درسنامه آموزشی سرویس و نگهداری خودروهای سواری کلاس دهم مکانیک خودرو

واحد یادگیری 8 (شایستگی عیب‌یابی مقدماتی سیستم مولد قدرت)

آیا تا به حال پی‌برده‌اید؟

- عیب‌یابی درست و دقیق در هزینه و زمان خدمات تعمیراتی سیستم مولد قدرت، چه تأثیری دارد؟
- عیب‌یابی درست و دقیق سیستم مولد قدرت خودرو، چه تأثیری بر ایمنی خودرو دارد؟
- عیب‌یابی درست و دقیق سیستم مولد قدرت خودرو چه تأثیری بر کاهش آلایندگی محیط زیست دارد؟

استاندارد عملکرد

پس از پایان این واحد یادگیری، هنرجویان توانایی انجام عیب‌یابی‌های مقدماتی و اولیه سیستم مولد قدرت خودرو را خواهند داشت.

موتورهای احتراق داخلی

موتورهای احتراقی چگونه کار می‌کنند؟

اساس کار موتورهای احتراقی تبدیل انرژی شیمیایی سوخت به انرژی گرمایی (انفجاری) و درنهایت تبدیل آن به انرژی مکانیکی است.

با توجه به این تعریف کدام یک از تصاویر جدول 1-8 را می‌توان موتور احتراقی نامید.

موتورهای احتراقی به دو دسته بزرگِ احتراق داخلی و خارجی تقسیم می‌شوند. در موتورهای احتراق داخلی، احتراق در فضای مشخص و بسته‌ای انجام می‌شود.

با توجه به توضیح داده شده،کدام یک از تصاویر بالا موتور احتراق داخلی را نشان می‌دهد؟

با به‌کارگیری ماکت برش خورده موتور تک سیلندر چهارزمانه بنزینی و شناسایی اجزای اصلی و مراحل کارکرد موتور جدول زیر را پر کنید.

جدول 4-8- مراحل کارکرد موتور چهار زمانه

ردیف	1	2	3	4
تصویر
نام مرحله	مکش	.........	.........	.........
جهت حرکت پیستون	از نقطۀ مرگ بالا به نقطه مرگ پایین	پایین به بالا	بالا به پایین	پایین به بالا
وضعیت سوپاپ‌ها	هوا باز و دود بسته
توضیحات	هوا و سوخت وارد می‌شود.

مفاهیم اصلی

منظور از یک موتور 1500cc چیست؟

محاسبات مربوط به حجم جابه‌جایی، حجم موتور و نسبت تراکم از روابط گفته شده در جدول زیر به‌دست می‌آیند.

$A = \frac{{\pi  \times {D^2}}}{4}$
${V_S} = A \times S$
${V_E} = {V_S} \times K$
${R_c} = \frac{{{V_s} + {V_c}}}{{{V_c}}}$

$D$= قطر سیلندر (قطر پیستون)
$A$= سطح سیلندر (سطح پیستون)
$S$= کورس پیستون (ارتفاع مفید سیلندر)
${{V_s}}$= حجم سیلندر
${V_E}$= حجم موتور
K= تعداد سیلندر
${{V_c}}$= حجم اتاق احتراق
${R_c}$= نسبت تراکم

مکانیزم فرمان سوپاپ

سوپاپ‌ها اجزایی از موتور می‌باشند که مجاری ورودی و خروجی سیلندر را کنترل کرده و ورود هوا (هوا و سوخت) و خروج دود از آن را کنترل می‌کنند. امروزه تمامی سوپاپ‌ها در سرسیلندر قرار می‌گیرند. این روش قرارگیری سوپاپ‌ها روی موتور که در شکل 1-8 دیده می‌شود را $I$ شکل ($I$ هد) می‌نامند. سوپاپ‌ها برای باز و بسته شدن از زمان و ترتیب خاصی پیروی می‌کند. برای این منظور سوپاپ‌ها توسط میل سوپاپ (میل بادامک) به حرکت در می‌آیند. برای این کار از مکانیزم‌های مختلفی استفاده می‌شود. شکل 1-8 چند نمونه از این مکانیزم‌ها را نشان می‌دهد.

- دو ناحیه بزرگ‌تر را در دیاگرام بالا نام ببرید؟

- ناحیه احتراق بیشتر از 180 درجه است یا کمتر؟

- آوانس سوپاپ هوا (گاز) بیشتر است یا ریتارد آن؟

- زاویه آوانس سوپاپ .............+ زاویه ریتارد سوپاپ ................ را اصطلاحاً حالت قیچی می‌گویند.

