درسنامه آموزشی دانش فنی پایه کلاس دهم ساختمان

واحد یادگیری 1: معرفی ضوابط فنی و مقررات ملی ساختمان

مقدمه

ساخت و ساز و تولید ابنیه و ساختمان در سطح کشور توسط متولیان خصوصی (افراد یا شخصیت‌های حقیقی و شرکت‌ها و سازمان‌ها، یا شخصیت‌های حقوقی) و متولیان عمومی (دستگاه‌ها و نهادها و سازمان‌های دولتی و یا شرکت‌ها و مؤسسات تحت نظارت و پوشش دولت) انجام می‌شود و به منظور رعایت اصول و قواعد طراحی و اجرایی و نحوۀ نظارت صحیح بر این عملکرد‌ها، دستورالعمل‌ها، ضوابط، آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های اجرایی و مقررات ملی ساختمانی تدوین شده است و تحت پوشش قانون نظام مهندسی در کل کشور به اجرا در می‌آیند. در این رابطه کلیۀ نهادهای قانونی و شخصیت‌های حقوقی اعم از خصوصی و عمومی طبق قوانین نظام مهندسی و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور مکلّف به تبعیت از ضوابط مذکورند.

تعاریف پایه

طرح‌های عمرانی

به پروژه‌های مشخصی که با هزینۀ دولت برای اهداف خاصی اجرا می‌گردند، طرح‌های عمرانی گویند.

قانون

به مجموعۀ پیشنهادها (لوایح) کلی که از سوی دولت ارائه می‌شود و به تصویب مجلس شورای اسلامی می‌رسد و توسط شورای نگهبان تأیید می‌شود و سپس برای اجرا به دستگاه‌ها و وزارت‌خانه‌های تابعه ابلاغ می‌شود "قانون" می‌گویند.

قانون نظام مهندسی

این قانون بیان کنندۀ اهداف و فلسفۀ وجودی آیین‌نامه‌ها و مقررات ملی ساختمان در سطح کشور است و بر آموزش، کسب مهارت فنی و کنترل مقررات ملی ساختمان تأکید دارد.

آیین نامه

مجموعۀ روش‌ها و شیوه‌های فنی، اجرایی، ایمنی، اقتصادی و زیست محیطی است که معیار طراحی، اجرا، نظارت، کنترل و ارزیابی کیفی عملیات اجرایی طرح‌های عمرانی یا ساخت و تولید مصالح در یکی از زمینه‌ها یا رشته‌های فنی و مهندسی وابسته به ساختمان است و توسط وزارت راه و شهرسازی ابلاغ می‌شود.

کارفرما

دستگاه یا مجموعۀ حقیقی یا حقوقی را گویند که برای تأمین اهداف خود به وسیلۀ عقد قرارداد با مشاور و پیمانکار مراحل اجرایی را پیگیری می‌کند.

مشاور

مجموعۀ حقیقی یا حقوقی را گویند که کار مطالعه، طراحی و نظارت بر اجرای یک طرح عمرانی یا یک پروژه را از طرف کارفرما به ازای عقد قرارداد برعهده می‌گیرد.

پیمانکار

مجموعۀ حقیقی یا حقوقی را گویند که با عقد قرارداد پیمان، مسئولیت تهیه، حمل، نصب یا اجرای یک عملیات اجرایی یا طرح عمرانی را با نظارت مشاور معرفی شده از طرف کارفرما برعهده می‌گیرد.

دستگاه نظارت

مجموعۀ حقیقی یا حقوقی معرفی شده از طرف کارفرما است که کنترل کیفی، کمی، برنامه‌ای و اقتصادی را بر عملکرد پیمانکار اعمال می‌کند و مسئولیت هدایت، کنترل و صحت عملیات اجرایی را از نظر اصول فنی، اقتصادی، زیست محیطی برعهده دارد.

دستگاه اجرایی

هر سازمان اعم از اداره، اداره کل و وزارت خانه، که اعتبارات خود را از طریق بودجۀ کل کشور برای احداث طرح‌ها، تأسیسات و پروژه‌های عمرانی دریافت می‌کند و مسئولیت اجرایی آن را نیز به عهده دارد، دستگاه اجرایی نامیده می‌شود.

شیوه‌نامه

مجموعه دستور کار یا شیوه‌های اجرایی مربوط به رفع نقایص استنادی در نقشه‌ها یا اضافه‌کاری‌های خارج از تعهدات مشاور، پیمانکار، دستگاه اجرایی و یا تفسیر و ذکر جزئیات کاری و مشخصات فنی ویژه وابسته به نقشه‌ها آیین‌ نامه‌ها و یا اسناد پیمان‌ نامه‌ها را گویند که توسط دستگاه‌های اجرایی یا کارفرما، دستگاه نظارت یا مشاور به واحدهای تابعه خود ابلاغ می‌گردد.

دفترچه پیمان (قرارداد)

به متن قرارداد عمومی پیمان اجرای یک عملیات عمرانی گفته می‌شود که شامل مدت، مبلغ، موضوع، دوره تضمین، مسئولیت نظارت، اجرا و تعدیل آحاد بهای اقلام کاری می‌باشد و به امضا و تأیید طرفین (کارفرما و پیمانکار) می‌رسد.

دفترچه شرایط عمومی پیمان

مجموعه مقررات و شرایط تدوین یافته در زمینه تنظیم روابط میان کارفرما، پیمانکار و مشاور حین اجرای عملیات عمرانی را گویند که توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تنظیم و ابلاغ می‌شود و رعایت مفاد آن به ازای امضا و تعهد طرفین قرارداد اجرایی، الزامی خواهد بود.

فلسفه وجودی آیین نامه‌های ساختمانی

در هر کشوری به منظور ساخت و تولید کالا‌ها، تجهیزات و ماشین آلات، تأسیسات، کارخانجات، ابنیه و ساختمان‌ها، یک سلسله قوانین و مقررات تدوین شدۀ خاص آن کشور معیار ارزیابی و تعیین کیفیت در عملکرد محسوب می‌شود و این قوانین ضامن تأمین کیفیت، ایمنی، اصول فنی و اقتصادی و حفاظت از محیط زیست خواهند بود. ضرورت بهره‌گیری و رعایت ضوابط آیین نامه‌های ساختمانی را می‌توان به شرح زیر بیان کرد:

