خارج شدن از خانه
مفاهیم:
چپ، راست؛ جلو، پشت؛ قبل، بعد؛ اول، دوم و سوم.
مهارتها:
تشخیص تعداد زیر 3 بدون شمارش؛ پوشیدن لباس؛ بستن دکمههای پیراهن؛ پوشیدن روسری؛ بستن بند کفش؛ تشخیص لنگه چپ و راست کفش؛ مرتب کردن کیف مدرسه؛ قفل کردن در خانه.
نگرشها
1- بعضی وقتها مردم مطمئن نیستند چه اتفاقی خواهد افتاد چون تمام عواملی را که تأثیر دارند، نمیدانند.
2- سؤال کردن در مورد جهان اطراف و اراده برای یافتن پاسخ آنها با مشاهده و آزمون و خطا جزئی از فطرت بشر است.
تأثیرات بر ساختار شناختی:
1- داستان سازی با اشکال، اعداد و ابزارها.
2- عددمند کردن داستان.
3- تحلیل داستان.
تم شناختی:
امنیت: اینکه برای حفظ امنیت، خانه و ماشین خود را قفل میکنیم اینکه برای حفظ امنیت از کیف و وسایل شخصی خود مواظبت میکنیم. اگر احتمال باران آمدن بدهیم برای حفظ امنیت از خیس شدن در باران، لباس گرم و مناسب میپوشیم و همراه خود چتر بر میداریم.
ارتباط با صفحات بخش:
1- از دانشآموزان بخواهید تعداد اشیاء زیر 5 تا را بدون کمک شمارش با انگشتان خود نشان دهند و بیان کنند.
2- از دانشآموزان بخواهید بگویند سمت چپ و راست خیابان چه صحنهای را مشاهده میکنند.
3- به مصادیق امنیت مثل قفل کردن در و ماشین، بستن کمربند ایمنی، عبور از خط عابر پیاده، لباس مناسب و گرم پوشیدن و همراه بردن چتر و توجه به چراغ راهنمایی توجه کنید.
4- از دانشآموزان بخواهید در مورد احتمال آمدن باران و اینکه گاهی کسی نمیداند چه اتفاقی خواهد افتاد، توضیح دهند.
5- به قوانین دوچرخه سواری در خیابان و اینکه کار خطرناکی است، اشاره کنید.
6- به نگهداری از کیف و لوازم شخصی اشاره کنید.
7- به قوانین راهنمایی و رانندگی که برای حفظ امنیت مردم وضع شده است، اشاره کنید. مثلاً اینکه چگونه باید از خیابان رد شد.
صفحه 9 کتاب درسی
بشمار و رنگ کن:
به تعداد شکلهای سمت چپ، از شکلهای سمت راست رنگ کن.
جدولهای زیر را با رنگ مناسب کامل کن.
توصیه به معلم: دانش آموزان برای پیدا کردن تعداد شکلهایی که باید رنگ شود بدون شمردن و با برقراری تناظر، شکلها را رنگ کنند. در مربّعهای شگفت انگیز در هر سطر و ستون باید هر سه رنگ به کار رود.
توصیه به والدین: در زندگی روزمرّه موارد زیادی هست که بدون شمردن میتوان دستههای با تعداد مساوی را پیدا کرد؛ برای مثال، کنار هر قاشق یک چنگال است.
اهداف
1- بیان عدد اصلی یک مجموعه تا ۳ عضو بدون شمارش.
2- برقراری تناظر بین دستههایی که عدد آنها یکی است.
3- تکمیل مربع شگفت انگیز با رنگ کردن.
روش تدریس
* با توجه به اینکه دانشآموزان توانایی کپی کردن را در الگوها یاد گرفتهاند میتوانید از این توانایی دانش آموزان استفاده کنید و کاغذهایی را به صورت نوار، مانند شکل زیر در اختیار آنها قرار دهید.
حال تعدادی دکمه یا نخود و یا لوبیا در اختیار آنها قرار داده و از آنها بخواهید به ازای هر شیء یک خانه رنگ کنند به این ترتیب میتوانند تناظر یک به یک را تمرین کنند. نوارها را به ترتیب از چپ به راست رنگ کنند.
* به صفحه آغازین بخش برگردید و از آنها سؤالاتی در مورد تعداد اشیاء و مقایسه آنها بپرسید.
* از دانشآموزان بخواهید فعالیت مربوط به کتاب را بدون شمردن انجام دهند و شکلها را رنگ کنند. برای انجام هر تمرین از بچهها بخواهید انگشتان را روی یکی از شکلهای سمت چپ قرار داده و با دست دیگر یکی از شکلهای سمت راست را رنگ کنند و به همین ترتیب رنگ کردن را ادامه دهند تا شکلهای سمت چپ تمام شود.
توصیههای آموزشی
1- حساسیتی نسبت به اینکه شکلها را دقیق رنگ کنند، نداشته باشید.
