درس در يک نگاه
در اين درس دانشآموزان با عوامل مؤثر در سلامتی از جمله ورزش و بازی، تغذيه، بهداشت فردی و جمعی،
پيشگيری، ايمنی، خواب و استراحت و وظايف خويش در قبال حفظ سلامتی آشنا میشوند. در طی فعاليتها و گفتوگوهای کلاسی ياد میگيرند چگونه برنامه روزانه مناسبی را برای بهبود سلامتی تهيه و اجرا کنند.
اهداف / پيامدها
در پايان اين درس انتظار میرود دانشآموزان بتوانند:
سطح ١- موارد محدودی از عوامل مؤثر بر سلامتی را فهرست، و برخی موارد سالم و ناسالم را در آن شناسايی کرده، و جدول هفتگی که شامل برخی محورها است را تنظيم، اجرا و گزارش کنند.
سطح ٢- فهرست متنوعی از عوامل مؤثر بر سلامتی را تهيه، بسياری از موارد سالم و ناسالم را در آن مشخص و جدول هفتگی را تنظيم، اجرا و گزارش نمايند.
سطح ٣- فهرست جامعی از عوامل مؤثر بر سلامتی را تهيه، و در دو دسته سالم و ناسالم طبقهبندی نموده، جدول هفتگی را بر اساس آن تنظيم، اجرا و گزارش نمايند.
مواد و وسايل آموزشی
با توجه به تنوع پذيری درس همه مواد و وسايل موجود در محيط زندگی دانشآموز بر اساس تشخيص معلم قابل استفاده است.
ورزش و بازی ما را سالم و شاداب میکند.
گروه ورزش و بازی میخواهند بعضی ورزشها را به کلاس معرّفی کنند؛ آنها برای این کار از تصویر و لوازم ورزشی استفاده میکنند.
- هر دانشآموز، ورزش مورد علاقهی خود را بدون کلام و با حرکت نشان دهد.
- دانشآموزان در گروه خود پس از مشورت، نام ورزش مورد نظر او را بگویند.
دربارهی فایدههای ورزش کردن از معلّم خود بپرسید.
گاهی با بچّه ها ورزش و بازی کنید.
رعایت بهداشت فردی به سلامت ما کمک میکند.
گروه بهداشت دربارهی تمیزی و سلامتی اطلاعاتی جمعآوری کردهاند.
فیلم: هر دانشآموز درست مسواک زدن را از گروه بهداشت یاد بگیرد و انجام دهد.
هشدار: درست استفاده کردن از آبخوری دبستان را از معلّم خود یاد بگیرید. همچنین راههای جلوگیری از انتقال بیماری به دیگران را هنگام سرماخوردگی (آنفلوانزا) از معلم خود یاد بگیرید.
با اجرای بعضی برنامهها، دانشآموزان را در مدرسه و خانه به استفاده از لوازم شخصی خود عادت دهیم.
تمیزی مدرسه به شادابی ما کمک میکند.
گروه نظافت، بعضی از راههای تمیز نگهداشتن مدرسه را به شما نشان میدهند.
با دوستان خود دربارهی راههای تمیز نگهداشتن مدرسه، خانه و شهر گفتوگو کنید.
برای پاکیزه ماندن مدرسه و خانه به دانشآموزان مسئولیت بدهید.
خوردن غذاهای گوناگون، ما را سالم و قوی میکند.
در گروه خود گفتوگو کنید که در هر وعده چه غذاهایی بخوریم تا سالم و قوی شویم.
آیا میدانی مهمترین وعدهی غذایی کدام است؟ چرا؟
آداب و مهارتهای زندگی
نوشیدن آب یکی از مهمترین و لذّت بخشترین کارها است.
دربارهی آداب نوشیدن آب در کشور عزیز ما ایران از بزرگترها بپرسید.
طبقه بندی کنید
بچّهها خوراکیهایی را که برای زنگ تفریح به کلاس آوردهاند، در دو دستهی مفید و غیرمفید قرار میدهند.
به بچّهها لذّت هدیه دادن خوراکی به دوست خود را همراه با رعایت بهداشت بیاموزیم.
