رفتن به مدرسه
مفاهیم:
چپ، راست؛ جلو، پشت؛ بالا، پایین؛ ردیف، ستون؛ اول تا پنجم؛ اشکال ساده هندسی؛ وسط، کنار.
مهارتها:
منتظر شدن برای اتوبوس مدرسه؛ آداب سوار شدن و نشستن در اتوبوس؛ آداب پیاده شدن از اتوبوس؛ آداب عبور از خیابان.
نگرشها
1- فهمیدن افکار دیگران از طریق گوش دادن به سخنان آنها از پایههای برقراری ارتباط است.
2- اگر بتوانیم برای ایدههایمان دلیل بیاوریم مردم بیشتر احتمال دارد حرفمان را باور کنند.
3- دانشآموزان میتوانند به کمک ریاضیات مسائل روزمره را بهتر تشخیص دهند و بهتر بشناسند.
تأثیرات بر ساختار شناختی:
1- علتیابی وقایع.
2- علتیابی رفتارهای انسانی.
3- آماده شدن برای درک مفاهیم مجرد با کمک مفهوم قرارداد.
تم شناختی:
قانون: به مصداقهای قوانین راهنمایی و رانندگی مانند عبور از خیابان و حرکت ماشینها از سمت راست خیابان و توقف قبل از خط عابر پیاده، ایستگاه اتوبوس، رانندگی اتومبیل و مانند آن اشاره کنید.
ارتباط با صفحات بخش:
1- از دانشآموزان بخواهید تعداد سرنشینهای ماشینها را بشمارند.
2- از دانشآموزان بخواهید تعداد اشکال هندسی مثلث و مربع روی اتوبوس را بشمارند.
3- از دانشآموزان بخواهید تعداد مهرههایی را که حداکثر ۵ است، روی پنجرههای طبقه اول و دوم اتوبوس بگذارند و سپس با انگشتان نمایش دهند و سپس به یک دست منتقل کنند.
4- از دانشآموزان بخواهید تعداد مهرههایی را که حداکثر ۵ است روی پنجرههای طبقه اول و دوم اتوبوس بگذارند و سپس همه را به طبقه اول منتقل کنند و همین انتقال را با دست نمایش دهند.
5- از دانشآموزان بخواهید تعداد پنجرههای هر ردیف از اتوبوس را بشمارند.
6- از دانشآموزان بخواهید حداکثر ۵ مهره را روی دو صندلی انتظار اتوبوس قرار دهند و با انگشتان دو دست نمایش دهند سپس انگشتان را به یک دست منتقل کنند.
7- چند نفر کنار اتوبوس ایستادهاند و چند نفر پشت ماشینها در پیادهرو ایستادهاند؟ چند دانش آموز میخواهند سوار اتوبوس شوند؟
صفحه 16 کتاب درسی
بشمار و بگو:
2 تا شکل به هر دسته اضافه کن و بگو چند تا میشود.
توصیه به معلم: دانشآموز ابتدا عدد هر دسته را بدون شمردن بگوید و سپس بعد از کشیدن 2 شکل تعداد کل را با شمردن بیان کند.
توصیه به والدین: اگر فرزند شما برای بیان تعداد کلّ شکل از ادامهی تعداد دستهی اوّلیه بشمارد، آمادهی یادگیری مفهوم عدد شده است.
اهداف
1- ادامه بیان عدد هر دسته بدون شمارش.
2- درک مفهوم اضافه کردن دو شیء.
3- ارتقای توانایی استدلال کردن برای توجیه پیدا کردن 2 عدد بعد با استفاده از واژه اضافه کردن.
روش تدریس
* با استفاده از چینه، دکمه یا لوبیا میتوانید این فعالیت را برای دانشآموزان انجام دهید، به این ترتیب که به عنوان نمونه ۲ چینه به دانشآموزان بدهید و از آنها بخواهید ۲ چینه دیگر به آن اضافه کنند. با مراقبت اینکه دانشآموزان از اول نشمرند از دانشآموزان عدد مجموع را بخواهید، توجه داشته باشید که دانشآموزان چینههای اضافه شده را می توانند بشمارند.
