در طول مختلف جمع شدن فنرها
4- بررسی چشمی وضعیت ظاهری

اقدام تعمیراتی: در صورت سایش یا شکستگی باید فنر یا فنرها تعویض شود.

در صورت خارج از محدوده مجاز تعامد با گونیا (مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات) باید فنریا فنرها تعویض شوند.

اندازه‌گیری نیروی فنرها در کورس جمع شدن مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات، درصورت نامناسب بودن مقدار نیرو باید فنر تعویض شود.

 

نوع کنترل: آب‌بندی سوپاپ‌ها

ابزار و روش کنترل: چشمی- نشتی‌سنجی با مایع- نشتی‌سنجی با فشار باد
1- آغشته کردن سیت به رنگ استقرار و چرخش سوپاپ و مشاهده حالت رنگ پاک شده در کمربند سیت.
2- نصب کامل سوپاپ‌ها و ریختن نفت در راهگاه مانیفولدها و مشاهده نشتی در نشیمنگاه سوپاپ‌ها
3- نصب کامل سوپاپ‌ها و ارسال فشار هوا به راهگاه مانیفولدها و توجه به افت فشار گیج یا نشتی در نشیمنگاه سوپاپ‌ها

اقدام تعمیراتی: در صورت وجود نشتی زیاد باید سرسیلندر به تراشکاری ارسال و رفع نقص انجام شود.
در نشتی‌های کم به وسیله روغن سنباده و ابزار چرخشی سوپاپ اقدام به اصلاح آب‌بندی سوپاپ یا سوپاپ‌ها می‌شود.

 

نوع کنترل: نشتی از پولکی‌های کورکن کانال‌های مایع خنک‌کننده

ابزار و روش کنترل: چشمی- نشتی‌سنجی با فشار باد
1- بررسی چشمی آثار نشتی مایع خنک‌کننده از پولکی‌های سرسیلندر.
2- نشتی‌سنجی کانال‌های مایع خنک‌کننده، به وسیله مسدودکننده‌ها، کانال‌های بسته شده و با ارسال فشار هوا به داخل کانال‌ها مقدار افت‌فشار گیج‌فشار خوانده می‌شود و با غوطه‌وری سرسیلندر داخل وان آب محل نشتی مشخص می‌گردد.

اقدام تعمیراتی: در صورت مشاهده نشتی باید پولکی دارای نشتی را مطابق دستورالعمل کتاب تعمیرات تعویض گردد.

 

نوع کنترل: تمیزی و ابعاد مجاری روغن‌کاری سرسیلندر (اوریفیس فشارشکن مدار روغن)
فکر کنید: دلیل ایجاد فشار‌شکن در مدار ارسال روغن به سرسیلندر چیست؟

ابزار و روش کنترل: چشمی- شابلون اندازه‌گیری قطر- گان‌فشار باد
1- بررسی چشمی کانال‌های روغن سرسیلندر.
2- استفاده از گان‌فشار باد در بررسی تمیزی مجرای روغن.
3- درصورت وجود اوریفیس روی سرسیلندر، اندازه‌گیری قطرمجرای آن توسط شابلون

اقدام تعمیراتی: در صورت مسدود بودن مجاری روغن باید با استفاده از مواد و ابزار مناسب تمیز شود.

در صورت جدایش اوریفیس از محل نصب، باید مطابق با دستورالعمل کتاب تعمیرات تعویض یا اصلاح شود.
در صورت مغایرت در قطر مجاری (ازدیاد قطر) اوریفیس باید تعویض شود.

 

نوع کنترل: کنترل رزوه محل نصب شمع‌ها

ابزار و روش کنترل: چشمی- شابلون دنده- شابلون قطر
1- بررسی چشمی رزوه‌ها از نظر نداشتن ترک، خوردگی و شکستگی
2- با استفاده از شابلون، قطر سوراخ محل رزوه شمع‌ها کنترل می‌شود.
3- با استفاده ازشابلون رزوه صحت رزوه محل نصب شمع کنترل می‌شود.