2- در این صفحه هدف این نیست که تعداد شکلهای سمت چپ را بشمارند و به همان تعداد شکلهای سمت راست را رنگ کنند، بلکه هدف برقراری تناظر یک به یک بین شکلهای سمت چپ و سمت راست است.
3- برقراری تناظر یک به یک بین اشیاء مختلف مثل استکان، نعلبکی و قاشق، چنگال به درک بهتر این موضوع کمک میکند.
4- این فعالیت علاوه بر اینکه به درک عدد کمک میکند برای آموزش مفاهیم کمتر و بیشتر یا مساوی نیز زمینه سازی میکند.
صفحه 10 کتاب درسی
بشمار و بگو:
تعداد شکلهای هر دسته را سریع بگو.
الگو را ادامه بده و دو شکل بعد هر الگو را بکش.
توصیه به معلم: مهرهها و اشیای مختلف کمتر از 4 تا را به دانشآموزان نشان دهید تا بدون شمردن، تعداد آنها را با سرعت بیان کنند.
توصیه به والدین: فرزند شما باید تعداد اشیای دستههای کمتر از 4 تا را بدون شمردن بگوید.
اهداف
1- بیان تعداد اشیاء یک دسته کمتر یا مساوی 5 تا.
2- ادامه دادن یک الگوی هندسی.
3- بیان رابطه تشخیص داده شده در یک الگوی هندسی.
روش تدریس
* تعدادی لوبیا و یا اشیاء دیگر را پشت خود مخفی کنید و ناگهان به تعداد مورد نظر که کمتر از ۴ تا است روی میز قرار دهید و از دانشآموزان بخواهید سریع و بدون شمردن بگویند چندتا لوبیا روی میز است. این فعالیت را به صورت عملی آنقدر انجام دهید تا همهٔ دانش آموزان بدون شمردن تعداد اشیاء یک دسته با تعداد کمتر از ۴ شیئی را بیان کنند.
* حال به صفحه آغازین بخش برگردید و از دانش آموزان در موقعیتهای مختلف تعداد کمتر از 4 را بپرسید و از آنها بخواهید تعداد را سریع بگویند.
* از دانشآموزان بخواهید تعداد اشیاء را سریع و بدون شمارش بیان کنند. سپس الگوی هندسی را کشف و ادامه دهند.
توصیههای آموزشی
1- از دانشآموزان بخواهید که از شمردن پرهیز کرده و تعداد را بدون شمارش و سریع بگویند.
2- وقتی اشیاء را برای شمردن به دانشآموزان نشان میدهیم حرکات چشم و لبهای آنها تا حدی مشخص میکند که آنها از شمردن استفاده میکنند یا خیر.
3- در کتاب همهٔ اشکال به صورت ساکن قرار گرفتهاند، توصیه میشود فعالیتهایی برای شمردن سریع اشیاء در حال حرکت پیش بینی شود برای مثال در یک موقعیت از دانش آموزان بپرسید چند اتوبوس در این لحظه در خیابان حرکت میکند.
4- در تکمیل الگوهای هندسی توجه کنید که هدف کشف الگو، برقراری رابطه بین شکلهاست. لذا اگر دانشآموزان شکلهای بعدی الگو رابه دقت رسم نمیکنند، سخت گیری نکنید. همین که شکل را درست تشخیص میدهند کافی است.
صفحه 11 کتاب درسی
بشمار و بگو: تعداد شکلهای دستهی سمت راست را با انگشتان دست راست و تعداد شکلهای دستهی سمت چپ را با انگشتان دست چپ خود نشان بده.
توصیه به معلم: از دانشآموزان بخواهید هر بار که با انگشتان دست خود عددی را نشان میدهند از نمایشهای مختلف انگشتان برای آن عدد استفاده کنند.
توصیه به والدین: از فرزند خود بخواهید تعداد اشیای یک دستهی کمتر از 4 تا را با انگشتان خود به صورتهای مختلف نشان دهد.
اهداف
1- استفاده از انگشتان دست برای نمایش عددهای مختلف کمتر از ۵
2- ارائه نمایشهای مختلف یک مفهوم با استفاده از انگشتان دست.
3- تشخیص جهتهای راست و چپ و توجه به شکل انگشتان از روبهرو و یا پشت در دو دست.
روش تدریس
* ابتدا از دانشآموزان بخواهید با چینهها یا نخود یا لوبیا، دستههای مختلف کمتر از ۵ بسازند، سپس از آنها بخواهید عدد هر دسته را با انگشتان دست راست، نمایش دهند. آنگاه نمایشهای مختلف آن عدد را نشان دهند. همین عمل را با انگشتان دست چپ انجام دهند تا دانشآموزان نمایش عدد با انگشتان هر دو دست را بیاموزند.