* از دانشآموزان بخواهید به صفحه آغازین بخش برگردند. از آنها سؤالاتی مشابه فعالیت بالا بپرسید. به عنوان نمونه اگر ۲ دانشآموز به آن ۳ دانشآموز اضافه شوند، چند دانش آموز میشوند؟
* حال از دانشآموزان بخواهید فعالیت صفحه ۱۶ را انجام دهند. در رسم شکل توجه داشته باشید که دقیق کشیدن شکل مورد نظر نیست. در هنگام انجام فعالیت از دانشآموزان توضیح بخواهید تا آنها روند رسیدن به عدد مورد نظر را بیان کنند. باید توجه داشته باشید که دانشآموزان از ابتدا شروع به شمردن نکنند. این موضوع را میتوانید با دقت در حالت و نگاه دانشآموزان تشخیص دهید.
توصیههای آموزشی
1- دانشآموزان نباید از اول تعداد شکلها را بشمارند. اگر دانشآموزان هنوز نیاز به شمردن دارند، فعالیتهای قبل را برای آنها تکرار کنید.
2- بعد از انجام فعالیت مربوط به چینهها یا سؤالاتی در مورد محیط پیرامونی بپرسید، به عنوان نمونه سه کتاب روی میز قرار دهید و ۲ کتاب دیگر به آن اضافه کنید و از دانشآموزان عدد مربوط به تعداد کتابها را بپرسید.
3- در فعالیتهای مربوط به شکل رسم شده در صفحه شطرنجی دانشآموزان باید دو شکل کامل رسم کنند. در صفحه شطرنجی باید دو مربع قرمز دیگر بکشند و در دو شکل پایین صفحه نیز برای هر کدام ۲ شکل مشابه قرمز رنگ که دارای ۵ مربع است و همچنین ۲ شکل سبز رنگ که ۴ مربع سبز دارد، رسم کنند.
صفحه 17 کتاب درسی
بشمار و بگو:
در هر شکل تعداد انگشتان باز شده را با انگشتان دست نشان بده.
الگو را ادامه بده.
توصیه به معلم: به دانشآموزان فرصت دهید تا راهی برای انتقال انگشتان یک دست به دست دیگر خود پیدا کنند.
توصیفه به والدین: هدف این تمرینها جمع دو عدد نیست. کافی است به همان تعدادی که از انگشتان یک دست بسته میشود، انگشتان دست دیگر باز شود.
اهداف
1- برقراری ارتباط بین نمایشهای مختلف یک عدد.
2- توانایی کار با انگشتان هر دو دست.
3- توانایی انتقال عدد انگشتان یک دست به عدد انگشتان دست دیگر و کسب آمادگی برای درک مفهوم جمع.
4- الگوهای شطرنجی را بتوانند ادامه دهند.
روش تدریس
* ابتدا انگشتان دو دست را به دانشآموزان نشان دهید سپس از آنها در مورد عددی که انگشتان دست نشان میدهند، بپرسید. حال از دانشآموزان میخواهید عدد مربوط به این تعداد را با انگشتان یک دست نشان دهند. این فعالیت را چند بار تکرار کنید تا توانایی دانشآموزان ارتقا یابد. به عنوان نمونه با دست راست عدد ۳ و با دست چپ ۱ را نشان دهید. ابتدا عدد انگشتان دست راست را بپرسید، سپس از آنها بخواهید با بستن انگشت دست چپ به همان تعداد انگشتان دست راست را باز کنند، سپس عدد جدید را بپرسید. این فعالیت را چندبار انجام دهید.
* حال به صفحه آغازین بخش برگردید و از دانشآموزان بخواهید به عنوان نمونه دانشآموزانی که از خیابان عبور کردهاند را با انگشتان یک دست نشان دهند و دانشآموزانی که در حال عبور هستند را با انگشتان دست دیگر؛ سپس از آنها بخواهید تعداد کل دانشآموزان را با انگشتان یک دست نشان دهند.
* به صفحه کتاب برگردید و فعالیت مربوط به آن را با انگشتان دست انجام دهید. پس از آن تمرین الگویابی را کامل کنید.
توصیههای آموزشی
1- توانایی انتقال انگشتان یک دست به دست دیگر از اهمیت زیادی برخوردار است.