- در حالت قیچی وضعیت سوپاپ گاز و دود چگونه است؟

- تایمینگ سوپاپ به چه معنی است؟

شکل میل‌لنگ، حرکت پیستون‌ها و تایمینگ جرقه

حرکت پیستون‌ها به شکل میل‌لنگ و نوع قرارگیری سیلندرها بستگی دارد.

دسته بندی موتورهای احتراق داخلی پیستونی خودرو

سیستم‌های جانبی موتور چهارزمانه

نقشه‌های مورد استفاده در تعمیرات چیست؟

پرکاربردترین نقشه‌های مورد استفاده در تعمیرات خودرو عبارت‌اند از:

- نقشه‌های مونتاژی قطعات مکانیکی
- نقشه‌های شماتیک قطعات و مجموعه‌های مکانیکی
- نقشه‌های شماتیک قطعات و تجهیزات الکتریکی
- نقشه‌‌های جانمایی تجهیزات الکتریکی
- نقشه‌های سیم‌کشی تجهیزات الکتریکی
- نقشه‌های شماتیک تجهیزات سیستم نیوماتیک
- نقشه‌های نمودار تجهیزات سیستم نیوماتیک

نقشه‌های مونتاژی قطعات مکانیکی

در این‌گونه نقشه‌ها با اجزای یک دستگاه یا سیستم آشنا می‌شوید که روش بازکردن یا بستن یک مجموعه در نقشه مونتاژی یا نقشه انفجاری آن مشخص می‌شود. برای نمونه می‌توان به شکل‌های 5-8 که نقشه مونتاژی پیستون و شاتون را نشان می‌دهد، اشاره کرد.

نقشه شماتیک قطعات و مجموعه‌های مکانیکی

این‌گونه نقشه‌ها فقط برای درک روش کار سیستم مکانیکی تهیه می‌شوند و تا جایی که امکان پذیر باشد جزئیات در آنها نشان داده نمی‌شود.

نقشه‌ شماتیک قطعات و تجهیزات الکتریکی

نقشه‌های الکتریکی نیز مانند نقشه‌های مکانیکی برای ساده‌سازی روند بررسی از نماد شماتیکی برای هر وسیله الکتریکی استفاده می‌شود، اگرچه این نمادها در نقشه‌های استاندارد برقی هر خودرو مشابهت بسیار دارند ولی به‌طور کامل یکسان نیستند، لذا برای یادگیری این نمادها لازم است به کتاب راهنمای تعمیرات تجهیزات الکتریکی خودرو مراجعه شود. شکل 6-8 برخی از نمادهای الکتریکی را نشان می‌دهد که در بیشتر نقشه‌های الکتریکی مشترک‌اند و در نقشه شماتیک تجهیزات و مدار الکتریکی کمک قابل توجهی به درک بهتر عیب‌یابی مدارات الکتریکی خودرو می‌کنند.

شکل 6-8- برخی از نمادهای الکتریکی

نماد	نام وسیله	نماد	نام وسیله	نماد	نام وسیله	نماد	نام وسیله
	باتری		جعبه فیوز		سنسور دمای مایع خنک‌کننده موتور		کانکتور
	اتصال بدنه		کانکتور		موتورفن		اینتر کانکتور

نقشه سیم‌کشی تجهیزات الکتریکی

در شبکه برقی خودرو تعداد زیادی رشته سیم وجود دارد که اتصال آن‌ها از طریق کانکتور و اینترکانکتورهای گوناگون به تجهیزات مختلف است. فرایند عیب یابی مدارهای الکتریکی، بدون وجود نقشه سیم‌کشی بسیار دشوار خواهد بود. از این رو با استفاده از نقشه‌های سیم‌کشی خودرو که در آن رنگ و یا شماره گذاری سیم‌ها، کانکتور و اینترکانکتورها مشخص است فرایند عیب‌یابی و رفع نقص بسیار ساده می‌شود. شکل 8-8 نمونه‌ای از این نقشه‌ها را نشان می‌دهد.

نقشه‌های جانمایی تجهیزات الکتریکی

برای دسترسی آسان به تجهیزات و سیم‌کشی مدارهای الکتریکی در فرایند عیب‌یابی و تعمیرات، از نقشه جانمایی آن‌ها استفاده می‌شود که در کتاب راهنمای تعمیرات تجهیزات الکتریکی هر خودرو موجود است. شکل 9-8 نمونه‌ای از نقشه محل قرارگیری را نشان می‌دهد.