اقدام تعمیراتی: در صورت هرگونه مغایرت، مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات رفتار می‌شود.
(تعمیرات محل رزوه با ارسال سرسیلندر به واحد تراشکاری و یا تعویض سرسیلندر)

 

نوع کنترل: کنترل یاتاقان‌های محل نصب میل‌سوپاپ

ابزار و روش کنترل: خط‌کش فلزی مخصوص- ساعت داخل‌سنج- میکرومتر- میکرومتر داخل‌سنج- پلاستیگیج
روش کنترل برحسب نوع سرسیلندر و دستورالعمل‌های مربوطه صورت می‌گیرد.
1- تشخیص انحراف محورها با استفاده از خط‌کش مخصوص.
2- اندازه‌گیری قطر داخلی یاتاقان‌ها توسط میکرومتر داخل‌سنج و یا ساعت اندازه‌گیری
3- کنترل انحراف یاتاقان‌ها با نصب میل‌سوپاپ با توجه به روانی گردش آن
4- کنترل تولرانس فرسایش یاتاقان‌ها با نصب میل‌سوپاپ و پلاستیگیج

اقدام تعمیراتی: در صورت مغایرت قطر یاتاقان‌ها و یا انحراف محورها بیش از حد تعیین شده مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات رفتار می‌شود.
(ارسال سرسیلندر به واحد تراشکاری، تعویض یاتاقان‌ها و یا تعویض سرسیلندر)

 

نوع کنترل: کنترل عملکرد و نشتی از سیستم VVT چرخ تسمه یا چرخ‌زنجیر میل‌سوپاپ

ابزار و روش کنترل: گان (تفنگ) فشار باد- مانومتر فشار هوا- چشمی
پس از سوار کردن چرخ‌تسمه یا چرخ‌زنجیر در محل خود روی میل‌سوپاپ توسط گان فشار‌باد از طریق مدار روغن میل‌سوپاپ ارسال فشار داخل مکانیزم انجام می‌شود.

اقدام تعمیراتی: در صورت عدم چرخش چرخ تسمه یا چرخ زنجیر در کورس حرکتی خود، مدار ارسال در داخل میل‌سوپاپ یا چرخ‌تسمه و یا چرخ‌زنجیر مسدود است که می‌بایست تمیز شود.
در صورت بروز نشتی از بین میل‌سوپاپ و چرخ‌تسمه یا چرخ‌زنجیر رینگ‌های آب‌بندی میل‌سوپاپ تعویض شود.
در صورت نشتی از مکانیزم چرخ‌تسمه یا چرخ‌زنجیر در صورت وجود لوازم یدکی تعمیرات لازم انجام و یا چرخ‌تسمه (چرخ زنجیر) تعویض شوند.

ابزار و تجهیزات: سرسیلندر موتور، کتاب راهنمای تعمیرات موتور، جعبه ابزار مکانیکی، صفحه صافی، کولیس، میکرومتر، خط‌کش فلزی، گونیا فلزی، کولیس پایه‌دار، ساعت اندازه‌گیر پایه‌دار، ساعت لقی‌سنج، فیلر، شابلون اندازه‌گیر قطر سوراخ‌ها، ابزار مخصوص سرسیلندر، تورک‌متر، سنگ سنباده، گیره مکانیکی، گان فشار‌باد، تجهیزات شست‌وشوی قطعات، تجهیزات رسوب‌زدایی، فنر سوپاپ‌جمع‌کن، فیلر، وان آب، گیج فشارسنج باد، نیروسنج فنر سوپاپ، مایع نفت

کار باز نمودن اجزای سر سیلندر، شست‌وشو و کنترل اجزا

روش تعمیرات، کنترل‌ها و آماده‌سازی سرسیلندر قبل از نصب روی نیم موتور

1- روش تعمیرات سرسیلندر

در مباحث قبل نسبت به روش و اقدامات تعمیراتی پس از کنترل سرسیلندر و اجزای آن توضیحات لازم داده شد، بار دیگر تأکید بر انطباق کامل روند تعمیرات با دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور موردنظر می‌شود.

