درسنامه آموزشی ریاضی کلاس اول

تم 21: مهارت جمع چند عدد، ساعت و درک درست از زمان

بازدید9/5 K

تاریخ بروزرسانی1405/06/14

کتابخانه

صفحه 141 کتاب درسی ریاضی اول دبستان

مفاهیم:
چپ / راست، جلو / عقب، جلو / پشت، اول تا بیستم، وسط / کنار / بین، تغییر آدرس یک کتاب بعد از برداشتن کتاب‌های دیگر

مهارت‌ها:
درس پرسیدن از یکدیگر، مطالعه به طور گروهی یا دونفره، مباحثه در مورد درس، پرسیدن از بزرگترها در مورد نکات مشکل درس

نگرش‌ها:
1- باور نکردن هر چه در کتاب‌ها نوشته شده است.
2- نگاهی اجمالی به یک کتاب
3- مقایسه کتاب‌های مختلف در مورد یک موضوع خاص

تأثیرات شناختی:
1- فرهنگ نقد
2- کمک به دیگران و نجات دادن آنها از گمراهی
3- شناخت ساختارهای ترکیباتی

تم شناختی:
مباحثه: در مورد آداب مباحثه درسی بین دانش‌آموزان نکاتی را که می‌دانید به آنها بیاموزید.

ارتباط با صفحات بخش:
1- در هر قفسه با یک جمع چندتایی تعداد کتاب‌ها را محاسبه کنید.
2- برای تصویر یک داستان بسازید.
3- برای تصویر چند مسئله جمع و تفریق بسازید.
4- تعداد کتاب‌های هر قفسه را با کمک شمارش چند تا چند تا محاسبه کنید.
5- شمارش چندتا چندتای کتاب‌های هر قفسه را به کمک محور انجام دهید.
6- شمارش چندتا چندتای کتاب‌های هر قفسه را به کمک رسم شکل انجام دهید.
7- شمارش چندتا چندتای کتاب‌های هر قفسه را به کمک چوب‌خط انجام دهید.

صفحه 142 کتاب درسی

صفحه 142 کتاب درسی ریاضی اول دبستان

بشمار و بنویس:
جاهای خالی را پر کن.
مانند الگوی داده شده ادامه بده و جدول را رنگ کن.

توصیه به معلم: در این کتاب برای تعدادی از عددهای دو رقمی، شکل و جدول ارزش مکانی رسم شده است. برای سایر عددها نیز با استفاده از چیزهای ملموس و شکل و … همین فعّالیت‌ها را انجام دهید.
توصیه به والدین: فرزند شما به مرور با جدول عددهای 1 تا 100 آشنا می‌شود و شمردن چندتا چند تا را روی آن تمرین می‌کند.

اهداف

1- مهارت در بردن اعداد در جدول ارزش مکانی و خارج کردن عدد بدون استفاده از شکل
2- آشنایی با جدول اعداد 1 تا 100
3- درک الگوی عددی شمارش چندتا چندتا با توجه به جدول اعداد 1 تا 100

روش تدریس

* عددی دلخواه را روی تخته نوشته و از دانش‌آموزان بخواهید با استفاده از اشیائی که در اختیار دارند دسته‌های ده تایی و یکی بسازند و بگویند که چند دسته ده تایی و چند یکی است. سپس آن را در جدول ارزش مکانی نشان دهند.

* با استفاده از کتاب‌های داخل کتابخانه تعداد کتاب‌های یک رنگ برای مثال زرد را بپرسید و از دانش آموزان بخواهید آن را با دسته‌های ده‌تایی و یکی بیان کنند. هم چنین می‌توانید تعداد کل کتاب‌ها را با شمردن پشت سرهم سؤال کنید.