نقشه‌های شماتیک و نمودار تجهیزات نیوماتیک (هیدرولیک یا پنوماتیک)

نقشه‌های مدار روغن‌کاری موتور که از سیستم‌های هیدرولیک محسوب می‌شوند نیز مانند مدارهای الکتریکی دارای دو نوع نقشه شماتیک و نمودار هیدرولیکی است. شکل 10-8 این دو نوع نقشه را نشان می‌دهد.

مراحل عیب‌یابی

دست‌یابی به دانش فنی و روش‌های عیب‌یابی و عمل کردن به آن‌ها هنگام بررسی و تعمیرات، به افزایش دقت، سرعت و درستی فرایند تعمیر بسیار کمک می‌کند و موجب رضایت بیشتر مشتری و از سویی، کسب درآمد بیشتر برای تعمیرکار می‌شود. روندهای مختلفی برای عیب‌یابی پیشنهاد شده است که نمونه‌ای از این روند‌ها در شکل 11-8 دیده می‌شود. در این بخش ابتدا به‌صورت خلاصه کلیات روند عیب‌یابی و اهمیت هر مرحله گفته شده، سپس به تشریح روش‌های عیب‌یابی پرداخته می‌شود. روند عیب‌یابی که در ادامه خواهد آمد بیشتر درباره عیب‌یابی سیستم مولد قدرت پیشنهاد می‌شود، که با تغییراتی می‌توان آن را برای سایر سیستم‌ها نیز به کار برد.

ورودی .......شنیدن عیب از زبان مشتری (مشکل خودرو)

- دیدن و تعیین مشکل با توجه به اظهارات مشتری
- بازدید چشمی،آزمایش‌های اولیه و بررسی دقیق
- بررسی کدهای خطا با دستگاه عیب‌یاب
- بررسی اطلاعیه‌های فنی لازم
- بررسی داده‌ها با دستگاه عیب‌یاب
- بررسی سیلندرها از نظر قدرت، فشار کمپرس و نشتی
- تعیین دلیل اصلی عیب و رفع آن
- بررسی تعمیر انجام شده و پاک کردن خطا‌های ذخیره شده

خروجی........ رضایت مشتری

آنچه در ادامه خواهد آمد فقط بررسی مقدماتی مجموعه موتور خواهد بود. بررسی و عیب‌یابی تخصصی در کتاب‌های تخصصی خواهد آمد.

1- دیدن و تعیین مشکل با توجه به گفته‌های مشتری

معمولا مالک خودرو می‌تواند اطلاعات مفیدی دربارۀ خودرو، شرایط رانندگی و نگهداری در اختیار قرار دهد. بنابراین پیش از آغاز بازدید می‌توان با پرسیدن سؤالاتی در مورد شرایط، زمان و نوع عیب اطلاعات مفیدی در مورد عیب‌هایی احتمالی پیدا کرد. جدول زیر نمونه سؤالات ضروری در این مرحله را نشان می‌دهد.

جدول 8-8- نمونه سؤالات ضروری در مرحله دیدن و تعیین مشکل

ردیف	سوال
1	شتاب‌گیری خودرو چگونه است؟
2	کارکرد خودرو در جاده‌های سر بالا چگونه است؟
3	آیا چراغ چک (چراغ عیب‌یابی) روشن می‌شود؟
4	موتور جوش می‌آورد؟
5	عیب مورد نظر در چه زمانی رخ می‌دهد؟ (استارت زدن- شتاب‌گیری و .....)
6	پس از بروز عیب، خودرو چند کیلومتر از نقطه شروع طی کرده است؟
7	آیا چراغ‌های هشدار صفحه نشان دنده‌ها روشن شده است؟ کدام یک؟
8	به تازگی خودرو تعمیر شده است؟

2- بازدید چشمی، آزمایش‌های اولیه و بررسی دقیق

این مرحله در روند عیب‌یابی اهمیت فراوانی دارد. معمولاً بین 10٪ تا 30٪ مشکلات به سادگی در این مرحله یافت می‌شوند. پس از شنیدن گفته‌های مشتری و حدس درباره معایب احتمالی باید، بازدیدها و آزمایش‌های مختلفی را انجام داد.

2-1- بررسی‌های اولیه

این موارد عبارت‌اند از: روشن بودن چراغ‌های هشدار صفحه نشان دهنده‌ها، نشتی سوخت، قطع شدن یا پارگی لوله‌های خلأیی، جدا شدن یا شل بودن اتصالات مکانیکی و الکتریکی، صدا، دود و بوی غیر عادی گازهای خروجی اگزوز، بررسی لقی طولی میل‌لنگ، بررسی فیلتر و مجاری هوا.

