درسنامه آموزشی سرویس و نگهداری خودروهای سواری کلاس دهم مکانیک خودرو

واحد یادگیری 5 (شایستگی تعویض مایع هیدرولیک فرمان)

آیا تا به حال پی‌برده‌اید؟

- تأثیر تعویض به موقع مایع هیدرولیک فرمان در کیفیت رانندگی خودرو چیست؟
- آیا می‌توان از هر نوع مایع هیدرولیک فرمان در هر خودرویی استفاده کرد؟
- تعویض به موقع مایع هیدرولیک فرمان چه تأثیری در ایجاد صدا هنگام چرخاندن غربیلک فرمان دارد؟

سیستم فرمان یکی از سیستم‌های مهم خودرو بوده که رابطه مستقیم با ایمنی و آسایش سرنشینان خودرو دارد. امروزه سیستم‌های فرمان با توان کمکی یکی از اجزای جدا نشدنی این سیستم به شمار می‌روند. یکی از این سیستم‌های کمکی، فرمان هیدرولیک است. انتخاب درست مایع هیدرولیک فرمان و تشخیص زمان مناسب تعویض باعث افزایش ایمنی و کیفیت حرکت خودرو می‌شود. در این بخش با انواع مایع هیدرولیک فرمان، روش انتخاب و چگونگی تشخیص زمان تعویض و فرایند تعویض این مایع آشنا می‌شوید.

استاندارد عملکرد

هنرجو در پایان این واحد یادگیری می‌تواند مراحل شناخت، بررسی، تعویض و هواگیری مایع هیدرولیک فرمان را انجام دهد.

امروزه در اکثر خودروها، برای راحتی بیشتر راننده، افزایش قابلیت پارک کردن و پایداری خودرو، از سیستم‌های فرمان با توان کمکی استفاده می‌شود. یکی از این سیستم‌ها، سیستم فرمان هیدرولیک است. مهم‌ترین وظیفه سیستم فرمان هیدرولیک کمک به راننده در چرخاندن غربیلک فرمان است.

انتقال نیرو به کمک سیال

یکی از خواص مهم مایعات تراکم‌ناپذیری آنهاست. این خاصیت باعث می‌شود که بتوان از مایعات برای تولید فشار و انتقال نیرو استفاده کرد. شکل 1-5 استفاده از این ویژگی را نشان می‌دهد.

در خودروها برای فعال کردن سیستم ترمز، برخی از انواع جعبه دنده اتوماتیک و سیستم فرمان هیدرولیک از نیروی هیدرولیک استفاده می‌شود. از آنجا که مایع مورد استفاده در این سیستم‌ها از نظر ظاهری شبیه به روغن است به همین دلیل به آن‌ها در اصطلاح، روغن ترمز، روغن جعبه دنده اتوماتیک و روغن فرمان هیدرولیک می‌گویند که بهتر است به‌جای استفاده از کلمه روغن، واژه درست‌تر آن یعنی مایع به کار برده شود؛ برای مثال مایع هیدرولیک فرمان (یا مایع فرمان پرقدرت) عبارت درست‌تری است.

سیستم فرمان هیدرولیک با استفاده از نیروی هیدرولیک و یک پمپ، نیروی فرمان‌دهی به چرخ‌ها را افزایش می‌دهد، بنابراین راننده با صرف نیروی کمتری می‌تواند غربیلک فرمان را بچرخاند.

ویژگی‌های مایع هیدرولیک فرمان

مایع فرمان هیدرولیک زیرمجموعه‌ای از مایعات (روغن‌های) هیدرولیک است. این مایع معمولاً از نوع معدنی یا سنتتیک و در موارد خاصی از نوع نیمه سنتتیک است. مهم‌ترین ویژگی‌های مایع هیدرولیک فرمان در جدول 1-5 معرفی شده است.

تغییرات ویژگی‌های مایع هیدرولیک فرمان

دلیل اصلی کاهش مایع هیدرولیک فرمان وجود نشتی در مدار است.

مایع هیدرولیک فرمان معمولاً به رنگ قرمز است (البته در رنگ‌های زرد، صورتی و آبی نیز وجود دارد). مایع هیدرولیک فرمان قبل از استفاده کاملاً شفاف است که پس از استفاده کم کم به رنگ قهوه‌ای یا سیاه کدر تبدیل می‌شود. شکل 3-5 تفاوت این دو حالت را نشان می‌دهد.

زمان تعویض مایع هیدرولیک فرمان با توجه به تغییر رنگ، مسافت طی شده و یا زمان کارکرد که در کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات خودرو آمده است، تعیین می‌شود.

روش بررسی رنگ و سطح مایع هیدرولیک فرمان

ظاهر مایع هیدرولیک فرمان و سطح آن در مخزن مایع باید بررسی شود. این کار مانند مراحل شکل 4-5 انجام می‌شود.

1- خودرو در سطح افقی پارک و ترمز دستی کشیده شده و خودرو خاموش شود.

2- موتور سرد شده و درِ محفظه موتور باز شود.

3- جای مخزن مایع هیدرولیک فرمان شناسایی شود.

4- از روی شاخص سطح روی بدنه یا درِ مخزن، سطح مایع موجود در مخزن بررسی شود. در صورت کم بودن سطح مایع به مرحله نشتی‌یابی مراجعه و پس از نشتی‌یابی به مرحله سر ریز مراجعه شود.

5- ظاهر مایع از نظر رنگ و شفافیت بررسی شده و درصورت تیره و کدر شدن مایع، به مرحلۀ تعویض مایع مراجعه شود.

روش نشتی‌یابی مدار فرمان هیدرولیک

درصورت کم بودن سطح مایع هیدرولیک فرمان قبل از پر کردن مخزن، باید مدار را از نظر نشتی مورد بررسی قرار داد. شکل 5-5 نقاط مهم احتمالی نشتی مدار را نشان می‌دهد.

برای بررسی نشتی مدار هیدرولیک فرمان مانند مراحل شکل 6-5، عمل می‌شود.

1- نشتی مخزن مایع هیدرولیک فرمان و پمپ هیدرولیک فرمان بررسی شود.

2- نشتی شیر هیدرولیک فرمان (تقسیم‌کننده) بررسی شود.

3- پس از قرار گرفتن خودرو روی جک بالابر، از زیر خودرو مدار هیدرولیک فرمان بررسی شود.

4- نشتی گردگیرها و میل فرمان بررسی شود.

انواع مایع هیدرولیک فرمان و استاندارد آن

برای مایع هیدرولیک فرمان طبقه‌بندی خاصی وجود ندارد. اما به دلیل اینکه نوعی مایع (روغن) هیدرولیک محسوب می‌شود، از استاندارد عمومی این نوع روغن‌ها پیروی می‌کند.