باید در نظر داشت عمده تعمیرات سرسیلندر با ارسال به واحد تراشکاری صورت می‌پذیرد، اگرچه در گذشته بسیاری از تعمیرات مرتبط با تراشکاری جزو وظایف تکنسین تعمیر موتور بوده ولی درحال حاضراین فعالیت‌ها کاملاً تخصصی و شغل مستقل می‌باشد،اما «بررسی و کنترل صحت انجام فرایند تعمیر در بخش تراشکاری جزو وظایف مهم تکنسین تعمیر موتور است». (شکل 93-1)

2- کنترل‌های سر سیلندر پس از دریافت سر سیلندر از واحد تراشکاری

عموماً پس از دریافت سرسیلندر از واحد تراشکاری اقدامات کنترلی زیر صورت می‌پذیرد:

1- کنترل آب‌بندی سوپاپ‌ها: مطابق دستورالعمل و روش‌های ارائه شده.

2- کنترل فیلر سوپاپ‌ها در سیلندرهای OHC-OHV دارای تنظیم‌کننده شیم: مطابق دستورالعمل و روش‌های ارائه شده.

3- کنترل یکسانی ارتفاع برخاست سوپاپ‌ها در سرسیلندرهای OHC-OHV: با اندازه‌گیری ارتفاع برخاست سوپاپ‌ها به سرعت می‌توان سایش و یا لنگی بادامک‌های میل‌سوپاپ را کنترل نمود، روش انجام این کار بسته به نوع سیستم محرک سوپاپ‌های سرسیلندر متفاوت است، شکل 94-1 یکی از این روش‌های اندازه‌گیری را نشان می‌دهد.

4- کنترل عرض کمربند محل نشست سوپاپ در سیت‌ها: مطابق دستورالعمل و روش‌های ارائه شده.

5- کنترل ارتفاع مجاز بشقابک و انتهای ساق‌ سوپاپ‌ها از نشیمنگاه فنر سوپاپ‌ها: در صورتی که از تایپیت و یا اسبک با کنترل‌کننده هیدرولیکی استفاده شده باشد این موضوع بسیار با اهمیت است، چرا که مغایرت این ارتفاع مشکلاتی در کاهش ارتفاع باز شدن، ایجاد صدا در مکانیزم و یا بازماندن سوپاپ‌ها و همچنین تفاوت در نیروی فنر سوپاپ بروز می‌نماید. تصاویر شکل 97-1 نحوه کنترل موقعیت ارتفاع ساق سوپاپ‌ها را نشان می‌دهد.

6- کنترل روانی حرکت و تلرانس انطباق سوپاپ و گاید: پس از بازکردن سوپاپ‌ها مطابق دستورالعمل و روش‌های ارائه شده، روانی حرکت و تلرانس انطباق سوپاپ‌ها و گایدها یک به یک کنترل و دقت لازم در عدم جابه‌جایی سوپاپ‌ها و اجزای آن‌ها باید رعایت شود. تصاویر شکل 99-1 اندازه‌گیری لقی و اثرات لقی زیاد سوپاپ خروجی داخل گاید را نشان می‌دهد.

7- کنترل تاب میل‌سوپاپ وهم‌مرکزی یاتاقان‌های سرسیلندر: پس از اندازه‌گیری و اطمینان از صحت قطر محورهای میل‌سوپاپ و یاتاقان‌های سرسیلندر، بدون نصب سوپاپ‌ها، پس از روغن زدن، میل‌سوپاپ در محل یاتاقان‌ها مستقر و در صورت داشتن یاتاقان‌های پیچ مهره‌ای، گشتاور آن‌ها در حد تعیین شده اعمال و گردش روان و یکنواخت میل‌سوپاپ بررسی می‌شود، در صورت وجود سختی در گردش و غیر یکنواختی حرکت، تاب میل‌سوپاپ و یا عدم هم‌مرکزی یاتاقان‌ها علت آن خواهد بود و جهت رفع نقص باید مطابق دستورالعمل تعمیرات موتورا قدام شود. تصاویر شکل 101-1 رویه کنترل تاب میل‌سوپاپ و هم‌مرکزی یاتاقان‌های سرسیلندر را نشان می‌دهد.