نمونه‌هایی از بررسی‌های اولیه در شکل 12-8 نشان داده شده است.

1- درصورت روشن ماندن هریک از چراغ‌های هشدار فشار روغن موتور و هشدار دمای آب برای بررسی مشکل به همان بخش مراجعه شود.
2- در صورت روشن بودن چراغ باتری به بخش (بررسی ولتاژ باتری) مراجعه شود.
3- درصورت روشن بودن چراغ چک مراحل کار دنبال شود.
4- لوله‌های انتقال سوخت و ریل سوخت از نظر نشتی بررسی شود.
5- مدار مایع خنک‌کننده و روان‌کاوی از نظر نشتی بررسی شود.
6- فیلتر هوا از نظر تمیز و سالم بودن و لوله‌های هوا رسانی، واشرها و بست‌ها از نظر نشتی (مکش) بررسی شود.
7- با گوشی مخصوص، محل صداهای غیرعادی موتور را شناسایی کرده و متناسب با آن اقدامات لازم انجام شود.
8- لقی طولی میل‌لنگ به‌صورت بازدید چشمی در حالت‌های روشن و خاموش موتور بررسی شود.

بررسی رنگ دود خروجی موتور

در شرایط کارکرد درست موتور، گاز‌های خروجی اگزوز کاملاً بی‌رنگ است. سه رنگ سفید، سیاه و آبی نشانه وجود مشکل در کارکرد موتور است.

روش بررسی لقی میل‌لنگ موتور در حالت موتور روشن

هنگام روشن بودن موتور با نگاه به پولی میل‌لنگ و گرفتن پدال کلاچ، در صورت دیدن حرکت پولی، لقی بیش از حد وجود دارد.

روش بررسی لقی میل‌لنگ موتور در حالت موتور خاموش

هنگام خاموش بودن موتور، پولی سر میل‌لنگ با دست به سمت جلو و عقب موتورحرکت داده شود، در صورت دیدن حرکت پولی، لقی بیش ازحد وجود دارد.

بررسی ریتم و ضربه گازهای خروجی و لرزش موتور

جدول 11-8-

پرسش	پاسخ
ریتم و ضربه گازهای خروجی اگزوز در شرایط زیر چگونه خواهد بود؟	. . . . . . . . . . . . . . . . . .
کارکرد درست موتور	. . . . . . . . . . . . . . . . . .
از کارافتادن یکی از سیلندرهای موتور	. . . . . . . . . . . . . . . . . .
افزایش مصرف سوخت موتور	. . . . . . . . . . . . . . . . . .
بازماندن سوپاپ‌های دود موتور	. . . . . . . . . . . . . . . . . .
نادرستی زمان‌بندی (تایم) موتور	. . . . . . . . . . . . . . . . . .

شکل 14-8 روش استفاده و نقاط احتمالی موتور برای بررسی صداهای غیرعادی را نشان می‌دهد.

جدول 12-8- رابطه صدا با عیب‌ها

پرسش	پاسخ
نشانه زیاد بودن خلاصی سوپاپ‌های موتور چیست؟	صدای کوبش (تق تق) اسبک‌ها به ساق سوپاپ
با دیدن لرزش موتور، روش تشخیص عیب سیستم سوخت و یا جرقه چگونه است؟	..............
روش تشخیص صدای غیرعادی تجهیزات جانبی از موتور چگونه است؟	...............

2-2- بررسی دقیق

شکل 15-8 مراحل بررسی دقیق موتور را نشان می‌دهد.

1- برای بررسی سطح و کیفیت روغن موتور به بخش تعویض روغن موتور مراجعه شود.
2- برای بررسی سطح و کیفیت مایع خنک‌کننده موتور به بخش تعویض مایع خنک‌کننده موتور مراجعه شود.
3- گازهای خروجی را با دستگاه آنالیز (4 گاز-5 گاز) آنالیز کنید.
4- اگر مقدار سوخت موجود در باک با وضعیت نشان دهنده سوخت یکسان نباشد، واحد شناور باک، مورد بررسی قرار گیرد.
5- فشار ریل سوخت بررسی شود.
6- ولتاژ باتری و ولتاژ شارژ اندازه‌گیری شود.
7- با ابزار آزمایش جرقه، وضعیت جرقه بررسی شود.

جدول 13-8، نمونه‌هایی از میزان گازهای منوکسیدکربن، دی اکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن، هیدروکربن‌های نسوخته و ذرات معلق را برای استاندارد EURO2 نشان می‌دهد. قابل ذکر است که در استانداردهای جهانی میزان آلایندگی نیز وجود دارد و معمولا خودروهای روز باید این استانداردها را رعایت کنند. مبنای این استانداردها عموما در کشورها (EURO) است.