گاهی برای سالم ماندن باید به پزشک مراجعه کنیم.
گروه مراقبت، برخی راههای پیشگیری و درمان بیماری را نشان میدهند.
دربارهی این راهها در گروه خود گفتوگو کنید.
دربارهی نعمت سلامتی با بچّهها گفتوگو کنید.
رعایت ایمنی به سلامت ما کمک میکند.
گروه ایمنی دربارهی خطرهای دویدن در راهرو، افتادن از بلندی، عبور از خیابان و بد نشستن به بچّههای کلاس آموزش میدهند.
در خانه، مدرسه و شهر شما چه موارد ایمنی و پیشگیری باید رعایت شود؟
چه سازمانهایی هنگام خطر به کمک شما میآیند؟
نکات مربوط به ایمنی و پیشگیری و رعایت قوانین باید مستقیماً به طور عملی و مؤثر به کودکان آموزش داده شود.
خواب و استراحتِ درست و به موقع به سلامت ما کمک میکند.
گروه خواب و استراحت دربارهی زمان خواب، کارهایی که قبل از خواب باید انجام دهید و عادتهای درست خوابیدن، اطّلاعاتی جمع آوری کردهاند.
برای سالم ماندن، به موقع و به اندازه خوابیدن خیلی مهم است؛ چرا؟
فرزندانمان را به برنامه ریزی عادت دهیم.
دانستنیهای معلم
بدن انسان برای رشد، حرکت و حفظ سلامتی به مواد غذايی گوناگون نياز دارد. اين مواد غذايی را در چهار گروه مختلف تقسيمبندی میکنند.
- گروه مواد پروتئينی (گوشت): همهی انواع گوشت مانند گوشت گاو، گوسفند، مرغ، بوقلمون، ماهی و همچنين تخم مرغ در اين گروه جای دارند. مصرف اين غذاها باعث رشد و نمو بدن میشود.
- گروه لبنيات (شير): از جمله غذاهای اين گروه، شير، پنير، ماست، کره، کشک و خامه میباشند. مصرف کافی غذاهای اين گروه باعث رشد و استحکام استخوانها و دندانها میشود و در کودکی و نوجوانی از غذاهای ضروری به حساب میآيند.
- گروه کربوهيدراتها (نان و غلات): در اين گروه، غلات مثل گندم و جو قرار دارند که انواع نان از آن تهيه میشود. همچنين برنج در اين گروه قرار دارد. با مصرف اين غذاها در بدن انرژی توليد میشود و انجام فعاليتهای روزانه ممکن خواهد شد.
در بحث غذاهای مفيد و غيرمفيد لازم است به مقدار مصرف در تأثير بعضی غذاها اشاره شود، غذاهايی مثل شيرينی، شکلات، تنقلاتی مثل پفک و چيپس و همچنين آجيلها اگر به اندازه مصرف شوند مفيد و اگر به مقدار زياد مصرف شوند به علت داشتن چربی، قند و نمک زياد برای سلامت بدن مفيد نيستند.
- گروه ويتامينها (سبزی و ميوه): پرتقال، ليمو و نارنگی، ويتامين C فراوان دارند. ميوههای ديگر نيز هر کدام ويتامينهايی دارند که برای بدن مفيد میباشند. سبزيجات مثل اسفناج، هويج، گوجه فرنگی نيز در اين گروه قرار دارند. مصرف مقدار کافی تمام غذاهای اين گروه برای بدن لازم است.
نکات آموزشی
از آنجايی که اين درس با زندگی دانشآموزان ارتباط مستقيم دارد سعی شود فرصت مناسبی برای کسب تجربه دست اول توسط دانشآموزان فراهم گردد. و والدين در مورد شيوهی کمک به فرزندانشان (مثل تهيه فهرست و رسم جدول و…) توجيه شوند.
1- در صفحهی عنوان برخی از عوامل مؤثر در سلامتی که در اين درس مورد توجه قرار گرفتهاند، آمده است ابتدا با خواندن سرود يا شعر دسته جمعی زمينهی مشارکت دانش آموزان را فراهم آورده از آنها بخواهيد به دلخواه و بر حسب علاقه و توانايی عضو يکی از گروههای هفتگانه شوند. برای نمونه میتوانيد از شعر فيلم معلم استفاده کنيد و يا برحسب نياز آن را اصلاح و تغيير دهيد.
