درسنامه آموزشی طراحی و سیم کشی برق ساختمان‌های مسکونی کلاس دهم الکتروتکنیک

واحد یادگیری 1: انجام اتصالات سیم‌ها

آیا می‌دانید:

- انتخاب سیم برای سیم‌کشی برق در مدارهای مختلف چگونه صورت می‌گیرد؟
- سیم مفتولی با سیم افشان چه تفاوتی دارد؟
- اتصالات سیم‌ها به یکدیگر چگونه انجام می‌شود؟
- گِلند چگونه موجب اتصال و ارتباط بهتر کابل با تجهیزات برقی می‌شود؟
- وارنیش حرارتی، کانکتور پیچی و انواع سرسیم‌ها چه کاربردی دارد؟
- استفاده صحیح از ابزار در کیفیت سیم‌کشی چقدر مؤثر است؟
- برق کاران برای کسب مهارت سیم کشی باید به توانایی انتخاب سیم، اتصالات سیم و همچنین استفاده صحیح از ابزارآلات برقی دست بیابند که در این پودمان به آنها پرداخته می‌شود.

استاندارد عملکرد:

پس از اتمام این واحد یادگیری هنرجویان قادر به تشخیص انواع سیم برای سیم‌کشی و انجام اتصالات مختلف، سر سیم و کابل شو خواهند بود انجام صحیح اتصالات و سرسیم‌ها به عنوان برونداد (محصول) و انتخاب صحیح ابزار وکاربست آنها (فرایند) نقش مهمی در ارزشیابی کارهای عملی خواهد داشت.

مقدمه:

انتقال انرژی الکتریکی از محل تولید در «نیروگاه برق» تا محل تحویل به «مصرف‌کننده» توسط «شبکه الکتریکی» صورت می‌گیرد. شبکه‌های الکتریکی، انرژی الکتریکی را توسط «هادی الکتریکی» انتقال می‌دهند بنابراین هادی‌های الکتریکی باید رسانای الکتریکی باشند. هادی‌ها به دو صورت روکش دار و بدون روکش در شبکه الکتریکی استفاده می‌شوند. روکش نقش «عایق الکتریکی» را ایفا می‌کند تا از برق گرفتگی جلوگیری نماید. در هادی‌های بدون روکش هوا نقش عایق را دارد. هادی‌ها از طریق سطح مقطع از یکدیگر تمیز داده می‌شوند. به هادی‌های روکش‌دار تا سطح مقطع $10m{m^2}$ و بدون روکش از مقطع $10m{m^2}$ تا $120m{m^2}$ «سیم» گفته می‌شود (شکل 1).

فرایند ارتباط الکتریکی در شبکه‌های الکتریکی توسط سیم را «سیم‌کشی» گویند.

سیم

سیم در سیم‌کشی ساختمان ارتباط الکتریکی بین تجهیزات الکتریکی را برقرار می‌سازد. انتخاب سیم مطابق استاندارد و جداول مربوطه می‌باشد انواع سیم در سیم‌کشی ساختمان شکل 2 عبارت‌اند از:

سیم مفتولی

سیم‌های مفتولی از یک رشته هادی از جنس مس آنیل تشکیل شده که با مقاطع 0/5، 0/75، 1، 1/5، 2/5، 4، 6 و 10 میلی متر مربع تولید می‌شوند. جنس روکش هادی از مواد عایق PVC به رنگ‌های قرمز، مشکی، قهوه‌ای، آبی، سفید و زرد با نوار سبز می‌باشد. از سیم‌های مفتولی در سیم کشی ساختمان استفاده می‌شود و سیم مورد نظر در سیم‌کشی ساختمان محسوب می‌شود. 

سیم‌های مفتولی تحت عنوان «سیم‌های نصب ثابت» شناسایی می‌شوند و با حرف NYA مشخص می‌شوند (جدول 1).