سرریز (اضافه کردن) و هواگیری

اگر سطح مایع هیدرولیک فرمان کمتر از حد مورد نظر باشد، پس از بررسی دلایل کاهش مایع هیدرولیک (و در صورت لزوم تعمیر آن) باید مقدار آن را تا سطح استاندارد (بین MIN و MAX) تنظیم کرد. دقت شود هنگام سرریز (افزودن) روغن، خودرو در سطح افقی قرار گرفته باشد.

هواگیری مدار هیدرولیک فرمان در مواقع زیر ضروری است:

1- کاهش سطح مایع هیدرولیک از حد مجاز و ورود هوا به مدار
2- تعویض مایع هیدرولیک فرمان
3- اجرای تعمیر یا تعویض در مدار هیدرولیک فرمان

هواگیری مدار هیدرولیک فرمان

برای هواگیری مدار هیدرولیک فرمان معمولاً دو روش کلی وجود دارد. قبل از اجرای هر کدام از روش‌ها حتماً به کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات خودروی مورد نظر مراجعه شود.

1- هواگیری به روش دستی (بدون دستگاه): ساده‌ترین روش برای هواگیری مدار هیدرولیک فرمان، روشن کردن موتور (در برخی خودرو‌ها موتور باید خاموش باشد)، باز کردن درِ مخزن مایع هیدرولیک و چرخاندن غربیلک فرمان به حد پایانی سمت چپ و سپس به حد پایانی سمت راست برای چندین بار است. این روش معمولاً توسط دو نفر انجام می‌شود.

برخی از مراحل هواگیری به روش دستی (بدون دستگاه) مانند شکل زیر است:

1- چرخ‌های جلو توسط جک از زمین جدا شود.

2- فرمان کاملاً به یک سمت چرخانده شود.

3- مخزن هیدرولیک فرمان تا بیشترین اندازه پر باشد.

4- هم زمان سطح مایع بررسی شود. تغییرات حجم، یا حباب‌زدن یا کف‌کردن نشانه تخلیه هواست. فرمان را کاملاً به سمت دیگر چرخانده و این کار حداقل 20 بار تکرار شود.

5- فرمان در حالت مستقیم قرار داده شود.

6- موتور روشن شده تا به دمای طبیعی (نرمال) برسد. فرمان چند بار دیگر به سمت چپ و راست چرخانده شود.

2- هواگیری با کمک دستگاه: در این روش تمام مراحل هواگیری با کمک دستگاه خلأیی (وکیوم) دستی (با ایجاد فشار منفی) خلأ( در مدار) انجام می‌شود. شکل 9-5، این ابزار مخصوص را نشان می‌دهد.

برای هواگیری با کمک دستگاه وکیوم، ابتدا به کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات خودروی مربوطه مراجعه شود. روند کلی هواگیری با استفاده از دستگاه وکیوم مانند شکل زیر، انجام می‌شود.

1- درِ مخزن مایع هیدرولیک فرمان باز شود.

2- با کمک تبدیل مناسب دستگاه وکیوم دستی روی مخزن بسته شود.

3- خلأیی در حدود $65 - 85kpa$ با کمک دستگاه وکیوم دستی ایجاد شود.

4- فرمان کامل به سمت چپ و سپس کامل به سمت راست چرخانده شود (حداقل 10 بار).

5- دستگاه وکیوم از مخزن جدا شود و سطح مایع مخزن بررسی شده، در صورت لزوم به آن اضافه شود.

6- دستگاه وکیوم دوباره روی مخزن بسته شود.

7- موتور خاموش شود.

8- پس از جدا کردن دستگاه وکیوم سطح مایع مخزن بررسی شده و در صورت لزوم به آن اضافه شود.

تعویض مایع هیدرولیک فرمان

هنگام بروز هر یک از اتفاقات زیر باید مایع هیدرولیک فرمان را تخلیه یا سرریز کرد.

جدول 4-5- دلایل تخلیه مایع هیدرولیک فرمان

ردیف	اتفاق	نیاز به تخلیه	نیاز به سرریز
1	کم شدن سطح مایع در مخزن ذخیره	...............................	...............................
2	تعویض یا تعمیر پمپ هیدرولیک فرمان	...............................	...............................
4	تعویض یا تعمیر اجزای مدار هیدرولیک فرمان	...............................	...............................
5	خرابی واشر آب بندی در مخزن ذخیره	...............................	...............................

روش تخلیه و پرکردن مایع هیدرولیک فرمان

برای تخلیه مایع هیدرولیک فرمان، می‌توان از روش دستی یا از دستگاه تعویض مایع هیدرولیک فرمان (ساکشن) استفاده کرد که در حال حاضر روش دستی متداول است.

تخلیه و پرکردن مایع هیدرولیک به روش دستی

متداول‌ترین روش تخلیه و پر کردن مایع هیدرولیک روش دستی است. برای آگاهی از روش درست تخلیه و پرکردن مایع هیدرولیک فرمان هر خودرو، باید به کتاب راهنمای تعمیر و سرویس آن خودرو مراجعه کرد، ولی در حالت کلی روش تخلیه و پر کردن مایع هیدرولیک فرمان مانند مراحل زیر است.

1- لوله برگشت مایع هیدرولیک به مخزن جدا شده و مجرای ورودی به مخزن مسدود شود.

2- مخزن از مایع تازه پر شود.

3- موتور روشن شود.

4- هم زمان با تخلیه مایع کار کرده، مایع تازه به مخزن اضافه شود.

5- غربیلک فرمان تا انتها به سمت چپ و راست چرخانده شود.

6- هنگامی که مایع تازه از لوله خارج شد، موتور خاموش شود.

7- لوله برگشت در محل خود بسته شود.

8- مخزن تا حد مجاز دوباره پر شود.

9- سطح مایع درون مخزن بررسی شده و سپس مدار هواگیری شود.

روش تعویض مایع هیدرولیک با کمک دستگاه تخلیه مایع هیدرولیک فرمان (ساکشن)

با توجه به متنوع بودن دستگاه‌های ساکشن مایع هیدرولیک فرمان هنگام استفاده از دستگاه ساکشن برای تعویض مایع هیدرولیک فرمان، باید به راهنمای روش استفاده از دستگاه مراجعه شود.

تخلیه و پرکردن مایع هیدرولیک فرمان با کمک دستگاه تخلیه مایع هیدرولیک فرمان

برای تخلیه و پرکردن مایع هیدرولیک فرمان توسط دستگاه تعویض مایع هیدرولیک فرمان، مانند مراحل زیر عمل کنید.

