درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هشتم

رسانه‌ها در زندگی ما

دانستید که امروزه همهٔ جوامع با انقلاب بزرگی در فناوری اطلاعات و ارتباطات روبه‌رو شده و این فناوری بر همهٔ جنبه‌های زندگی آنان اثر گذاشته است. به نمونه‌هایی از کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در زندگی روزمره توجه کنید:

همان‌طور که ملاحظه کردید بسیاری از این فناوری‌ها موجب می‌شوند که در وقت و هزینه‌ها صرفه‌جویی شود، رفت و آمدها در شهرها کمتر شود و به علاوه بتوانیم در 24 ساعت شبانه روز، و نه فقط در ساعاتی معین، از این خدمات بهره‌مند شویم.

البته تحول در فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی همچنان ادامه دارد و در آینده نیز ادامه پیدا خواهد کرد. برای مثال هم اکنون فناوران در حال ابداع روشی هستند که در آن افراد بتوانند با تلفن همراه خود و از راه دور، وسایل خانه را روشن و خاموش کنند یا مأموران آب و برق و گاز و… بتوانند بدون مراجعه به منازل، میزان مصرف آنها را ثبت کنند و قبض را ارسال نمایند.

تأثیر وسایل ارتباط جمعی (رسانه‌های ارتباط جمعی) بر فرهنگ عمومی

امروزه صاحب‌نظران معتقدند که رسانه‌های ارتباط جمعی، با تولید انبوه اخبار و اطلاعات و طراحی برنامه‌های سرگرم کننده، تأثیر زیادی بر سبک زندگی و هویت افراد می‌گذارند. آنها چنین بحث می‌کنند که رسانه‌ها می‌توانند موجب شوند که مردم به شیوه‌های خاصی فکر کنند و یا وقایع را همان‌طور که آنها می‌خواهند ببینند. به عبارت دیگر رسانه‌ها روی باورها و افکار و رفتار انسان‌ها اثر می‌گذارند. این اثرات ممکن است مثبت یا منفی باشند.

صاحب نظران درباره اثرات منفی رسانه‌های ارتباط‌جمعی مطالبی را بیان کرده‌اند:

٭ بعضی از آنها می‌گویند امروزه بخش زیادی از وقت مردم جهان صرف تماشای تلویزیون یا استفاده از اینترنت می‌شود. در اغلب فیلم‌ها زد و خورد و خشونت به نمایش گذاشته می‌شود. در این فیلم‌ها کمتر انسان‌ها را در حال حل کردن مسائل به‌طور صلح‌آمیز نشان می‌دهند. بسیاری از افراد و به خصوص نوجوانان ممکن است تحت تأثیر این صحنه‌ها قرار بگیرند و در آینده، در زندگی روش‌های خشونت‌آمیز را به کار ببرند؛ همچنین برخی از پایگاه‌های اینترنتی ممکن است، بی‌بند و باری‌های اخلاقی را در کاربران ترویج کنند و از این طریق بر فرهنگ جامعه اثر منفی بگذارند.

٭ از دیگر آثار منفی که صاحب‌نظران برای رسانه‌های جمعی، بیان می‌کنند آگهی‌های بازرگانی است که مصرف‌گرایی در جامعه را تشویق می‌کند.
آگهی‌های بازرگانی ممکن است از رادیو و تلویزیون پخش شوند یا در مجلات و روزنامه‌ها به چاپ برسند، به صورت پیامک به تلفن‌های همراه ارسال شوند، از طریق رسانه‌های محیطی٭ در خیابان‌ها و میادین به نمایش گذاشته یا در اینترنت ارائه شوند. معمولاً کسانی که برای کالاهای خود تبلیغ می‌کنند به دنبال فروش کالا و سودشان هستند. اما اثر تبلیغات از این نظر مهم است که آنها سعی می‌کنند راه و روش‌های مخصوصی برای لباس پوشیدن، غذا خوردن، خریدن اتومبیل، سرگرمی و… را به همه افراد جامعه انتقال دهند و آن روش‌ها را تبدیل به فرهنگ عمومی و سبک زندگی کنند.

علاوه بر آن، بعضی از آگهی‌ها همهٔ واقعیت‌ها را درباره یک کالا بیان نمی‌کنند یا با تعریف و تمجیدهای غیرواقعی، سعی می‌کنند روی افکار مشتریان اثر بگذارند.

برای مثال، اینکه با خوردن یک نوشابه، انرژی شما چند برابر می‌شود یا با مصرف یک نوع کرم، زیبایی شما صدچندان، می‌شود یا تبلیغ برای خوراکی‌های مضر همچون برگک (چیپس) و تبلیغ برای کتاب‌های آزمون (تست) و تمرین که مجوز و تأیید وزارت آموزش و پرورش ندارند. همهٔ این‌ها نمونه‌هایی از این نوع آگهی‌ها هستند که در آنها کالاهای مضر یا غیرمفید تبلیغ می‌شوند.

در چنین شرایطی لازم است که همهٔ افراد یاد بگیرند وقتی فیلم‌ها یا پیام‌های بازرگانی را می‌بینند، خوب فکر کنند، آنها را تجزیه و تحلیل کنند و به تأثیر آنها بر فکر و رفتار خودشان توجه داشته باشند.

* از دیگر آثار منفی تأثیر وسایل ارتباطی که محققان به آن اشاره می‌کنند، کم شدن تماس چهره به چهره افراد و کم شدن دید و بازدیدهای اقوام و دوستان است، زیرا استفاده از وسایل ارتباطی مانند تلفن همراه و پیامک، و نظایر آن، جایگزین این دیدارها شده است.

همچنین کم شدن گفت‌وگو بین اعضای خانواده از آثار منفی نفوذ رسانه‌ها به داخل خانواده‌ها است. چون ممکن است به سبب سرگرم شدن اعضای خانواده با انواع رسانه‌ها، آنها وقت کمتری را به گفت‌وگو با یکدیگر، باخبر شدن از حال هم و حل مسائل و کارهای روزمره شان، اختصاص بدهند.