جدول 1- مشخصات سیم‌های مفتولی

وزن تقریبی	حداکثر مقاومت هادی در ${20^ \circ }{\text{C}}$	حداقل مقاومت عایقی در ${70^ \circ }{\text{C}}$	میانگین قطر خارجی		ضخامت عایق	گروه هادی	سطح مقطع نامی هادی
Kg/km	Ω/km	MΩ/km	حد بالا mm	حد پایین mm	mm		${\text{m}}{{\text{m}}^2}$
8	36	0/0150	2/3	1/9	0/6	1	0/5
11	24/5	0/0120	2/5	2/1	0/6	1	0/75
14	12/1	0/0110	2/7	2/2	0/6	1	1
20	12/1	0/0110	3/2	2/6	0/7	1	1/5
22	7/41	0/0100	3/4	2/8	0/7	2	1/5
31	7/41	0/0100	3/9	3/2	0/8	1	2/5
33	7/41	0/0090	4/0	3/3	0/8	2	2/5
46	4/61	0/0085	4/4	3/6	0/8	1	4
48	4/61	0/0077	4/6	3/8	0/8	2	4
66	3/08	0/0070	5/0	4/1	0/8	1	6
69	3/08	0/0065	5/2	4/3	0/8	2	6
105	1/83	0/0070	6/4	5/3	1/0	1	10
110	1/83	0/0065	6/8	5/7	1/0	2	10

سیم افشان

سیم افشان از به هم تابیدن نامنظم چندین تار مسی تولید می‌شود لذا از انعطاف پذیری بیشتری نسبت به سیم مفتولی برخوردار است. سطح مقطع هادی و رنگ روکش سیم‌های افشان مشابه سیم مفتولی است (شکل 3).

استفاده از سیم افشان در سیم‌کشی برق ساختمان ممنوع است و در صورت استفاده از سیم افشان نصب سرسیم گلویی الزامی است (شکل 4) تا سر سیم به شکل مفتولی درآید. همچنین در محل‌‌هایی که مجموع زوایای مسیر سیم‌کشی بیش از 360 درجه باشد با کسب اجازه از ناظر برق ساختمان استفاده از سیم افشان مجاز است.

سیم‌های افشان تحت عنوان «سیم‌های نصب ثابت» شناسایی می‌شوند و با حرف NYAF مشخص می‌شوند (جدول 2)

جدول 2- مشخصات سیم‌های افشان

وزن تقریبی	حداکثر مقاومت هادی در ${20^ \circ }C$	حداقل مقاومت عایقی در ${70^ \circ }C$	میانگین قطر خارجی		ضخامت عایق	سطح مقطع نامی هادی
Kg/km	Ω/km	MΩ/km	حد بالا mm	حد پایین mm	mm	$m{m^2}$
9	39	0/0130	2/5	2/1	0/6	0/5
11	26	0/0110	2/7	2/2	0/6	0/75
14	19/5	0/0100	2/8	2/4	0/6	1
20	13/3	0/0100	3/4	2/8	0/7	1/5
32	7/98	0/0090	4/1	3/4	0/8	2/5
47	4/95	0/0070	4/8	3/9	0/8	4
67	3/30	0/0060	5/3	4/4	0/8	6
113	1/91	0/0056	6/8	5/7	1/0	10

سیم رشته‌ای

سیم‌های رشته‌ای از به هم تابیدن منظم چندین رشته مسی بدون روکش تولید می‌شوند. شکل 5 نمونه‌هایی از این سیم را نشان می‌دهد.

از سیم رشته‌ای برای توزیع انرژی الکتریکی در خطوط هوایی و زمین حفاظتی (ارت) در سیم‌کشی ساختمان استفاده می‌شود و سطح مقطع آنها بیش از $10m{m^2}$ می‌باشد. مثلاً برای سیستم اتصال زمین از سیم رشته‌ای $25m{m^2}$ یا $35m{m^2}$ استفاده می‌شود (جدول 3).

جدول 3- مشخصات سیم رشته‌ای

وزن تقریبی	حداقل نیروی پارگی	حداکثر مقاومت هادی در ${70^ \circ }{\text{C}}$	میانگین قطر خارجی	تعداد و قطر هادی	سطح مقطع نامی هادی
Kg/km	kN	Ω/km	mm	mm	$m{m^2}$
144	1/21	0/1385	5/1	${\text{7}} \times {\text{1}}{\text{/70}}$	16
229	0/780	0/7461	6/3	${\text{7}} \times 2/{\text{14}}$	25
317	0/554	0/5264	7/5	${\text{7}} \times 2/{\text{52}}$	35
426	0/386	0/3656	8/9	${\text{7}} \times 2/{\text{92}}$	50
429	0/386	0/3759	9/0	$19 \times 1/78$	50
620	0/272	0/2762	10/5	$19 \times 2/14$	70
859	0/206	0/1949	12/5	$19 \times 2/25$	95
1080	0/161	0/1554	14/1	$19 \times 2/80$	120