1- خودرو در سطح افقی قرار گیرد.

2- اجازه دهید موتور به دمای طبیعی (نرمال) برسد.

3- رویه بهره‌برداری از دستگاه ساکشن اجرا شود.

4- با توجه به رویه بهره‌برداری از دستگاه، لوله مکش ساکشن در محل گفته شده، قرار داده شود و فرایند تعویض کامل با دستگاه اجرا شود.

5- هم زمان با تعویض مایع، فرمان به چپ و راست چرخانده شود.

6- مخزن به میزان مناسب از مایع پر شود و سپس هواگیری شود.

 

واحد یادگیری 6 (شایستگی تعویض مایع هیدرولیک ترمز)

آیا تا به حال پی‌برده‌اید؟

- انتخاب درست نوع مایع هیدرولیک ترمز در کارکرد این سیستم چه تأثیری دارد؟
- تعویض مایع هیدرولیک ترمز در طول زمان‌بندی‌های منظم چه تأثیری در کارکرد مناسب آن دارد؟
- هواگیری مدار هیدرولیک ترمز چه تأثیری بر ایمنی و پایداری خودرو دارد؟

سیستم ترمز یکی از بخش‌های بسیار مهم خودرو است که کارکرد درست آن رابطه مستقیم با پایداری خودرو و ایمنی سرنشینان دارد. از این رو شناسایی روش درست سرویس و نگهداری آن از موارد مهم این بخش است. در این بخش ابتدا به معرفی انواع مایع هیدرولیک ترمز پرداخته شده و در ادامه به رویه‌های تعویض مایع هیدرولیک ترمز و هواگیری آن پرداخته می‌شود.

استاندارد عملکرد

پس از پایان این واحد یادگیری هنرجو پس از آشنایی با استانداردهای مایع هیدرولیک ترمز توانایی هواگیری، شست‌وشوی مدار هیدرولیک ترمز و تعویض مایع هیدرولیک ترمز را دارد.

آیا تا به حال فکر کرده‌اید که چرا در سیستم ترمز از مایع هیدرولیک مخصوص ترمز استفاده می‌شود؟ چه ویژگی‌هایی برای مایع ترمز نیاز است که نمی‌توانیم از روغن معمولی یا هر مایع دیگری استفاده کنیم؟

امروزه در اکثر خودروهای سواری از سیستم ترمز هیدرولیکی استفاده می‌شود. از این رو مایع هیدرولیک ترمز در این نوع سیستم ترمز نقش مهمی دارد. به همین دلیل این مایع باید دارای ویژگی‌هایی مانند موارد زیر باشد:

ویژگی‌های مایع هیدرولیک ترمز

- نقطه جوش و تبخیر بالا
- ثابت ماندن گرانروی در درجه حرارت پایین و بالا
- نقطه ریزش پایین
- مقاومت در برابر اکسیداسیون
- سازگاری با اجزای لاستیکی و فلزی سیستم موتور
- تطبیق پذیری با سایر انواع مایع‌های ترمز

استانداردهای مایع هیدرولیک ترمز

سه نوع ظرف مایع هیدرولیک ترمز نشان داده شده در شکل 3-6 چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند و علامت‌های روی آن‌ها نشان‌دهنده چیست؟

مایع هیدرولیک ترمز نیز مانند روغن‌های موتور و چرخ دنده دارای استانداردها و طبقه‌بندی‌های مختلفی است که از طرف انجمن مهندسین خودرو (SAE) و سازمان حمل و نقل آمریکا (DOT) وضع می‌شود. با توجه به اهمیت بیشتر (DOT) این استانداردها و خواص آن‌ها در جدول 1-6 ، دیده می‌شود.

جدول 1-6- طبقه‌بندی مایع هیدرولیک ترمز براساس DOT

نوع روغن ترمز	ویژگی‌ها	نوع روغن ترمز	ویژگی‌ها
DOT3	- ساختار با پایه پلی اتیلن گلیکول - نقطه جوش خشک ${205^ \circ }C$ - نقطه جوش مرطوب ${140^ \circ }C$ - قابلیت جذب رطوبت بالا - تأثیر روی رنگ خودرو - تراکم پذیری بسیار کم	DOT4	- ساختار با پایه پلی اتیلن گلیکول - نقطه جوش خشک ${230^ \circ }C$ - نقطه جوش مرطوب ${155^ \circ }C$ - قابلیت جذب رطوبت کم - تأثیر روی رنگ خودرو - تراکم‌پذیری بسیار کم
DOT5	- ساختار با پایه سیلیکون  - نقطه جوش خشک ${260^ \circ }C$ - نقطه جوش مرطوب ${180^ \circ }C$ - نداشتن قابلیت جذب رطوبت - تأثیر نداشتن روی رنگ خودرو - تراکم‌پذیری حدود دو برابر روغن‌های دیگر	DOT5/1	- ساختار با پایه پلی اتیلن گلیکول - نقطه جوش خشک ${270^ \circ }C$ - نقطه جوش مرطوب ${190^ \circ }C$ - قابلیت جذب رطوبت کم - تأثیر روی رنگ خودرو - تراکم‌پذیری بسیار کم

به‌طور کلی از دو نوع مایع DOT3 و DOT4 به دلیل خواص مناسب و مشابه آن‌ها در سیستم ترمز خودروهای سواری استفاده می‌شود.

تفاوت عمدۀ این دو نوع مایع هیدرولیک ترمز در دمای جوش آن‌ها و ماده افزودنی ضد اسیدی است که به مایع هیدرولیک ترمز DOT4 افزوده می‌شود تا از افزایش خاصیت اسیدی این مایع در زمان گرم شدن آن و ترکیب با رطوبت هوا کاسته شود. این دو نوع مایع امکان ترکیب و جایگزینی با یکدیگر را دارا هستند. هرچند برخی از تولیدکنندگان خودرو توصیه می‌کنند از ترکیب این دو مایع با یکدیگر خودداری شود.