روش بررسی مقدار فشار ریل سوخت

ساده‌ترین راه برای بررسی وضعیت جرقه استفاده از دستگاه آزمایش جرقه است. این ابزار مانند شکل 16-8، بین کویل و شمع بسته می‌شود و کارکرد سیستم جرقه‌زنی را نشان می‌دهد.

بررسی اولیه سیستم مولد قدرت

ابزار و تجهیزات: جعبه ابزار مکانیکی- اگزوز فن- گوشی مکانیکی

3- بررسی کد‌های خطا با دستگاه عیب‌یاب

با الکترونیکی شدن کنترل بخش‌های مختلف خودروها، می‌توان با اتصال دستگاه عیب‌یاب به کانکتور آن و خواندن کدهای خطا به برخی عیب‌های موجود در سیستم‌های مختلف خودرو از جمله موتور پی برد.

4- بررسی اطلاعیه‌های فنی سازنده خودرو (TECHNICAL SERVICE BULLETIN- TSB)

بررسی اطلاعیه‌های فنی مربوط به هر خودرو برای سریع‌تر شدن فرایند عیب‌یابی بسیار مفید است. معمولاً خطا‌ها و معایب متداول روش رفع آن‌ها در این اطلاعیه‌های فنی گفته می‌شود. علاوه‌بر آن تغییرات مهم در سیستم‌های مختلف خودرو نیز در اطلاعیه‌های فنی نوشته می‌شود. این اطلاعیه‌ها توسط شرکت سازنده یا واحد‌های خدمات پس از فروش آن‌ها داده می‌شود. شکل 18-8 چند نمونه از اطلاعیه‌های فنی را نشان می‌دهد.

5- بررسی داده‌ها با دستگاه عیب‌یاب

استفاده از دستگاه عیب‌یاب فقط برای خواندن خطاهای موجود و پاک کردن آن‌ها نیست. یکی از مهم‌ترین کارکردهای هر دستگاه عیب‌یاب نشان دادن مقادیر پارامترهای مختلف و آزمایش عملگرها و حسگرها است. کاربر ماهر دستگاه عیب‌یاب از تمامی قابلیت‌های دستگاه برای پیدا شدن علت اصلی عیب استفاده می‌کند. این کار با بررسی، مقایسه و یافتن مقادیر مغایر با اطلاعات موجود در کتاب راهنمای تعمیرات انجام می‌شود. شکل 19-8 نمونه‌هایی از اطلاعات خوانده شده دستگاه عیب‌یاب را نشان می‌دهد.

عیب‌یابی سیستم مولد قدرت با کمک دستگاه عیب‌یاب

ابزار و تجهیزات: جعبه ابزار مکانیکی- دستگاه عیب‌یاب- اگزوز فن

6- بررسی توان، فشار کمپرس و نشتی سیلندرها

1-6- بررسی قدرت سیلندرها (پاوربالانس)

یکی از مراحل عیب‌یابی، بررسی توان خروجی تک تک سیلندرها است. برای این کار روش‌های مختلفی وجود دارد. لرزش موتور بیشتر به علت یکسان نبودن توان سیلندرهای موتور ایجاد می‌شود، که ناشی از عیب‌های سیستم سوخت و هوارسانی به سیلندرها، سیستم جرقه شمع‌ها و عیب‌های مکانیکی موتور است. روش ساده بررسی بالانس بودن قدرت موتور، از کار انداختن جرقه تک تک شمع‌ها (این عمل با دستگاه عیب‌یاب نیز امکان‌پذیر است.) یا انژکتورها و سپس توجه به نتایج آن‌ها است.

شکل 21-8- بررسی قدرت موتور

میزان تغییر در صدای موتور تغییر صدای اگزوز
میزان تغییر در لرزش موتور روش خروج گازها از اگزوز مقایسه میزان افت دور موتور با قطع کردن سیلندرهای مختلف

روش دیگر بررسی توان سیلندرها و مقایسه آن‌ها، استفاده از دستگاه قدرت‌سنج سیلندرهای موتور یا دستگاه عیب‌یاب است که با بررسی منحنی و یا میزان افت قدرت در اثر خاموش کردن احتراق تک تک سیلندرها انجام می‌شود. شکل 22-8 نتایج آزمون با دستگاه قدرت‌سنج سیلندرها (پاوربالانس) را نشان می‌دهد.

