نماز
مفاهیم:
چپ، راست؛ وسط، کنار، بین؛ ردیف، ستون؛ جلو، پشت؛ جهت قبله؛ حالات سجده؛ رکوع؛ قیام؛ قنوت.
مهارت‌ها:
شمارش تعداد سجده‌ها، رکوع‌ها، قیام‌ها و قنوت‌ها به کمک چوب خط.
نگرش‌ها:
1- صحت تحلیل ما از آزمایش و نتایج آن باید دوباره مورد آزمایش قرار داده شود.
2- دانش‌آموز می‌تواند به کمک ریاضیات مسائل روزمره را بهتر تشخیص دهد و بشناسد.
تأثیرات بر ساختار شناختی:
1- راست گویی.
2- تنفر از دروغ.
3- تقوی.
4- دوری از گناه.
5- نمادسازی (جهت قبله).
تم شناختی:
نماز و عبادت: در مورد آثار نماز و عبادت و اینکه نماز، نمازگزار را از بدی‌ها حفظ می‌کند، نکاتی را که می‌دانید به دانش‌آموزان توضیح دهید.
ارتباط با صفحات بخش:
1- تعداد رکعت‌ها، قیام‌ها، سجده‌ها، قنوت‌ها و رکوع‌ها را در یک نماز دو رکعتی با چوب خط بشمارید.
2- در رکعت اول موارد بالا را با چوب خط بشمارید.
3- در رکعت دوم موارد بالا را با چوب خط بشمارید.
4- برای نمایش دادن جهت قبله روش‌های مختلفی را به کمک دانش‌آموزان ابداع کنید.
5- کدام یک از قیام، سجده، قنوت و رکوع در یک نماز دو رکعتی چهار بار تکرار می‌شوند، کنار آنها عدد 4 را بنویسید.
6- با چسباندن چهار مکعب از روی وجوه، همه شکل‌های ممکن را بسازید.
7- با چسباندن سه مثلث از روی لبه‌ها، همه شکل‌های ممکن را بسازید. چند شکل به دست می‌آید؟ با چسباندن چهار مثلث چند شکل بدست می‌آید؟
صفحه 51 کتاب درسی
بشمار و بگو:
برای هر کدام یک داستان بگو.
دور هر میز چند نفر جا می‌شوند؟ چند نفر نشسته‌اند؟ چند تا جای خالی است؟
توصیه به معلم: تصویر میز و صندلی بدون حضور افراد را در مقابل دانش‌آموزان قرار دهید. با استفاده از مهره به جای اشخاص همین فعّالیت را به صورت عملی انجام دهید.
توصیه به والدین: از موقعیت‌های مختلف مانند صرف غذا در کنار خانواده استفاده کنید و مشابه این فعّالیت را با فرزند خود انجام دهید.
اهداف
1- توانایی بیان یک داستان کوتاه (مسئله سازی) با استفاده از یک تصویر و به کار بردن مفاهیم ریاضی.
2- تمرین مفاهیم جمع و تفریق بدون ذکر نمادها و واژه‌ها.
3- آماده سازی برای معرفی نمادهای جمع و تفریق و حل مسئله.
روش تدریس
* با استفاده از اشیایی مثل دکمه یا چینه و قرار دادن آنها روی صندلی‌های دور میز پایین صفحه مسئله‌های عینی بسازید.
برای مثال 4 نفر دور میز هستند (یعنی 4 تا چینه روی 4 صندلی قرار دهید) یک نفر می‌رود (یعنی یک چینه را بردارید) حالا چند نفر ماندند؟ مشابه این مسئله را برای جمع هم می‌توان انجام داد.
از دانش‌آموزان بخواهید گروه‌های 2 نفری تشکیل داده یک نفر با مهره یا چینه مسئله طرح کند و نفر دیگر جواب دهد.
* به صفحه آغازین بخش برگردید. در مورد نماز خواندن نیز می‌توان مشابه این مسئله‌ها را ساخت. برای مثال در یک نماز دو رکعتی چند سجده انجام می‌شود؟ اگر شخصی یک سجده را انجام داده چند تا سجده دیگر باید انجام دهد؟
* حال به صفحه 51 کتاب برگردید و از دانش‌آموزان بخواهید برای تصاویر بالای صفحه داستان (مسئله) بگویند و سپس آن را حل کنند. این صفحه را نیز می‌توان با تشکیل گروه‌های دو نفره انجام داد.