تغییر ویژگی‌های مایع هیدرولیک ترمز

تغییرات ویژگی‌های مایع هیدرولیک ترمز

تغییرات ویژگی‌های مایع هیدرولیک ترمز شامل موارد زیر می‌شود:

- تغییرات حجم مایع هیدرولیک ترمز
- تغییرات رنگ
- وجود ناخالصی در داخل مایع هیدرولیک ترمز
- اکسیداسیون

کدام یک از دو نوع مایع هیدرولیک ترمز نشان داده شده در شکل 4-6 دارای کیفیت بهتری است؟

آیا از رنگ مایع هیدرولیک ترمز می‌توان به کیفیت آن پی‌برد؟

با توجه به ویژگی‌های مواد تشکیل‌دهنده مایع هیدرولیک ترمز و شرایط کارکرد آن (گرم و سرد شدن پی‌درپی) و جذب رطوبت، خاصیت این مایع به تدریج تغییر می‌کند. از تغییرات مهم این مایع می‌توان به موارد جدول 3- 6 اشاره کرد که باعث کاهش کیفیت آن می‌شود.

بررسی‌ها و آزمایش‌های مایع هیدرولیک ترمز

برای افزایش کیفیت کارکرد سیستم ترمز باید طی دوره‌های مختلف بررسی‌هایی روی مایع هیدرولیک ترمز انجام شود. این بررسی‌ها به‌طور کلی شامل موارد زیر هستند:

- سطح مایع هیدرولیک ترمز
- رنگ و حالت مایع هیدرولیک ترمز

بررسی سطح مایع هیدرولیک ترمز

در شکل 5-6، سطح مایع ترمز را با دقت ببینید؟

برای بررسی سطح مایع هیدرولیک ترمز مانند شکل 5-6، از علامت‌های روی مخزن ذخیره مایع هیدرولیک ترمز استفاده می‌شود. سطح مایع باید بین دو علامت MIN و MAX روی مخزن ذخیره باشد. معمولا برای بررسی سطح مایع هیدرولیک ترمز نیازی به بازکردن درپوش مخزن نیست و به دلیل شفاف بودن مخزن ذخیره، سطح مایع از بیرون قابل دیدن است.

امروزه کاهش سطح مایع هیدرولیک ترمز با یک چراغ اخطار پشت آمپر نشان داده می‌شود.

وجود نشتی در مدار هیدرولیک ترمز و نیز سایش لنت‌ها، به مرور زمان باعث پایین رفتن مایع داخل مخزن ذخیره خواهد شد که در این صورت با افزودن به مایع داخل مخزن ذخیره، سطح آن در حد توصیه شده تنظیم می‌شود. لازم به ذکر است کاهش سطح مایع هیدرولیک ترمز می‌تواند نشانه مناسبی برای آگاهی یافتن از میزان سایش لنت‌های سیستم ترمز خودرو باشد.

آزمایش مایع هیدرولیک ترمز با کیت مخصوص

آیا رنگ شفاف مایع هیدرولیک ترمز به تنهایی برای مناسب بودن کیفیت آن کافی است؟

در برخی مواقع، شکل ظاهری مایع هیدرولیک ترمز مناسب به‌نظر می‌رسد در حالی که رطوبت جذب شده باعث کاهش کیفیت آن شده است. از این رو بهتر است در صورت لزوم با استفاده از نوار آزمایش مخصوص و آزمایشگر دیجیتال، کیفیت مایع هیدرولیک ترمز بررسی شود. شکل 6-6 نوار آزمایش و آزمایشگر دیجیتال و روش استفاده از آن‌ها را نشان می‌دهد.

بررسی نشتی مدار ترمز

یکی دیگر از موارد بررسی مایع هیدرولیک ترمز، بررسی نشتی آن است که در صورت وجود، باعث کارکرد نامناسب سیستم ترمز و کاهش ایمنی خودرو می‌شود. شکل 7-6 قسمت‌های مختلف سیستم ترمز را که امکان نشتی از آن‌ها وجود دارد، نشان می‌دهد.

تعویض و هواگیری مایع هیدرولیک ترمز

با مشاهده شکل 8-6 چه نتیجه‌ای می‌توان گرفت؟

یکی از مهم‌ترین مشکلات سیستم ترمز هیدرولیکی، وجود هوا در مدار است. این حالت به دلایل زیر اتفاق می‌افتد.

دلایل وجود هوادر مدار هیدرولیک ترمز

- تخلیه و پر کردن مایع یا وجود نشتی در مدار
- خرابی پمپ اصلی ترمز
- کاهش بیش از حد سطح مایع
- تعمیر و تعویض قطعات هیدرولیکی سیستم ترمز

این امر باعث کاهش کیفیت ترمز و ایجاد حالت اسفنجی پدال ترمز می‌شود که ایمنی خودرو را کاهش می‌دهد و زمان ترمزگیری زیاد می‌شود. برای رفع این مشکل مانند شکل زیر، روی سیلندر ترمز چرخ‌ها یک پیچ هواگیری بسته می‌شود که با استفاده از آن می‌توان سیستم ترمز را هواگیری کرد.

روش‌های مختلفی برای تعویض و هواگیری مایع هیدرولیک ترمز وجود دارد که در زیر به چند نمونه اشاره می‌شود.

1- تعویض و هواگیری مایع هیدرولیک ترمز به روش دستی بدون دستگاه خلأ

در این روش ابتدا روغن مواد هیدرولیک ترمز با انجام مراحل زیر تعویض می‌شود:

1- روغن کارکرده داخل مخزن مایع هیدرولیک ترمز تخلیه شود؛

2- مخزن با روغن نو پرشود؛

3- شیلنگ شفافی به پیچ هواگیری یکی از چرخ‌ها بسته شود؛

4- پس از شل کردن پیچ هواگیری، پدال ترمز فشار داده شود تا از شیلنگ روغن کارکرده بیرون بیاید؛

5- پیچ هواگیری سفت شده و پدال رها شود؛

6- مراحل 3 و 4 و 5 آنقدر انجام شود تا از شیلنگ روغن نو و تمیز بیرون بیاید. هم زمان اندازه روغن درون مخزن هم بررسی شده و مخزن پر شود؛

7- کارهای قبل برای همه چرخ‌ها انجام شود؛

8- در پایان، مدار ترمز هواگیری و مخزن پرشود.

مراحل هواگیری دستی به شرح زیر است.

1- پدال ترمز چندین بار فشرده می‌شود تا پدال زیر پا سفت شود.

2- مخزن مایع ترمز پر شود.

3- لوله شفاف روی پیچ هواگیری بسته شود.

4- پیچ هواگیری شل شود.

5- پدال به‌صورت فشرده نگه داشته شود.

6- پیچ هواگیری سفت شود و پدال رها شود.

پس از انجام مراحل نشان داده شده برای یک بار، صبر کنید تا حباب‌های داخل مایع خارج شوند. سپس تا زمانی که مایع هیدرولیک ترمز داخل لوله شفاف و بدون حباب شود، مراحل 2 تا 6 تکرار شود. همه مراحل برای سایر چرخ‌ها نیز تکرار شود.

