درسنامه آموزشی طراحی و سیم کشی برق ساختمان‌های مسکونی کلاس دهم الکتروتکنیک

واحد یادگیری 4: سیم‌کشی و نصب قطعات الکتریکی

آیا می‌دانید:

- سیم‌کشی توکار و سیم‌کشی روکار چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارد؟
- سیم ارت چه نقشی در سیم‌کشی برق ساختمان دارد؟
- چه ضرورتی دارد تا سیم‌کشی روشنایی و پریزها از یکدیگر جدا باشد؟
- چرا اندازۀ سیم استفاده شده در سیم‌کشی پریز آشپزخانه با پریزهای بخش‌های دیگر ساختمان متفاوت است؟
- در هر مسیر پریز حداکثر چه تعداد پریز قرار می‌گیرد؟

استاندارد عملکرد:

پس از اتمام این واحد یادگیری هنرجویان قادر خواهند بود با استفاده از فنر سیم‌کشی، سیم مفتولی را در مسیر مربوط سیم‌کشی کرده و کلیدهای یک راهه، دوراهه، تبدیل و... را در قوطی متناظر کلید و پریز نصب کنند، مدار الکتریکی را تست کرده و تحویل دهند.

مقدمه:

با اتمام مراحل لوله‌گذاری و نصب قوطی و تابلوی برق واحد مسکونی، زمان سیم‌کشی و اجرای مدار‌های الکتریکی فرا می‌رسد. اجرای سیم‌کشی درون لوله نیاز به ابزار و تجهیزات دارد.

ابزار سیم‌کشی- بخش دوم

علاوه‌بر ابزار سیم‌کشی بخش اول برای سیم‌کشی درون لوله نیاز به ابزار‌های خاص می‌باشد که به آنها پرداخته شده است.

فنر سیم‌کشی:

برای عبور دادن سیم از داخل لوله از فنر مخصوص سیم‌کشی استفاده می‌کنند. این فنر از یک نوار بار یک فولادی درست‌ شده که به انتهای آن یک گوی فلزی یا پلاستیکی و به ابتدای آن حلقه‌ای جهت اتصال سیم به فنر طراحی‌ شده است. این فنر در مدل پلاستیکی با هسته فولادی نیز وجود دارد. اندازه متداول فنرها 5، 10 و 15 متر است (شکل 1).

برای سیم‌کشی در لوله، سر فنر از طرف گوی‌دار وارد لوله می‌شود و از انتهای مسیر لوله‌کشی خارج می‌شود. سپس روکش سرسیم‌ها را برداشته و به حلقه انتهای فنر می‌بندند. با کشیدن سر فنر، سیم‌ها به داخل لوله هدایت می‌شود. تصاویر شکل 2 طرز عبور یک سیم توسط فنر را نشان می‌دهد.

فازمتر:

فازمتر یک پیچ گوشتی دوسو با امکان تشخیص فاز از نول است (شکل 3). طرز استفاده از فازمتر در شکل 4 نشان داده شده است. روشن شدن فازمتر نشان دهندۀ اتصال آن به سیم فاز می‌باشد. 

نصب تجهیزات سیم‌کشی

تجهیزات سیم‌کشی شامل کلید، پریز و تابلوهای برق واحد مسکونی است که نصب هر یک از شکل‌ها در صفحه بعد آمده است.

نصب پریز

سیم مفتولی را به اندازه 10mm روکش برداری کنید و در صورت استفاده از سیم افشان پس از رو کش‌برداری سرسیم بزنید و در ترمینال پریز با رعایت اصول ایمنی و سیم کشی ببندید. در پریز‌ها سیم فاز به ترمینال سمت راست و سیم نول به ترمینال سمت چپ و سیم ارت به ترمینال ارت متصل می‌شود.

پریزهای تلفن، آنتن و تلویزیون با یکدیگر تفاوت دارند تا به اشتباه دوشاخه تلفن یا آنتن تلویزیون را به پریز برق وصل نکنند (شکل 7).

نصب کلید

سیم مفتولی را به اندازۀ 10mm روکش‌برداری کنید و در صورت استفاده از سیم افشان پس از روکش‌برداری سرسیم بزنید و در ترمینال کلید با رعایت اصول ایمنی و سیم‌کشی ببندید. مطمئن شوید سر راه فاز قرار دارد.

خم کردن سیم، زیر پیچ ترمینال‌ها

یکی دیگر از اتصالات در سیم‌کشی، با سیم مفتولی خم کردن سیم زیر پیچ ترمینال‌ها است که به آن «سوالی کردن» گویند. برای سؤالی کردن احتیاج به دم‌گرد است و مطابق شکل 8 به سیم این شکل را می‌دهند. سؤالی کردن باید به گونه‌ای باشد که با چرخش پیچ ترمینال محکم شود (شکل 9).

هنگام بسته شدن سؤالی دقت کنید تا روکش سیم زیر پیچ قرار نگیرد. علت این کار را با توجه با شکل 10 توضیح دهید.

لامپ 

لامپ، انرژی الکتریکی را به انرژی نورانی تبدیل می‌کند. انواع لامپ در شکل 11 نشان داده شده است.

مقایسه انواع لامپ‌ها:

در شکل 13 مقایسه توان مصرفی، میزان بهره نوری لامپ و میزان تلفات آن‌ها نشان داده‌شده است.

داشتن 6 لامپ کم‌مصرف برای یک لوستر برابر یک لامپ رشت‌های معمولی است.

لامپ فلورسنت:

این لامپ جزو لامپ‌های گازی کم‌فشار است. مدار الکتریکی یک لامپ فلورسنت از اجزای زیر تشکیل شده است.