توصیه‌های آموزشی
1- تا به حال دانش‌آموزان چینش‌های مختلفی از 5 شیء را دیده‌اند (به عنوان نمونه چینه‌ها که به صورت افقی یا عمودی بوده است). در اینجا نمایش دیگری از 5 که به صورت چینش دایره‌وار 5 صندلی‌ها می‌باشد را می‌بینید. این تصویر به درک عمیق‌تر دانش‌آموزان منجر می‌شود.
2- در کلاس درس می‌توانید همین فعالیت را با قرار دادن یک میز و 5 صندلی به صورت عملی انجام دهید.
صفحه 52 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
هر شکل چه عددی را نشان می‌دهد؟
توصیه به معلم: به صفحات قبل مراجعه کنید. دانش‌آموزان را تشویق کنید قسمت‌هایی را نشان دهند که نمایانگر عدد 3 است. همچنین می‌توانید از درس‌های دیگر کمک بگیرید؛ برای مثال، کلمه‌ی تاب 3 حرف دارد.
توصیه به والدین: به نقطه‌ی شروع نوشتن و حرکت قلم برای نوشتن نماد 3 توجّه کنید. فرزند شما لازم است همین حرکت را تکرار کند.
اهداف
1- برقراری ارتباط با نمایش‌های مختلف عدد 3.
2- توانایی نوشتن صحیح نماد عدد 3.
3- تشخیص مصادیق عدد 3 در محیط پیرامونی در زندگی روزمره
روش تدریس
* در اینجا می‌توانید مروری بر صفحات کتاب نمایید و دانش‌آموزان را تشویق کنید که هر جا نمایش 3 تایی دیده‌اند به شما نشان دهند. همچنین از آنها بخواهید که با ابزارهای دلخواه یک نمایش 3 تایی درست کنند.
* می‌توانید به صفحه آغازین بخش برگردید و از آنها بپرسید که ردیف بالا و یا ردیف پایین چند مرحله از نماز را نشان می‌دهد. اگر دانش‌آموزان می‌دانند بیان کنند. (شما می‌توانید به آنها در بیان مراحل نماز کمک کنید)
* در فعالیت صفحه 52 ابتدا به دانش‌آموز نمایش‌های مختلف عدد 3 را نشان دهید و به آنها با صدای بلند به عنوان نمونه بگویید 3 چینه و سپس به آنها بگویید که همه آنها نمایش عدد 3 می‌باشند و 3 را روی تخته بنویسید. طریقه نوشتن عدد 3 را آموزش دهید.
برای نوشتن نماد 3 ابتدا بخواهید عددهای کمرنگ را با توجه به فلش‌های رسم شده یا پر رنگ کنند و سپس فعالیت مربوط به عددنویسی را انجام دهند.
توصیه‌های آموزشی
1- در ارائه نمایش‌های مختلف عدد 3 می‌توانید از درس‌های دیگر استفاده کنید. به عنوان نمونه از دانش‌آموزان بخواهید یک کلمه 3 حرفی بگویند.
2- از دانش‌آموزان بخواهید که نمایش 3تایی که در محیط پیرامونی می‌بینند تصور و بیان کنند.
3- در بعضی از شکل‌ها به دانش‌آموزان کمک کنید که سه جزء یک کل را ببینند. به عنوان نمونه سه پایه یک دوربین یا سه بخش برگ گل شبدر.
4- در هنگام نوشتن عدد 3 توجه دانش‌آموزان را به نقطه شروع نوشتن، حرکت قلم و خط زمینه جلب کنید.
5- از دانش‌آموزان بخواهید نوشتن صحیح نماد عدد 3 را در منزل تمرین کنند.
6- از دانش‌آموزان بخواهید در منزل قایقی نقاشی کنند که سه مسافر دارد، گلدانی ترسیم کنند که 3 گل دارد.
7- از دانش‌آموزان بخواهید در منزل با کمک خانواده اشیایی که سه حرف دارند و حرف آخر آنها یکی است را نقاشی کنند.
8- یک ظرف ماسه یا آرد در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید تا آنها با کمک انگشت اشاره عدد 3 را ترسیم کنند تا تصویر بهتری از نماد 3 در ذهن آنها نقش بندد.
صفحه 53 کتاب درسی
الگویابی کن:
الگوها را ادامه بده و شکلی را که تکرار می‌شود در ستون سمت راست بکش.