2- تعویض و هواگیری مایع هیدرولیک ترمز به روش دستی و با دستگاه خلأیی (وکیوم)

این دستگاه مانند شکل 12-6، به‌جای پیچ‌های هواگیری هر چرخ بسته می‌شود و سپس با ایجاد خلأ و مکش آن می‌توان مایع هیدرولیک ترمز موجود در مدار ترمز را به‌طور کامل تخلیه کرد. با استفاده از این دستگاه کار تخلیه مایع سریع‌تر انجام می‌شود. از این دستگاه برای هواگیری مدار ترمز نیز استفاده می‌شود.

برای هواگیری مدار ترمز با دستگاه خلأیی مانند شکل 13-6، روی پیچ هواگیری بسته شده و مراحل زیر انجام می‌شود:

1- دستگاه وکیوم به پیچ هواگیری مدار ترمز بسته شود؛

2- مخزن مایع هیدرولیک ترمز پر شود؛

3- خلأ مورد نیاز با دستگاه وکیوم ایجاد شود؛

4- پیچ هواگیری باز شود تا مایع به داخل مخزن دستگاه وارد شود و وجود هوا در مدار با نگاه کردن به لوله شفاف بررسی شود؛

5- پس از تخلیه کامل هوا و نبودن حباب، پیچ هواگیری سفت شود؛

6- مراحل 4 و 5 سه الی چهار بار تکرار شود؛

7- سطح مایع در مخزن مایع هیدرولیک ترمز به حد مجاز رسانده شود.

3- تعویض مدار هیدرولیک سیستم ترمز با دستگاه تحت فشار

این دستگاه مانند شکل 14-6، روی سیلندر اصلی ترمز و یا مخزن مایع هیدرولیک ترمز بسته می‌شود تا با انجام مراحل زیر، هواگیری انجام شود:

1- پس از پر کردن مخزن دستگاه، رابط آن روی مخزن روغن ترمز خودرو بسته شود؛

2- کمپرسور به مخزن دستگاه بسته شده و روشن شود؛

3- روی پیچ هواگیری لوله شفاف بسته شود؛

4-پیچ هواگیری شل شود؛

5- جریان مایع هیدرولیک ترمز در لوله شفاف مشاهده شود؛

6- پس از مشاهدۀ نبودن حباب هوا در لوله شفاف پیچ هواگیری سفت شود؛

7- مراحل 3 تا 6 برای چرخ‌های دیگر هم انجام شود؛

8- سطح مایع در مخزن مایع هیدرولیک ترمز به حد مجاز رسانده شود.

با تعویض مایع هیدرولیکی ترمز، شست‌وشوی مدار هم انجام شده و نیازی به مایع شست‌وشوی خاصی نیست.

واحد یادگیری 7 (شایستگی تعویض مایع خنک‌کننده موتور)

آیا تا به حال پی‌برده‌اید؟

- تأثیر ضدیخ در بالا بردن نقطه جوش چیست؟
- آیا می‌توان پس از تعویض مایع خنک‌کننده موتور، مایع کارکرده را در محیط رها کرد؟
- آیا در نقاط سرد و گرم از یک نسبت مخلوط ضد یخ و آب مقطر استفاده می‌شود؟

کارکرد سیستم خنک‌کاری موتور در بازده موتور تأثیر مستقیم دارد. یکی از عوامل مؤثر بر کیفیت سیستم خنک‌کاری، نوع مایع خنک‌کننده، سرویس و تعویض مناسب آن است. در این بخش پس از شناخت انواع مایع خنک‌کننده و ویژگی‌های آن‌ها با روش اختلاط مناسب آن با آب (مقطر) آشنا شده و سپس با روش تشخیص زمان تعویض و درنهایت فرایند تعویض آن آشنا می‌شوید.

استاندارد عملکرد

هنرجو در پایان این واحد یادگیری می‌تواند، کیفیت مایع خنک‌کننده را تشخیص داده و درصد مناسب اختلاط ضدیخ و آب خالص را تعیین کرده و پس از آن، مایع خنک‌کننده موتور را تعویض و هواگیری کند.

مایع خنک‌کننده موتور

از مقایسه موضوع اول و دوم شکل 1-7 دربارۀ ذوب نشدن اجزای موتور هنگام روشن بودن چه نتیجه‌ای می‌توان گرفت؟

وظیفه سیستم خنک‌کننده موتور انتقال گرمای زیاد محفظه احتراق به بیرون از موتور و کارکردن موتور در دمای مناسب و جلوگیری از آسیب دیدن قطعات موتور ناشی از افزایش دمای آن است. آشنایی با اصول کارکرد و اجزای سیستم خنک‌کاری و روش سرویس و نگهداری آن باعث افزایش طول عمر موتور خواهد شد.

شکل 2-7، سهم هر یک از خنک‌کننده‌های جدول صفحه قبل را در کاهش دمای موتور نشان می‌دهد. با توجه به شکل 2-7 کدام روش خنک‌کاری برای خنک‌کردن موتور بهتر است؟

ساختمان و کارکرد سیستم خنک‌کاری موتور

انواع مدار سیستم خنک‌کاری

سیستم خنک‌کاری موتور به دو نوع سیستم خنک‌کاری باز و بسته دسته‌بندی می‌شود. با توجه به شکل 4-7، بین دو نوع مدار، در مقدار فشار روی سطح مایع خنک‌کننده درون منبع انبساط، تفاوت عمده‌ای وجود دارد. چنانچه فشار روی سطح مایع خنک‌کننده درون منبع انبساط برابر با فشار جو باشد، مدار باز و اگر فشار بر سطح مایع خنک‌کننده درون منبع انبساط بیشتر از جو باشد، مدار را بسته می‌نامند.

مایع خنک‌کننده موتور چه تفاوتی با آب دارد؟

استفاده از آب خالص به تنهایی در سیستم خنک‌کاری موتور دارای معایبی است که برای کاهش زیان‌های استفاده از آب و افزایش کارایی آن در فرایند خنک‌کاری موتور، مایع ضدیخ (ضد جوش) به آب اضافه می‌شود. همه ضدیخ‌ها بر پایه گلیکول تولید می‌شوند که معروف‌ترین ترکیب مورد استفاده، اتیلن گلیکول است. این ماده چند ویژگی مهم را برای مایع خنک‌کننده موتور فراهم می‌کند که در نمودار نوشته شده‌اند.