2-6- بررسی فشار کمپرس و نشتی‌سنجی سیلندرها

وجود فضای آب‌بندی شده داخل سیلندر برای انجام چهار عمل اصلی (مکش، تراکم، انفجار، تخلیه) ضروری است. در اثر کارکرد و سایش تدریجی قطعات داخلی موتور، فضای آب‌بندی شده ضعیف می‌شود و با نشتی گاز، روغن و مایع خنک‌کننده، کارکرد موتور دچار اخلال می‌شود. بنابراین لازم است تعمیرات لازم انجام شود. با اندازه‌گیری کمپرس و نشتی‌سنجی داخلی موتور، عیوب برخی از قطعات اصلی موتور (مانند رینگ‌ها، سرسیلندر، واشر سرسیلندر و سوپاپ‌ها) قابل شناسایی است.

3-6- بررسی نشتی سیلندرها

اگر فشار کمپرس از حد مجاز گفته شده آن در کتاب راهنمای تعمیر و نگهداری کمتر باشد، برای تشخیص علت آن با فرستادن هوای فشرده به داخل سیلندر، از دستگاه نشتی‌سنج سیلندر مانند شکل 25-8، استفاده می‌شود.

کاربرد دستگاه نشتی‌سنج و روش نشتی‌سنجی سیلندرها

شکل زیر، مراحل انجام آزمایش نشتی‌سنجی را نشان می‌دهد.

1- شمع سیلندر مورد آزمایش باز شود و موقعیت تراکم برای پیستون ایجاد شود.

2- شیلنگ یا لوله دستگاه نشتی‌سنج بسته شود.

3- با قراردادن در دنده و کشیدن ترمزدستی خودرو از گردش موتور جلوگیری شود.

4- هوای فشرده به سیلندر تزریق شود و پس از بستن شیر مانومتر به افت فشار عقربه دقت کرده و در صورت افت فشار مرحله 5 انجام شود.

5- نشتی از مکان‌های مختلف بررسی شود و در صورت شنیدن صدا از اگزوز، مانیفولد گاز، محفظه موتور، رادیاتور و محل تماس سیلندر با سرسیلندر محل نشتی بررسی شود.

7- شناسایی عیب و رفع آن

پس از گذراندن مراحل گفته شده، عیوب شناسایی می‌شوند و باید به دقت به رفع آن‌ها پرداخت. در ادامه روش رفع عیوب هر بخش گفته می‌شود.

8- بررسی تعمیرات انجام شده و پاک کردن خطاهای موجود با دستگاه عیب‌یاب

پس از انجام دادن تعمیرات، دوباره شرایط خودرو بررسی شده تا با اطمینان از درستی انجام تعمیرات، خطاهای ذخیره شده در حافظه ECU موتور با دستگاه عیب‌یاب پاک شود.

مشتری‌مداری و رضایت‌مندی مشتری

کیفیت تعمیر و صداقت در برخورد با مشتری در رضایت‌مندی ایشان از تعمیرات بسیار مؤثر است. همچنین روش برخورد با مشتری هنگام پذیرش و روند فرایند تعمیرات نیز از دیگر عوامل مؤثر در رضایت‌مندی مشتری است. مشتری‌مداری و رضایت مشتریان باعث مراجعات بعدی و در نتیجه کسب درآمد بیشتر است.

آزمایشات اصلی عیب‌یابی سیستم مولد قدرت

ابزار و تجهیزات: جعبه ابزار مکانیکی- مولت یمتر گیج فشار دستگاه آزمایش جرقه- دستگاه آنالیز گاز خروجی- اگزوز فن

کمپرس و نشتی‌یابی سیلندر موتور

ابزار و تجهیزات: جعبه ابزار مکانیکی- کمپرس‌سنج- نشتی‌سنج سیلندر

توان‌سنجی سیلندرهای موتور

ابزار و تجهیزات: جعبه ابزار مکانیکی- دستگاه اندازه‌گیر بالانس توان موتور- اگزوزفن- گیره‌های اتصال کوتاه وایرها- دورسنج موتور

روش تنظیم خلاصی سوپاپ (فیلرگیری)

تنظیم خلاصی (فیلرگیری) سوپاپ‌های موتور چیست؟

همان‌گونه که گفته شد کارکرد درست سوپاپ در بازکردن و بستن به موقع مجاری ورودی و خروجی سیلندرها و تولید قدرت کامل موتور، کاهش آلایندگی و میزان مصرف سوخت و نسوختن سوپاپ نقش بسزایی دارد. افزایش دما موجب انبساط قطعات موتور از جمله سوپاپ‌ها می‌شود. اگر که فضای مناسب برای انبساط سوپاپ‌ها وجود نداشته باشد، سوپاپ‌ها تحت نیروی بادامک‌های میل سوپاپ باز خواهند ماند. بنابراین علاوه بر آب‌بندی نشدن محفظه احتراق، انتقال نیافتن گرمای سرسوپاپ به نشیمنگاه خود موجب تغییر شکل یا ذوب شدن سرسوپاپ خواهد شد. لذا وجود فاصله مناسب انتهای ساق سوپاپ تا مکانیزم حرکتی (بادامک میل سوپاپ) ضروری است.

