درسنامه آموزشی نازک کاری ساختمان کلاس دهم ساختمان

مقدمه

پوشش نهائی دیوارها در قسمت‌های مختلف ساختمان با توجه به کاربری آن‌ها متفاوت است. به عنوان مثال پوشش دیوارهای خارجی می‌تواند اندود سیمانی، آجرنما و یا سنگ بوده و دیوار اتاق خواب از گچ باشد. اما باید در نظر داشت که پوشش نهائی متناسب با کاربری هر فضا متفاوت است. مثلاً نمی‌توان دیوار محوطه را با اندود گچ پوشاند زیرا این اندود در فضای باز تحت تأثیر عوامل جوی قرار گرفته و زود از بین می‌رود.

برای پوشش نهائی مکان‌های مرطوب مانند سرویس‌ها و آشپزخانه از انواع کاشی و سرامیک استفاده می‌شود که هم دارای طرح‌های متنوع و زیبا می‌باشند و هم قابل شستشو هستند. کاشی‌کاری نیز از موارد انجام عملیات نازک‌کاری است که در قسمت‌های مختلف ساختمان شامل آشپزخانه، سرویس بهداشتی، حمام و سایر آبریزگاه‌های موجود در ساختمان و همچنین تابلوهای تزئینی و اماکن مذهبی به اجرا در می‌آید.

مفاهیم کلیدی: جدول نازک‌کاری، کاشی‌کاری، خط تراز، دوغاب‌ریزی، بندکشی

استاندارد عملکرد

با استفاده از نقشه و نشریۀ 55 سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور قادر به انجام کاشی‌کاری با رعایت شرایط زیست محیطی باشد.

ایمنی انجام عملیات نازک‌کاری

یکی از مباحث ایمنی مربوط به کاشی‌کاری، کار در ارتفاع است که به داربست‌ها مربوط می‌شود و قبلاً با ضوابط ایمنی آن آشنا شدید، موارد دیگر ایمنی مربوط به استفاده از دستگاه‌های برش کاشی می‌باشد که با توجه به نوع دستگاه ابتدا باید با آن‌ها و طرز کارشان آشنا شده و پس از آموزش ضوابط ایمنی مربوطه، با آن‌ها کار کنید.

مراحل کاشی‌کاری

1- بررسی نقشه و متره 
2- تهیه مصالح و وسایل لازم 
3- اجرای رج اول 
4- اجرای سایر رج و کنترل کار
5- بندکشی

بررسی نقشه و متره

همان طور که قبلاً هم گفته شد، در نقشه‌های فاز دو و جدول نازک‌کاری، پوشش نهایی دیوارها و کف مربوط به هر فضا مشخص می‌گردد. در آبریزگاه‌ها مانند آشپزخانه، حمام، سرویس‌های بهداشتی و نیز تابلوهای تزئینی و اماکن مذهبی، نوع کاشی مصرفی و طرح و نقش آن‌ها را در این جداول مشخص می نمایند و مقدار عملیات کاشی کاری بر اساس نقشه های فاز دو و جداول نازک کاری برحسب مترمربع اندازه‌گیری می‌شود.

تهیه مصالح و وسایل لازم

مصالح مورد نیاز در انجام عملیات کاشی‌کاری عبارت‌اند از:
1- کاشی
2- ماسه
3- سیمان سیاه و سیمان سفید
4- پودر سنگ
5- چسب‌کاشی
6- خاک‌رس

کاشی و سرامیک
سرامیک همانند آجر از خاک‌رس ساخته شده و ممکن است لعاب‌دار و یا بدون لعاب باشد. شکل سرامیک‌ها مربع، مستطیل و چند ضلعی است و ضخامت آن‌ها از 12 تا 20 میلی‌متر تغییر می‌کند. کاشی لعابی فرآورده‌ای سرامیکی است که معمولاً در حرارتی بالاتر از 1000 درجۀ سانتی‌گراد پخته شده و یک طرف آن از لعاب شیشه‌ای به صورت ساده و یا طرح‌دار پوشیده شده است. ضخامت کاشی لعابی متناسب با نوع استفاده از آن متفاوت بوده و از 4 تا 12 میلی‌متر تغییر می‌کند.