تعیین سطح مقطع سیم

در طراحی سیم‌کشی برق ساختمان نیاز به انتخاب سیم با سطح مقطع مشخصی می‌باشد. هر سیم با سطح مقطع مشخص قادر به انتقال جریان معینی است که اگر جریان سیم از آن تجاوز کند سبب تلفات انرژی الکتریکی، کوتاهی عمر سیم و یا سوختن آن می‌شود. لذا در انتخاب سطح سیم سه اصل زیر را باید در نظر گرفت:

الف) جریان از حد مجاز جریان سیم بیشتر نشود.
ب) افت ولتاژ از حد مجاز بیشتر نشود.
ج) محاسبات اقتصادی در مورد سطح مقطع انتخابی از نظر افت توان انجام شود.

حداکثر جریان مجاز سیم بر اساس سطح مقطع و محل استفاده در جدول 4 آمده است.

جدول 4- حداکثر جریان مجاز سیم‌های استاندارد شده مسی

مقطع سیم به (میلی متر مربع)	شدت جریان مجاز سیم بر حسب آمپر
	سیم های با عایق تا حداکثر 3 سیم در هر لوله	کابل‌های روکار	سیم‌های هوایی
0/75	4	6	10
1	6	10	15
1/5	10	15	20
2/5	15	20	25
4	20	25	35
6	25	35	50
10	35	50	60
16	50	60	80
25	60	80	100
50	100	125	160
70	-	160	200
120	-	225	260
150	-	260	300
185	-	300	350
240	-	350	430
300	-	430	500

شرکت‌های تولید‌کننده به منظور انتخاب سیم یا کابل بدون محاسبه با توجه به جریان و طول سیم جدول 5 را ارائه کرده‌اند. بدیهی است انتخاب دقیق‌تر نیاز به محاسبات و دخالت عوامل محیطی نصب دارد. 

1000	900	800	700	600	500	450	400	350	300	250	200	150	100	50	10	طول سیم / شماره سیم
												5	7	15	27	1/5
											6	8	12	25	36	2/5
									6	8	10	13	20	40	46	4
				5	6	6/5	7	8	10	12	15	20	30	58	58	6
5	5	6	7	8	10	11	12	14	16	20	25	33	50	77	77	10
8	8	10	11	13	16	17	20	22	26	32	40	53	80	100	100	16
12	13	15	17	20	25	27	31	35	41	50	62	83	125	130	130	25
17	18	21	24	28	34	38	43	49	57	69	86	115	155	155	155	35
23	25	28	32	38	46	52	58	66	78	93	117	156	185	185	185	50
33	36	41	47	55	66	74	83	95	111	133	166	222	230	230	230	70
45	50	56	64	75	90	100	112	129	150	180	225	275	275	275	275	95
55	67	69	89	92	111	123	139	159	185	222	278	315	315	315	315	120
66	73	82	94	110	132	147	165	189	220	264	330	355	355	355	355	150
78	87	98	112	131	157	174	196	224	267	314	393	400	400	400	400	185
87	97	109	124	145	174	194	218	249	291	349	437	465	465	465	465	240
99	110	124	141	165	198	220	248	283	331	397	496	550	550	550	550	300

رنگ عایق سیم

در سیم کشی برق ساختمان برای جلوگیری از بروز اشتباه به هنگام سیم‌کشی و عیب‌یابی مطابق استاندارد رنگ عایق سیم‌ها به صورت زیر انتخاب می‌شود.

فاز اول: رنگ قرمز
فاز دوم: رنگ زرد
فاز سوم :رنگ سیاه
نول: رنگ آبی کمرنگ
برگشت: ترجیحاً رنگ فاز مربوطه با خط سفید و در صورت عدم امکان رنگ خاکستری
زمین: رنگ زرد با خط سبز (شکل 6).

ابزار سیم کشی - بخش اول

ابزار سیم‌کشی برق ساختمان هر یک کاربرد خاص خود را دارند. با شناسایی طرز کار آنها می‌توان به درستی آنها را به کار برد.