* با توجه به توانایی که دانش‌آموزان در نمایش اعداد در جدول ارزش مکانی پیدا کرده‌اند، از آنها بخواهید فعالیت‌های بالای صفحه را انجام دهند. پس از این که در مورد جدول اعداد 1 تا 100 برای آنها توضیح دادید، با توجه به این که شمارش 5 تا 5تا به صورت ذهنی زیاد تمرین شده است، الگویابی روی جدول را با شمارش 5 تا 5 تا ادامه دهید.

توصیه‌های آموزشی

1- در این کتاب برای تعدادی از عددهای دو رقمی شکل و جدول ارزش مکانی رسم شده است، برای سایر عددها مشابه این فعالیت‌ها را تمرین کنید.
2- قسمت بالای صفحه در واقع تمرین آموزش‌هایی است که قبلاً داده شده است.
3- جدول اعداد درک دانش‌آموزان را نسبت به الگوهای عددی ارتقاء می‌دهد. همچنین کمک می‌کند تا شمارش چندتا چندتا را روی جدول انجام دهند. بعد از اینکه شمارش چندتا چندتا را روی جدول انجام دادید، توجه دانش‌آموزان را به الگوی خانه‌های رنگ شده جلب کنید. برای مثال در شمارش 5 تا 5 تا دو ستون جدول رنگ می‌شود.
4- برای شمارش چندتا چندتا روی جدول نیازی به شکل و محاسبات ذهنی نیست. برای مثال اگر بخواهیم 5 تا 5 تا بشماریم می‌توانیم بگوییم: 1، 2، 3، 4 و پنجمین خانه را رنگ کنیم و دوباره ادامه دهیم: 1، 2، 3، 4 و پنجمین خانه را رنگ کنیم. اگر کار را به همین ترتیب ادامه دهیم، خانه‌های رنگ شده همان عددهای الگوی شمارش 5تا 5تا هستند.

صفحه 143 کتاب درسی

صفحه 143 کتاب درسی ریاضی اول دبستان

بشمار و بنویس:
با توجّه به مربّع‌های رنگ شده یا چوب خط‌ها جمع‌ها را بنویس و حاصل را پیدا کن.
عددهایی را که با حروف نوشته شده است با عدد بنویس.

توصیه به معلم: هدف این فعّالیت، تمرین جمع مضرب‌های عدد 10 است. همچنین تمرین جمع دو یا چند دسته‌ی 5 تایی و تبدیل آنها به دسته‌های 10 تایی است.
توصیه به والدین: فرزند شما باید عددهای مضرب‌های 10 را به صورت ذهنی جمع کند.

اهداف

1- جمع مضارب عدد 10 به صورت ذهنی
2- توانایی جمع دو یا چند دسته 5تایی و تبدیل آنها به دسته‌های 10 تایی
3- نوشتن مضارب 10 به حروف

روش تدریس

* ابتدا تعدادی چینه با رنگ‌های مختلف در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید. مثلاً 7 چینه زرد، 6 چینه قرمز و 5 چینه سبز و از آنها بخواهید که حاصل جمع را به دست آورند، برای این کار بهتر است آنها را به صورت دسته‌های پنج تایی بسازند به گونه‌ای که اشیاء همرنگ کنار یکدیگر قرار گیرند. سپس بیان کنند که چند دسته ده‌تایی و چند یکی تشکیل می‌شود. در پایان جمع تناظر با آن را بنویسند و حاصل را به دست آورند. همین فعالیت را با عددهای دیگر تکرار کنید.

* با توجه به تصویر آغازین بخش جمع‌هایی مثل جمع بالا را با شمردن کتاب‌های هم رنگ مطرح کنید. برای مثال در ردیف اول چند کتاب هم رنگ است؟ در مجموع چند کتاب است؟ برای پیدا کردن حاصل جمع می‌توانند از رنگ کردن یا کنارهم قرار دادن چندتا چوب‌خط استفاده کنند.