1- چوک مغناطیسی یا بالاست
2- لامپ مهتابی
3- استارت

این اجزا مطابق شکل 14 باهم مرتبط می‌شوند. مدارهای دیگر این روشنایی(بالاست مغناطیسی و بالاست الکترونیکی) در شکل 15 نشان داده شده است.

لامپ کم مصرف:

لامپ کم مصرف جزو لامپ‌های تخلیه گاز کم فشار است و بالاست آن الکتریکی است. لامپ کم مصرف در دو نوع آفتابی و مهتابی تولید می‌شود.

در شکل 16 نمونه‌ای‌ از این لامپ‌ها دیده می‌شود. ساختمان ظاهری بالاست الکترونیکی، ورودی و خروجی‌های بالاست 18 در شکل 17 دیده می‌شود. مدار الکتریکی این بالاست برای تغذیه 4 لامپ کم مصرف آورده شده است (شکل 18).

مدارات الکتریکی

مدارهای الکتریکی شامل مدار روشنایی، مدار پریزهای برق، تلفن و آنتن است. برای هر مدار الکتریکی نقشه‌های زیر ترسیم می‌شود.

- نقشه حقیقی
- نقشه فنی
- نقشه گسترده

مدار کلید یک پل

از مدار کلید یک راهه برای کنترل یک یا چند لامپ از یک محل استفاده می‌شود.

کلید یک پل با امکان قطع و وصل فقط فاز و کلید یک راهه دو پل با امکان قطع و وصل همزمان فاز و نول می‌باشند. کلید یک راهه دارای دو مدل روکار و توکار است (شکل 19).

برای اجرای مدار کلید یک پل فاز L به ترمینال کلید وصل می‌شود و ترمینال دیگر کلید به ترمینال سرپیچ متصل خواهد شد. سیم نول N به ترمینال دیگر سرپیچ و سیم ارت PE به ترمینال ارت سر پیچ وصل می‌شوند (شکل 20).

نقشه حقیقی مدار کلید یک پل در شکل 22 نشان داده شده است.

علائم اختصاری نقشه حقیقی در جدول 2 معرفی شده است.

نقشۀ فنی مدار کلید یک پل در شکل 23 نشان داده شده است.

نقشه گسترده مدار کلید یک پل در شکل 24 نشان داده شده است.

توجه: برای مونتاژ کردن و نصب یک کلید ساده مطابق مراحل نقشۀ انفجاری زیر عمل کنید.

مدار کلید دو راهه یک پل

مدار کلید دوبل (دو خانه) برای کنترل دو یا دو گروه لامپ از یک محل با امکان فقط قطع و وصل فاز استفاده می‌شود این کلید دارای دو مدل روکار و توکار است. کلید دوبل دارای 3 ترمینال است یکی از ترمینال‌ها مشترک و دو ترمینال دیگر غیر مشترک نام دارد (شکل 26).

برای اجرای کلید دوبل، فاز L به ترمینال مشترک کلید که رنگی است وصل می‌شود و دو ترمینال غیر مشترک کلید هر یک به یکی از ترمینال‌های سرپیچ‌ها متصل خواهد شد. سیم نول N به ترمینال دیگر سرپیچ‌ها و سیم ارت PE به ترمینال ارت سر پیچ‌ها وصل می‌شود. (شکل 27)

نحوه اتصال کلید دو خانه (دوبل) و دو لامپ:

تذکر: کلید دوبل در تأسیسات الکتریکی و بازار به کلید دوپل شناخته می‌شود در صورتی که نام صحیح آن کلید دوبل است.

نقشه حقیقی مدار کلید دوبل در شکل 29 نشان داده شده است.

علایم اختصاری نقشه حقیقی در جدول 4 معرفی شده است.

نقشۀ فنی مدار کلید دوبل در شکل 30 نشان داده شده است.

موارد کاربرد این کلید در راهروها، سالن پذیرایی و اتاق‌های دو در است. ترکیب این کلید با کلید یک پل در اتاق‌خواب استفاده می‌شود. ظاهر این کلید شبیه کلید یک پل است ولی به‌جای دو کنتاکت شامل سه کنتاکت، یکی مشترک (پیچ قرمز) و دو غیرمشترک (پیچ سفید) است (شکل 33).

شمای فنی و حقیقی کلید تبدیل به صورت نشان داده شده در جدول 5 است.

در شکل 34 نحوۀ اتصال کلید تبدیل آمده است.

نحوۀ اتصال کلید تبدیل و لامپ: ابتدا فاز وارد یکی از کنتاکت‌های مشترک یکی از کلیدها شده، دو کنتاکت غیرمشترک به دو کنتاکت غیرمشترک کلید دیگر متصل می‌شود.در انتها سیمی از مشترک کلید دوم به لامپ داده‌شده و نول و ارت نیز به مدار اضافه می‌شود (شکل 35).

اصلاح الگوی مصرف برق و انرژی
فصل	مشخصات فصل	تغییرات مصرف برق و انرژی	نتیجه این نوع مصرف	راه حل
تابستان	روز طولانی‌تر از فصول دیگر است و متوسط دما از ماه‌های دیگر سال بیشتر است.	به‌کارگیری بیشتر مصرف‌کننده‌های خنک‌کننده خانگی و تجاری پرمصرف	افزایش پیک بار برق کشور	مصرف بهینه و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر
زمستان	روزها کوتاه‌تر است، هوا زودتر تاریک می‌شود و متوسط دمای هوا در این فصل پایین است.	- مصرف بیشتر روشنایی برق - مصرف بیشتر گاز شهری	امکان قطع دوره‌ای شبکه‌های محلی برق و کاهش سهم گاز مصرفی نیروگاه‌های برق گازسوز	مصرف بهینه و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر