درسنامه آموزشی طراحی و سیم کشی برق ساختمان‌های مسکونی کلاس دهم الکتروتکنیک

واحد یادگیری 2: نقشه خوانی

آیا می‌دانید:

- سیم‌کشی پریز آشپزخانه چه تفاوتی با دیگر فضاهای آپارتمان مسکونی دارد؟
- آیا مدار سیم‌کشی حمام نیاز به حفاظت‌های خاص دارد؟

استاندارد عملکرد:

پس از اتمام این واحد یادگیری هنرجو قادر به نقش هخوانی قسمت‌های مختلف پلان یک واحد مسکونی خواهد شد.

نقشه‌خوانی

برای سیم‌کشی یک ساختمان نیاز به نقشه برق داریم. نقشه برق نوعی زبان ترسیم برای انتقال اطلاعات و ایده‌های ذهنی طراح برق به برق‌کار می‌باشد.

مقدمه:

نقشه روشنایی پایه و اساس اجرای سیم کشی روشنایی و زبان فنی مشترک بین طراح و برق کار سیستم‌های الکتریکی ساختمان می‌باشد. توانایی خواندن نقشه، مهارتی است که با استفاده از آن، می‌توانید مشخصات اجزای یک نقشه معماری و همچنین جانمایی تجهیزات الکتریکی و مسیر مدارهای روشنایی را مشخص نمایید. شکل 1 نقشه روشنایی یک واحد مسکونی را نشان می‌دهد، با دقت به آن نگاه کنید.

در پایان این واحد کار مطالبی را فرا خواهید گرفت که علاوه بر تشخیص اجزای نقشه، قادر به نقشه خوانی الکتریکی روی یک نقشه معماری خواهید شد.

تصویر یک ساختمان مسکونی را در شکل 2 مشاهده می‌کنید.

وقتی در خیابان به ساختمان‌های مسکونی نگاه می‌کنید، تقریباً ساختمان‌ها، ظاهری مشابه دارند، پس تفاوت ساختمان‌های مسکونی در چیست؟

برای ترسیم نقشه‌های الکتریکی ساختمان لازم است تا تصویر و نمایی متفاوت با شکل ظاهری ساختمان داشته باشیم، که این تصویر از برش زدن تصویر سه بعدی ساختمان ایجاد می‌گردد.

اگر با استفاده از یک صفحه برش فرضی (معمولاً صفحه برش از ارتفاع 2/3 متر یا 3/4 متر دیوار می‌گذرد)، قسمت بالای یک طبقه ساختمان را برش بزنیم و از زاویه بالا به نقشه به دست آمده از ساختمان نگاه کنیم، به نقشه حاصل پلان گویند. نحوه ایجاد یک پلان در شکل 3 نشان داده شده است.

پلان ساختمان موقعیت تمام دیوارها، درها، پنجره‌ها، پله‌ها، فضاها و قسمت‌های مختلف ساختمان را در طبقه برش خورده نشان می‌دهد. به پلانی که در آن مبلمان و وسایل مختلف خانه مانند شکل 4- الف نمایش داده شده باشد، پلان تجهیزات (مبلمان) گویند و به پلانی که بدون مبلمان و وسایل خانه مانند شکل 4- ب باشد، پلان معماری (خام) گویند.

با توجه به پلان معماری (5) جدول (2) را کامل نمایید.

جدول 2

طول واحد مسکونی
عرض واحد مسکونی
دست انداز پنجره آشپزخانه
دست انداز پنجرۀ اتاق خواب
عرض در دو لنگه ورودی
ارتفاع در دو لنگه ورودی
عرض دیوارهای اصلی
مساحت اتاق خواب

نقشۀ روشنایی

نقشه روشنایی شکل 7 نشان می‌دهد که چراغ روشنایی هر قسمت از آپارتمان از چه محلی و چگونه کنترل می‌شود. همچنین برق‌کار از طریق این نقشه محل قرارگیری کلیدها و چراغ‌ها را تشخیص داده و مسیر لوله‌کشی برق را از روی این نقشه تعیین می‌کند. آیا می‌توان بدون یک طرح و نقشه، برق‌کاری یک ساختمان را شروع کرد؟ آیا می‌توان مقدار مواد مصرفی را تخمین زد؟

خواندن نقشۀ روشنایی

نقشۀ روشنایی یک واحد مسکونی در شکل 8 نشان داده شده است. با توجه به نقشۀ روشنایی نکات زیر را در می‌یابیم:

ابتدا از روی نقشه، روشنایی‌هایی که در سقف کاذب نصب نمی‌شوند را مشخص کنید مثل روشنایی وسط اتاق پذیرایی که ممکن است لوستری با وزن قابل ملاحظه باشد. توصیه می‌شود برای این نوع روشنایی‌ها قوطی‌گذاری و لوله‌گذاری قبل از بتن‌ریزی پیش بینی و اجرا شود. پس باید ابتدا از روی نقشه محل سوراخ‌کاری نصب لوستر مشخص شود. همچنین محل سوراخ‌کاری لوله‌ای که برای نصب کلید لوستر استفاده می‌شود از سقف طبقه بالاتر تعیین شود. اگر محل لوله‌گذاری از قبل مشخص شده باشد از این شیوه سوراخ‌کاری استفاده شود.

خواندن نقشه پریزها

نقشه پریزهای برق یک واحد مسکونی در شکل 9 نشان داده شده است.

در این نقشه متناسب با چیدمان مبلمان در اتاق پذیرایی و چیدمان تخت در اتاق خواب و کابینت‌های آشپزخانه که جانمایی شده‌اند، پریزهایی در نظر گرفته‌شده است. در سرویس بهداشتی کنار روشویی و در آشپزخانه برای یخچال، ماشین لباسشویی، اجاق‌گاز و هود پریز منظور شده است. حداکثر هر 12 عدد پریز باهم تشکیل یک مدار را می‌دهند و از نزدیک‌ترین پریز با علامت فلش به داخل تابلوی مینیاتوری متصل می‌شود. پریزهای داخل آشپزخانه تشکیل یک مدار را می‌دهند.

نقشه‌خوانی پریزهای تلفن و آنتن

نقشه پریز تلفن جزو سیستم‌های جریان ضعیف محسوب می‌شود و مدار هر یک مستقل از مدار برق اجرا می‌شوند (شکل 10).

تابلو توزیع برق واحد مسکونی

تابلو توزیع برق واحد مسکونی شامل محلی برای نصب کلیدهای حفاظتی است که دارای شین نول و ارت می‌باشد. لوله برق ورودی واحد مسکونی از تابلو کنتور به سوی آن هدایت می‌شود و پس از توزیع برق بین کلیدهای حفاظتی در مسیرهای مستقل توسط لوله برق به سوی مدارات روشنایی، پریز و... هدایت می‌شود. تابلو توزیع برق دارای دو نوع توکار و روکار است (شکل 11).

نقشه تابلو توزیع برق واحدمسکونی (DP): 

تابلو توزیع برق واحد مسکونی DP (Distribution panel) در هر واحد نصب می‌شود و محلی برای قرار دادن کلیدهای حفاظتی MCB (Minituer Circuit Breaker) و توزیع برق در مسیرهای هال، پذیرایی، آشپزخانه و اتاق خواب و سرویس‌های بهداشتی است. (شکل 12)

برای تابلوهای توزیع، نقشه الکتریکی ترسیم می‌شود و آن را با حروف اختصاری DP نشان می‌دهند (شکل 13).

در نقشه الکتریکی تابلو توزیع واحد مسکونی DP، مشخصات کلیدهای حفاظتی MCB هر مسیر و تعداد مسیرهای توزیع به همراه تعداد سیم‌ها و سطح مقطع سیم نشان داده می‌شود.

واحد یادگیری 3: زیرسازی سیم‌کشی توکار

آیا می‌دانید:

- بهترین محل نصب کلید و پریز کجاست؟
- دستگاه‌های فرز دیوارکن و شیار‌زنی چه تفاوت‌هایی دارند؟
- استفاده از تراز لیزری چه مزیت‌هایی نسبت به شیلنگ تراز دارد؟
- مراحل نصب قوطی کلید، پریز و تابلو فیوز مینیاتوری کدام است؟

استاندارد عملکرد:

پس از اتمام این واحد یادگیری، هنرجو قادر به انجام مراحل زیرسازی سیم‌کشی توکار واحد مسکونی خواهد شد. در این قسمت مراحل آماده سازی سیم‌کشی توکار شامل استفاده از تراز لیزری، خط‌کشی و تعیین علامت، شیارزنی و شیارکنی، خم‌کاری سرد وگرم لوله و نصب لوله فرا گرفته می‌شود.

ارتفاع نصب تجهیزات برقی

ارتفاع نصب تجهیزات برقی از کف تمام شده در سیم‌کشی برق ساختمان در جدول شماره 4 نشان داده شده است. لذا پس از جانمایی با توجه به ارتفاع مجاز، محل نصب هریک مشخص می‌شود.

جدول 4 ارتفاع نصب استاندارد از کف تمام‌شده (اندازه‌ها به سانتی‌متر)

	کلیدها	پریزها	چراغ‌ها	تابلو و آیفون	توضیحات
پذیرایی و نشیمن	110	30	220	140	کلید کولر در ارتفاع 140
اتاق خواب	110	30	220	-
آشپزخانه	110	110	220	-	فاصله پریزها از نقطه آبریز شیرها 60 سانتی متر
حمام	ممنوع	ممنوع	225	-	در جهت افقی دوش نباید هیچ‌گونه وسیلۀ برقی نصب شود.
سرویس بهداشتی (توالت)	110	110	220	-
تراس	110	110	220	-
ورودی واحد آپارتمان	110	30	220	140	فاصله مجاز از لوله آب و گاز رعایت شود.
پیلوت- پارکینگ- حیاط	110	110	220	-

محدوده‌های مجاز:

- فاصله لبۀ تابلو توزیع برق از لوله آب 60 سانتی متر و از لوله گاز 90 سانتی متر است.
- حداقل فاصله پریزهای برق از نقطه آبریز شیر و پکیج دیواری 60 سانتی متر است.
- حداقل فاصله لوله برق از تأسیسات آب و گاز و بخار و امثال آن باید 30 سانتی متر باشد.
- در جهت افقی دوش حمام نباید هیچ‌گونه وسیلۀ برقی نصب شود.
- فاصله کلید از چهارچوب «در» می‌تواند بین 10 تا 30 سانتی متر انتخاب گردد.
- در آشپزخانه پریز از مرز بیرونی سینک ظرفشویی و در سرویس بهداشتی از روشویی 60 سانتی‌متر فاصله داشته باشد.
- ارتفاع پریز برای هود 180 سانتی متر در نظر گرفته شود.

خط تراز

«خط تراز» خطی است که بر روی دیوار کشیده می‌شود تا تجهیزات برقی در یک خط افقی نصب شوند و با یکدیگر در یک تراز باشند. برای ترسیم خط تراز از «شیلنگ تراز» و یا «تراز لیزری» استفاده می‌شود.

شیلنگ تراز

شیلنگی شفاف و پر از آب است. پس از جانمایی تجهیزات برقی، یکی از آنها را با رعایت ارتفاع نصب به عنوان مبنا انتخاب می‌کنند، سپس سطح آب یک طرف شیلنگ را در محل مبنا و سر طرف دوم را در دیگر محل جانمایی قرار می‌دهند. سر طرف دوم را بالا و پایین می‌کنند تا سطح آب طرف اول در ارتفاع مبنا قرار گیرد لذا طبق قوانین فیزیک سطح آب طرف دوم تراز با سطح آب طرف اول است. سطح آب طرف دوم را علامت گذاری می‌کنند، بدین ترتیب دو نقطه تراز می‌شوند (شکل 16).

نکات مهم در استفاده از شیلنگ تراز:

1- قطر داخلی شیلنگ تراز نباید از حد معینی در حدود 7 میلی‌متر بیشتر باشد.
2- قبل از استفاده از شیلنگ تراز حتماً باید کنترل شود که در آن هیچ‌گونه حباب هوای محبوسی باقی نمانده باشد.
3- قبل از شروع به کار با کنار هم قرار دادن دو سر شیلنگ تراز از همسطح قرار گرفتن سطح آب در هر دو سمت آن مطمئن شوید.

پس از به دست آوردن خط تراز، به‌منظور رسم خط راست بر روی دیوار نخ یا ریسمان آغشته به پودر رنگی را از دو طرف محکم به دیوار می‌چسبانیم و آن‌گاه به‌آرامی نخ را خلاف جهت دیوار می‌کشیم. نخ در مسیر برگشت خود به دلیل برخورد با دیوار یک خط راست را روی دیوار رسم می‌کند (شکل 17).