الگوها را ادامه بده و در جاهای خالی یک الگو بساز.
توصیه به معلم: از دانش‌آموزان بخواهید برای ساختن الگو ابتدا شکلی را بکشند که تکرار می‌شود؛ سپس الگو را رسم کنند.
توصیه به والدین: شما می‌توانید الگویی را که فرزندتان طرح کرده است، ادامه دهید و از او بخواهید درستی یا نادرستی کار شما را توضیح دهد.
اهداف
1- ادامه دادن یک الگوی شطرنجی پیوسته.
2- کشف قانون مربوط به الگو.
3- تشخیص و رسم شکل تکرار شوندهٔ الگو.
روش تدریس
* از دانش‌آموزان بخواهید با استفاده از چوب کبریت‌ها الگوی تکرار شونده دلخواه را به گونه‌ای ترسیم کنند سر چوب کبریت‌ها کنار یکدیگر نباشد برای این کار ابتدا از آنها بپرسید که چه الگویی با چوب کبریت‌ها می‌خواهند بسازند و تکرار کنند. شما به عنوان نمونه می‌توانید یک بار انجام دهید سپس از آنها بخواهید الگو را ادامه دهند. همین عمل را می‌توانید با دکمه‌های رنگارنگ انجام دهید.
* از دانش‌آموزان بپرسید که آیا در کاشی کاری‌های مسجد در صفحه آغازین بخش الگوی تکرار شونده می‌بینند؟ آن را بیان و یا مشابه آن را با اشیاء و یا اشکال مختلف بسازند و یا ترسیم کنند.
* از دانش‌آموزان بخواهید فعالیت صفحه 53 را انجام دهند. در صورتی که در تشخیص شکل تکرار شونده مشکل داشته باشند می‌توانید با قرار دادن نقطه در ابتدای شکل تکرار شونده به آنها کمک کنید.
همچنین از دانش‌آموزان بخواهید در قسمت‌های خالی الگوهایی را به دلخواه خود طراحی کنند. الگوهای زیاد و پیچیده را در کلاس برجسته کرده و توجه سایر دانش‌آموزان را به آنها جلب کنید.
توصیه‌های آموزشی
1- اگر دانش‌آموزان در ادامه دادن الگو با مشکل مواجه هستند نمونه آن الگو را به صورت کمرنگ و یا نقطه چین در اختیارشان قرار دهید و از آنها بخواهید نقطه‌چین‌ها را پر رنگ کنند و یا مربع‌ها را با نقطه‌های رنگی مشخص کنید و از آنها بخواهید به همان رنگ مربع‌ها را رنگی کنند.
2- از دانش‌آموزان بخواهید که الگویی را در کلاس بیان کنند و شما روی تخته (بعضی درست و بعضی نادرست) ادامه دهید و از آنها بخواهید بگویند که الگویی را که شما ادامه می‌دهید درست است یا نادرست.
3- از دانش‌آموزان بخواهید در منزل دنبال الگوهای تکرارشونده باشند و نمونه‌هایی از آن الگو را روی کاغذ ترسیم کنند.
4- از دانش‌آموزان بخواهید خانه‌ای را نقاشی و بر روی دیوارهای آن خانه الگوهای تکرارشونده ترسیم کنند.
5- در هر قسمت فضایی برای طراحی یک الگو توسط دانش‌آموزان قرار داده شده است، توصیه می‌شود ابتدا شکل تکرارشونده را رسم کنند. سپس الگوی خود را با رسم متناوب آن شکل به دست آورند. این فعالیت را می‌توانند دو نفره انجام دهند.
یک دانش آموز شکل تکرارشونده بکشد و دانش آموز دیگر الگو را ادامه دهد.
صفحه 54 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
هر شکل چه عددی را نشان می‌دهد؟
توصیه به معلم: از دانش‌آموزان بخواهید مصداق‌های عدد 4 را در زندگی روزمرّه مثل چهار فصل، چهار چرخ ماشین و … بیان کنند.
توصیه به والدین: برای نشان دادن عدد چهار 2 نماد وجود دارد. در حال حاضر فرزند شما باید فقط همین نماد را تمرین کند.
اهداف
1- برقراری ارتباط با نمایش‌های مختلف عدد 4
2- نوشتن صحیح نماد عدد 4
3- تشخیص مصادیق عدد 4 در محیط پیرامونی.