روش تنظیم پیچ و مهره‌ای

برای تنظیم خلاصی سوپاپ‌ها در سیستم‌هایی که مکانیزم حرکت سوپاپ دارای انگشتی (اسبک) است، معمولاً از روش پیچ و مهره برای تنظیم خلاصی سوپاپ استفاده می‌شود. پس از رعایت اصل قیچی سوپاپ‌های سیلندر قرینه، با استفاده از فیلر و آچار مناسب و اندازه و روش گفته شده در کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات خودرو (گرم یا سرد بودن موتور)، خلاصی سوپاپ‌ها تنظیم می‌شود. مراحل انجام دادن فیلرگیری در شکل نشان داده شده است.

روش کار با میکرومتر در اندازه‌گیری میلی‌متری و اینچی چگونه است؟

ساختمان میکرومترها، بسته به نوع طراحی برای اندازه‌گیری مواضع مختلف (خارجی، داخلی، عمق) متفاوت است و متداول‌ترین میکرومتر مورد استفاده در خدمات تعمیرگاهی میکرومتر خارج‌سنج است.

روش تنظیم شیم‌گذاری

در سیستم‌هایی که بادامک میل سوپاپ به‌صورت مستقیم به تایپیت (استکانی) فرمان می‌دهد، معمولاً از روش شیم‌گذاری برای تنظیم خلاصی سوپاپ استفاده می‌شود. در این روش نیز پس از رعایت قیچی سوپاپ‌های سیلندر قرینه، ابتدا مقدار خلاصی سوپاپ‌ها را با فیلر اندازه‌گیری و یادداشت کنید و پس از مقایسه اندازه‌های گرفته شده با کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات، لازم است برای تنظیم، ضخامت شیم‌ها به اندازه لازم تغییر (کم یا زیاد) کند. شکل زیر، مراحل تنظیم خلاصی سوپاپ‌ها را نشان می‌دهد.

1- موتور خاموش و با توجه به کتاب راهنمای تعمیرات (گرم یا سرد بودن موتور) درِ سوپاپ باز شود.

2- فیلر سوپاپ‌ها برپایه دستور کار کتاب راهنمای تعمیرات اندازه‌گیری و یادداشت شود.

3- میل سوپاپ باز شود.

4- شیم هر سوپاپ اندازه‌گیری شود.

5- ضخامت شیم‌ها اضافه یا کم شود.

6- میل سوپاپ بسته و فیلر بررسی شود و درِ سوپاپ‌ها بسته شود.

شیم مورد مجاز نیاز از فرمول زیر قابل محاسبه است.

میزان فیلر مجاز توصیه شده - فیلر اندازه‌گیری شده + ضخامت شیم موجود = ضخامت شیم مورد نیاز

تنظیم خلاصی سوپاپ‌های موتور

ابزار و تجهیزات: جعبه ابزار مکانیکی-میکرومتر یدکی شیم‌های سوپاپ

روش بررسی و تنظیم زمان‌بندی (تایمینگ) سوپاپ‌های موتور

در برخی اوقات تنظیم نبودن زمان‌بندی سوپاپ‌ها موجب معایبی در کارکرد موتور می‌شود که مهم‌ترین علائم آن کاهش توان و افزایش حرارت موتور و مصرف سوخت است.

در کتاب راهنمای تعمیرات موتور هر خودرو روش تنظیم زمان‌بندی (تایمینگ) سوپاپ‌ها تشریح می‌شود. در تصاویر شکل 34-8 نمونه‌هایی از روش‌های تنظیم تایمینگ سوپاپ‌ها در چند موتور خودرو نشان داده شده است.