8- کنترل تلرانس لقی محورهای میل‌سوپاپ با یاتاقان‌های سر سیلندر: اگرچه با اندازه‌گیری قطر محورهای میل‌سوپاپ و قطر یاتاقان‌های سرسیلندر می‌توان به تلرانس لقی میل‌سوپاپ و یاتاقان‌های سرسیلندر پی برد ولی در سرسیلندرهای دارای یاتاقان‌های پیچ و مهره‌ای، با استفاده از پلاستیک گیج (قبل از نصب سوپاپ‌ها روی سرسیلندر) به راحتی تلرانس لقی میل‌سوپاپ و یاتاقان‌ها اندازه‌گیری می‌شود.

با قراردادن گیج پلاستکی روی محورهای میل‌سوپاپ اقدام به بستن پیچ‌های یاتاقان‌ها نموده و پس از اعمال گشتاور مجاز به پیچ‌ها (مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات)، اقدام به باز کردن یاتاقان‌ها از روی محور میل‌سوپاپ نموده و مقدار عرض لهیدگی پلاستیگیج را با شابلون مربوط می‌سنجیم تا مقدار لقی محور با یاتاقان میل‌سوپاپ مشخص شود. تصاویر شکل 102-1 نحوه به‌کارگیری پلاستیگیج در کنترل تلرانس انطباق محورهای میل‌سوپاپ با یاتاقان‌های سرسیلندر را نشان می‌دهد. 

9- کنترل تختی (Flat ness ) سطوح: مطابق دستورالعمل و روش‌های ارائه شده می‌بایست تختی سطح نشست سرسیلندر روی سیلندر و سطوح نشست مانیفولدهای ورودی و خروجی کنترل شود. شکل 104-1 رویه کنترل تختی سطوح مختلف سرسیلندر را نشان می‌دهد.

10- کنترل ارتفاع مجاز کف تراشی سرسیلندر: مطابق دستورالعمل و روش‌های ارائه شده تصاویر شکل 105-1 نمونه‌ای از کنترل ارتفاع کف تراشی در انواع سر سیلندر را نشان می‌دهند.

11- کنترل عملکرد مکانیزم تایمینگ متغیر سوپاپ‌ها: در سیستم تایمینگ متغیر هیدرولیکی، با نصب چرخ‌تسمه و یا چرخ‌زنجیر روی میل‌سوپاپ و ارسال فشار هوا به مدار (روی میل‌سوپاپ یا روی سرسیلندر) به عملکرد چرخ‌تسمه یا چرخ‌زنجیر و همچنین نشتی احتمالی از مواضع مختلف (مطابق روش گفته شده) پی برده می‌شود. شکل 106-1 نحوه انجام این کنترل را نشان می‌دهد. 

3- فرایند آماده‌سازی سرسیلندر قبل از نصب روی موتور

پس از کنترل و بررسی صحت انجام اصلاحات سرسیلندر ارسال شده به واحد تراشکاری مراحل آماده‌سازی قبل از نصب به شرح زیر صورت می‌پذیرد.

1- شستشوی کامل سرسیلندر و اجزای آن: جهت اطمینان از عدم وجود پلیسه حاصل از عملیات ماشین‌کاری در مجاری سرسیلندر با توجه به امکانات موجود باید اقدام به شستشو و خشک کردن سرسیلندر با فشار‌باد شود.

2- نصب کاسه نمد گاید سوپاپ‌ها: در اکثر سرسیلندرها جهت جلوگیری از نفوذ روغن موتور به محفظه احتراق ویا کانال اگزوز (روغن سوزی) از لاستیک‌های مخصوص به نام کاسه نمد که در بالای گاید سوپاپ‌ها نصب می‌شوند استفاده می‌گردد، در هر بار تعمیر سرسیلندر باید کاسه نمدها تعویض شوند. شکل 107-1 انواع کاسه نمد گاید و نحوه نصب آن‌ها توسط ابزار مخصوص را نشان می‌دهد.