الف) رعایت موازین فرهنگ و ارزش‌های اسلامی در زمینۀ اصول معماری و شهرسازی.
ب) رعایت موازین اشتغال به امور حرفه‌ای در زمینۀ فنی مهندسی ساختمان.
ج) تأمین موجبات رشد خدمات مهندسی و ترویج آگاهی عمومی در امور ساختمانی و ایجاد بهره‌وری مناسب.
د) ارتقای دانش فنی صاحبان حرفۀ ساختمانی به منظور رعایت اصول ایمنی، فنی، بهداشتی، بهره‌وری، اقتصادی، اجرایی، صرفه‌جویی در مصرف انرژی و شناخت موازین کنترل کیفی عملکردهای مزبور.
ه) تنظیم مبانی قیمت گذاری خدمات فنی و مهندسی ساختمان و شرح خدمات لازم در هر رشته.
و) ایجاد زمینۀ تحقق طرح‌های جامع، تفصیلی و هادی مصوب از طریق رعایت اصول فنی و برنامه‌ریزی شده.
ز) ایجاد وحدت رویه و حس همکاری در میان اصناف مختلف وابسته به امور ساختمانی اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی یا نهاد‌ها و سازمان‌های متولی نظام‌بخشی به امور ساخت و ساز ابنیه و ساختمان.
ح) ایجاد مشارکت اصولی حرفه‌ای میان اصناف مختلف که متولی ارائۀ خدمات فنی و مهندسی ساختمان می‌باشند.
ط) تحقق طرح‌های توسعه و آبادانی کشور مطابق سیاست‌های کلان کشور با جلب مشارکت کلیه صنوف فنی و مهندسی ساختمان.
ی) ایجاد حس اعتماد و ایمنی خاطر در زمینۀ احقاق حقوق کلیۀ افراد ذینفع در امور فنی و مهندسی ساختمان.
ک) تأمین اصول فنی و استاندارد‌های کیفی در طراحی و تولید مصالح مصرفی مرغوب در امور ساختمان
ل) تنظیم روابط میان ارکان اجرایی طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی (کارفرما، مشاور، پیمانکار) و کنترل روال صحیح عملکرد.

مقررات ملی ساختمان

مقررات ملی ساختمان مجموعه‌ای است از ضوابط فنی، اجرایی و حقوقی که لازم است در طراحی، نظارت و اجرای عملیات ساختمانی اعم از تخریب، نوسازی، توسعه بنا، تعمیر و مرمت اساسی، تغییر کاربری و بهره‌برداری از ساختمان که به منظور تأمین ایمنی، بهره‌دهی مناسب، آسایش، بهداشت و صرفه اقتصادی فرد و جامعه وضع می‌گردد.

وزارت راه و شهرسازی در اجرای ماده 33 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، وظیفه تدوین مقررات ملی ساختمان را بر عهده دارد.

مقررات ملی ساختمان شامل بیست و‌ دو مبحث می‌باشد که توسط دفتر تدوین و ترویج مقررات ملی ساختمان تهیه شده است. در ادامه مباحث بیست و دو گانه مقررات ملی ساختمان به اختصار معرفی خواهد شد.

مبحث اول - تعاریف

کلیه واژه‌ها و اصطلاحات فنی و حقوقی به کار رفته در تمامی مباحث "مقررات ملی ساختمان" در این مبحث گردآوری شده است. هدف از تدوین این مبحث، ایجاد پایه‌ای برای تفاهم میان دست اندرکاران صنعت ساختمان و یکسان‌سازی مفاهیم در حوزه شمول مقررات ملی ساختمان می‌باشد.

مبحث دوم - نظامات اداری

این مبحث در مورد نظامات اداری موجود در صنعت ساختمان و حیطه وظایف دست‌اندرکاران این صنعت اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی شامل: دفاتر مهندسی طراحی ساختمان، ناظر ساختمان، شهرداری‌ها و مراجع صدور پروانه ساختمان، سازمان نظام مهندسی، وزارت راه و شهرسازی و ... را بیان نموده است.

مبحث سوم - حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق

اجرای تأسیسات برقی و مکانیکی در ساختمان‌ها، استفاده از مصالح سوختنی، توسعه شبکه‌های انرژی، برق و گاز. به کارگیری تجهیزات گوناگون، سبب افزایش احتمال آتش سوزی در ساختمان‌ها گردیده است. به همین دلیل توجه بیشتر به موضوع حفاظت ساختمان‌ها در برابر حریق، امری الزامی و اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌گردد. به منظور حفظ جان و مال انسان‌ها و فراهم ساختن ایمنی لازم در برابر آتش سوزی، رعایت اصول فنی در طراحی و اجرای ساختمان‌ها ضروری است که در این مبحث به آن پرداخته شده است.

مبحث چهارم - الزامات عمومی ساختمان

به منظور نظارت بر تأمین نیازهای حداقل ساکنین و بهره‌برداران از ابنیه و ساختمان‌های مشمول قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، از نظر محدودیت‌ها، ابعاد حداقل فضا‌ها، نورگیری و تهویه مناسب و سایر الزامات عمومی، این مقررات به عنوان بخشی از مقررات ملی ساختمان ایران ملاک عمل قرار می‌گیرد.

مبحث پنجم - مصالح و فراورده‌های ساختمانی

این مبحث درباره شناخت و معرفی انواع مواد، مصالح و فراورده‌های ساختمانی متعارف است که در احداث انواع ساختمان‌ها و تأسیسات مربوط، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مبحث ششم - بارهای وارد بر ساختمان

این مبحث، حداقل بارهایی را که باید در طراحی ساختمان‌ها و سازه‌های موضوع این مقررات مورد استفاده قرار گیرند، تعیین می‌نماید. این بارها شامل بارهای ثقلی - مرده (وزن اجزای دائمی ساختمان‌ها مانند تیرها، ستون‌ها، کف‌ها، دیوار‌ها، بام‌ها، راه‌پله و تیغه‌ها، وزن تأسیسات و تجهیزات ثابت)، بارهای زنده (بارهای غیر دائمی که در حین استفاده و بهره‌برداری از ساختمان‌ها به آن وارد می‌شوند)، بار برف و بارهای ناشی از باد و زلزله و بالاخره بارهای ناشی از فشار خاک و آب، می‌باشند.

مبحث هفتم - پی و پی سازی

در این مبحث دستورالعملی کلی جهت نحوۀ برنامه‌ریزی و انجام آزمایش‌های مکانیک خاک ارائه شده است.

مبحث هشتم - طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی

امروزه در کشور ما، به خصوص در شهرهای کوچک و روستاها مصالح بنایی کاربرد بسیار گسترده‌ای در امر ساختمان‌سازی دارد. وقوع زلزله‌های پیاپی و ویرانی‌های زیاد در این دسته از ساختمان‌ها بیانگر این مطلب است که برای ساخت ساختمان‌های با مصالح بنایی در کشور نیاز به مجموعه قوانین و مقررات فراگیر و لازم الاجرایی است که با رعایت آنها سطح کیفی ساخت و ساز این ساختمان‌ها ارتقا یابد. با این هدف، مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان برای ساختمان‌های بنایی خشتی، سنگی، آجری، سنتی و دارای کلاف و غیر مسلح برای نخستین بار در کشور تدوین شده است.

مبحث نهم - طرح و اجرای ساختمان‌های بتن آرمه

هدف این مبحث ارائه حداقل ضوابط و مقرراتی است که با رعایت آنها شرایط ایمنی، قابلیت بهره‌برداری و پایایی سازه‌های بتن مسلح فراهم شود.