2- برای صفحهی ورزش و بازی از بچهها بخواهيد بر اساس امکاناتی که در اختيار دارند حرکات ورزشی، لوازم ورزشی، روزنامهی ديواری تصاوير ورزشی و معرفی رشتههای ورزشی با تصوير، نرمشهای مناسب و… را با راهنمايی شما نمايش دهند.
3- در صفحهی بهداشت فردی هدف پی بردن به اهميت استفاده از لوازم شخصی از جمله ليوان آبخوری، حوله، شانه، مسواک، صابون و… و به کارگيری آن در امور زندگی است. دانشآموزان شيوهی درست مسواک زدن را با هم تمرين کنند. اگر برای مدرسه مقدور باشد به کمک انجمن اولياء و مربيان بستهی لوازم شخصی را تهيه و به دانشآموزان هديه دهيد. چگونگی استفاده از آب خوری مدرسه، دست شويی، شستن دست با آب و صابون از جمله موارد ديگر است که بايد به آنان آموزش داده شود. به دانشآموزان يادآوری شود که در دين اسلام نظافت و پاکيزگی سفارش شده است به طوری که پاکيزگی نشانهی ايمان ناميده شده است و پاکيزگی مقدمهی انجام اعمال عبادی است.
4- در صفحهی مربوط به تميزی مدرسه مانند صفحه بهداشت فردی، از بچههای گروه بخواهيد بر اساس اطلاعات و امکانات برنامهای را تدوين و با راهنمايی شما اجرا کنند. هدف اصلی اين صفحه رسيدن دانشآموزان به اين آگاهی است که خانه، مدرسه، اجتماع همه محل زندگی ما هستند و تميزی آنها و تميز نگه داشتن آنها به سلامت همگی کمک میکند.
5- در صفحهی مربوط به مواد غذايی هدف به خاطر سپردن گروههای غذايی نيست. هدف آن است که دانشآموزان بدانند برای رشد بدن، حفظ سلامتی و قوی شدن نياز به مصرف غذاهای متنوع در صبحانه، نهار، شام و ميان وعدهها هستند. پرخوری و کمخوری هر دو مضرند.
6- در صفحهی مربوط به پيشگيری و مراجعه به دکتر هنگام بيماری برای کاهش ترس کودکان از دارو و آمپول میتوان با مراجعهی دسته جمعی با دانشآموزان به يک مرکز بهداشتی - درمانی زمينهی آشتی آنها را با مراکز بهداشتی فراهم آورد.
7- در صفحهی مربوط به ايمنی، با همکاری بچههای گروه، مکانهايی که خطرآفرين است و بايد مراقب باشند را مشخص کرده و هنگام اجرا در کلاس با همکاری ساير دانشآموزان آنها را در خانه، مدرسه و خيابان گسترش دهيد و دانش آموزان را مسئول شناسايی و مراقبت از موارد مشابه کنيد. در صورت امکان با دانش آموزان از سازمانهای مرتبط که در نزديکی محل شما هستند مانند مرکز هلال احمر، آتش نشانی و اورژانس بازديد کنيد.
8- در صفحهی خواب و استراحت، دربارهی ساعت خواب و بيداری و درست خوابيدن با بچهها گفتگو کنيد. به ويژه اين که هنگام خواب نبايد روی صورت خود را بپوشانند تا اکسيژن کافی برای تنفس داشته باشند و دستها نيز بايد بيرون از پتو باشند.
فعاليتهای پيشنهادی
1- در جدولی ورزش و بازیهايی را که در طول يک هفته انجام میدهند، همراه با مدت زمان آن با علامت نشان دهند و پس از مشورت با معلم خود در مورد تغيير برخی از آنها يا مدت انجام آنها تصميم بگيرند و اجرا نمايند.