نسبت مناسب برای مخلوط آب و ضدیخ

به‌صورت کلی بهترین محدوده اختلاط آب و مایع ضدیخ بین 50٪ تا 70٪ است و معمولاً اختلاط 50٪ آب خالص (مقطر) و 50٪ ضدیخ مناسب‌ترین حالت مخلوط آب با ضدیخ است. مخلوط ضدیخ و آب را مایع خنک‌کاری موتور می‌نامند.

روش بررسی مایع خنک‌کننده

بررسی مایع خنک‌کننده موتور شامل چهار مرحلۀ زیر است:

برای بررسی ظاهری و سطح مایع خنک‌کننده موتور، مانند مراحل زیر کار می‌شود.

1- خودرو در سطح کاملاً افقی پارک شده و ترمز دستی فعال شود.

2- موتور خاموش شده و دمای آن کاهش یابد.

3- درِ محفظه موتور باز شود.

4- جای درِ رادیاتور یا درِ مخزن انبساط مشخص شود.

5- درِ رادیاتور یا درِ مخزن انبساط باز شود.

6- گلویی رادیاتور یا مخزن انبساط از نظر چرب بودن یا وجود رسوب بررسی شود.

7- درصورت چرب بودن سطح مایع، وجود زنگ‌زدگی روی سطح مایع یا کدر بودن آن، مایع خنک‌کننده باید تعویض شود (پس از رفع عیب)

8- کنار مخزن انبساط 2 علامت (Max(full و (Min(low وجود دارد. سطح مایع باید بین این دو خط باشد.

9- اگر سطح مایع درون مخزن انبساط کمتر از Min باشد با اضافه کردن مخلوط آب و ضدیخ به اندازه مناسب سطح مایع تنظیم شود.

بررسی نقطه جوش و نقطه انجماد مایع خنک‌کننده موتور

برای بررسی نقطه جوش و نقطه انجماد مایع خنک‌کننده می‌توان از دو ابزار مخصوص که در شکل 7-7 نشان داده شده است، استفاده کرد.

روش استفاده از هیدرومتر

در این روش با مکنده هیدرومتر، مایع خنک‌کننده از مخزن انبساط یا رادیاتور درون هیدرومتر کشیده شده و نقطه جوش و نقطه انجماد از روی هیدرومتر خوانده می‌شود. (شکل 8-7) 

روش استفاده از رفرکتومتر

برای استفاده از رفرکتومتر، مانند مراحل زیر کار می‌شود.

1- چند قطره از مایع خنک‌کننده درون مخزن انبساطی یا رادیاتور روی محل آزمایش رفرکتومتر قرار داده شود.

2- از داخل چشمی نگاه شود.

3- با توجه به پایه اصلی ضدیخ، عدد نقطه انجماد خوانده شود.

بررسی اندازه pH مایع خنک‌کننده

1- با استفاده از مولتی‌متر

تغییرات pH در مایع خنک‌کننده باعث ایجاد اختلاف پتانسیل می‌شود، در نتیجه در قسمت‌های فلزی سیستم خنک‌کاری و اجزای داخلی موتور خوردگی به وجود می‌آید بنابراین باید مقدار جریان برق در سیستم خنک‌کاری با مولتی‌متر اندازه‌گیری و بررسی شود. این دستگاه چند کمیت مختلف الکتریکی را اندازه‌گیری می‌کند، از این رو مولتی‌متر نامیده می‌شود و گاهی به آن، آوُمتر (AVO meter) نیز می‌گویند. مهم‌ترین کمیت‌هایی که توسط مولتی‌متر اندازه‌گیری می‌شوند در جدول زیر نشان داده شده اند.

جدول 5-7- کمیت‌های قابل اندازه‌گیری با مولتی‌متر

ردیف	کمیت	نماد در روابط	واحد	نماد واحد
1	شدت جریان الکتریکی	I	آمپر	آمپر (Ampere) - $A$
2	اختلاف پتانسیل الکتریکی	V	ولتاژ	ولتاژ (Volt) - $v$
3	مقاومت الکتریکی	R	اهم	اهم (Ohm) - $\Omega $

مولتی‌مترها در انواع آنالوگ و دیجیتال وجود دارند. شکل 10-7 چند نمونه مولتی‌متر و قسمت‌های مختلف آن را نشان می‌دهد.

روش اندازه‌گیری ولتاژ با مولتی‌متر

1- سلکتور روی محدوده ولتاژ مستقیم ($\overline V $) قرار گیرد. 

2- به سیم مولتی‌متر پراب یا هاب می‌گویند. (مشکی = COM و قرمز = V) پراب مثبت به اتصال مثبت و پراب منفی به اتصال منفی (روش موازی) وصل شوند. 

در صورت جابه‌جا زدن پراب‌ها یک علامت منفی جلوی عدد ولتاژ نوشته می‌شود.

3- ولتاژ نشان داده شده، خوانده شود.

روش اندازه‌گیری مقاومت الکتریکی

1- سلکتور در موقعیت اندازه‌گیری اهم قرار داده شود.

2- سیم‌های مولتی‌متر (هاب) در جای درست قرار داده شود. (مشکی = COM و قرمز = V)

3- دو سر پراب‌ها برای اندازه‌گیری مقاومت به قطعه الکتریکی موردنظر متصل شود (روش موازی).

4- عدد نشان داده شده خوانده شود (به ضریب اهم نشان داده شده توجه شود.)

برای اندازه‌گیری میزان رسانایی مایع خنک‌کننده موتور نیز می‌توان با استفاده از مولتی‌متر مانند مراحل زیر کار کرد.

1- حالت اندازه‌گیری ولتاژ مستقیم انتخاب شود.

2- سیم مشکی مولتی‌متر به قطب منفی باتری یا بدنه خودرو و سیم قرمز آن درون مایع خنک‌کننده قرار داده شود.

3- ولتاژ نشان داده شده باید 0/2V یا کمتر باشد. در غیر این صورت اتصالات و سیم‌کشی باید بررسی شود. درصورت سالم بودن سیم‌ها و اتصالات باید مایع خنک‌کننده تعویض شود.

2- با استفاده از pH سنج

هرچه میزان اسیدی بودن مایع خنک‌کننده موتور بیشتر شود خوردگی در مدار افزایش می‌یابد. بنابراین لازم است مقدار pH مایع خنک‌کننده بررسی شود. برای این کار مانند مراحل زیر می‌توان از کیت‌های آزمایش pH استفاده کرد.

1- مانند دستور کار کیت آزمایش، کاغذ آزمایش به مایع خنک‌کننده آغشته شود.

2- با کمک راهنمای روی کیت و رنگ کاغذ، مقدار pH محاسبه شود.