مبحث دهم - طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی

حداقل ضوابط و مقررات لازم را برای طرح، محاسبه و اجرای ساختمان‌های فولادی تعیین می‌کند.

مبحث یازدهم - اجرای صنعتی ساختمان‌ها

هدف این بخش از مقررات تعیین حداقل ضوابطی است که برای اجرای ساختمان‌های فولادی به کار می‌رود. این مقررات برای اجرای کلیه ساختمان‌های فولادی معمول به کار می‌رود.                

مبحث دوازدهم - ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا

هدف از این مبحث تعیین حداقل ضوابط و مقررات به منظور تأمین ایمنی و بهداشت عمومی در هنگام اجرای عملیات ساختمانی است که رعایت مفاد آن برای کلیه ساختمان‌‌ها لازم‌الاجرا است.

مبحث سیزدهم - طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها

تأسیسات برقی ساختمان‌های مسکونی، تجاری، اداری، درمانی، آموزشی، عمومی، صنعتی، کشاورزی و دامداری، نمایشگاه‌های دائمی و موقت، پارک‌های تفریحات و کارگاه‌های ساختمانی باید با رعایت مفاد این مقررات و نیز آیین‌نامه‌ها و استانداردهای ذکر شده در این مبحث اجرا شوند.

مبحث چهاردهم - تأسیسات گرمایی، تعویض هوا و تهویه مطبوع

مبحث چهاردهم، الزامات حداقل را در مورد تأسیسات مکانیکی که به منظور گرم کردن فضاهای داخل ساختمان، خنک کردن فضاهای داخل ساختمان و تهیه و ذخیره آب گرم مصرفی در داخل ساختمان نصب شود، مقرر می‌دارد.

مبحث پانزدهم - آسانسور‌ها و پله‌های برقی

این مبحث از مقررات ساختمان حداقل ضوابط لازم را برای بهره‌برداری ایمن و بهینه از آسانسور، پله‌برقی و پیاده‌رو متحرک وضع می‌نماید.

مبحث شانزدهم - تأسیسات بهداشتی

مبحث شانزدهم الزامات حداقل را در مورد تأسیسات مکانیکی به منظور لوله‌کشی آب مصرفی ساختمان، هواکش، فاضلاب، لوازم‌بهداشتی و لوله‌کشی آب باران ساختمان، مقرر می‌دارد.

مبحث هفدهم - تأسیسات لوله‌کشی و تجهیزات گاز‌طبیعی

مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان با عنوان تأسیسات لوله‌کشی و تجهیزات گاز طبیعی ساختمان‌ها ضوابط حداقل را برای طراحی و اجرای لوله‌کشی گاز ساختمان‌ها و کنترل‌های کیفی، نصب و راه‌اندازی وسایل گازسوز، دودکش‌ها و هوا رسانی به وسایل گازسوز، ضوابط بهره‌برداری و ایمنی و ضوابط ویژه گازرسانی برای ساختمان‌های عمومی مقرر می‌دارد.

مبحث هجدهم - عایق‌بندی و تنظیم صدا

هدف از تدوین این مقررات به حداقل رساندن نوفه (صدای ناخواسته) در ساختمان‌ها است تا ضمن تأمین سلامت و آسایش ساکنان، شرایط مناسب شنیداری نیز فراهم گردد.

مبحث نوزدهم - صرفه‌جویی در مصرف انرژی

این مبحث از مقررات ملی ساختمان ضوابط طرح، محاسبه و اجرای عایق‌کاری حرارتی و سیستم‌های تأسیسات گرمایی، سرمایی، تهویه، تهویه مطبوع، تأمین آب گرم مصرفی و روشنایی الکتریکی در ساختمان‌ها را تعیین می‌کند.

مبحث بیستم - علائم و تابلو‌ها

هدف کلی از تدوین این مقررات، ساماندهی به تابلوها و علائم به منظور تأمین سلامت و بهداشت، ایمنی، آسایش و صرفه‌جویی در منابع می‌باشد. بدین منظور علائم و تابلوها باید از نظر ارائه اطلاعات و هشدارهای ایمنی، صحیح عمل نموده و از نظر ساخت و نصب، بی‌خطر و ایمن بوده و پیام‌رسانی آنها خطرساز نباشد.

بحث بیست و یکم - پدافند غیرعامل

هدف این مقررات تعیین حداقل ضوابط و مقررات برای طرح و اجرای ساختمان‌ها در برابر تهدیدهای انسان‌ساز خصوصاً تهاجم هوایی می‌باشد. به طوری که ساختمان‌های حیاتی مانند بیمارستان‌ها و ... پس از انفجار قابلیت خدمت درمانی خود را حفظ نمایند و برای سایر ساختمان‌ها ضمن کاهش تلفات، خسارت‌های وارده در حد قابل قبول باشد.

مبحث بیست و دوم - مراقبت و نگهداری از ساختمان‌ها

هدف این مبحث نگهداری اجزا و قطعات ساختمان‌هایی که با ضوابط و مقررات ملی اجرا شده‌اند می‌باشد که ساختمان‌های موجود و ساختمان‌هایی که در آینده احداث می‌شوند را شامل می‌شود.

واحد یادگیری 2: مراحل اجرای ساختمان

گود‌برداری

هدف از گود‌برداری

گودبرداری در زمین‌هایی انجام می‌شود که باید تمام یا قسمتی از ساختمان پایین‌تر از سطح طبیعی زمین احداث شود. گاهی ممکن است عمق گودبرداری بنابر جنس زمین به چندین متر برسد. گودبرداری معمولاً با وسایلی مانند بیل مکانیکی یا لودر صورت می‌گیرد و در صورت محدودیت زمین یا در دسترس نبودن ماشین‌آلات این کار با وسایل دستی مانند بیل و کلنگ و فرغون انجام می‌شود. گودبرداری در زمین‌های محدود با گودبرداری در زمین‌های نامحدود با هم تفاوت دارد.

گود‌برداری در زمین‌های نامحدود

منظور از زمین نامحدود، زمین نسبتاً وسیعی است که اطراف آن هیچ گونه ساختمانی نباشد. برای گودبرداری این گونه زمین‌ها از ماشین‌آلاتی مانند بیل مکانیکی، لودر و... استفاده می‌شود و خاک با شیب مناسب برداشت و با کامیون به خارج محوطه حمل می‌گردد. چنانچه نیاز به گودبرداری در عمق نسبتاً زیاد باشد این کار در لایه‌های مختلف و به تدریج انجام می‌گیرد تا کف گود به عمق پیش‌بینی شده برسد.

الف) شیب دیواره‌های محل گودبرداری: 

برای جلوگیری از ریزش دیواره‌های محل گودبرداری به داخل، معمولاً خاک‌برداری طوری صورت می‌گیرد که دیواره‌های کناری، خود دارای شیب ملایمی باشد که با خط عمود زاویه‌ای به اندازه ($\alpha $) بسازد (شکل 2-1).