سیم چین

از سیم چین برای قطع سیم مسی استفاده می‌شود (شکل 7). سیم چین از دو قسمت فک و دسته تشکیل شده است. فک دارای دو لبه تیز برنده از جنس فولاد می‌باشد. دسته دارای روکش نرم و عایق از جنس PVC با حداقل تحمل ولتاژ 750 ولت است. نرمی روکش نیز برای جلوگیری از آسیب رسیدن به کف دست در اثر کار مداوم می‌باشد.

سیم لخت‌کن

از سیم لخت‌کن برای روکش برداری سیم استفاده می‌شود و دو مدل دستی و اتوماتیک دارد (شکل 8).

سیم لخت‌کن دستی از سه قسمت فک، دسته و پیچ تنظیم تشکیل شده است. فک دارای دو لبه تیز برنده از جنس فولاد برای قطع روکش می‌باشد. دسته سیم لخت‌کن دارای روکش نرم و عایق از جنس PVC با حداقل تحمل ولتاژ 750 ولت است. با پیچ تنظیم فاصله بین دو لبه فک متناسب با سایز سیم تنظیم می‌شود تا هنگام روکش برداری به هادی آسیب نرسد (شکل 9).

اگر پیچ تنظیم زیاد باز شود، دهانه سیم لخت‌کن، بیشتر از ضخامت عایق بسته شده و قطعاً هادی، زخمی یا بریده خواهد شد.

سیم لخت‌کن اتوماتیک از دو قسمت فک و دسته تشکیل شده است. فک نیز دارای دو قسمت ثابت و متحرک است. فک ثابت دارای لبه صاف برای نگه‌داشتن روکش سیم و فک متحرک دارای شیارهایی با لبه تیز متناسب با قطر سیم برای قطع روکش می‌باشد. دسته دارای روکش نرم و عایق از جنس PVC با حداقل تحمل ولتاژ 750 ولت است (شکل 10).

انبردست

از انبردست برای نگه‌داشتن قطعه کار و قطع سیم استفاده می‌شود (شکل 11). انبردست از دو قسمت فک و دسته تشکیل شده است. فک دارای دو لبه تیز برنده و دو لبه پهن آجدار است. از لبه‌های تیز برای قطع کردن سیم و لبه‌های آجدار برای نگهداشتن استفاده می‌شود. دسته دارای روکش نرم و عایق از جنس PVC با حداقل تحمل ولتاژ 750 ولت است.

دم‌باریک

از دم باریک برای نگه‌داشتن قطعه کار در مجراهای باریک و دراز و قطع سیم استفاده می‌شود (شکل 12). دم باریک از دو قسمت فک و دسته تشکیل شده است. فک دارای دو لبه تیز برنده و دو لبه باریک آجدار است. از لبه‌های تیز برای قطع کردن سیم و لبه‌های آجدار باریک و دراز برای نگه‌داشتن استفاده می‌شود. دسته دارای روکش نرم و عایق از جنس PVC با حداقل تحمل ولتاژ 750 ولت است.

دم‌گرد

از دم‌گرد برای سؤالی کردن سیم مفتولی جهت بستن سیم زیر پیچ استفاده می‌شود (شکل 13). دم‌گرد از دو قسمت فک و دسته تشکیل شده است. فک دارای دولبه مخروطی شکل می‌باشد. دسته دارای روکش نرم و عایق از جنس PVC با حداقل تحمل ولتاژ 750 ولت است.

پیچ گوشتی

پیچ گوشتی از پرمصرف‌ترین ابزارهای سیم‌کشی است، انواع مختلف دارد که دونوع چهار سو و دو سو بیشترین کاربرد را داراست (شکل 14).

هر چه دسته پیچ گوشتی قطورتر باشد گشتاور بزرگ‌تر ایجاد کرده و با نیروی کمتری پیچ را باز می‌کند.

یکی از نکات مهم استفاده صحیح پیچ گوشتی، متناسب بودن آن با نوع پیچ است. اگر پیچ مورد استفاده به صورت شکل 15- ب باشد حتماً از پیچ گوشتی چهارسو استفاده کنید.

استفاده ناصحیح از پیچ گوشتی برای باز و بستن پیچ چهارسو باعث خراب شدن آن می‌شود (شکل 16- ب).

انواع پیچ گوشتی و پیچ‌های متداول در شکل 18 نشان داده شده است.