* حال از دانش‌آموزان بخواهید فعالیت صفحه 143 را انجام دهند. در قسمت اول با توجه به مربع‌های رنگ شده یا چوب‌خط‌های رنگی ابتدا جمع متناظر را بنویسند. سپس برای پیدا کردن حاصل جمع به دسته‌های پنج تایی مربع و چوب‌خط توجه کرده و دسته‌های 10‌تایی بسازند، تا حاصل جمع‌ها پیدا شود. در بخش دوم جمع مضارب 10 و جمع‌های چندتایی را به صورت ذهنی انجام دهند. در پایان نوشتن به حروف را به آنها آموزش دهید.

توصیه‌های آموزشی

1- دانش‌آموزان باید به این توانایی برسند که عددهای مضارب 10 را به صورت ذهنی جمع کنند.
2- از این صفحه دانش‌آموزان آماده نوشتن عددهای یک رقمی به حروف می‌شوند. در صفحات بعدی نوشتن عددهای مضرب 10 به حروف آموزش داده می‌شود. پس از آن می‌توانید نوشتن به حروف عددهای دورقمی را تمرین کنید.
3- در جمع‌های چندتایی به صورت ذهنی دانش‌آموزان 3 کار را انجام می‌دهند.
الف) جمع‌های یک رقمی و ساختن عدد 10 یا 5، برای مثال 5 3 2
ب) جمع 2 تا 5تایی و ساختن عدد 10
ج) جمع چند دستهٔ 10 تایی که در این حالت در واقع از جمع‌های یک رقمی استفاده می‌کنند، یعنی 20 30 را می‌گویند 2 ده تایی و 3 ده تایی مساوی 5 ده تایی.

صفحه 144 کتاب درسی

صفحه 144 کتاب درسی ریاضی اول دبستان

مسئله حل کن:
با چوب خط جمع یا تفریق کن.
مسئله‌ها را با رسم چوب خط حل کن.

توصیه به معلم: استفاده از 2 یا چند رنگ برای رسم چوب خط صرفاً برای تشخیص جمع چند عدد است. تأکید بر آن ضروری نیست.
توصیه به والدین: فرزند شما مسئله‌ها را با رسم چوب خط حل می‌کند. کشیدن چوب خط و نوشتن جواب، راه حلّ قابل قبول و کافی است. به نوشتن عبارت جمع نیازی نیست.

اهداف

1- پیدا کردن حاصل جمع اعداد با استفاده از چوب خط
2- حل مسائل کلامی با استفاده از چوب خط

روش تدریس

* ابتدا از دانش‌آموزان بخواهید، به عنوان نمونه 7 چینه با رنگ قرمز و 8 چینه با رنگ سبز بردارند. سپس آن را به دسته‌های پنج‌تایی تقسیم کنند. حال از آنها بخواهید حاصل جمع را با شمردن دسته‌های ده‌تایی بیان کنند، همین فرایند را برای جمع 3 عدد نیز به کار ببرید. می‌توانید با حذف چینه‌ها از چوب‌خط استفاده کنید.

* همین سؤالات را در مورد تعداد کتاب‌های داخل کتابخانه بپرسید و از آنها بخواهید با استفاده از رسم چوب‌خط پاسخ مسئله‌ها را پیدا کنند.

* تمام تمرین‌های این صفحه (3 جمع و 2 مسئله کلامی) در واقع مسئله‌هایی هستند که دانش‌آموز باید آنها را با رسم چوب‌خط حل کنند. بنابراین هدف آموزش جمع‌ها اساسی یا جمع چند عدد به صورت ذهنی نیست. از دانش‌آموزان بخواهید برای هر عدد، مسئله چوب‌خط رسم کنند و سپس با شمردن چوب‌خط‌ها حاصل جمع یا پاسخ مسئله را به دست آورند.

توصیه‌های آموزشی

1- استفاده از 2 یا چند رنگ برای رسم چوب‌خط جهت تشخیص جمع چند عدد است. در صورتی که دانش‌آموزان با یک رنگ هم می‌توانند جمع زدن را انجام دهند، استفاده از چند رنگ ضروری نیست.
2- در حل مسئله دانش‌آموزان از ابزار چوب‌خط جهت پیداکردن حاصل جمع استفاده می‌کنند. نیازی به نوشتن عملیات مسئله نیست. نوشتن پاسخ و جمع نهایی و رسم چوب‌خط کفایت می‌کند.