اندازه زاویۀ آلفا ($\alpha $) بستگی به نوع خاک محل دارد. هر قدر خاک سست‌تر و ریزشی باشد، اندازه زاویۀ آلفا بزرگ‌تر خواهد شد. در جدول 2-1 اندازۀ زاویۀ آلفا برای خاک‌های مختلف نشان داده شده است. برای جلوگیری از صرف هزینۀ اضافی، می‌توان با مهاربندی دیوارهای محل گودبرداری، از زاویه شیب کوچک‌تری استفاده نمود. 

جدول 2-1

نوع خاک	اندازه زاویه به درجه	شیب برحسب درصد	شیب‌ برحسب درصد
زمین‌های دج	${5^\circ }$	حدود $\frac{1}{{11}}$	حدود 10
زمین‌های سفت	${10^\circ }$	حدود $\frac{1}{6}$	حدود 20
زمین‌های متوسط	${30^\circ }$	حدود $\frac{2}{3}$	حدود 70
زمین‌های ماسه‌ای	${45^\circ }$	$\frac{1}{1}$	100
زمین‌های سست و خاک دستی	بیش از ${45^\circ }$	-	-

گودبرداری در زمین‌های محدود

منظور از زمین محدود، زمین نسبتاً کوچکی است که اطراف آن ساختمان‌هایی وجود داشته باشد. گودهایی که در مجاورت بناهای موجود ایجاد می‌شوند، نباید به هیچ عنوان به پایداری این بناها، چه در مرحلۀ موقت اجرا و چه در مرحلۀ نهایی، آسیب وارد کنند. در این موارد برای جلوگیری از ریزش دیواره‌های گود و ایجاد پایداری لازم در آنها قبل از اقدام به عملیات ساختمانی، می‌توان از "سازۀ نگهبان موقت" استفاده کرد. سازۀ نگهبان موقت را با توجه به نوع خاک، عمق گود و فشار ناشی از ساختمان‌های مجاور می‌توان به شکل‌ها و روش‌های گوناگون اجرا کرد.

عکس‌های زیر یک نمونه از مراحل گودبرداری و اجرای سازه نگهبان در زمین‌های محدود را نمایش می‌دهد.

پی‌کنی

پی‌کنی در ساختمان به دو منظور انجام می‌شود:

1- دسترسی به زمین سخت و مقاوم زیرا بار ساختمان، ابتدا به پی و نهایتاً به زمین منتقل می‌شود در نتیجه زمین زیر پی باید مطمئن باشد و نشست نکند.
2- برای محافظت پی ساختمان و جلوگیری از اثرات جوّی مانند یخ‌زدگی.

پی‌کنی در زمین‌هایی که از نظر جنس و مقاومت زمین و نیز وجود آب‌های سطحی و عمقی با هم تفاوت دارند، فرق می‌کند.

عمق پی به شرایط اقلیمی بستگی دارد. یعنی در مناطقی که در زمستان آب و هوای خیلی سرد دارند و یا بارندگی زیاد می‌شود و خطر یخ‌زدگی برای پی وجود دارد، عمق پی را بیشتر از مناطق معتدل و گرمسیر در نظر می‌گیرند. به هر حال در هر نوع آب و هوایی عمق پی‌کنی نباید کمتر از 50 سانتیمتر باشد.

پی‌کنی در انواع زمین‌ها شامل:
الف) پی‌کنی در زمین‌های دج: زمین دج یا مخلوط، زمینی است که خاک آن از انواع دانه‌های ریز و درشت تشکیل شده باشد. عمق پی این گونه زمین‌ها معمولاً بین 80 تا 100 سانتی‌متر و در بعضی موارد 120 سانتی‌متر است. پی‌کنی در زمین‌های دج نسبتاً آسان بوده و خطر ریزش، به خصوص در مورد عمق‌های معمولی، بسیار کم است.

ب) پی‌کنی در زمین‌های ماسه‌ای: چون عمل پی‌کنی در این گونه زمین‌ها همیشه با خطر ریزش روبروست، به خصوص اگر زمین مزبور خشک باشد، چنانچه عمق کم بوده و شدت ریزش نیز در آن زیاد نباشد، اصولی‌ترین و در عین حال ساده‌ترین روش برای جلوگیری از احتمال ریزش خاک این است که پی‌کنی با شیبدار انجام شود. در این موارد زاویه شیب برحسب شدت ریزش حداکثر تا 45 درجه افزایش خواهد یافت. چنانچه شدت ریزش زیاد و عمق‌پی نیز نسبتاً زیاد باشد، پی‌کنی با شیب نه عملی است و نه مقرون‌به‌صرفه. در چنین مواردی لازم است گونه‌های پی با چوب‌بست و با قالب‌بندی مهار شود. برای این کار الوارهایی به ابعاد تقریبی 5×30×40 سانتی‌متر در طرفین پی قرار داده و به کمک چهار تراش و با بهره‌گیری از گوه‌های چوبی، الوارها مهار می‌شوند.

لازم به یادآوری است که پی‌کنی در زمین‌های رسی خشک نیز همانند زمین‌های ماسه‌ای است با این تفاوت که زاویه شیب برای پی‌کنی حدود 37-25 درجه، برای زمین‌های رسی، خواهد بود. این اختلاف شیب، نسبت به زمین‌های ماسه‌ای، به علت چسبندگی دانه‌های خاک رس است.

ج) پی‌کنی در زمین‌های سنگی: پی‌کنی در زمین‌های سنگی مشکل و انجام آن با وسایل دستی از قبیل بیل و کلنگ امکان‌پذیر نیست و باید با ماشین‌آلات مکانیکی و مته‌های کمپرسوری انجام گیرد که هزینه‌ای سنگین خواهد داشت. حداقل عمق پی در زمین‌های سنگی در مناطق سردسیر 75 سانتیمتر است. در مناطق گرمسیر می‌توان آن را تا 50 سانتی‌متر هم تقلیل داد.

شاید فکر کنید که امکان دارد زمین سنگی فوق‌العاده مقاوم باشد و در این صورت ساختمان نیاز به پی نخواهد داشت. چنین فکری به کلی اشتباه است، زیرا عدم وجود پی در ساختمان باعث ناپایدار شدن بنا گردیده و با کمترین نیروی جانبی به ویژه زلزله‌های خفیف شروع به لرزش خواهد کرد. در حالی که وجود پی باعث درگیر شدن ساختمان در زمین شده و از تکان خوردن بنا جلوگیری می‌نماید.

د) پی‌کنی در زمین‌های شیب‌دار: در مناطق کوهستانی زمین‌های مسطح به ندرت یافت می‌شود، و بنابراین در این مناطق پیش از شروع عملیات ساختمانی، باید محل ساختمان را تسطیح کرد. برای این منظور از سه روش استفاده می‌‍‌کنند و اغلب روشی را به کار می‌گیرند که از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد.

* خاک‌برداری و خاک‌ریزی: این روش بسیار معمول و متداول است، زیرا باعث کاهش هزینه می‌شود. (شکل 2-4)

الف) خاک‌برداری: برای تسطیح، باید کلیه خاک‌های اضافه، برداشته شده و به محلی خارج از ساختمان برده شود. این روش هزینۀ حمل خاک را به دنبال خواهد داشت ولی چون به زمین دست نخورده می‌رسیم، کاری اصولی است. (شکل 2-5)

ب) خاک‌ریزی: این روش توصیه نمی‌شود، زیرا زمین را با خاک‌ دستی پر کرده‌ایم ولی چنانچه مجبور به خاک‌ریزی باشیم، باید با خاک مرغوب که دارای تراکم و دانه‌بندی مناسب و مقاومت مطلوب نیز هست این عمل را، طبق اصول فنی و با رعایت مرطوب کردن و غلتک زدن خاک در لایه‌های مختلف انجام دهیم در این موارد باید مقدار تراکم و مقاومت خاک به تأیید آزمایشگاه‌های مکانیک خاک برسد.

عوارض ناشی از عدم رعایت نکات فنی در مکانیک خاک

پروژۀ ساختمانی را نباید بدون توجه اساسی به مقاومت خاکی که ساختمان روی آن بنا خواهد شد محاسبه و اجرا کرد. مقاومت خاک را در علم مکانیک خاک مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهند تا اول دقیقاً معلوم شود که خاک چقدر مقاومت دارد و آنگاه، بر اساس محاسبات اقدام به اجرای پروژه بر روی آن می‌نمایند. بدون توجه به مقدار نیروهای وارده بر خاک و مقاومت آن، خطرات شدیدی پروژه ساختمانی و عمرانی را تهدید می‌کند. در بسیاری از موارد، ضعیف بودن مقاومت خاک باعث از بین رفتن سرمایه و وقت زیاد و همچنین احتمال بروز خطرات جانی خواهد شد. از این رو خطرات ناشی از خاک را نباید نادیده گرفت.

پی‌سازی

تعریف پی

پی واسطه اتصال ساختمان به زمین است که نیروهای ناشی از ساختمان از طریق آن به خاک منتقل می‌شوند.

پی‌سازی

پی باید به گونه‌ای اجرا شود که بتواند تمام وزن ساختمان، اشیایی که در آن قرار خواهد گرفت و وزن افرادی که در آن رفت و آمد خواهند کرد را تحمل نماید. پی در مقابل بارها و عکس‌العمل زمین، مطابق شکل 2-7 تغییر شکل می‌دهد. بر اثر بار وارده، پی تمایل به خمیده شدن دارد که قسمت‌های بالای آن فشرده و قسمت‌های زیرین کشیده می‌شود. باید توجه داشت که خمیدگی پی، به شکل‌های دیگری هم اتفاق می‌افتد، اما در اینجا ساده‌ترین نوع آن بیان شده است. (شکل 2-7)

آماده سازی کف پی

قبل از پی‌سازی باید کف پی را آماده کرد به این معنی که کف باید مسطح و عاری از هرگونه مواد زاید باشد. برای کف‌های بتن آرمه اجرای یک لایه بتن سبک بتن مگر- بتن پاکیزگی به ضخامت حداقل 5 سانتیمتر و عیار 150 کیلوگرم سیمان در متر مکعب بتن الزامی است بتن پاکیزگی خطر آلوده شدن بتن را به هنگام عملیات بتن‌ریزی مرتفع می‌کنند.

انواع پی از نظر مصالح

پی‌های متداول از نظر مصالح تشکیل دهنده عبارت‌اند از: شفته‌ آهکی، سنگی و بتنی (بتن آرمه).

الف) پی‌های شفته آهکی: از این نوع پی، برای ساختمان‌های کوچک و کم‌ارتفاع، مانند ساختمان‌های یک یا دو طبقه، می‌توان استفاده کرد. امروزه اجرای پی شفته آهکی دیگر متداول نیست زیرا دوام و مقاومت آن، چندان مطلوب نمی‌باشد. قبل از پیدایش سیمان و اجرای پی‌های بتنی، ساخت این نوع پی متداول بود. مصالح تشکیل دهندۀ پی شفته آهکی عبارت‌اند از: آهک، خاک، دانه‌های سنگی و آب.

برای اجرای این پی، گرد آهک، خاک حاصل از پی‌کنی (در صورتی که مناسب تشخیص داده شود) و آب را کاملاً با هم مخلوط می‌کنند تا به صورت خمیری کاملاً نرم درآید، سپس آن را در گود پی و به ارتفاع حدود 30 سانتی‌متر می‌ریزند (لایۀ اول). پس از آنکه لایه اوّل، مقداری از آبش را از دست داد و به اصطلاح "دو نم" شد، آن را قدری می‌کوبند و لایه یا لایه‌های بعدی را می‌ریزند.

میزان مصرف آهک، بستگی به مقدار خاک رس دارد. هر قدر خاک رس بیشتر باشد، باید آهک بیشتری نیز به کار برد. اما به طور معمول، 200 تا 250 کیلوگرم آهک برای هر متر مکعب خاک کافی است. در هوای خیلی سرد، به علت یخ‌زدگی، و در هوای خیلی گرم، به علت سرعت تبخیر آب، نباید شفته‌ریزی به عمل آید، زیرا مقاومت مورد نیاز در پی ایجاد نمی‌شود.

ب) پی‌های سنگی: این نوع پی از سنگ‌های طبیعی، البته در نقاطی که سنگ فراوان و ارزان در دسترس باشد، ساخته می‌شود. برای پی‌های با ارتفاع زیاد، پی‌های سنگی مناسب هستند. مانند پی دیوارهایی که در کنار رودخانه یا کوه، برای جلوگیری از ریزش خاک ایجاد می‌کنند.

روش اجرای پی سنگی چنین است که اول کف پی را ملات ریزی کرده و سنگ‌های بزرگ را، با رعایت پیوند کامل، پهلوی هم چیده و بین آنها را با سنگ‌های لاشه‌ای کوچک‌تر پر می‌کنند و سپس لابه‌لای سنگ‌ها را با ملات پر می‌کنند به طوری که هیچ منفذی بین سنگ‌‎ها باقی نماند. با پر کردن یک لایه ملات به ضخامت حدود 4 سانتیمتر روی رج اول، رج دوم، با رعایت پیوند کامل کار ادامه می‌یابد تا پی به ارتفاع یا سطح مورد نظر برسد. زاویه پخش بار در این نوع پی 45 درجه است (شکل 2-8). در پی‌سازی با سنگ، باید به نکات ذیل توجه شود:

- سنگ‌های مصرفی، تمیز و عاری از گل و لای و پوسیدگی باشند.
- هنگام مصرف سنگ، مرطوب کردن سنگ، باعث پیوند بهتر ملات و سنگ می‌شود.
- ارتفاع هر قطعه سنگ نباید از عرض آن بیشتر باشد.
- از سنگ‌های صیقلی برای پی‌سازی استفاده نشود زیرا سنگ‌های صیقلی ناپایداری در پی به وجود می‌آورند.
- عرض پی سنگی، از هر طرف دیوار، حداقل 15 سانتی‌متر بیشتر باشد.
- ملات مصرفی عبارت است از ملات ماسه آهک یا ملات ماسه سیمان.
- بند برشی در رج‌ها نباید به وجود آید.
- تیزی سنگ‌ها باید با پتک و چکش گرفته و سنگ‌ها قوّاره شوند.

ج) پی‌های آجری: در ساختمان‌های کوچک که بارهای وارده بر پی نسبتا کم است، می‌توان از پی آجری استفاده کرد. برای اجرای این نوع پی، ابتدا یک قشر ملات شفته آهک به ضخامت 5 تا 10 سانتی‌متر روی زمین می‌ریزند و پس از آنکه شفته آهک آب خود را از دست داد، پی آجری را با ملات ماسه آهک یا ماسه سیمان اجرا می‌کنند. زاویه پخش بار در این نوع پی، حدود 45 درجه است بنابراین می‌توان برای صرفه‌جویی در مصالح و وقت، پی آجری را به شکل پلکانی، مطابق شکل 2-9، ساخت. توجه به پیوند صحیح، باعث مقاومت بیشتر این پی در مقابل بارهای وارده می‌شود.

د) پی بتنی: پی‌های بتنی، بهترین پی در کارهای ساختمانی به شمار می‌آیند. امروزه پی ساختمان‌های سنگین و چند طبقه را با بتن مسلح می‌سازند. برای ساختمان‌های سبک و یک طبقه هم پی‌های بتنی مناسب‌تر از انواع دیگر پی است. زاویه پخش بار در پی‌های بتنی، بین 30 تا 45 درجه است بنابراین می‌توان این نوع پی‌ها را پلکانی (مطابق شکل 2-10)، یا به صورت هرم ناقص (مطابق شکل 2-11 ) ساخت و در مصرف بتن صرفه‎‌جویی کرد.

برای اجرای پی بتنی، در مواردی که شرایط پایداری برای دیواره‌های گود وجود داشته باشد، می‌توان بتن‌ریزی را در مجاورت خاک انجام داد.

برای اجرای پی بتنی، نیاز است که قبلاً قالب‌بندی (آجری، چوبی، فلزی) انجام گیرد. انتخاب نوع قالب بستگی به امکانات موجود دارد. قبل از قالب‌بندی، باید در کف گود، یک لایه بتن پاکیزگی (مگر) به ضخامت حداقل 10 سانتی‌متر ریخته شود. پس از خودگیری این لایه بتن، قالب‌بندی و سپس آرماتورگذاری، طبق مشخصات فنی انجام می‌شود. بنا به نوع کار و شرایط محل کار، ممکن است ابتدا آرماتورگذاری و سپس قالب‌بندی انجام شود. پس از اطمینان از ایستایی و صحت اندازه‌های قالب، بتن ساخته شده طبق مشخصات فنی، در قالب ریخته می‌شود و با ویبراتور (دستگاه لرزاننده) آن را متراکم می‌کنند.

زمان بارگذاری روی پی‌های بتنی، بستگی به نوع سیمان مصرفی دارد. در شرایط متعارف و معمول، این زمان حداقل هفت روز پس از بتن‌ریزی است.

بررسی ابعاد پی

طول، عرض و ارتفاع پی‌ها بستگی دارد به:
- به بارهای وارده از سازه
- مقاومت خاک زیر پی
- مصالح تشکیل دهندۀ پی

ابعاد پی برای ستون‌های فلزی و بتنی باید بر اساس محاسبات فنی دقیق تعیین شود. در این کتاب، فقط ابعاد پی را برای دیوارهای باربر آجری بررسی می‌کنیم.

الف) طول پی: طول پی به اندازۀ طول دیوار است که روی آن قرار می‌گیرد.

ب) عرض پی: عرض پی، قدری بزرگ‌تر از عرض دیواری است که روی آن ساخته می‌شود زیرا هر چه سطح پی بزرگ‌تر باشد، فشار وارد بر آن کمتر است. همچنین فرض بر این است که بار وارده به وسیلۀ دیوار بر روی پی با زاویه 45 درجه منتقل می‌شود. به منظور صرفه‌جویی در مصالح می‌توان پی را به صورت پله‌ای یا شیب‌دار ساخت.

ج) ارتفاع پی: در پی‌های سنگی، بار دیوارها با زاویه‌ای حدود 45 درجه بر پی وارد می‌شود. پس با معلوم بودن عرض پی، می‌توان ارتفاع آن را محاسبه کرد. مثلاً ارتفاع یک پی به عرض 60 سانتی‌متر که قرار است روی آن دیواری به عرض 30 سانتی‌متر قرار گیرد، باید حداقل 15 سانتی‌متر باشد و با توجه به حدود 5 سانتی‌متر حاشیه ایمنی برای آن، ارتفاع پی 20 سانتی‌متر خواهد بود. البته این مقادیر تقریبی است و ابعاد دقیق پی باید بر اساس بار وارده و مقاومت زمین محاسبه شود.

عمق‌ پی (پی‌کنی)

به منظور مصون ماندن پی از آسیب‌پذیری در برابر فشار و ضربه و نیز عوامل طبیعی، هم چون یخ‌زدگی، روی پی باید مقداری پایین‌تر از کف تمام شدۀ یک ساختمان و کف‌های مجاور باشد. این مقدار پایین‌تر بودن را، عمق پی یا عمق یخ‌زدگی پی می‌گویند. می‌توان در پی‌های خارجی ساختمان، این عمق را بیشتر و در پی‌های داخلی آن را کمتر در نظر گرفت. به طور کلی عمق پی بستگی به شرایط اقلیمی و موقعیت ساختمان دارد. بدین معنی که در ساختمان‌های بزرگ یا مؤسسات صنعتی که رفت و آمد وسایل‌نقلیه و ماشین‌آلات کارگاهی مانند جرثقیل و لیفت‌ تراک و... در آنها وجود دارد، چون نیروی ضربه ناشی از این ماشین‌آلات روی پی به مراتب بیشتر از نیروهای وارد بر ساختمان‌های معمولی است. لازم است عمق پی بیش‌تر باشد. همچنین در مناطق باران‌خیز مانند شهرهای شمالی کشور ما و نیز مناطق پربرف و کوهستانی آن، مانند شهرهای شمال‌غربی و غرب، به دلیل طولانی بودن دورۀ یخ‌بندان، باید عمق پی بیشتر باشد تا از خطر یخ‌زدگی مصون بماند. در این مناطق عمق پی تا 120 سانتی‌متر است. در مناطق معتدل یا گرمسیر، و برای ساختمان‌های معمولی، می‌توان عمق پی را تا 50 سانتی‌متر تقلیل داد. به غیر از عوامل مذکور، عوامل دیگری در تعیین عمق پی مؤثرند که از آن جمله بالا یا پایین بودن سطح آب‌های زیرزمینی و جنس خاک زیر پی است.