2- جدولی برای موارد بهداشت فردی که در زندگی روزانه با آنها سروکار دارند تشکيل داده و به بررسی وضعيت خود و بهبود آن بپردازند.
3- جدولهايی مشابه موارد (١) و (٢) را برای تغذيه، نقش خود در نظافت گروهی در خانه و مدرسه، رعايت موارد ايمنی، تعداد دفعات مراجعه به پزشک و خواب و استراحت هفتگی خود با کمک معلم تهيه و از طريق بررسی آن به بهبود وضع خود بپردازند.
4- دربارهی وعدههای غذايی در گروه مشورت و وعده غذايی مشترکی انتخاب و اجرا نمايند و تأثير آن را بسنجند.
5- کارهايی که برای حفظ سلامتی خود از صبح پس از برخاستن از خواب تا شب که میخوابند انجام میدهند را در گروه تمرين و به نمايش بگذارند (هر دانشآموز يک بخش را نمايش دهد)
6- برای هر يک از موارد هفت گانه مؤثر در سلامتی، پس از مشورت در گروه، جدولی تصويری تشکيل و آن را با جدولی که انفرادی آماده کرده بودند، مقايسه کنند.
7- برای نمونه کارتهايی تهيه و خوراکیهايی را که در يک روز اعضای گروه مصرف کردهاند را بر روی کارتها بنويسند.
جدولی تصويری و دو قسمتی مشابه نمونه زير را تشکيل دهيد، پس از مشورت کارتها را اگر فکر میکنند خوراکی مفيد است در رديف راست جدول بچسبانند و بالعکس.
| خوراکیهای مفيد |
خوراکیهای غيرمفيد |
|
|
|
روش و ابزار ارزشيابی
برای اين منظور روشها و ابزارهای متنوعی وجود دارد برخی از اين موارد برای علوم پايه اول ابتدايی عبارتاند از:
1- چينش کارت و انتخاب مناسب آن: برای نمونه از ميان کارتهای مربوط به تصوير مواد غذايی 5 مورد را که برای صبحانه مفيد هستند را انتخاب کنيد.
2- گروه بندی و طبقه بندی تصاوير متنوع در گروههای مربوط به عوامل مؤثر در سلامتی
3- نقشه مفهومی فعاليتهای روزانه: تعدادی تصوير از فعاليتهای روزانه وجود دارد ترتيب آنها را برای انجام با فلش مشخص کنيد.
4- تشخيص فعاليت ناجور از ميان تعدادی فعاليت جور
5- مرتبط کردن تصاوير جور کردنی به يکديگر
6- تهيه پوستر تصويری از عوامل مؤثر در سلامتی
7- و موارد ديگری که معلم براساس اطلاعات خود میتواند طراحی کند.
جدول ارزشيابی ملاکها و سطوح عملکرد
| ملاکها |
سطح 1 |
سطح 2 |
سطح 3 |
| طبقه بندی |
تهيه فهرست محدودی از عوامل مؤثر بر سلامتی و شناسايی برخی موارد سالم و ناسالم مواد غذايی |
تهيه فهرست متنوعی از عوامل مؤثر بر سلامت و شناسايی اغلب موارد سالم و ناسالم مواد غذايی |
تهيه فهرست جامعی از عوامل مؤثر بر سلامتی و طبقه بندی آنها در دو دسته سالم و ناسالم |
| تنظيم جدول هفتگی |
تنظيم جدولی که در برگيرنده فهرست محدودی از رفتارهای سالم و ناسالم در برخی محورها باشد. |
تنظيم جدولی که در برگيرنده فهرست متنوعی از رفتارهای سالم و ناسالم در برخی محورها باشد. |
تنظيم جدولی که در برگيرنده فهرست جامعی از رفتارهای سالم و ناسالم در کليه محورها باشد. |
| گزارش |
مقايسه عملکرد خود با جدول برنامه هفتگی و گزارش آن برای فهرست محدود در برخی محورها |
مقايسه عملکرد خود با جدول برنامه هفتگی و گزارش آن برای فهرست متنوع در برخی محورها |
مقايسه عملکرد خود با جدول برنامه هفتگی و گزارش آن برای فهرست جامع در همهی محورها |