تراز لیزری

تراز لیزری دستگاهی است که پس از استقرار روی سه پایه، نور لیزری در سطح می‌تاباند. اکنون می‌توان با تنظیم ارتفاع سه پایه خط لیزری بر روی دیوار داشت و علامت گذاری کرد. ترازهای لیزری مجهز به آهنربا نیز می‌باشند که قابلیت نصب بر چارچوب فلزی درهای آهنی را نیز دارند. همچنین برخی از آنها علاوه‌بر سطح افقی قادر به تاباندن نور در سطح عمودی نیز هستند (شکل 18).

از مزیت‌های استفاده از تراز لیزری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- به حداقل رساندن خطای انسانی
- افزایش چشمگیر سرعت کار
- کاهش هزینه‌های اجرا و نیروی انسانی
- بالا بردن دقت
- اجتناب از دوباره‌کاری

دستگاه شیارکن

دستگاه شیارکن با کندن دیوار جای نصب لوله‌های برق را روی دیوار در می‌آورد (شکل 19).

دستگاه شیارکن بسیار با سرعت و دقت کار می‌کند و مجهز به اهرم تنظیم عمق کندن می‌باشد تا عمق کنده‌کاری متناسب با اندازه لوله تنظیم شود (شکل 20).

دستگاه شیارکن دارای انواع متنوعی از نظر قدرت، سرعت و عملکرد هستند نوع دو تیغ آن برشی بر روی دیوار ایجاد می‌کند که پس از برش توسط تیشه فاصله بین دو برش تخلیه می‌شود. در نمونه دو تیغ فاصله بین تیغه‌ها قابل تنظیم می‌باشد تا متناسب با اندازه لوله فاصله بین دو برش تنظیم شود (شکل 21).

همچنین دستگاه شیارکن مجهز به مکنده هوا قادر به مکش و جمع آوری گرد و غبار حاصل از شیارکندن می‌باشد (شکل 22- الف). برای استفاده از این دستگاه مطابق مراحل دیده شده در شکل 22- ب عمل کنید.

کندن شیار بر روی دیوارهای بتونی مجاز نیست. لذا قبل از بتون ریزی عملیات قوطی لوله گذاری را باید انجام داد (شکل 23).

1- شیارکنی در دیوارها باید پس از عملیات گچ و خاک انجام شود.
2- عمق شیارها بر روی دیوار نباید بیش از نصف ضخامت دیوار باشد.
3- عمق شیار لوله باید، حداقل 1/5 سانتی‌متر بیش از قطر لوله باشد.
4- عرض شیار باید حداکثر 1 سانتی‌متر بیش از مجموع قطر لوله‌های درون شیار باشد.

دریل

دریل برای سوراخکاری با مته در سطوح فلزی، بتونی و چوبی استفاده می‌شود (شکل 24) و دارای انواع زیر است:

1- دریل دستی ساده
2- دریل دستی چکشی
3- دریل بتن کن

دریل دستی ساده:

دریل دستی ساده برای سوراخکاری فلزات و چوب می‌باشد. سه نظام آن تا مته 32 میلی متری را نگه می‌دارد و دارای حالت چپ گرد راست و کنترل سرعت توسط دیمر می‌باشد.

دریل دستی چکشی:

دریل دستی چکشی برای سوراخکاری بتن می‌باشد. این دریل هنگام سوراخکاری بتن ضربه نیز می‌زند. دریل‌های دستی چکشی از طریق اهرمی که بر روی آن تعبیه شده است قابل تبدیل به دریل‌های دستی ساده می‌باشند و دو منظوره هستند.

دریل بتن کن:

دریل بتن‌کن برای سوراخکاری بتن با عمق و قطر زیاد می‌باشد.

مته

سوراخکاری توسط مته انجام می‌شود. این عمل با گرداندن مته توسط دریل بر روی سطح اجسام صورت می‌گیرد. مته‌ها در انواع و اشکال مختلف به منظور خاص ساخته شده‌اند.

مته‌های آهن:

مته آهن از جنس آلیاژ فلزی است و برای سوراخکاری بر روی فلزات استفاده می‌شود اگر سر مته بشکند یا کند شود، می‌توان آن را مجدداً تیز کرد (شکل 25).