2- این فعالیت در واقع مفهوم جمع دو عدد با حاصل کمتر از ۵ است، اما فعلاً اسمی از عمل جمع برده نمیشود و با نماد آن کاری نداریم.
3- در صورتی که بعد از انجام چند تمرین دانشآموزان قادر شوند با بستن دو انگشت یک دست ۲ انگشت دست دیگر را باز کنند، آنها را تشویق کنید. نیازی به انجام این عمل به صورت یک انگشت یک انگشت نیست.
صفحه 18 کتاب درسی
بشمار و بگو:
هر شکل با چند چوب کبریت درست شده است؟ شما هم با چوب کبریت چند تا شکل بساز و بشمار.
مربّعهای شگفتانگیز را با رنگ مناسب کامل کن.
توصیه به معلم: از هدفهای دیگر فعّالیت بالا آشنایی دانش آموزان با نمایشهای مختلف یک عدد است. در صورت امکان دانشآموزان شکلهایی را رسم کنند که با چوب کبریت ساختهاند.
توصیه به والدین: فعّالیت بالا را با چوب کبریت یا چیزهای مشابه در منزل انجام دهید. هر مربعّ شگفتانگیز از 4 مربعّ کوچکتر درست شده است که باید 4 مربّع به رنگهای مختلف داشته باشد.
اهداف
1- آشنایی با نمایشهای مختلف یک عدد.
2- ارتقای توانایی ساخت اشکال مختلف با وسایل داده شده.
3- کامل کردن مربع شگفت انگیز ۴ تایی.
روش تدریس
* تعدادی چوب کبریت به کلاس آورید و از دانشآموزان بخواهید با ۳ چوب کبریت شکلهای مختلف بسازند از آنها بپرسید چند شکل ساختهاند. همین کار را با ۲، 4 و 5 چوب کبریت نیز انجام دهید تا خلاقیت دانشآموزان در ساخت اشکال مختلف رشد کند. حال شما به آنها یک شکل ساخته شده با چوب کبریت بدهید و از آنها بپرسید: چندتا چوب کبریت در ساختن شکل بکار رفته است؟
* به صفحه آغازین بخش برگردید و از دانشآموزان بخواهید به تعداد دانشآموزان که در تصویر وجود دارند چوب کبریت جدا کرده و شکل بسازند. در واقع میتوانند تعداد دانشآموزان را با نماد چوب کبریتی نمایش دهند.
* از دانشآموزان بخواهید به صفحه ۱۸ کتاب برگردند و تعداد چوب کبریتهای هر شکل را بشمارند. سپس از آنها بپرسید به عنوان نمونه با ۳ چوب کبریت چند نوع شکل دیگر میتوان ساخت که در این تصاویر دیده نمیشود. برای آموزش مربعهای شگفت انگیز 4×4، یک مربع روی تخته بکشید. قوانین تکمیل جدول را توضیح دهید. در هر سطر و ستون تمام رنگها باید بکار رفته باشد. همچنین در هر ۴ مربع کنار هم باید ۴ رنگ دیده شوند. با استفاده از این دو قانون و به کمک دانشآموزان شروع به تکمیل جدول کرده و با ۴ رنگ مختلف آن را کامل کنید.
سپس به تمرین صفحه ۱۸ برگردید و جدولهای زیر آن را کامل کنید. در این تمرینها میتوان فقط با توجه به سطرها و یا ستونها و یا ۴ مربع کنار هم رنگهای باقی مانده را کامل کرد. اگر با استفاده از سطرها رنگ را پیدا کردید با دو قانون دیگر کار خود را کنترل کنید تا دانشآموزان در استفاده از آنها به مهارت دست یابند.
توصیههای آموزشی
1- به خطرات احتمالی استفاده از کبریت در کلاس درس توجه داشته باشید.
2- تا صفحهای که آموزش نمادهای عددهای 1 تا 5 شروع میشود میتوانید از چوب کبریت بجای نماد عدد استفاده کنید. برای مثال دو چوب کبریت کنار هم عدد ٢ را نشان میدهد
صفحه 19 کتاب درسی
بشمار و بگو:
هر دسته چند تا شکل دارد؟ اگر ٢ تا شکل دیگر اضافه کنیم چند تا میشود؟
الگو را به همان ترتیب ادامه بده.