روش تدریس
* از دانش‌آموزان بخواهید مروری بر صفحات قبل کتاب کرده و نمایش‌های مختلف عدد 4 را در صفحات کتاب نشان دهند. سپس با ابزارهای دلخواهی که دارند نمایش‌های مختلفی از عدد 4 بسازند. به عنوان نمونه با 4 تا چوب کبریت نمایش‌های متفاوتی از عدد 4 بسازند.
از آنها بخواهید حیواناتی را که چهار دست و پا راه می‌روند، نام ببرند. در مورد یکی از چهار راه‌های نزدیک مدرسه سئوال کنید.
* به صفحه آغازین بخش برگردید و از آنها بپرسید که در ردیف بالا چند تا از اعمال نماز را انجام می‌دهند؟
* حال به کتاب برگردید و با نوشتن عدد 4 روی تخته در مورد هر یک از تصاویر از دانش‌آموزان بپرسید و از آنها بخواهید عدد هر قسمت را با صدای بلند بیان کنند و یا به سؤال‌های شما پاسخ دهند. به عنوان نمونه چینه‌ها از بالا در ردیف چندم قرار دارند؟
اولین چینه از سمت چپ چندتا است؟ سپس 4 را روی تخته به دانش‌آموزان نشان دهید. در ادامه نوشتن صحیح نماد 4 را آموزش دهید و از آنها بخواهید ابتدا عددهای کمرنگ را پررنگ کنند سپس نوشتن عدد 4 را ادامه دهند.
توصیه‌های آموزشی
1- از دانش‌آموزان بخواهید مصادیق عدد 4 را در زندگی روزمره مثل چهار فصل، چهار چرخ ماشین و… بیان کنند.
2- در ابتدای آموزش فقط از نماد 4 که در کتاب نوشته شده استفاده کنید و شکل دیگر عدد را به کار نبرید.
3- از دانش‌آموزان بخواهید کلماتی را پیدا کنند که 4 حرف دارد و یا داستانی بسازند که در آن عدد 4 وجود دارد و یا با اعداد 3 و 4 الگوهای تکرار شونده دلخواه بسازند. به این ترتیب به توسعه مفهوم عدد 4 در ذهن دانش آموزان کمک کنید.
3- همچنین می‌توانید فعالیت‌هایی برای منزل پبشنهاد کنید. برای مثال از بچه‌ها بخواهید باغی را نقاشی کنند که همه اشیاء داخل آن باغ 4 تایی باشند.
صفحه 55 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
عدد مناسب هر شکل را بنویس.
اندازه‌ی هر شکل چند تا گیره است؟ کنار آن بنویس.
توصیه به معلم: هدف این فعّالیت شمارش تعداد گیره‌هاست تا دانش‌آموز با عدد به عنوان طول آشنا شود.
توصیه به والدین: در این مرحله فرزند شما می‌تواند اندازه‌ی شکلی را پیدا کند که دقیقاً برابر 1، 2، 3 یا 4 تا از یک چیز کوچک تر است.
اهداف
1- تعیین عدد اصلی یک مجموعه.
2- تمرین نوشتن نماد عددهای 2، 3 و 4
3- اندازه‌گیری طول با استفاده از اشیاء مختلف و شمارش تعداد اشیاء واحد
روش تدریس
* بر روی کاغذ اعداد 1 تا 4 را نوشته و آنها را برش داده و تعدادی نخود و لوبیا در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید. با نشان دادن هر عدد به آنها بگویید که به همان میزان لوبیا یا نخود روی میز جدا کنند.
برای انجام فعالیت دوم ابتدا بخواهید اشیایی که اندازه آنها یکی است را کنار هم قرار دهند (به عنوان نمونه 2 تا مداد رنگی یک اندازه) تا دانش‌آموزان درک مناسبی از اندازه پیدا کنند.
سپس از آنها بخواهید که با کنار هم قرار دادن چند چینه کنار مداد بگویند اندازه مداد چند چینه است تا درک مناسبی از طول و اندازه پیدا کنند.
* به صفحه آغازین بخش برگردید و در مورد نمازهای 3 و 4 رکعتی توضیح مختصری بدهید.