3- در رسم چوب‌خط برای جمع دو عدد مثل 7 و 8 باید چوب‌خط‌ها پشت سرهم رسم شوند. یعنی وقتی چوب‌خط‌های عدد 7 رسم شد در ادامهٔ آن باید 8 چوب‌خط گذاشته شود. 3تای اولی با 2 چوب‌خط باقی مانده از 7، یک دستهٔ 5تایی می‌سازند و سپس برای 5 تای دیگر نیز باید یک دستهٔ 5تایی رسم شود. برای تشخیص این موضوع است که از دو رنگ استفاده شده است.
4- پس از رسم تمام چوب‌خط‌ها برای پیداکردن حاصل جمع باید چوب‌خط‌ها را بشمارند. به این ترتیب که دو دستهٔ 5تایی را 10 ببینند و وقتی ساختن 10 تایی‌ها تمام شد، یکی‌ها را بشمارند و در پایان 10 را با یکی‌ها جمع کنند. در مثال جمع زیر این 3 کار انجام می‌شود:

17 7 10 2 5 5 5

2 تا 5 اول یک 10 می‌سازد. 5 و 2 بعدی عدد 7 را می‌سازد و در پایان 10 و 7 می‌شود 17.

5- در صورتی‌که رسم چوب خط‌ها پشت سر هم برای دانش‌آموزان دشوار است می‌توانند در ابتدا هر عدد را با چوب خط نشان دهند، سپس چوب خط‌ها را بشمارند. برای مثال چوب خط عددهای 7 و 8 را به صورت جداگانه رسم کرده و در نهایت تعداد آنها را بشمارند.

صفحه 145 کتاب درسی

صفحه 145 کتاب درسی ریاضی اول دبستان

با ابزار کار کن:
اندازه‌ی مداد بین کدام دو عدد است؟
جاهای خالی را با عدد مناسب پر کن.

توصیه به معلم: قبل از وارد شدن به این صفحه، همین فعّالیت را با چیزهای ملموس و به طور عملی انجام دهید.
توصیه به والدین: فرزند شما باید واژه‌های بلند، بلندتر و بلندترین و همچنین کوتاه، کوتاه‌تر و کوتاه‌ترین را به درستی به کار برد.

اهداف

1- تمرین اندازه گیری طول با واحدهای غیراستاندارد 2
2- درک مقایسهٔ اندازه‌گیری یک طول مشخص یا واحدهای مختلف
3- درک مفاهیم کوتاه، کوتاه‌تر و کوتاه‌ترین، بلند، بلندتر و بلندترین و هم اندازه و به کار بردن آنها

روش تدریس

* چند دانش‌آموز را جلوی کلاس آورده و در مورد مقایسهٔ قد آنها سؤال کنید، کوتاه‌ترین و بلندترین دانش‌آموز را تعیین کنید.
سپس 2 به 2 قد آنها را مقایسه کنید و با واژه کوتاه‌تر یا بلندتر و هم اندازه مقایسهٔ خود را بیان کنید.
همچنین اندازه‌گیری طول‌های مختلف با استفاده از واحدهای غیراستاندارد مثل گیره و چینه را یادآوری و به صورت عملی تمرین کنید.

* با توجه به تصویر صفحهٔ آغازین یک قفسه را انتخاب کرده و بلندی و کوتاهی کتاب‌ها را به کمک دانش‌آموزان مقایسه کنید.

* قسمت اول فعالیت این صفحهٔ کتاب مقایسه طول یک مداد با 3 واحد مختلف است. در مورد اینکه چرا پاسخ‌های اندازهٔ یک مداد متفاوت شده است با دانش‌آموزان بحث کنید. در قسمت دوم با تکمیل جاهای خالی واژه‌های کوتاه - بلند، کوتاه‌تر - بلندتر و کوتاه‌ترین - بلندترین تمرین می‌شود.