3- نصب سوپاپ‌ها و اجزای آن‌ها روی سرسیلندر: ترتیب نصب سوپاپ‌ها روی سرسیلندر می‌بایست همان‌گونه که سرسیلندر را از واحد تراشکاری دریافت نموده‌ایم باشد، چرا که موقعیت آب‌بندی هرسوپاپ با سوپاپ دیگر متفاوت است. شکل 109-1 مجموعه کامل سوپاپ‌ها را نشان می‌دهد.

نکات مهم در نصب فنرهای سوپاپ: کنترل‌های فنرهای سوپاپ در مباحث قبل بیان شد، جهت جلوگیری از ارتعاش غیر عادی فنرها حین کار، تدابیر مختلفی در نظر گرفته شده و هنگام نصب باید به آن‌ها توجه نمود، تصاویر شکل 112-1 برخی از این تدابیر را نشان می‌دهد.

باید توجه داشت در برخی از سرسیلندرها بشقابک و زیر فنرها دارای مکانیزم گردش سوپاپ می‌باشد، این مکانیزم در آب‌بندی سوپاپ‌ها بسیار مؤثر است، سلامت عملکرد آن‌ها قبل از نصب باید کنترل شود، داشتن نیروی فنریت در چرخش دو قسمت هنگام اعمال نیروی عمودی، یکی از شاخصه‌های سلامت این مکانیزم است.

مطابق ترتیب باز کردن سوپاپ‌ها و اجزای آن‌ها، باید بدون جابه‌جا شدن در محل خود نصب شوند، دقت در صحت نصب اجزای خصوصاً خارهای اتصال‌دهنده بشقابک فنر به سوپاپ از اهمیت زیادی برخوردار است. شکل 114-1 نصب نادرست خار سوپاپ را نشان می‌دهد.

4- نصب میل‌سوپاپ در موتورهای OHC-OHV: پس از آغشته کردن یاتاقان‌های میل‌سوپاپ به روغن موتور، میل‌سوپاپ در محل یاتاقان‌ها نصب و در صورت دارا بودن یاتاقان‌ها به اتصال پیچ و مهره‌ای مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات، پیچ یا مهره‌ها از یاتاقان میانی به دو سمت سفت می‌شوند. شکل 116-1 نحوه استقرار میل‌سوپاپ روی سرسیلندر را نشان می‌دهد. 

همان‌طور که قبلا ذکر شد جهت کنترل حرکت طولی میل‌سوپاپ، بست یا نگهدارنده خاصی در نظر گرفته شده که مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات باید در محل خود نصب شده و مقدار حرکت طولی میل‌سوپاپ به وسیله ساعت اندازه‌گیری یا فیلر و یا ابزار مخصوص تعمیرات موتور کنترل و در صورت نیاز تنظیم گردد. شکل 117-1 نحوه کنترل لقی طولی و نصب سنسور موقعیت میل‌سوپاپ را نشان می‌دهد.

5- نصب اسبک‌ها: عموماً مجموعه اسبک‌ها را می‌توان قبل از نصب سرسیلندر روی موتور سوار نمود، مراحل نصب مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات، بستن پیچ و مهره‌های بست‌های نگهدارنده میل‌اسبک‌ها می‌بایست از وسط به دو سمت در چندین مرحله انجام شود.

باید توجه داشت در برخی از موتور‌های OHV سوار کردن اسبک‌ها بعد از نصب سرسیلندر روی موتور صورت می‌پذیرد. شکل 120-1 نمونه‌‌هایی از این نوع سرسیلندرها را نشان می‌دهد. 

6- اندازه‌گیری طول پیچ‌های سرسیلندر: پیچ‌های سرسیلندر به دلایل گشتاور نسبتاً زیاد مورد نیاز در اعمال نیروی فشاری (clamping) سرسیلندر به سیلندر و نیروی کششی حاصل از انفجار داخل سیلندر، شرایط بسیار سخت در مقاومت کششی را تحمل می‌کنند، بعضاً در دستورالعمل تعمیرات، تعویض پیچ‌های سرسیلندر در هر مرحله تعمیر اعلام گردیده ولی عموماً کنترل طول پیچ‌ها و مقایسه با اندازه مجاز در کتاب راهنمای تعمیرات توصیه می‌شود و در صورت ازدیاد طول بیش از حد مجاز که نشانگر خستگی پیچ‌ها می‌باشد، باید تعویض شوند. شکل 122-1 نحوه کنترل طول پیچ سرسیلندر را نشان می‌دهد. 