فرم پی با توجه به شیب زمین

معمولاً زمین‌ها به طور طبیعی، کم یا زیاد، شیب دارند. بنابراین قبل از شروع عملیات ساختمانی باید محل ساختمان و خصوصاً محل پی را تسطیح کرد. در زمین‌های کم‌شیب فرم پی را می‌توان به صورت مسطح در نظر گرفت، اما در زمین‌های با شیب‌ زیاد معمولاً پی را به صورت پله‌ای می‌سازند تا مقرون به صرفه باشد. در ساخت پی‌های پله‌ای باید توجه داشت که ارتفاع پله‌های پی بیشتر از ضخامت بتن پی نباشد و این ارتفاع‌ها یکنواخت ساخته شوند.

کرسی‌چینی

کرسی‌چینی و هدف از اجرای آن

با چیدن چند رج آجر بر روی پی، می‌توان اختلاف ارتفاعی بین سطح داخل و خارج ساختمان (حیاط، کوچه، خیابان) به وجود آورد. به دیواری که این اختلاف ارتفاع را به وجود می‌آورد "کرسی" و به اجرای آن "کرسی‌چینی" گفته می‌شود. (شکل 2-13)

مزایای کرسی‌چینی در این است که:

- انسان معمولاً تمایل دارد قدری بلندتر از کف زمین سکونت کند. گویی بدین ترتیب، احساس امنیت بیشتری می‌کند.
- اختلاف ارتفاع کف داخل با کف خارج از ساختمان، باعث اجرای صحیح و مناسب عایق‌بندی رطوبت می‌شود.
- اغلب زمین‌هایی که برای ساختمان‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرند، کاملاً تراز نبوده و دارای شیب هستند و چون به طور معمول فضاهای داخل ساختمان در یک تراز ساخته می‌شوند، کرسی‌چینی این امکان را فراهم می‌کند.

عرض و ارتفاع کرسی

عرض کرسی از هر طرف دیوار باربر، بین 5 تا 10 سانتی‌متر بیشتر در نظر گرفته می‌شود تا توزیع وزن دیوار، بر سطح بزرگ‌تری از پی انجام شود. این مقدار اضافی را "ریشه" یا "ناخن" می‌گویند. عرض کرسی تابع ارتفاع آن نیز هست. هر قدر ارتفاع بیشتر باشد باید عرض آن هم بیشتر شود تا بتواند در مقابل فشارهای جانبی مقاومت کند. حداقل ارتفاع کرسی، 3 رج می‌باشد که از طرف داخل ساختمان، در کف‌سازی پنهان می‌شود و از طرف خارج، بدنه آن نماسازی می‌شود که به ازاره معروف است.

اجرای کرسی‌چینی

کرسی‌چینی باید با آجر مقاوم و توپر و با ملات ماسه سیمان و رعایت قواعد آجرچینی انجام شود. کرسی‌چینی را باید تا حد امکان، با پیوند کلّه انجام داد تا بار حاصل از دیوار را به شکل مؤثرتری توزیع کند و چنانچه به آجرهای راسته نیاز باشد، آنها را در وسط دیوار قرار داد.

عایق‌های رطوبتی

عایق‌های رطوبتی اصولاً برای پیشگیری از نفوذ رطوبت به داخل ساختمان، یا مصالح ساختمانی به کار می‌روند چون مصالح ساختمانی در مقابل رطوبت دوام خود را از دست می‌دهند و می‌پوسند. قسمت‌هایی از ساختمان را که در مجاورت رطوبت قرار دارد، عایق کاری می‌کنند.

انواع عایق‌های رطوبتی

متداول‌ترین عایق رطوبتی در ایران قیر و گونی است، ولی از عایق‌های دیگری مانند: مشمع‌های قیری، گونی‌های قیر اندود، ورق‌های قیر اندود، پوشش‌های لاستیکی و دوغاب شیشه‌ای هم استفاده می‌شود.

شناخت انواع چتایی (گونی)

گونی‌ها و الیاف چتایی، قیر را در خود نگه می‌دارند. این خاصیت باعث می‌شود قیر در هوای گرم، در صورت ذوب شدن، جاری نشود. گونی‌های مورد استفاده برای قیر و گونی از نظر نوع بافت انواع مختلفی دارند ولی در هر حال، گونی باید نو، دارای بافت سالم، بدون آلودگی و بدون چروک باشد. گونی‌هایی که برای عایق‌کاری ساختمان به کار می‌روند، برحسب نوع بافت و وزن واحد سطح آن دارای درجات مختلفی هستند. گونی درجه 1، ریزبافت و وزن یک مترمربع آن حدود 310 گرم، درجه 2 دارای بافت متوسط و یک مترمربع آن 260 گرم وزن دارد. گونی درجه 3 درشت بافت است و یک مترمربع آن حدود 210 گرم وزن دارد.

نحوۀ ذوب قیر و مسائل حفاظتی آن

قیر را باید در بشکه سالم به تدریج حرارت داد تا ذوب و کاملاً روان شود. اگر به قیر بیش از حد لازم حرارت داده شود، می‌سوزد و خاصیت عایق بودن و چسبندگی خود را از دست می‌دهد. علامت قیر سوخته‌شده، رنگ آن است که قهوه‌ای می‌شود. قیر سالم دارای رنگ مشکی براق است و خاصیت چسبندگی دارد. اگر آب داخل بشکه قیر شود، در موقع گرم کردن قیر کف کرده و سر می‌رود. هنگام ذوب کردن قیر باید از وسایل حفاظتی مانند ماسک و عینک و دستکش و لباس ایمنی استفاده کرد. زیرا اگر هنگام حرارت دادن به قیر، ذراتی از آن به بیرون بشکه بپرد، ممکن است به دست و صورت چسبیده و باعث سوختگی عمیق پوست شود.

روش اجرای قیر و گونی‌پی و کرسی

پس از کرسی‌چینی، سطح و مقداری از کناره‌های آن را با ملات ماسه سیمان نرم 1:6 به ضخامت 2 سانتی‌متر اندود کرده و سطح آن را کاملاً صاف می‌کنیم. پس از خشک شدن ملات، قیر مناسب آب و هوای محل را ذوب کرده و با آن، به مقدار حداکثر 2 کیلوگرم در هر مترمربع، روی سطح کرسی و کناره‌های آن را به ارتفاع حداقل 10 سانتی‌متر می‌پوشانیم. سپس گونی مصرفی را به عرض 20 سانتی‌متر بیشتر از عرض کرسی (از هر طرف 10 سانتی‌متر) آماده کرده و روی آن پهن می‌کنیم و یک لایه دیگر قیر روی گونی می‌کشیم. سپس در صورتی که عایق‌کاری در دو لایه باشد، لایه دوم را اجرا می‌کنیم.