پرس سرسیم

پرس سرسیم برای پرس کردن سرسیم به هادی‌های افشان سیم استفاده می‌شود (شکل 19).

اتصال سیم‌ها

اتصال سیم‌ها به تجهیزات الکتریکی و یا اتصال آنها به یکدیگر نقش بسیار مهمی در سیم‌کشی برق ساختمان ایفا می‌کند. این اتصال‌ها باید دو ویژگی داشته باشند:

الف) هدایت الکتریکی
ب) استحکام مکانیکی

هدایت الکتریکی خوب باعث می‌شود تا با عبور جریان محل اتصال گرم نشود و افت ولتاژ به وجود نیاید و استحکام مکانیکی خوب باعث می‌شود اتصال در اثر مرور زمان باز نشود.

اتصال سربه سر

از اتصال سر به سر برای برقراری اتصال بین دو یا چند سیم استفاده می‌شود. در این اتصال با استفاده از سیم لخت‌کن عایق سیم را به اندازه $20mm$ بر می‌دارند و دو سیم را به یکدیگر می‌تابانند (شکل 21).

در مواردی نیز اتصال سربه سر لحیم کاری می‌شود تا ضمن بهبود هدایت الکتریکی، استحکام مکانیکی نیز تقویت شود و محل اتصال لحیم کاری با وارنیش حرارتی به کمک سشوار صنعتی عایق کاری می‌شود (شکل 22).

اتصال انتهایی

اتصال انتهایی در شبکه‌های هوایی استفاده می‌شود و آن را اتصال طولی نیز می‌نامند. اتصال انتهایی از استحکام مکانیکی بسیار خوبی برخوردار است (شکل 24- الف).

در اتصال انتهایی $40{\text{mm}}$ از هر سیم به اندازه چهار پنج دور بدون فاصله بر روی سیم مقابل پیچیده می‌شود (شکل 24- ب و ج).

اتصال انشعابی

از اتصال انشعابی برای گرفتن انشعاب از سیم اصلی توسط سیم فرعی استفاده می‌شود (شکل 25).

در اتصال انشعابی $20{\text{mm}}$ از سیم اصلی و $40{\text{mm}}$ از سیم فرعی توسط سیم لخت‌کن روکش برداری می‌شود و سپس سیم فرعی بر روی سیم اصلی پیچیده می‌شود. به حالت گره اتصال دقت کنید به این اتصال، انشعاب گره‌ای نیز می‌گویند (شکل 26).

از اتصال انشعابی برای اتصال سیم فرعی نازک به سیم اصلی استفاده می‌شود. در این صورت در انتهای مسیر، سیم اصلی را روی سیم نازک خم می‌کنند و سیم نازک را روی آن می‌پیچانند. این نوع اتصال به اتصال ثابت نیز نامیده می‌شود اتصال ثابت احتیاج به لحیم کاری و وارنیش حرارتی دارد (شکل 27).

اتصال سرسیمی

اتصال سرسیمی توسط تجهیزاتی به نام «سرسیم» صورت می‌گیرد. از اتصالات سرسیم برای برقراری ارتباط یا گرفتن انشعاب استفاده می‌شود (شکل 28).

سرسیم ارتباطی

سرسیم‌هایی که برای برقراری ارتباط استفاده می‌شوند را «سرسیم ارتباطی» گویند و دارای اشکال متنوع و اندازه‌های متناسب با اندازه سیم هستند (شکل 29).

مراحلِ انجام سر سیم (سوزنی - گلویی)

1- متناسب با اندازه سیم، سرسیم مناسب را انتخاب کنید و سیم را به اندازه سرسیم توسط سیم لخت‌کن روکش برداری نمایید و در داخل سر سیم مطابق شکل قرار دهید.

2- متناسب با اندازه سرسیم، شیار مناسب دستگاه پرس را انتخاب کنید و سپس سرسیم را پرس نمایید.

3- بعد از پرس سرسیم و عایق آن، هادی سیم نباید دیده شود.

4- نوک فلزی سر سیم را در داخل سر سیم زن قرار داده و آن را فشار دهید.

5- نوک فلزی دستگاه سر سیم زن روی سر سیم ایجاد دندانه‌هایی می‌کند و اتصال زیر پیچ ترمینال محکم‌تر می‌شود.