کاربرد کاشی
کاشی لعابی اغلب برای پوشش دیوارهای اماکن مذهبی، تابلوهای تزئینی، بدنۀ آشپزخانه، حمام، سرویس‌های بهداشتی، رخت‌شوی خانه و سایر آبریزگاه‌ها به مصرف می‌رسد. همچنین نوعی از آن که به نام کاشی کف مشهور است، برای کف‌پوش این فضاها به کار می‌رود. کاشی‌های لعابی معمولاً مربع یا مستطیل هستند. (شکل 2)

سیمان سفید

با اکثر مصالح مورد استفاده در کاشی‌کاری از قبیل ماسه و سیمان سیاه قبلاً آشنا شده‌اید و در خصوص سیمان سفید نیز باید گفت که این نوع سیمان، از انواع سیمان پرتلند بوده و تفاوت آن با سایر سیمان‌های پرتلند در رنگ آن است که سفید است و دلیل آن نیز حذف اکسیدهای منیزیم و آهن از مواد اولیۀ سیمان می‌باشد. مقاومت آن نیز از سایر سیمان‌های پرتلند کم‌تر و قیمت آن هم گران‌تر است چرا که در حرارت بالاتر پخته شده و نوع سوخت کوره آن نیز متفاوت است.

پودر سنگ

پودر سنگ، سنگ‌دانه‌های ریز حاصل از برش لاشه سنگ‌هاست که از کارخانه‌های سنگ‌بری به صورت پودر تولید، بسته‌بندی و به بازار مصرف عرضه می‌شود.

مواد چسبانندۀ کاشی

به طور کلی مصالح چسباننده کاشی به سه دسته تقسیم می‌شوند که عبارت‌اند از:
الف) دوغاب ماسه و سیمان
برای کاشی‌کاری روی سطوح قائم، از دوغاب ماسه و سیمان عسلی با نسبت حجمی 1:5 و به میزان 33 لیتر در هر مترمربع استفاده می‌شود.
ب) ملات ماسه و سیمان
این ملات از ملات ماسه و سیمان خمیری تهیه می‌شود و بیشتر برای رج‌های آخر دیوارها که امکان دوغاب‌ریزی ندارند و نیز زیر سقف‌ها استفاده می‌شود.
ج) چسب‌کاشی
از چسب‌های خمیری مخصوص و یا بطانه، بیشتر برای انجام کاشی‌کاری روی سطوحی استفاده می‌شود که قبلاً کاشی‌کاری شده و نیاز به تعمیر و بازسازی دارند و نیز در کارهای جدیدی که زیر آن‌ها را اندود سیمانی کاملاً مسطح اجرا نموده‌اند، استفاده می‌شود. این چسب‌ها غالباً روی بتن یا گچ و مانند آن بدون تراشیدن دیوار به کار می‌روند و روی سطوحی که قبلاً کاشی‌کاری شده‌اند نیز بهتر است ابتدا سطح زیر کار را با تیشه، مضرس یا زبر نموده سپس چربی‌ها و سایر آلودگی‌ها را شسته تا چسب، درگیری بهتری با زیر کار خود داشته باشد. چسب‌های کاشی معمولاً در مقابل آب، اسید و مواد نفتی مقاوم هستند. بطانه‌ها معمولاً از چندین نوع مواد شیمیایی مخصوص ترکیب شده‌اند.

وسایل مورد استفاده در کاشی‌کاری
این وسایل عبارت‌اند از: تیشه، شمشه، تراز، شاقول، ریسمانکار، مالۀ شیاردار، مداد یا قلم علامت‌گذاری، متر، گونیا، کاشی‌بُر، گازانبر، سوهان، سنگ سمبادۀ دستی، برس سیمی و فرز، دستکش لاستیکی و گونی کنفی. (شکل 3)

شکل 3

اجرای کاشی

قبل از اجرای عملیات باید زیرسازی کار را از نظر شاقولی و همچنین گونیا بودن کنج‌ها و نبش‌ها کنترل نمود و چنانچه نواقص و اشکالاتی در زیرسازی وجود داشته باشد، آن‌ها را برطرف نمود. در سطح زیر کاشی‌کاری نباید پوششی از کاهگل، گچ و خاک، گچ یا هر نوع ملات دیگری غیر از ماسه و سیمان وجود داشته باشد.کاشی را نباید قبل از نصب، به مدت زیاد در آب قرار داد که زنجاب شود، فقط کافی است کاشی را در آب فرو برده و به کار برد. در حمام، دستشوئی و مانند آن که عایق‌کاری در بدنه دیوار قرار دارد، حتماً باید روی عایق‌کاری توری سیمی، نصب و کاملاً به دیوار محکم شود.