لزوم عایق کاری و روش اجرای عایق کاری دیوار زیرزمین

رطوبت می‌تواند علاوه‌بر امکان نفوذ از کف زیرزمین، از طریق دیوارهای زیرزمین هم به داخل نفوذ کند که باید برای جلوگیری از آن، بدنه‌های خارجی زیرزمین نیز عایق‌کاری شود. هرگز نباید قیر و گونی در تماس مستقیم با خاک باشد زیرا مواد آهکی موجود در خاک ، قیر و گونی را فاسد می‌کند و همچنین، سنگ دانه‌های تیز، باعث سوراخ شدن قیر و گونی می‌شوند بنابراین، برای حفظ قیر و گونی از فاسد شدن یا سوراخ شدن، باید بین خاک و قیر و گونی، با دیواری به نام "دیوار محافظ عایق"، جدایی به وجود آورد.

این "دیوار محافظ"، قبل از اجرای دیوار اصلی زیرزمین، به ضخامت 11 یا 22 سانتی‌متر در پشت دیوار اصلی چیده و بدنه آن، با ملات ماسه سیمان اندود می‌شود. پس از خشک شدن ملات ماسه سیمان، یک قشر قیر 70-60 مذاب، حدود 1/5 کیلوگرم برای هر مترمربع، به طور یکنواخت روی آن کشیده می‌شود.

و در حالی که قیر هنوز گرم است، گونی به صورت عمودی روی آن قرار می‌گیرد و طوری فشار داده می‌شود که در تمام نقاط، گونی کاملاً به قیر بچسبد. با پوشش حداقل 10 سانتی‌متر از عرض، ردیف دوم گونی روی قیر قرار می‌گیرد و بقیه ردیف‌ها به همین ترتیب ادامه می‌یابد و در آخر، یک قشر دیگر قیر روی گونی کشیده می‌شود (دو لایه قیر و یک لایه گونی). در صورتی که دو لایه گونی مورد نظر باشد. به همین ترتیب لایه دوم گونی روی قیر کشیده می‌شود و بار دیگر با قیر مذاب اندود می‌گردد.

در عایق‌کاری دیوارها باید به چند نکته توجه داشت:
1- در مناطق گرمسیر و گرم و معتدل و نیز مواردی که، به واسطه مجاورت با دودکش یا لوله‌های آب گرم‌کن، ممکن است قیر گرم شود، به جای قیر 70-60 باید مخلوطی به نسبت 2/3 قیر 70-60 و 1/3 قیر R 85/25 به کار برد.
2- عایق عمودی باید کاملاً به عایق افقی روی کرسی متصل و با آن یک پارچه شود.
3- اگر ارتفاع دیوار زیاد باشد و احتمال جدا شدن لایه‌های عایق از دیوار وجود داشته باشد، نباید از میخ یا اجسام نوک‌تیز که لایه‌های عایق را سوراخ می‌کند، برای ثابت نگه‌داشتن عایق، استفاده کرد. در این مورد بهتر است عایق‌کاری در چند مرحله انجام گیرد.

ورق‌های قیراندود

ورق‌های قیر اندود شامل سه نوع؛ ورق، مقوا و مشمع می‌باشد:
1- ورق‌های قیراندود که با لایه‌ای از مواد پشم‌شیشه‌ای با الیاف مصنوعی (فایبرگلاس) همراه است و در بازار به نام‌های تجاری ایزوگام و پیروزگام و ... معروف می‌باشد.
2- مقوای قیراندود که لایه میانی آن از جنس مقوا می‌باشد و به وسیله قیر پوشش داده شده است. از مقواهای قیراندود به عنوان عایق‌ رطوبتی در سطوح افقی روی کرسی‌چینی استفاده می‌شود، بعضی از انواع آن را به ابعاد 100×30 سانتی‌متر به فرم‌های تزیینی برش داده و برای پوشش نهایی در سقف‌های شیب دار به کار می‌برند.
3- مشمع قیراندود که لایه میانی آن از مواد مصنوعی نفتی با پوشش قیری ساخته شده است. این عایق به عنوان یک عایق رطوبتی در سطوح افقی به کار می‌رود.

دیوارچینی

تعریف یک رگی کردن بنا و هدف از آن

چیدن اولین رج دیوارها را بر روی کرسی (قیر و گونی)، یک رگی کردن بنا می‌گویند. این رج عامل تعیین‌کننده سایر رج‌های آجرکاری است، بنابراین باید در اجرای آن دقت کافی به عمل آید به طوری که طول و ضخامت دیوارها، محل درها، ستون‌ها و ... صحیح و مطابق نقشه باشد.

روش یک‌ رگی کردن

- از یک بر کوچه، خیابان یا در صورت موجود بودن میخ‌های رزرو، دو سر (ابتدا و انتهای) دیوار را طبق اندازه نقشه، بر روی یکی از اضلاع کرسی مشخص می‌کنیم.
- با ریختن ملات روی کرسی (قیر و گونی)، آجرهای ابتدا و انتهای دیوار را کار می‌گذاریم.
- با ریسمان‌کشی و ریختن ملات بر روی کرسی، بین آجرهای ابتدا و انتها را با پیوند مناسب و صحیح پر می‌کنیم.
- محل‌های باز دیوار مانند درها آجرچینی نمی‌شوند و ستون‌ها، تو رفتگی‌ها و... دقیقاً مطابق پلان ساختمان انجام می‌‌شوند.
- اعمال یاد شده را بر روی قسمت دیگری از کرسی انجام می‌دهیم. در صورتی که زاویه بین دو دیوار 90 درجه باشد، می‌توانیم از گونیای بنایی استفاده کنیم یا به کمک متر با روش 3، 4، 5 (فیثاغورث) یا مضربی از آن، زاویه‌ای 90 درجه درست کنیم و دومین دیوار را بر روی کرسی مشخص می‌کنیم.
- پس از یک رگی کردن کل بنا، باید برای اطمینان از صحت اجرا، تمام اندازه‌ها و زوایا با دقت بازبینی شوند و در صورت وجود اشکال به رفع آنها مبادرت شود.

اجرای سقف

با توجه به شرایط منطقه در ساختمان از انواع سقف‌های زیر استفاده می‌شود:
- سقف شیبدار
- سقف مسطح
- سقف قوسی 

در سال‌های آتی با نحوۀ اجرای هر کدام از این نوع سقف‌ها، آشنا می‌شوید.

اجرای نازک کاری

پس از اجرای سقف مرحلۀ نازک‌کاری که شامل پوشش نهایی سطوح ساختمان می‌باشد به اجرا گذاشته می‌شود. البته لازم است قبل از اجرای نازک‌کاری کارهای تأسیساتی برقی و مکانیکی انجام شده باشد.