با توجه به افزودنی‌های موجود در ضدیخ، مقدار pH مناسب بین 7/5 تا 9 است اگر عدد pH کمتر از 3 باشد، مایع خنک‌کننده موتور نیاز به تعویض دارد. 

معمولاً کیت‌های pH سنج چندکاره هستند. برخی از این کیت‌ها مانند شکل، قادر به تعیین نقطه جوش یا نقطه انجماد نیز هستند.

امروزه مانند شکل 16-7 دستگاه‌های دیجیتال سنجش pH نیز در بازار وجود دارد. با استفاده از این دستگاه‌ها می‌توان به‌صورت مستقیم میزان pH مایع خنک کننده را مشاهده کرد.

نشتی مایع خنک‌کننده به داخل موتور چه تأثیری در کارکرد موتور دارد؟

زیان‌های نشتی مایع خنک‌کننده به محیط زیست چیست؟

نقاط احتمالی نشتی مایع خنک‌کننده

در شکل 18-7 برخی نقاط احتمالی نشتی علامت‌گذاری شده‌اند.

روش‌های نشت‌یابی مدار خنک‌کاری

برای نشت‌یابی مدار خنک‌کاری موتور سه روش وجود دارد:

1- بازدید ظاهری
2- آزمایش تحت فشار
3- آزمایش با لامپ مخصوص

بازدید چشمی

ساده‌ترین روش برای نشت‌یابی سیستم خنک‌کاری موتور، بررسی ظاهری اجزای سیستم است که در صورت نشت مایع خنک‌کاری موتور باید برای رفع عیب آن اقدام کرد.

برای بررسی ظاهری مدار خنک‌کاری موتور، خودرو در سطح افقی پارک شده و پس از خاموش کردن موتور مانند مراحل زیر کار می‌شود.

1- درِ رادیاتور و مخزن انبساط بررسی شود.

2- لوله‌های (شیلنگ) رادیاتور بررسی شود.

3- پمپ آب بررسی شود.

4- اطراف محفظه ترموستات بررسی شود.

5- اطراف شیر هواگیری روی موتور بررسی شود.

6- شیلنگ‌های رابط و بست‌های بخاری بررسی شود.

آزمایش تحت فشار

یکی از روش‌های بررسی نشتی در مدار خنک‌کاری، آزمایش تحت فشار است. با ابزار مخصوص که در شکل 20-7 نشان داده شده است، فشار مناسب در مدار خنک‌کاری ایجاد شده و سپس به بررسی نقاط احتمالی نشتی پرداخته می‌شود.

برای آزمایش نشتی‌یابی تحت فشار می‌توان مانند مراحل زیر کار کرد.

1- درِ رادیاتور یا مخزن انبساط باز شود.

2- با استفاده از اطلاعات روی درِ رادیاتور و یا کتاب راهنمای خودرو، حداکثر فشار مدار خنک‌کاری مشخص شود.

3- دستگاه آزمایش در جای درِ رادیاتور یا مخزن انبساط بسته شود.

4- با کمک تلمبه دستگاه، فشار مدار به نزدیک مقدار مجاز افزایش می‌یابد. افت فشار نشان‌دهنده نشتی است.

آزمایش با لامپ مخصوص

یکی دیگر از روش‌های بررسی نشتی مدار خنک‌کاری، استفاده از مایع رنگی و لامپ مخصوص است. شکل 22-7 این دستگاه را نشان می‌دهد. مایع رنگی در نور طبیعی دیده نمی‌شود اما در نور مخصوص می‌درخشد. با اضافه کردن مایع رنگی مخصوص به مایع خنک‌کاری و تاباندن نور مخصوص به قسمت‌های مختلف مدار، می‌توان به وجود نشتی در مدار پی‌برد. در صورت وجود نشتی، با تابش نور مخصوص به آن نقاط، درخشش ایجاد می‌شود.

شکل‌های زیر مراحل آزمایش نشتی با لامپ مخصوص را نشان می‌دهد.

1- پس از باز کردن درِ رادیاتور یا مخزن انبساط، مایع مخصوص به میزان کافی داخل رادیاتور یا مخزن انبساط ریخته شود.

2- درِ رادیاتور بسته و موتور روشن شود تا دمای موتور به دمای کاری برسد.

3- لامپ روشن و نواحی مختلف زیر نور بررسی شود، دراین حالت در مناطقی که می‌درخشند، نشتی وجود دارد.

درِ رادیاتور

با توجه به اطلاعات جدول 9-7، چه نتیجه‌ای می‌توان گرفت؟

جدول 9-7- رابطه نقطه جوش با درصد مخلوط ضدیخ

ردیف	درصد مخلوط ضدیخ	نقطه جوش در فشار جو (100Kpa)	نقطه جوش در فشار 103Kpa
1	0٪	100 درجه سانتی گراد	120 درجه سانتی گراد
2	33٪	104 درجه سانتی گراد	125 درجه سانتی گراد
3	50٪	108 درجه سانتی گراد	129 درجه سانتی گراد

با توجه به جدول 9-7 با افزایش فشار مدار خنک‌کاری، نقطه جوش مایع خنک‌کننده نیز بالا می‌رود. به عبارت دیگر مایع خنک کننده دیرتر می‌جوشد. در سیستم خنک‌کاری این وظیفه مهم را درِ رادیاتور بر عهده دارد. مانند شکل 24-7 در رادیاتور دارای یک سوپاپ فشاری و یک سوپاپ خلأیی است. اگر فشار داخل مدار خنک‌کاری از مقدار معینی بیشتر شود سوپاپ فشاری باز شده و مایع خنک‌کننده درون منبع انبساط می‌رود. همچنین اگر فشار داخل مدار افت کند، سوپاپ خلأیی باز شده و مایع خنک‌کننده از منبع انبساط به دلیل خلأ نسبی داخل رادیاتور، به مدار خنک‌کاری کشیده می‌شود تا فشار مدار به حد مجاز باز گردد.

روش آزمایش در رادیاتور یا در منبع انبساط

آزمایش درستی کارکرد درِ رادیاتور یا درِ منبع انبساط را می‌توان مانند مراحل نشان داده شده در زیر انجام داد.

1- فشار لازم از روی در رادیاتور یا درِ مخزن انبساط خوانده شود و در صورت نوشته نشدن فشار به کتاب راهنما مراجعه شود.

2- با تبدیل‌های مناسب، درِ رادیاتور به دستگاه بسته شود.

3- با دستگاه، فشار را به حد مورد نظر رسانده و کارکرد سوپاپ‌های درِ رادیاتور بررسی شود.