6- سرسیم را در ترمینال قرار دهید و پیچ‌های ترمینال را محکم کنید.

سرسیم انشعابی

سیم‌هایی که برای گرفتن انشعاب از سیم اصلی توسط سیم فرعی استفاده می‌شود را «سیم انشعابی» گویند و دارای اندازه‌های مختلفی هستند (شکل 34).

اتصال ترمینالی

برای اتصال دو سیم به یکدیگر در سیم‌کشی برق ساختمان از ترمینال استفاده می‌شود. ترمینال دارای دو بخش فلزی و عایق می‌باشد. وظیفه بخش فلزی برقراری ارتباط الکتریکی و استحکام مکانیکی بین هادی‌های دو سیم است. وظیفه عایق نیز عایق کاری بخش فلزی برای جلوگیری از برق گرفتگی است. ترمینال‌ها در شکل‌های متنوع و اندازه‌های متناسب با سیم و با مکانیزم‌های گوناگون ساخته شده‌اند.

ترمینال بلوکی پیچی

ترمینال بلوکی پیچی برای اتصال سیم‌ها از اندازه ${\text{1}}{\text{/5m}}{{\text{m}}^2}$ الی ${\text{10m}}{{\text{m}}^2}$ ساخته شده‌اند. استحکام مکانیکی محل اتصال از طریق فشار پیچ بر روی هادی تأمین می‌شود. جنس ترمینال بلوکی پیچی، پلاستیک، چینی یا باکالیت می‌باشد (شکل 36).

ترمینال فشاری اهرم

ترمینال فشاری اهرم برای اتصال سیم‌ها تا اندازه ${\text{2}}{\text{/5m}}{{\text{m}}^2}$ ساخته شده‌اند. استحکام مکانیکی محل اتصال با مکانیزم فشار اهرم است و جنس عایق آن باکالیت می‌باشد (شکل 37).

ترمینال کانکتور پیچی

ترمینال کانکتور پیچی برای اتصال سیم‌ها تا اندازه $2/5{\text{m}}{{\text{m}}^2}$ ساخته شده‌اند. استحکام مکانیکی محل اتصال با مکانیزم پیچاندن کانکتور تأمین می‌شود. جنس عایق کانکتورپیچی باکالیت می‌باشد (شکل 41). از این وسیله به جای نوارچسب استفاده می‌شود و مطابق استاندارد IEC60998-2-4 ساخته می‌شود. در این استاندارد از کانکتور پیچی با نام مخفف TOCD استفاده می‌شود.

لحیم‌کاری

لحیم‌کاری عبارت از اتصال دو یا چند فلز به وسیله یک فلز یا آلیاژ دیگر است. در این فرایند آلیاژ یا فلز «لحیم» نامیده می‌شود به نقطه ذوب خود می‌رسد ولی فلزات مورد اتصال ذوب نمی‌شوند و لحیم باعث متصل شدن فلزات لحیم شونده به یکدیگر می‌شود. درجه حرارت لحیم کاری پایین‌تر از 450 درجه سلسیوس انجام می‌شود (شکل 45). 

لحیم:

آلیاژ لحیم مرکب از سرب و قلع است. با توجه به درصد زیاد قلع نسبت به سرب، لحیم را قلع نیز می‌نامند. قلع با آب و هوا ترکیب نمی‌شود، به همین جهت پوشش بسیار خوبی برای فلزاتی نظیر مس است و از اکسید شدن آن جلوگیری می‌کند. لحیم به صورت مفتول نازک در قرقره‌های حدود 250 گرمی و 500 گرمی یا یک کیلوگرمی تولید می‌شود. قطر مفتول‌های لحیم، مختلف و در حدود کسری از یک تا چندین میلی‌متر است. لحیم‌ها را با درصد ترکیب‌های مختلف قلع و سرب نیز می‌سازند (شکل 46 ).

روغن لحیم‌کاری (روان ساز):

برای لحیم کردن دو فلز به یکدیگر لازم است قبلاً سطوح اتصال را کاملاً پاک کنید. طوری‌که اکسید فلز روی آنها وجود نداشته باشد. از آنجا که اکثر فلزات در درجه حرارت‌های عادی اکسید می‌شوند. همواره لایه بسیار نازکی از اکسید بر سطح آنها وجود دارد از این رو قبل از لحیم‌کاری سطوح اتصال را توسط مواد پاک‌کننده تمیز کنید. ماده پاک‌کننده‌ای که برای پاک کردن این سطوح به کار می‌رود (روغن لحیم کاری) نام دارد. هنگام تبخیر روغن لحیم ذرات اکسید روی فلز نیز تبخیر شده و فلز از اکسید پاک می‌شود (شکل 47).