مته گرد بر:

مته گرد‌بر برای حفر سوراخ روی گچ یا چوب است. مته گرد‌بر معمولاً در اندازه‌های، 16 تا 200 میلی‌متر وجود دارد. اندازه گردبُر به‌راحتی قابل تغییر است، گردبر ابتدا حفر‌ه‌ای کوچک توسط مته خود ایجاد می‌کند، سپس برش را شروع می‌کند (شکل 26).

مته‌های الماسه:

نوک مته الماسه باید از فولاد سیلیکن کار باشد، که بسیار سخت و با دوام است و قابلیت سوراخکاری روی سنگ و بتن و آجر یا بلوک را دارد. اگر سر آن بشکند و یا از بین رود می‌توان سر آن الماس جدید جوش داد. مته الماسه در محل اتصال به سه نظام دارای انواعی است که عبارت اند از:

نوع اول: که کاربرد عمومی‌تری نسبت به انواع مته‌ها دارند مته ته گرد است، این نوع مته برای مصارف عمومی است و قسمتی که به سه‌نظام متصل می‌شود ته گرد است.

نوع دوم: مته‌هایی با محل اتصال خاص می‌باشند و عبارت‌اند از:

مته چهار شیار:

این مته در قسمت محل اتصال به سه‌ نظام 4 شیار و در نوک مته دو لبه برش دارد و با آن می‌توان تا قطر 30 میلی متر توسط دریل بتن‌کن، بتن را سوراخکاری کرد (شکل 27).

مته 4 شیار با طول و قطرهای متفاوتی در بازار موجود است.

مته پنج شیار:

در قسمت اتصال این مته به سه‌ نظام 5 شیار و در نوک آن 4 لبۀ برش دارد (شکل 28).

از مته‌های 5 شیار برای سوراخکاری با قطرهای بالاتری نسبت به مته‌های 4 شیار استفاده می‌شود و سر الماسه بزرگتر و قوی‌تری دارند. مته پنج شیار عموماً از قطر 12 تا 65 میلی متر موجود است، مته 5 شیار در سه اندازه کوتاه متوسط و بلند ارائه می‌شود.

سوراخ‌کاری

قوطی محلی برای نصب کلید و پریز و اتصال سیم‌ها به آنها است. همچنین محل انشعاب برای کلید یا پریز بعدی می‌باشد. آنها از پلاستیک نرم و یا خشک ساخته می‌شوند. چند نمونه قوطی در شکل 29 نشان داده شده است.

اگر از کلید یا پریز با کادرهای تک خانه استفاده می‌کنید باید هنگام نصب، قوطی‌ها توسط رابط به هم متصل شوند. ولی اگر از کلید و پریز با کادرهای چند خانه استفاده شود قوطی‌ها بدون رابط به هم وصل می‌شوند.

تابلوی توزیع واحد مسکونی

از جعبه فیوز برای توزیع برق به قسمت‌های مختلف استفاده می‌شود به‌طوری‌که برق واحد توسط کابلی به این جعبه وارد و پس از عبور از وسایل حفاظتی به مدارات روشنایی، پریزهای برق، سیستم سرمایشی و غیره تقسیم می‌شود. به عبارتی یک لوله به آن وارد شده و به تعداد خط‌های در نظر گرفته‌شده برای واحد، لوله از آن خارج می‌شود و به سمت مدارات مختلف حرکت می‌کند. این جعبه در دو نوع توکار و روکار تولید و عرضه می‌گردد (شکل 31).

تابلوی توزیع برق واحد مسکونی با توجه به ظرفیت تعداد کلیدهای حفاظتی و ابعاد آن شناسایی می‌شوند (شکل32).

در شکل 33 ابعاد سه نمونه تابلوی توزیع برق واحد مسکونی 6 تایی، 8 تایی و 12 تایی آورده شده است. عمق تابلوی توزیع برق واحد مسکونی 72 میلی‌متر است که هنگام کنده‌کاری باید توجه شود (جدول 7).

	6 عددی	8 عددی	12 عددی
A (mm)	230	266	334
B (mm)	186	188	225
C (mm)	208	244	287
D (mm)	180	180	208
E (mm)	27	27	31
F (mm)	72	72	72

هنگام انتخاب تابلوی توزیع برق واحد مسکونی به موارد زیر توجه کنید:

- ظرفیت کلیدهای حفاظتی
- ابعاد
- درجه حفاظتی IP
- استاندارد
- ظرفیت لوله‌های خروجی
- شین نول و ارت

تهیه گچ برای برق‌کاری: برای امور برق کاری از گچ زنده استفاده می‌شود. به دلیل سفت شدن ترکیب گچ و آب بعد از آماده شدن مخلوط آن سریع باید استفاده شود. این ترکیب برای نصب قوطی‌ها، تابلوی توزیع برق و لوله روی دیوار کاربرد دارد. مقدار گچ استفاده شده باید به نحوی باشد که زائدات آن روی دیوار برای گچ‌کاران ایجاد مشکل نکند. نوع دیگری از گچ که در برق‌کاری متداول است استفاده از گچ کشته است. این نوع گچ بیشتر برای پرداخت کاری استفاده می‌شود و در پودمان آخر تعمیر و نگهداری به آن اشاره شده است. در ادامه به کار عملی با استفاده از گچ اشاره شده است.

نصب قوطی کلید و پریز و تابلوی توزیع برق واحد

پس از تهیه ملات گچ و پرداخت‌کاری آن، مطابق مراحل قبل، محل نصب قوطی را با آبپاش مرطوب کنید. ملات گچ را به محل نصب قوطی بمالید و سپس قوطی‌ها را بر روی آن فشار دهید. اگر چند پریز و یا کلید کنار هم نصب می‌شوند قوطی‌ها را از کناره‌های آن توسط رابطی که دارند به یکدیگر متصل نمایید. قبل از خشک شدن گچ، لبه قوطی‌ها را با سطح تمام‌شده و خط تراز تنظیم کنید و دور آنها را با ملات گچ پر کنید. (شکل 34).

قوطی‌های با عمق زیاد امکان استفاده از کانکتور پیچی را در فضای پشت قوطی ایجاد می‌کنند. این قوطی‌ها به سادگی در فاصله مناسب با یکدیگر چفت می‌شوند.

نصب سایر تجهیزات اعم از تابلو و جعبه کششی نیز مطابق آنچه که برای قوطی کلید و پریز توضیح داده شد انجام می‌شود (شکل 35)

هنگام نصب قوطی تابلوی توزیع برق واحد به عمق تابلو توجه کنید.

لوله برق

لوله برق، مجرایی برای عبور سیم‌های برق به منظور حفاظت هادی و روکش آن در سیم‌کشی برق ساختمان می‌باشد و جنس لوله‌های برق فلزی و غیر فلزی است. لوله برق فلزی از جنس فولاد در سیم کشی روکار و لوله برق غیرفلزی از جنس PVC در سیم‌کشی توکار استفاده می‌شوند (شکل 36).

استاندارد ساخت لوله‌ها

لوله‌های برق و لوازم مربوط به آن، باید بر اساس استانداردهای IEC و یا جدیدترین اصلاحیه استاندارد ملی ISIRI ساخته‌شده باشد.

ظرفیت لوله برق

ظرفیت لوله برق بر اساس تعداد و اندازه سیم برق تعیین می‌شود. اندازه لوله‌ها را با شماره مشخص می‌کنند و با PG نشان می‌دهند.

خم در لوله‌کشی

خم در لوله‌کشی با رسیدن مسیر لوله به سقف یا کف استفاده می‌شود. برای خم‌کردن لوله از فنرهایی متناسب با سایز لوله که بدین منظور ساخته شده‌اند استفاده می‌شود (شکل 38).

روش دیگر خم کردن لوله استفاده از ابزار خم‌کاری است. همچنین می‌توان با استفاده از سشوار صنعتی محل را کمی گرم و سپس اقدام به خم زدن لوله کرد، بدیهی است این روش نیاز به مهارت خاص دارد (شکل 39).

در برخی مواقع می‌توان خم لوله را با زانو ایجاد کرد. (شکل 40)

لوله‌های برق محل عبور سیم‌های برق، تلفن و آنتن هستند. پس از قوطی‌گذاری باید لوله‌های برق را اندازه کرد و برش زد (شکل 41).

خم‌کاری لوله‌های PVC سخت به دو روش امکان‌پذیر است:

الف) خم سرد لوله PVC
ب) خم گرم لوله PVC

الف) خم سرد لوله

خم کاری لوله PVC با فنر را «خم سرد» گویند. در خم سرد ابتدا فنر را که قطر آن متناسب با قطر داخلی لوله است، در محل خم، قرار می‌دهند (شکل 42 الف و ب).