7- انتخاب واشر سرسیلندر مناسب: جهت ایجاد فضای آب‌بند بین سیلندر و سرسیلندر از واشر مخصوص مقاوم در برابر حرارت و فشار به نام واشر سرسیلندر استفاده می‌شود، انتخاب واشر سرسیلندر توصیه شده خودروساز متناسب با سرسیلندر و شناسایی سمت نصب واشر روی بلوکه سیلندر جزو عملیات ضروری قبل از نصب سرسیلندر می‌باشد. تصاویر 123-1 انواع واشر سرسیلندر و نکات مهم آن را نشان می‌دهد.

تعمیرات سرسیلندر، کنترل‌ها و آماده‌سازی قبل از نصب روی موتور

روش نصب سرسیلندر و تجهیزات جانبی

مراحل نصب سرسیلندر روی نیم موتور باید مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور صورت بگیرد، به‌طور کلی رعایت نکات مهم در این فرایند به ترتیب زیر صورت می‌پذیرد.

1- رسوب‌زدایی و کنترل تختی (Flatness ) سطح بالای سیلندر:

نکات مهم: این عملیات قبل از نصب واشر سرسیلندر و سرسیلندر روی بلوکه موتور باید با دقت کافی صورت پذیرد.

تذکر: نحوه کنترل تختی سطح بالای سیلندر در بلوکه سیلندرهای دارای بوش (بوش تر) از سایر بلوکه سیلندرها متفاوت و باید مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات صورت پذیرد. در صورت عدم تختی سطح بالای سیلندر، می‌بایست اقدامات لازم مطابق دستورالعمل کتاب تعمیرات صورت پذیرد.

2- تمیز کردن محل نصب پیچ‌های سرسیلندر:

نکات مهم: باید توجه داشت محل نصب پیچ‌های سرسیلندر روی بلوکه کاملا تمیز و عاری از هرگونه مایع (مایع خنک‌کننده، روغن موتور، مواد شوینده و ...) باشد چراکه درصورت وجود مایعات در محل پیچ‌ها، با بستن پیچ‌ها، بلوکه سیلندر ترک خواهد خورد.

3- صحت استحکام و نصب صحیح بوش‌های انطباق یا پیچ‌های دوسر رزوه: 

نکات مهم: در اکثر موتورها روی سطح سیلندر جهت انطباق دقیق واشر و سرسیلندر با سیلندرها حداقل دو بوش موقعیت و یا پیچ دو سر رزوه وجود دارد که وجود بوش‌ها و یا پیچ‌های دوسر رزوه قبل از نصب سرسیلندر بسیار ضروری است و عدم انطباق این سه عضو اشکالات مختلفی را در موتور ایجاد می‌نماید.

4- نصب واشر سرسیلندر روی سیلندر:

نکات مهم: انتخاب مناسب از نظر ضخامت، نوع و وضعیت صحیح استقرار واشر سرسیلندر با توجه به علائم ثبت شده و انطباق مجرای واشر با سطح سیلندر بسیار مهم بوده و در صورت بروز اشتباه موجب مسدود شدن مجاری روغن‌کاری سرسیلندر و یا کانال‌های خنک‌کاری می‌شود.

5- نصب سرسیلندر روی نیم موتور:

نکات مهم: پس از استقرار سرسیلندر روی نیم موتور جهت کاهش اصطکاک زیر گل پیچ‌های اتصال با سرسیلندر (خصوصاً سرسیلندرهای آلومینیومی) از گریس مخصوصی (گریس مولی کوت) که بعضاً در بسته‌بندی واشر سرسیلندر یدکی ارائه می‌شود و یا مطابق دستورالعمل نصب از روغن موتور استفاده می‌گردد، این روان‌کاری تا حدی از ایجاد گشتاور کاذب در پیچ‌های سرسیلندر جلوگیری می‌نماید.

اگرچه روش بستن و مقدار گشتاور پیچ‌های سرسیلندر می‌بایست مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات موتور باشد ولی نکات مهم به شرح زیر خواهد بود.
- جهت جلوگیری از تاب سرسیلندر و سیلندر باید بستن پیچ‌های سرسیلندر از وسط به سمت خارج انجام شود.
- روند اعمال گشتاور بستن پیچ‌های سرسیلندر مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات در چندین مرحله صورت می‌پذیرد تا یکینواختی نیروی فشاری به سرسیلندر رعایت شود.
- امروزه جهت اعمال نیروی فشاری مناسب سرسیلندر به بلوکه موتور (CLAMPLOAD) به جای اعلام مقدار گشتاور، زاویه چرخش پیچ‌ها مشخص گردیده در نمودارهای زیر تفاوت مقدار گشتاور با زاویه چرخش اعمال شده به پیچ‌های سر سیلندر جهت رسیدن به نیروی فشاری مناسب سرسیلندر درحالت اصطکاک زیاد گل پیچ با سطح سرسیلندر را نمایش می‌دهد.

6- نصب تسمه یا زنجیر‌تایم

نکات مهم:
1- صحت نصب (جهت گردش، موقعیت‌ تایم)، تنظیم کشش مناسب تسمه‌تایم، سلامت رول برینگ‌های هرزگرد و یا تسمه سفت‌کن‌ها مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات.
2- صحت نصب (موقعیت‌ تایم با علائم زنجیر)، خلاصی مجاز زنجیر و درستی عملکرد زنجیر سفت‌کن

نصب تجهیزات جانبی سرسیلندر

اگرچه تجهیزات جانبی سرسیلندر در موتورها متفاوت بوده و باید مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات اقدامات نصب صورت پذیرد، معذالک برخی نکات مهم در نصب تجهیزات جانبی روی سرسیلندر به شرح زیر است.

1- کنترل تختی و تطابق سطوح مانیفولدها با سرسیلندر

نکات مهم:
1- مطابق روش‌های ارائه شده، درصورت عدم تختی مانیفولد خروجی موجب نشتی دود، سوختن واشر مانیفولد خروجی، افزایش آلایندگی، مردود شدن نتایج دستگاه آنالیزگازهای خروجی و ایجاد آلودگی صوتی می‌شود.
2- مطابق روش‌های ارائه شده، در صورت عدم تختی مانیفولد ورودی موجب ارسال هوای اضافه به موتور، خارج شدن بالانس قدرت سیلندرها، لرزش موتور، افزایش حرارت موتور، افزایش آلایندگی موتور، افزایش مصرف سوخت و نشتی مایع خنک‌کننده می‌شود.

2- نصب واشرهای آب‌بندی مانیفولدها

نکات مهم: 1- استفاده از واشرهای آب‌بندی نو
2- انتخاب نادرست یا نصب غلط موجب عواقب ردیف 1 خواهد شد.

3- نصب مانیفولدها

نکات مهم: رعایت روش صحیح بستن پیچ‌های اتصال از داخل به خارج با گشتاور مناسب.

4- نصب درپوش سوپاپ‌ها

نکات مهم:
1- انتخاب مناسب واشر آب‌بند درپوش
2- استفاده از چسب آب‌بند توصیه شده به مقدار مجاز
3- ایجاد فاصله زمانی جهت خشک شدن چسب آب‌بند و جلوگیری از جدایش چسب و مسدود شدن کانال‌های روغن‌کاری موتور
4- رعایت روش صحیح بستن پیچ‌های اتصال، از داخل به خارج با گشتاور مناسب

5- نصب تجهیزات و شیلنگ‌های مدار خنک‌کاری

نکات مهم:
1- انتخاب ترموستات مناسب
2- نصب صحیح ترموستات (توجه به مجرای حباب‌گیر) و هوزینگ (محفظه)
3- توجه به سلامت شیلنگ‌ها
4- عدم استفاده از گریس یا روغن و استفاده از مایع شوینده جهت روان‌کاری جازدن شیلنگ‌ها
5- انتخاب بست‌های مناسب نگهدارنده شیلنگ‌ها
6- کنترل نشتی

6- نصب تجهیزات سوخت‌رسانی

نکات مهم: کنترل نصب صحیح اجزا و نداشتن نشتی سوخت

7- نصب تجهیزات هوارسانی

نکات مهم:
1- نصب صحیح سیم گاز
2-  نصب صحیح کانکتور دریچه گاز، استپرموتور، MAP سنسور و...
3- توجه به آب‌بند بودن اتصالات هوا‌رسانی از فیلتر تا مانیفولد ورودی
4- نصب صحیح اتصالات تهویه موتور 
5- کنترل عملکرد سوپاپ تهویه موتور (PCV)

8- نصب سنسورها

نکات مهم: دقت درنصب، ایجاد فضای آب‌بند و عملکرد با توجه به دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات

9- نصب شمع‌ها

نکات مهم:
1- انتخاب درست شمع سیلندرها
2- فیلر و انجام تست شمع
3- نصب صحیح با اعمال گشتاورمناسب به شمع‌ها

10- نصب وایر یا تجهیزات جرقه

نکات مهم:
1- کنترل سلامت وایرها
2- نصب درست و صحیح وایر شمع سیلندرها (وایرچینی صحیح)
3- نصب صحیح تجهیزات جرقه (کویل)

11- شارژ مایع خنک‌کننده موتور

نکات مهم:
1- انتخاب درست مایع خنک‌کننده موتور
2- شارژ کامل و هواگیری سیستم خنک‌کاری

12- نصب سینی و صفحات محافظ

نکات مهم:
1- نصب صحیح واشرهای آب بندی
2- استفاده از چسب مناسب آب‌بندی با مقدار صحیح
3- رعایت ترتیب صحیح بستن و اعمال گشتاور مجاز به پیچ و مهره‌های اتصال مطابق دستورالعمل کتاب راهنمای تعمیرات
4- امکان فاصله زمانی جهت خشک شدن چسب آب‌بندی (جهت جلوگیری از حل شدن و جدایش چسب و مسدود کردن مجرای روغن‌کاری)

13- نصب تسمه تجهیزات جانبی

نکات مهم:
1- انتخاب و نصب صحیح تسمه‌ها
2- کنترل و تنظیم کشش تسمه‌ها

14- نصب سوکت‌های دسته سیم‌های موتور و کابل‌های باتری

نکات مهم:
1- نصب صحیح کانکتور انژکتورها، سنسورها، سیستم جرقه، اینترکانکتورها و...
2- توجه و دقت در شناسایی قطبین باتری و نصب صحیح کابل‌های مثبت و منفی
3- ابتدا نصب کابل مثبت و سپس نصب کابل منفی
4- دقت در استحکام اتصالات کابل‌های باتری

کنترل نهایی و آماده‌سازی بهره‌برداری سیستم مولد قدرت

رشد در خور توجه و ارتقا به رتبۀ 16 در دنیا در صنعت تولید وسایل نقلیه موتوری و از تولید صفر تا رتبه 19 دنیا در تولید وسایل نقلیه باری و مسافربری

خودروسازی

بر اساس آخرین گزارش سالانه سازمان بین المللی تولیدکنندگان وسایل نقلیه موتوری OICA، تولید خودرو در ایران در سال 2017 با رشد بیش از 18 درصدی نسبت به سال قبل، از مرز 1/5 میلیون دستگاه در سال عبور کرده و بالاتر از کشورهایی چون ایتالیا، جمهوری چک، اندونزی، مالزی، بلژیک، سوئد، پرتغال، استرالیا و اتریش قرار گرفته‌است. بر اساس این گزارش ایران در تولید کمّی خودروی سواری از میان 42 کشور سازنده خودرو در دنیا رتبه دوازدهم و در نرخ رشد تولید کمّی خودرو، رتبه نهم دنیا را کسب کرده است. هرچند که هنوز برای ارتقای رتبه کیفی خودروهای ملی گام‌های مؤثری لازم است اما به هر حال تولید کمّی خودرو نشان دهنده ظرفیت بالای صنعتی کشورهاست.