حمام قلع:

برای قلع اندود‌کردن سر سیم‌های سیم افشان از حمام قلع استفاده می‌شود. با حمام قلع می‌توان در زمان کمتری تعداد بیشتری سر سیم را قلع اندود کرد. حرارت دستگاه حوضچه حمام قلع قابل کنترل و تنظیم است (شکل 48).

قبل از اتصال سیم‌های افشان روکش‌برداری شده به ترمینال کلیدها و پریز سیم افشان باید قلع اندود شود. برای این کار ابتدا دستگاه حوضچه قلع را به منبع تغذیه (شبکه برق) متصل کرده و بعد از تغییر وضعیت کلید از حالت خاموش به روشن تغییر وضعیت دهید. دستگاه برای رسیدن به دمای مناسب حدود 8 دقیقه زمان نیاز دارد. بعد از قرار دادن یک تکه نوار قلع در داخل ظرف خالی دستگاه نوار قلع، آرام آرام ذوب خواهد شد. بعد از مدتی حوضچه پر از قلع مذاب شده و آماده استفاده است. حالا با قرار دادن سر سیم‌های افشان بدون روکش، به مدت 4 تا 5 ثانیه در قلع مذاب و بیرون آوردن آنها، بعد از چند ثانیه سر سیم خنک شده و آماده استفاده می‌باشد.

هویه قلمی

از هویه برقی برای تأمین حرارت لازم ذوب کردن لحیم استفاده می‌شود. هویه برقی دارای دو شکل قلمی و تفنگی است. هویه قلمی برای لحیم‌کاری‌های طولانی مدت و تعداد زیاد قطعات مناسب است. (شکل 49)

 هویه تفنگی (ترانسفورماتوری) برای لحیم‌کاری‌های کوتاه مدت و تعداد کم قطعات مناسب است (شکل 50).

مراحلِ انجام لحیم‌کاری جهت سیم‌های افشان و اتصالات آنها

1- دو تکه سیم را در اندازه نشان داده شده روکش برداری کنید رشته‌های هر سیم افشان را جداگانه به هم بتابانید.

2- سیم‌ها را نیز به هم بتابانید هویه را روشن کنید تا نوک آن گرم شود فرصت دارید نوک هویه را توسط برس سیمی تمیز کنید به طوری که رنگ مسی رنگ نوک آن ظاهر شود.

3- در این مرحله اندکی سیم لحیم به نوک هویه بچسبانید تا از وضعیت نوک هویه به لحاظ دما و میزان چسبندگی لحیم به آن اطمینان یابید، همچنین از روغن لحیم جهت اتصال بهتر می‌توانید استفاده کنید.

4- نوک هویه را روی سیم‌ها قرار دهید تا سیم کاملاً داغ شود، بعد سیم لحیم را روی سیم و نزدیکی نوک هویه قرار دهید اگر دما مناسب باشد لحیم ذوب شده و سطح سیم را می‌پوشاند.

5- سیم لحیم را از روی سیم اصلی بردارید اما همچنان با هویه لحیم ذوب شده را روی سیم حرکت دهید تا سطح را بهتر و به طور کامل بپوشاند.

6- هویه را نیز از روی سیم بردارید. سعی کنید بدون تکان خوردن سیم‌ها را خنک کنید و اتصال مناسبی ایجاد کنید. اکنون روی اتصال وارنیش مناسب بکشید.

کابل

به هادی‌های روکش‌دار با مقطع بیش از ${\text{10m}}{{\text{m}}^2}$ «کابل» گویند. همچنین دو یا چند رشته سیم روکش‌دار که درون یک غلاف عایق قرار می‌گیرند فارغ از سطح مقطع، کابل محسوب می‌شوند (شکل 51).

فرایند ارتباط الکتریکی در شبکه‌های الکتریکی توسط کابل را «کابل‌کشی» گویند.