از مهم‌ترین دلایل جوش آوردن موتور و نشتی مایع خنک‌کننده، کارکرد ضعیف درِ رادیاتور یا درِ منبع انبساط است. هنگام آزمایش آن به فشار کارکرد مثبت و منفی آن دقت شود تا هر یک، در صورت خرابی تعویض شود.

چه زمانی باید مایع خنک‌کاری را تخلیه کرد؟

علاوه‌بر دلایل گفته شده در قسمت بررسی مایع خنک‌کننده موتور، در مواردی مانند تعمیرات اساسی موتور، تعویض واترپمپ و تعمیراتی که نیاز به باز کردن و بستن رادیاتور دارند نیز لازم است مایع خنک‌کننده تخلیه شود. تخلیه مایع خنک‌کاری موتور به دو روش زیر انجام می‌شود.

تخلیه مایع خنک‌کاری موتور به روش دستی

این کار معمولاً با باز کردن یک یا دو پیچ تخلیه که روی رادیاتور یا بلوکه موتور تعبیه می‌شود، انجام می‌شود. شکل 28-7 چند نمونه از این پیچ (شیر) تخلیه را نشان می‌دهد. بعضی شرکت‌های خودروساز، تخلیه را با کمک جدا کردن لوله رابط پایینی رادیاتور از محل خود سفارش می‌کنند.

تخلیه مایع خنک‌کننده به روش دستی مانند مراحل نشان داده شده در زیر انجام می‌شود.

1- موتور خاموش شده تا کاملا خنک شود.

2- در رادیاتور باز شده و سپس پیچ تخلیه روی موتور یا زیر رادیاتور باز شود.

3- مایع خنک‌کننده کاملاً تخلیه شود.

4- پیچ تخلیه را با دقت در جای خود بسته و در صورت لزوم تعویض شود.

تخلیه مایع خنک‌کننده موتور با کمک دستگاه

روش دیگر برای تخلیه مایع خنک‌کننده موتور استفاده از دستگاه ساکشن مخصوص مایع خنک‌کننده است. این دستگاه علاوه‌بر تخلیه کامل مایع خنک‌کننده، مدار را شست‌و‌شو داده و دوباره آن را با مایع خنک‌کننده جدید پر می‌کند. شکل 30-7 این دستگاه را نشان می‌دهد.

تخلیه مایع خنک‌کننده با دستگاه مانند مراحل نشان داده شده در شکل زیر انجام می‌شود.

1- درِ رادیاتور باز شود.

2- دستگاه مانند دستور راهنمای کاربرد به مدار خنک‌کاری بسته شود.

3- با راه‌اندازی دستگاه، مایع خنک‌کاری کاملاً تخلیه شود.

آیا تاکنون به رسوبات داخل سماور یا کتری توجه کرده‌اید؟ دلیل وجود آن چیست؟

با توجه به اینکه معمولاً هر 2 تا 4 سال یک بار مایع خنک‌کننده موتور تعویض می‌شود و در طول این مدت رسوباتی در مدار به وجود می‌آید، برای از بین بردن رسوبات مدار باید آن را شست‌وشو داد.

شست‌وشوی مدار خنک‌کاری را می‌توان به روش دستی و یا با دستگاه انجام داد. در هر دو روش از مواد پاک‌کننده استفاده می‌شود.

شست‌وشوی مدار خنک‌کننده موتور به روش دستی

در این روش پس از تخلیه کامل، مدار خنک‌کاری موتور به روش دستی با آب و محلول شست‌وشو پر شده و موتور روشن می‌شود تا به دمای کاری برسد. سپس در حالت موتور خاموش، آب داخل مدار دوباره تخلیه می‌شود. این کار تا جایی تکرار شود که آب تخلیه شده کاملا شفاف باشد.

شست‌وشوی مدار خنک‌کاری به روش دستی مانند مراحل شکل زیر انجام می‌شود.

1- درِ رادیاتور یا درِ مخزن انبساط باز باشد. 

2- مایع شست‌وشوی مخصوص، داخل رادیاتور یا مخزن انبساط ریخته و سپس مدار خنک‌کاری با آب پر شود.

3- با خاموش کردن موتور اجازه دهید موتور کمی سرد شود.

4- پیچ تخلیه موتور یا رادیاتور را باز کرده اجازه دهید آب موجود کاملا تخلیه شود.

5- موتور روشن شده و بعد از رسیدن به دمای کاری خاموش می‌شود تا سرد شود.

روش شست‌وشوی مدار خنک‌کاری به کمک دستگاه

یادآوری می‌شود که دستگاه‌های تخلیه، کار شست‌وشو را نیز انجام می‌دهند (شکل 30-7). شست‌وشوی مدار خنک‌کاری با دستگاه را می‌توان مانند تخلیه با دستگاه (شکل 31-7) انجام داد.

پرکردن (شارژ) مایع خنک‌کننده موتور

قبل از شارژ مایع خنک‌کننده، مطمئن شوید که نشتی وجود ندارد و آب و محلول شست‌وشو کاملاً از مدار تخلیه شده است. حجم مایع خنک‌کاری مورد نیاز را از کتاب راهنمای سرویس و تعمیرات خودروی مورد نظر به‌دست آورده و مخلوط مناسب از آب و ضدیخ تهیه شود. سپس مانند یکی از روش‌های گفته شده، مدار را پر کنید.

هواگیری مدار خنک‌کاری

آیا هواگیری مدار خنک‌کاری همیشه لازم است؟

اگر در مدار خنک‌کاری هوا وجود داشته باشد چه اتفاقی رخ می‌دهد؟

معمولاً برای جلوگیری از بروز مشکلاتی که در اثر وجود هوا در مدار خنک‌کاری به وجود خواهد آمد، لازم است مدار هواگیری شود. پس از هر بار تعویض مایع خنک‌کاری بهتر است هواگیری انجام شود. معمولاً خودروها پیچ مخصوص هواگیری دارند. شکل 34-7، نقاط احتمالی این پیچ را نشان می‌دهد.

روش هواگیری مدار خنک‌کاری موتور

هواگیری مدار خنک‌کاری موتور مانند مراحل نشان داده شده در زیر انجام می‌شود.

1- روی پیچ هواگیری لوله شفافی بسته، سپس پیچ هواگیری شل شود.

2- درِ رادیاتور یا درِ مخزن انبساط باز شود.

3- مایع خنک‌کننده به آرامی از راه دهانه رادیاتور یا مخزن انبساط، اضافه شود.

4- به مایع خارج شده از لوله شفاف توجه شود و زمانی که مایع بدون حباب از آن خارج شد، پیچ هواگیری سفت و نشتی مدار بررسی شود.