* حال از دانش‌آموزان بخواهید فعالیت صفحه 55 را انجام دهند. پیشنهاد می‌شود که همراه انجام این فعالیت اشکال مجسم مانند چینه و یا کاغذهایی که به صورت اشکال هندسی است را مانند شکل‌های کتاب درست کنند. سپس عدد مربوط به آن را بپرسید. در انجام فعالیت اندازه‌گیری کافی است تعداد گیره‌ها را بشمارند و بگویند که اندازه مداد چند گیره است.
توصیه‌های آموزشی
1- چینش اشکال هندسی مثل مثلث‌ها و یا چینه‌ها برای درک بهتر شکل‌ها لازم است.
2- از بچه‌ها بخواهید در منزل تعداد اتاق‌ها، حمام، آشپزخانه، یخچال، تلویزیون و کمدها را به صورت نماد عدد بنویسند.
3- برای بچه‌ها داستانی مشابه داستان زیر تعریف کنید.
یکی بود یکی نبود در جنگلی سه پرنده زیبا روی درخت بودند، کنار آنها چهار سنجاب لانه کرده بودند و به خوبی و خوشی زندگی می‌کردند. سپس از آنها بپرسید چند تا پرنده روی درخت بودند. تعداد آنها را به صورت چوب خط و سپس به صورت نماد 3 بنویسند. به همین صورت چند سنجاب کنار آنها بودند؟ تعداد را با گردی و به صورت نمادین بنویسند.
4- ابتدا در کلاس چند شیء هم اندازه مثل نیمکت نام برده تا مفهوم هم اندازه درک شود.
5- در هنگام اندازه‌گیری طول‌های مختلف با اشیاء کوچک‌تر مراقب باشید که در ابتدا اندازه مورد نظر تعداد صحیحی از شیٔ کوچک‌تر باشد.
صفحه 56 کتاب درسی
با ابزار کار کن:
عددهای مثل هم را با خط کش به هم وصل کن تا شکل سمت چپ به دست آید.
مربّع‌های شگفت انگیز را با عددهای مناسب پر کن.
توصیه به معلم: با توجّه به شرح کار این فعّالیت ممکن است دانش‌آموزان عددهای مثل هم را به صورت قطری به هم وصل کنند؛ به آنها شکل اصلی را نشان دهید تا متوجّه اشکال خود بشوند.
توصیه به والدین: کاغذهای باطله را در اختیار فرزند خود قرار دهید تا کار با خط کش را تمرین کند و به مهارت برسد.
اهداف
1- تمرین تشخیص نماد عددهای 3 و 4
2- کسب مهارت در به کار بردن خط کش برای رسم خط.
3- تکمیل کردن مربع شگفت‌انگیز 4×4 با عددهای 1 تا 4.
روش تدریس
* توجه دانش‌آموزان را به خط‌های راست در کلاس درس مثل لبهٔ تخته، دور در، یا پنجره و… جلب کنید و برای رسم خط آمادگی ذهنی ایجاد کنید.
* به صفحه آغازین بخش برگردید و در تصویر محراب نماز، 2 نقطه بگذارید تا دانش‌آموزان با وصل کردن آن دو نقطه به هم، جهت قبله را مشخص کنند. در مورد جهت قبله و اهمیت آن در نماز خواندن توضیح مختصری دهید.
* حال به صفحه 56 کتاب برگردید و ابتدا تصویر سمت چپ و بالای صفحه را به دانش‌آموزان نشان دهید و از آنها بخواهید که با استفاده از خط‌کش نقاطی که عددهای مثل هم دارند را به هم وصل کنند. سپس از آنها بخواهید مربع‌های شگفت انگیز پایین صفحه را حل کنند.
توصیه‌های آموزشی
1- در هنگام استفاده از خط کش در مورد نحوه در دست گرفتن خط کش و قرار دادن آن کنار نقاط به دانش‌آموزان توضیح دهید و با حرکت در بین آنها نحوه استفاده از خط کش را مشاهده و رفع اشکال کنید.
2- جهت کسب مهارت در استفاده از خط کش، کاغذهای باطله و روزنامه در اختیار دانش آموزان قرار دهید تا با خط کش خط بکشند.
3- در حل مربع شگفت‌انگیز از دانش‌آموزان بخواهید توضیح دهند که چگونه نقطه شروع را پیدا کنند. به روش‌های مختلفی که دانش‌آموزان بیان می‌کنند، توجه و راه‌حل‌های مختلف را با هم مقایسه کنید.