توصیه به معلم: دانش آموز عدد هر دسته را بدون شمردن بگوید و 2 تا بعد از آن را بشمرد.
توصیفه به والدین: مهم این است که فرزند شما برای بیان تعداد کل، دوباره از عدد یک شروع به شمردن نکند.
اهداف
1- بیان تعداد اشیاء هر دسته بدون شمارش.
2- درک مفهوم اضافه کردن دو شیء به اشیاء دیگر به صورت انتزاعی.
3- توانایی استدلال کردن در مورد پیدا کردن جواب با استفاده از واژه اضافه کردن.
روش تدریس
* به دانشآموزان تعدادی چینه، دکمه یا لوبیا بدهید و از آنها بخواهید به عنوان نمونه ۲ لوبیا را در یک طرف قرار دهند سپس از آنها بپرسد: اگر ۲ لوبیای دیگر به آن اضافه کنیم در مجموع چند لوبیا میشود؟ صحت پاسخ آنها را با اضافه کردن ۲ لوبیا آزمایش کنید و توجه داشته باشید که در مرحله آزمایش نباید از ابتدا شروع به شمردن لوبیاها کنند.
* حال از دانشآموزان بخواهید به صفحه آغازین بخش برگردند و از آنها بپرسید که اگر به عنوان نمونه ۲ اتوبوس دیگر به این تصویر اضافه شود، چند اتوبوس دیده میشود؟ از این دست سؤالات میتواند به دانشآموزان در درک بهتر مفاهیم این قسمت کمک کند.
* حال به صفحه ۱۹ کتاب برگردید و از دانشآموزان بخواهید که این فعالیت را انجام دهند. توجه داشته باشید که دانشآموزان صحت بیانشان را با لوبیا یا چینه آزمایش کنند. در انتها تمرین الگویابی را انجام دهند.
توصیههای آموزشی
1- تفاوت فعالیت این صفحه با فعالیت صفحه ۱۶ در آن است که در این صفحه دانشآموزان باید از تصویر ذهنی خود استفاده کنند و بدون کشیدن شکل ۲ تا بعد از تعدادی را که میبینند، بیان کنند.
2- برای پیدا کردن ۲ تا بعد از عدد ۳ باید بشمارند ۴ و ۵. پس پاسخ ۵ میشود. نیازی به شمارش از ابتدا نیست.
3- در صورتیکه دانش آموز قادر به تصور ذهنی نیست و نمیتواند ٢ تا بعد از عدد هر دسته را بشمارد فعالیتهای دستورزی را برای او تکرار کنید. یعنی این تمرینها با اشیاء ملموس انجام دهد و ٢ تا اضافه کردن را به صورت عملی انجام دهد.
صفحه 20 کتاب درسی
بشمار و بگو
هر دسته از شکلهای روی بالن از چند شکل کوچک درست شده است؟
توصیه به معلم: به دانشآموزان فرصت دهید تا با رنگ کردن شکلها بین آنها رابطه پیدا کنند. ابتدا شکلهای کوچک را با رنگهای مختلف رنگ کنند و بعد تعداد آنها را بشمارند.
توصیه به والدین: میتوانید شکلهای مثلّث، مربّع و دایره را با مقوّا درست کنید تا فرزند شما شکلهای بالا را ببیند و شمردن را تمرین کند.
اهداف
1- توانایی تشخیص و تجزیه یک شکل (کل) به اشکال کوچکتر (اجزاء).
2- دیدن نمایشهای مختلف یک عدد با استفاده از تنوع قرار گرفتن اشکال در کنار هم.
3- درک عدد نشان دهندهٔ دسته با اشکال به هم پیوسته.
4- ایجاد درک اولیه مفهوم واحد.
5- آشنایی با اشکال سه بعدی.
6- درک یک کل با اجزای داده شده.
روش تدریس
* به دانشآموزان چینههای به هم پیوسته با ترکیبهای متفاوت تا ۵ تا را بدهید و از آنها بخواهید ابتدا بگویند شکل از چند تا چینه درست شده است. سپس از آنها بخواهید با جدا کردن چینهها صحت گفتههایشان را آزمایش کنند. با استفاده از کاغذ و مداد شکلهایی به صورت زیر رسم کنید و از آنها بخواهید که تعداد شکلهای کوچک تشکیل دهنده شکل را بشمرند و بیان کنند. سپس از آنها بخواهید با استفاده از قیچی شکلها را جدا کرده و بشمارند.