سپس با اعمال نیرو فنر را خم می‌کنند تا لوله خم شود (شکل 43) وظیفه فنر جلوگیری از دو پهن شدن لوله است.

ب) خم گرم لوله PVC

خم کاری لوله PVC با حرارت را «خم گرم» گویند. ابتدا فنر خم کاری را در محل خم لوله قرار می‌دهند، سپس با استفاده از حرارت سشوار صنعتی با شعله طول مسیر خم را گرم می‌کنند و با اعمال نیرو فنر را خم می‌کنند تا لوله خم شود، سپس آن را در آب سرد قرار می‌دهند تا محل خم خنک شود (شکل 44).

ج) مخروطی‌کردن سر لوله

برای افزایش مسیر لوله‌کشی برق نیاز به اتصال سربه سر دو لوله وجود دارد. برای این منظور می‌توان با استفاده از یک مفتول یا لوله فلزی و گرم کردن آن امکان اتصال دو لوله PVC به همدیگر را فراهم کرد، به نحوی که اتصال محکم و دو لوله به همدیگر چفت شوند. 

جهت اتصال لوله‌های PVC از چسب مخصوص PVC استفاده کنید. مقداری چسب را در محل اتصال لوله‌ها بمالید و با فشار در محل دوردار (شکل گرفته) قرار دهید (شکل 45). 

پس از اینکه لوله‌ها به‌ اندازه لازم بریده و خم زده شدند باید آنها را در محل شیار دیوار قرار دهید و در جای خود محکم نمایید. برای اینکه نخاله‌های ساختمانی وارد لوله‌ها نشوند سر لوله‌ها را بپوشانید (شکل 46).

طبق مقررات هر یک از مدارهای روشنایی، پریز برق، پریز تلفن و پریز آنتن مسیر و لولۀ جداگانه دارند.

اصول و روش‌های نصب لوله‌های برق

- حداقل فاصله بین لوله‌های برق با سایر لوله‌های تأسیساتی از قبیل آب، بخار، گاز باید 15 سانتی متر باشد.
- در طول مسیر، مسیر لوله‌کشی بین دو قوطی یا جعبه تقسیم نباید بیش از چهار خم 90 درجه (در مجموع 360 درجه) وجود داشته باشد.
- لوله‌های توکار باید حداقل 15 میلی‌متر زیر سطح تمام‌ شده دیوار یا سقف نصب شود.
- لوله‌های برق، در سقف کاذب نباید روی رابیتس و یا کناف نصب شوند بلکه این لوله‌ها را باید با بست و یا نگهدارنده به سقف اصلی محکم کرد.
- تمامی لوله‌کشی‌های برق باید از تابلوهای برق مربوط شروع و به قوطی کلید و پریز ختم شود.
- در مواردی که از لوله‌های غیرفلزی استفاده می‌شود باید کلیه لوازم اتصال آن نیز از همان نوع انتخاب شود.
- کلیه لوله‌ها باید با دیوارها و سقف، موازی و یا عمود بر آن باشد و به طرز منظمی نصب شود.
- خم کردن لوله‌ها نباید باعث زخمی شدن و دو پهن شدن لوله‌ها شود.
- کلیه لوله‌ها و قوطی‌ها در هنگام نصب به‌طور موقت مسدود شود تا از ورود گچ و شن و مواد خارجی مشابه به داخل آن جلوگیری شود.
- کاربرد لوله‌های خرطومی غیر از جنس PVC مجاز نیست.
- مسیر لوله فقط به صورت افقی و عمودی است و از ایجاد مسیر مورب و پیچ و خم اضافی اجتناب شود.
- در مواردی که لوله‌ها در کف نصب می‌شود حداقل فاصله از روی لوله تا سطح تمام‌ شده، باید 30 میلی‌متر باشد.
- پس از لوله‌کشی در کف، روی آن با ملات سیمان پوشانده شود.
- در مواردی که جنس لوله در مسیر عوض می‌شود (مثلاً از فولادی، به پی‌وی‌سی سخت) باید از جعبه کشش استفاده شود.
- عبور لوله برق از کف حمام و دستشویی و مکان‌های مرطوب و دارای آبریزش ممنوع است.
- عبور دادن لوله برق از روی دیوارها به‌صورت مورب ممنوع است.

پس از انجام هر مرحله از اجرای تأسیسات، کارهای انجام‌شده را با فهرست کارها تطبیق دهید (شکل 47).