روش‌های انجام کاشی‌کاری

به طور کلی کاشی‌کاری به سه روش انجام می‌شود که عبارت‌اند از:

الف) روش دوغاب‎ریزی

با توجه به این که رج اول، مبنای کل کاشی‌کاری دیوار است، بنابراین دقت در اجرای این رج از اهمیت بالایی برخوردار است. نکتۀ مهمی که باید در اجرای رج اول کاشی‌کاری رعایت گردد، ایجاد خط تراز با استفاده از شیلنگ تراز و یا تراز لیزری می‌باشد؛ به این صورت که پس از ایجاد خط تراز روی دیوار، با توجه به نقشه، محل شروع رج اول را مشخص نموده و با فاصلۀ مناسب از این خط، زیر کار را ماسه نرم ریخته و می‌کوبند و با استفاده از شمشه و تراز آن را تسطیح می‌نمایند.

سپس با تأمین فاصلۀ متوسط ضخامت دوغاب به میزان 3 سانتی‌متر از برجسته‌ترین قسمت دیوار به شرح زیر عمل می‌شود. ابتدا باید با استفاده از آب و خاک‌رس سرند شده؛ خمیر گل رس تهیه نموده، سپس با خیس‌کردن کاشی‌ها به نصب آن‌ها روی ماسه تراز شده پای دیوار اقدام نمود. از خمیر گل رس جهت ثابت نگه‌داشتن کاشی در محل خود استفاده می‌شود. بعد از نصب تمام کاشی‌های رج اول و کنترل شاقولی، هم‌راستایی و رعایت 2 تا 3 میلی‌متر بند قائم بین آن‌ها، به اندازۀ یک سوم ارتفاع کاشی دوغاب‌ریزی می‌شود. بعد از خودگیری نسبی دوغاب مرحله اول، مراحل بعدی دوغاب‌ریزی انجام می‌شود تا پشت کاشی‌ها کاملاً از دوغاب پر شود سپس هم‌راستایی کاشی‌ها، شاقولی‌بودن آن‌ها و گونیا بودن نبش‌ها و کنج‌ها را کنترل می‌نمایند.

پس از اجرای رج اول و کنترل آن، خمیر گل رس لبۀ کاشی‌ها را برداشته و به نصب کاشی‌های رج دوم اقدام می‌شود لازم به توضیح است که باید نسبت به شاقول نمودن کاشی‌ها و گونیا بودن آن‌ها در کنج‌ها و نبش‌ها و هم‌راستایی بندها توجه لازم مبذول گردد. سایر رج‌های کاشی‌کاری را به همین روش اجرا می‌نمایند تا به ارتفاع مورد نظر در نقشه دست یابند.

ب) روش ملات‌گذاری

در این روش ملات خمیری ماسه و سیمان را در پشت کاشی قرار داده و به دیوار می‌چسبانند. همان طور که گفته شد از این روش بیشتر برای رج‌های آخر که امکان دوغاب‌ریزی نداشته و نیز زیر سقف‌ها استفاده می‌شود. لازم به توضیح است که اگر بخواهند از این روش در کارهای نو همانند زیر سقف‌ها استفاده نمایند ابتدا باید سطح زیر کار را با اندود ماسه و سیمان هموار نموده، پس از خشک شدن اندود، به نصب کاشی‌ها اقدام گردد.

ج) روش چسباندن با چسب‌های مخصوص کاشی

این روش بیشتر در سطوحی که قبلاً کاشی‌کاری شده و نیاز به مرمت و بازسازی دارند استفاده می‌شود. در این روش ابتدا سطح زیر کار را با تیشه مضرس (زبر) نموده و آن را شست‌وشو داده تا از گرد و غبار و چربی‌های موجود پاک شده و با چسب، درگیری بهتری ایجاد نماید سپس سطح را با چسب مخصوص کاشی و به وسیلۀ ماله مضرس اندود نموده و کاشی‌ها را روی آن می‌چسبانند. (شکل 4)

در کارهای دست اول ابتدا باید سطح زیر کار را با ملات ماسه و سیمان به صورت کاملاً هموار اندود نمود و سپس به چسباندن کاشی‌ها اقدام گردد.

بندکشی

منظور از بندکشی پرکردن درز بین کاشی‌ها به وسیلۀ دوغاب می‌باشد. برای پرکردن بندها از دوغاب سیمان سفید و پودرسنگ استفاده می‌شود. مقدار دوغاب سیمان و پودرسنگ برای هر مترمربع 0/75 لیتر است. روش انجام کار به این شرح است که ابتدا به وسیلۀ برس سیمی، بندهای بین کاشی‌ها را تمیز نموده و سپس دوغاب عسلی تهیه شده را با دستکش لاستیکی روی بندهای بین کاشی‌ها کشیده تا آن‌ها را پر نماید و قبل از خشک شدن دوغاب، سطح کار را به وسیلۀ گونی کنفی پاک می‌نمایند.