* حال به صفحه آغازین بخش برگردید و از دانشآموزان بخواهید تعداد پایههای هر نیمکت کنار خیابان را بشمرند و توضیح دهند که این نیمکتها از چه اجزایی درست شدهاند. برای مثال ۴ تا پایه دارد، جا برای نشستن و جا برای تکیه دادن دارد.
* حال از دانشآموزان بخواهید که فعالیت مربوط به کتاب را انجام دهند برای مثال در بالن مثلث، شکل تعداد مثلثهای هر شکل عبارتند از 2، 3، 5، 4، 3 و 4. در صورتیکه دانشآموزان در تشخیص تعداد شکلها مشکل دارند میتوانند هر مثلث را با یک رنگ پر کنند تا به این ترتیب تشخیص تعداد مثلثها در هر شکل سادهتر شود. در مورد بالن مربوط به مکعبها با توجه به اینکه امکان رنگ کردن وجود ندارد، بهتر است شکلها را با مکعبهای چینه بسازند تا کار شمردن برای آنها سادهتر شود.
توصیههای آموزشی
1- همانطور که تعداد مثلثهای هر شکل در بالن مثلث بیان شد، در این تصویر برای عدد ۴ دو شکل متفاوت دیده میشود. به عبارت دیگر هر دو شکل 4 عدد مثلث را بیان میکنند ولی ظاهر آنها با هم متفاوت است.
2- میتوانید شکلهای مثلث، مربع و دایره و یا چینههای مکعبی به دانش آموزان بدهید تا شکلهای ترکیبی بسازند. برای مثال از آنها بخواهید تا با ۴ مثلث یک شکل متفاوت درست کنند.
صفحه 21 کتاب درسی
کامل کن:
جدول را مانند نمونه کامل کن.
توصیه به معلم: برای کامل کردن هر قسمت (مربّع کوچک) به سطر و ستونها و ترکیب آنها اشاره شود تا دانشآموز، یک کل را با اجزای داده شده بسازد.
توصیه به والدین: میتوان این فعّالیت را با چیزها و اسباب بازیها نیز به صورت عملی انجام داد.
اهداف
1- درک ساخت یک کل با اجزای داده شده.
2- توانایی درک تجزیه کل و یا ترکیب اجزاء در محیط پیرامونی.
3- توانایی برقراری ارتباط بین اجزاء مختلف یک کل.
روش تدریس
* یکی از دانشآموزان را جلوی کلاس برده و در مورد رنگ شلوار و بلوز او توضیح دهید. سؤال کنید که اگر این فرد ۲ رنگ شلوار و ۲ رنگ بلوز داشته باشد به چند حالت میتواند لباس بپوشد و به مدرسه بیاید. ۲ مثلث آبی و قرمز و ۲ مربع سبز و زرد با مقوا ببرید و به همه دانشآموزان نشان دهید ۴ ترکیب مختلف خانه که با این اشکال میتوان ساخت به دانشآموزان نشان دهید. از مثلث برای سقف و از مربع برای ساختمان استفاده کنید. هر ترکیب که به دست آمد را روی تخته بکشید و جدولی مثل جدول زیر بسازید.
* حال به صفحه آغازین بخش برگردید و در مورد ترکیب رنگهای لباسهای دانش آموزان بپرسید. در مورد اشیاء و یا اجسام دیگری که میبینید با پرسشهای متنوع ذهن دانش آموزان را درگیر کنید.
* حال به کتاب برگردید و از دانش آموزان بخواهید فعالیت مربوطه را انجام دهند. ابتدا توجه آنها را به نمونههای انجام شده جلب کنید و رابطه بین رنگها را بپرسید. در صورتی که به صورت کلامی رابطه را بیان کردند از آنها بخواهید شکلها را رنگ کنند.
توصیههای آموزشی
- بیان کلامی ارتباط بین شکل بسیار اهمیت دارند. دانشآموزان باید بتوانند آنچه کشف کردهاند را با بیان خود ارائه کنند بهطوریکه برای دیگران نیز قابل درک باشد.