توصیه‌های آموزشی

1- فعالیت اول این صفحه را به صورت واقعی در کلاس انجام دهید. در مورد اینکه چرا برای یک طول شخص پاسخ‌های متفاوت به دست آمد با دانش‌آموزان بحث کنید. با توجه به اینکه واحدهای اندازه گیری متفاوت است بنابراین برای یک طول، چند پاسخ متناسب با واحد اندازه‌گیری به دست می‌آید. این موضوع لزوم استفاده از یک واحد استاندارد مثل سانتی‌متر را آشکار می‌کند که دانش‌آموزان در کلاس دوم فرا می‌گیرند.
2- نوشتن واژه‌های مربوط به مقایسه و خواندن آن بخشی از آموزش دانش‌آموزان است، اما در ریاضی علاوه بر این، آنچه اهمیت دارد به کار بردن واژه‌ها به درستی است. در موقعیت‌های مختلف مدرسه و کلاس درس کاربرد این لغات را تمرین کنید. برای مثال در صف کلاس بلندترین و کوتاه‌ترین دانش‌آموز و یا دانش آموزان هم اندازه را نشان دهید.

صفحه 146 کتاب درسی

صفحه 146 کتاب درسی ریاضی اول دبستان

الگویابی کن:
عددها را با توجّه به الگو ادامه بده.
مانند نمونه، زمانی را بنویس که ساعت نشان می‌دهد.

توصیه به معلم: هر کدام از تمرین‌های بالا در واقع نوعی حلّ مسئله است. دانش‌آموزان باید الگوی عددی را کشف کنند و سپس ادامه دهند.
توصیه به والدین: از فرزند خود بخواهید الگوها را به صورت کلامی برای شما توضیح دهد. همچنین در طول روز، ساعت‌های کامل را با فرزند خود کار کنید.

اهداف

1- درک الگوی عددی توانایی ادامه دادن آنها
2- تمرین خواندن ساعت‌های دقیق
3- کشف الگوی عددی که در عقربه ساعت شمار وجود دارد.

روش تدریس

* از دانش‌آموزان بخواهید ابتدا 2 چینه روی میز قرار دهند. سپس 2 چینه دیگر به تعداد چینه‌های قبلی اضافه کرده و کنار آن قرار دهند. سپس 4تا چینه برداشته و 2 چینه دیگر به آن اضافه کنند، همین فرایند را ادامه داده تا یک الگو از شمردن 2تا 2تا بسازند. همین فرایند را می‌توانید روی ساعت پیاده سازی کنید. به این صورت که ابتدا ساعت 2 است، 2 ساعت دیگر چند می‌شود؟ شمارش 5تا 5تا را نیز به همین ترتیب مجدداً یادآوری کنید.

* از دانش آموزان بپرسید که آیا در ترتیب چینش کتاب‌ها می‌توانند یک الگو پیدا کنند یا خیر؟ برای مثال در ردیف دوم سمت راست کتاب‌ها 2تا 2تا هم رنگ هستند و می‌توان الگوی شمارش 2تایی را تمرین کرد.

* ابتدا از دانش‌آموزان بخواهید الگوها را به صورت کلامی توضیح دهند، سپس الگوها را ادامه دهند. در قسمت مربوط به ساعت‌ها نیز ابتدا ساعت را بنویسند، سپس از آنها سؤال کنید آیا در هر ردیف الگوی خاصی مشاهده می‌کنند یا خیر؟

توصیه‌های آموزشی

1- از دانش آموزان بخواهید الگو را در هر یک از اشکال کتاب پیدا و به صورت کلامی بیان کنند.
2- دانش آموزان باید در کلاس اول بتوانند ساعت‌های کامل را بخوانند؛ لذا فعالیت‌هایی طراحی شود که خواندن ساعت به صورت کامل تمرین شود.
3- در دو الگوی اول که عددی هستند، در صورتی که دانش آموزان برای کامل کردن آنها به صورت ذهنی دچار مشکل هستند می‌توانید از رسم شکل یا شمردن اشیاء کمک بگیرید.
4- پس از اینکه خواندن ساعت‌ها تمام شد، الگوی موجود در هر ردیف را سؤال کنید و از دانش آموزان بخواهید طبق این الگوها ساعت بعد را بیان کنند.