هادی کابل

هادی کابل برق ساختمان از جنس مس یا آلومینیوم می‌باشد و دارای مقطع گرد و در دو نوع مفتولی و رشته‌ای استفاده می‌شوند (شکل 52).

کابل‌های رشته‌ای با مقطع گرد را با حروف rm و کابل‌های مفتولی با مقطع گرد را با حروف re نشان می‌دهند.

غلاف کابل

غلاف کابل برای نگهداری رشته‌های کابل در کنار یکدیگر و حفاظت از عایق کابل در مقابل نیروهای مکانیکی و جلوگیری از نفوذ رطوبت می‌باشد.

در صورتی‌که جنس عایق و یا غلاف کابل از مواد PVC باشد آن را با حرف Y نشان می‌دهند.

جریان مجاز کابل

جریان مجاز کابل با توجه به سطح مقطع هادی آن تعیین می‌شود. جریان مجاز کابل‌های برق ساختمان با تحمل حداکثر ولتاژ 1kv در جدول 7 نشان داده شده است.

اطلاعات کابل

بر روی بدنۀ کابل با استفاده از حروف اختصاری و اعداد اطلاعات کابل را برای مصرف‌کننده درج می‌کنند. این اطلاعات شامل موارد زیر است:

1- استاندارد ساخت کابل
2- جنس هادی
3- جنس عایق و غلاف کابل
4- تعداد و سطح مقطع رشته‌های کابل
5- شکل مقطع و نوع هادی
6- حداکثر ولتاژ قابل تحمل عایق کابل

ساختار کلی نوشتن اطلاعات کابل مطابق شکل 53 است.

بر روی بدنۀ کابل نوشته شده است:

$NYY3 \times 25{\text{m}}{{\text{m}}^2} + rm1kv$

مشخصات کابل به شرح زیر است:

N: استاندارد کابل VDE است و جنس هادی آن از مس است. 
$3 \times 25$: کابل دارای سه رشته با سطح مقطع 25 میلی متر مربع است.
rm: هادی‌ها دارای مقطع گرد و رشته‌ای می‌باشند.
1kv: حداکثر ولتاژ قابل تحمل عایق کابل 1 کیلو ولت است.

کابلشو

از کابلشو برای بستن کابل به زیر پیچ استفاده می‌شود (شکل 54).

کابلشوها متناسب با سایز کابل تولید می‌شوند (شکل 55).

ابزار کابل‌کشی - بخش اول

ابزار کابل کشی برق ساختمان هریک کاربرد خاص خود را دارند. با شناسایی طرز کار آن‌ها می‌توان به درستی آنها را به کار برد.

چاقوی کابل‌بری

چاقوی کابل بری برای بریدن، روکش برداری کابل جهت نصب سر کابل کاربرد دارد. هنگام روکش برداری کابل نباید چاقو را به طرف خود حرکت دهید زیرا ممکن است تیغه چاقو از روکش کابل جدا شده و به بدن شما برخورد کند (شکل 56).

قیچی کابل‌بری

قیچی کابل‌بری برای بریدن کابل استفاده می‌شود و در انواع دستی و هیدرولیکی موجود می‌باشند (شکل 57).

پرس کابلشو

پرس کابلشو برای پرس کردن کابلشو به هادی کابل استفاده می‌شود (شکل 58).

مراحلِ انجام اتصال کابلشو به کابل

1- توسط چاقوی کابل بری روکش سیم را بردارید.

2- یک کابلشو مناسب با سیم روکش‌برداری شده انتخاب کنید.

3- توسط پرس کابلشو در محل مناسب فشار وارد کرده و پرس را انجام دهید.

4- هیچ بخشی از هادی سیم نباید پس از اتصال کابلشو بیرون بماند و مطابق شکل زیر باید اتصال انجام شود.

5- در مرحله آخر کابلشو را در محل مورد نظر، مطابق شکل زیر توسط پیچ و مهره محکم نمایید.

اتصالات پیچ و مهره در تابلوهای برق جهت اتصال سیم‌های نول به شین نول و در جعبه ترمینال الکتروموتورها نیز کاربرد دارد.

گلند

گلند برای جلوگیری از آسیب رسیدن به غلاف کابل در محل ورود به تابلوهای فلزی برق و تخته کلم موتورهای الکتریکی استفاده می‌شود (شکل 45)