بررسی و تنظیم زمان‌بندی سوپاپ‌ها

ابزار و تجهیزات: جعبه ابزار مکانیکی- ابزار مخصوص تایم‌گیری

سرویس سریع موتور

با توجه به این نکته که جنس، شرایط کارکرد و طول عمر قطعات و مواد در مجموعه موتور متفاوت است و برای بهره‌برداری مناسب از موتور نیاز به تعویض به موقع آن‌ها و پس از پایان عمر کاری است، تعویض این‌گونه قطعات و مواد را سرویس سریع موتور می‌نامند. زمان و عملیات مرتبط با سرویس سریع موتور در کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات هر خودرو نوشته شده است. عمده قطعات و مواد تعویضی در سرویس سریع موتور را می‌توان در نمودار زیر دید.

قطعات و مواد در سرویس سریع موتور
- روغن و فیلتر موتور؛
- تسمه‌های تجهیزات جانبی
- تسمه تایم
- شمع و وایر
- درِ رادیاتور
- ترموستات سیستم خنک کننده
- مایع خنک کننده
- شیلنگ‌های انتقال مایعات (سوخت، روغن، مایع خنک کننده)

روش تعویض ترموستات سیستم خنک‌کننده موتور

اگر ترموستات، خراب شود حرارت موتور از حد نرمال تغییر می‌کند. لذا نیاز به تعویض ترموستات است.

مراحل تعویض ترموستات

روش بررسی و تعویض شمع جرقه

عمر شمع موتور در خودروهای مختلف متفاوت بوده و زمان تعویض آن بر پایه کیلومتر کارکرد در کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات هر خودرو آورده شده است. نوع شمع در موتورهای مختلف متفاوت بوده و هنگام تعویض لازم است به مشخصات ثبت شده روی آن، که عمدتاً برند شرکت سازنده و مشخصات فنی شمع است، توجه شود.

پس از بررسی جرقه شمع، بهتر است شمع نیز مورد بررسی قرار گیرد. دستگاه‌های شمع پاک‌کن معمولا دارای قابلیت بررسی شمع نیز هستند. شکل 37-8 نمونه‌هایی از این دستگاه را نشان می‌دهد.

علت تعویض وایر شمع‌ها چیست؟

وظیفه وایر شمع، انتقال ولتاژ زیاد از کویل به شمع است، لذا قطع نبودن و میزان عایق بودن این وایرها در ارسال ولتاژ به شمع بسیار مهم است.

در اثر انتقال ولتاژ به شمع احتمال سوختگی و قطع وایر و افزایش مقاومت آن وجود دارد، همان‌طور که پیش از این گفته شد با آزمایش اهمی از مقدار مقاومت وایرها می‌توان آگاه شد ولی میزان عایق‌بندی وایر، به آزمایش ولتاژ بالا نیاز دارد که در مباحث آتی تشریح می‌شود.

روش تعویض تسمه‌تایم موتور

یکی از قطعات مهم در تعویض سرویس سریع موتور، تسمه‌تایم است. در موتور بسیاری از خودروها انتقال قدرت از میل‌لنگ به میل بادامک با تسمه انجام می‌شود، با نظر به اینکه در اکثر موتور خودروهای امروزی در صورت تنظیم نبودن تایمینگ سوپاپ‌ها و یا پاره شدن تسمه‌تایم صدمات شدیدی به قطعات داخلی موتور وارد می‌شود، توجه به طول عمر کارکرد و تعویض به موقع تسمه‌تایم که در کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات موتور گفته شده، ضروری است.

مراحل تعویض تسمه‌تایم در موتور هر خودرو متفاوت و تابع روش کتاب راهنمای تعمیرات موتور است، لذا قبل از هر اقدامی برای تعویض تسمه‌تایم، مطالعه دقیق این روش ضروری است. به‌طور مثال شکل شماره 39-8 مراحل تعویض تسمه‌تایم موتور یک خودرو را مانند روش تعمیرات نشان می‌دهد.

1- شمع‌های موتور باز شود.

2- تسمه تجهیزات جانبی باز شود.

3- درپوش جلوی موتور و پولی میل‌لنگ باز شود.

4- پس از قفل کردن میل‌لنگ و میل بادامک تسمه سفت‌کن باز شود.

5- تسمه تایم کارکرده خارج شود.

6- تسمه سفت‌کن نو به صورت آزاد (شل) بسته شود.

7- تسمه‌تایم در جهت کشش (گردش موتور) بسته شود.

8- کشش تسمه با تسمه سفت‌کن تنظیم شود و موتور دو دور برای بررسی دوباره کشش تسمه چرخانده شود.

9- سایر قطعات بازشده بسته شوند.

تعویض قطعات در سرویس سریع موتور

ابزار و تجهیزات: جعبه ابزار مکانیکی- کشش‌سنج تسمه‌تایم