صفحه 147 کتاب درسی

صفحه 147 کتاب درسی ریاضی اول دبستان

اندازه‌گیری کن:
جاهای خالی را پر کن.
در هر قسمت، مشخّص کن که کدام کار بیشتر طول می‌کشد. با × مشخّص کن.

توصیه به معلم: هدف این صفحه، ایجاد درک درست از مفهوم زمان در ذهن دانش آموز است.
توصیه به والدین: در کارهای روزمرّه مثل مسواک زدن، حمّام رفتن، پوشیدن کفش و لباس و تکلیف نوشتن، توجّه فرزند خود را به مدّت انجام دادن کار جلب کنید.

اهداف

1- درک درست از مفهوم زمان و بیان تقریبی آن
2- درک مفهوم زمان و به کار بردن واژه‌های بین کمتر و بیشتر برای طول زمان
3- توانایی مقایسهٔ زمان انجام کارهای گوناگون
4- توانایی تقریب زدن زمان انجام کارها

روش تدریس

* نوعی ساعت با استفاده از کاغذ درست کرده (می‌توانید از تصویر انتهای کتاب درسی استفاده کنید) و عقربه دقیقه شمار را از آن برداشته و عقربه ساعت شمار را به عنوان نمونه بین 2 و 3 قرار دهید و در مورد زمانی که ساعت نشان می‌دهد، از آنها بپرسید. به عنوان نمونه ساعت بین 2 و 3 است.
سپس عقربه دقیقه شمار را اضافه کرده و مجدداً در مورد زمان از دانش‌آموزان بپرسید. می‌توانید برای مثال از ساعت 2 شروع کنید. عقربه دقیقه شمار را حرکت دهید و توضیح دهید که زمان از 2 گذشته ولی هنوز به 3 نرسیده است. وقتی دقیقه شمار به 12 رسید و ساعت شمار روی 3 قرار گرفت، بگویید: حالا ساعت 3 شد و به همین ترتیب کار را ادامه دهید.

* با توجه به تصویر ابتدای کتاب در مورد زمان مطالعهٔ یک کتاب توضیح دهید. برای مثال آیا همیشه کتابی که تعداد صفحات بیشتری دارد زمان بیشتری برای خواندن می‌خواهد یا به عوامل دیگری بستگی دارد؟

* در قسمت بالای این صفحهٔ کتاب با توجه به فعالیت عملی از دانش‌آموزان بخواهید زمان را بین دو ساعت دقیق بیان کنند. در قسمت پایین صفحه در هر ردیف مشخص کنند که کدام کار بیشتر طول می‌کشد.

توصیه‌های آموزشی

1- ابتدا در مورد مدت انجام بعضی از کارهای روزانه بپرسید. به عنوان نمونه حمام کردن بیشتر طول می‌کشد یا مسواک زدن، یا ناهار خوردن بیشتر طول می‌کشد یا بستن بند کفش. به این ترتیب توجه دانش‌آموزان را به اندازه‌گیری و مقایسه زمان‌ها جلب کنید.
2- حرکت عقربه‌های ساعت و مفهوم پیوستگی زمان به مفهوم پیوستگی عدد و ایجاد زمینه برای درک عددهای کسری و عددهای حقیقی کمک می‌کند.
3- در مورد اهمیت اندازه گیری زمان در کارهای مختلف برای دانش آموزان مثال بزنید و توضیح دهید. سپس در کارهای روزمرهٔ مدرسه مثل زمان کلاس، زنگ تفریح و... آن را به کار ببرید.