* حال به صفحه آغازین بخش برگردید و از دانشآموزان به عنوان نمونه در مورد تعداد فرزندان بپرسید و از آنها بخواهید با انگشتان یک دست و ارائه نمایشهای مختلف تعداد بچهها را نمایش دهند، سپس همین عمل را با انگشتان دست دیگر انجام دهند.
* حال از دانشآموزان بخواهید با توجه به جهت خواسته شده در کتاب از انگشتان دست چپ و یا راست برای نمایش تعداد شکلهای هر دسته استفاده کنند.
توصیههای آموزشی
1- نمایشهای مختلف توسط انگشتان دست مورد تشویق قرار گیرد.
2- تمایز بین دست راست و چپ معلم که روبروی دانشآموزان میایستد و جهتهای دست دانش آموزان، مورد تأکید است. به عنوان نمونه دست راست معلم در طرف چپ دانشآموزان دیده میشود.
3- وقتی دانشآموزان انگشتان دست معلم را میبینند و یا وقتی انگشتان دست خود را میبینند میتوانند یک عدد را از دو طرف مختلف مشاهده کنند. شکلهای زیر این موضوع را نشان میدهد که عدد ۲ از دو جهت مختلف با دست راست نشان داده شده است.
صفحه 12 کتاب درسی
بشمار و بگو:
تعداد شکلهای هر دسته را بگو. حالا اگر یک شکل به شکلهای هر دسته اضافه کنیم چه عددی را نشان میدهد؟ با انگشتان دست نشان بده.
الگو را ادامه بده و شکل بعد هر الگو را بکش.
توصیه به معلم: از دانشآموزان بخواهید توضیح دهند که چگونه عدد بعدی را پیدا کردهاند.
توصیه به والدین: اگر فرزند شما تعداد مهرههای یک دسته تا 4 چیز را گفت یک مهره اضافه کنید و بپرسید حالا چند تاست.
اهداف
1- آشنایی اولیه با مفهوم عدد قبل و بعد.
2- درک واژه اضافه کردن.
3- بیان عدد یک مجموعه بدون شمارش و تعیین عدد بعدی بدون شمارش از ابتدا.
4- بیان رابطه یک الگو و ادامه دادن آن الگو.
روش تدریس
اهداف
* از دانشآموزان بخواهید یک چینه یا دکمه را روی میز قرار دهند. از آنها بپرسید: چند چینه روی میز قرار دارد؟ سپس از آنها بخواهید یک چینه دیگر یا دکمه روی میز قرار دهند. از آنها بپرسید: حالا چند تا چینه یا دکمه روی میز قرار دارد؟ به همین ترتیب دوباره بخواهید چینه یا دکمه دیگری اضافه کنند و همین سؤالات را تکرار کنید تا به عدد ۵ برسید. از دانشآموزان بخواهید ۳ چینه روی میز قرار دهند. حال از آنها بخواهید یک چینه دیگر روی میز بگذارند. بپرسید: الآن چند چینه روی میز قرار دارد؟ دانشآموزان بدون شمارش مجدد و با توجه به دانستههای قبلی اضافه کردن را درک کرده و عدد بعدی را بیان میکنند.
* به صفحه آغازین بخش برگردید و از دانش آموزان پرسشهایی در مورد اینکه یک نفر یا یک چیز اضافه شود، تعداد به چند تا میرسد، بپرسید.
* حال به فعالیت صفحه ۱۲ بپردازید. دانشآموزان ابتدا عدد هر دسته را بدون شمردن بیان کنند. سپس برای پیدا کردن تعداد دسته وقتی یکی اضافه میشود، باید عدد بعدی را بگویند و نباید شروع به شمردن کنند. پس از آن الگوهای پایین صفحه را تمرین کنید. پس از اینکه رابطه بین شکلها بیان شد، از آنها بخواهید شکلهای بعدی را رسم کنند.
توصیههای آموزشی
1- از دانشآموزان بپرسید و آنها نیز باید در مورد نحوه پیدا کردن عدد بعدی توضیح دهند تا ارتباط کلامی شکل گیرد.
2- در انجام فعالیتهای کتاب بایستی به صورت ذهنی عدد بعدی را اضافه کنند.
3- دانشآموزان نباید در انجام فعالیت وقتی یکی اضافه شد از اول شروع به شمارش کنند. در صورتی که دانش آموز هنوز نیاز دارد که برای پیدا کردن عدد بعدی شکل بکشد و از ابتدا شروع به شمارش کند، نشان میدهد که آماده یادگیری مفهوم عدد نشده است. لذا تمارین قبل از شمردن باید تکرار شود.
صفحه 13 کتاب درسی
بشمار و رنگ کن:
مربّعهایی را که نقطه دارد، با رنگهای مناسب رنگ کن تا یک نقّاشی شطرنجی درست شود.
جدول را با شکل مناسب کامل کن.
توصیه به معلم: هدف این فعّالیت، آماده سازی پیدا کردن و ادامه دادن الگوهای شطرنجی است.
توصیه به والدین: توجّه کنید که رنگ کردن مربّعهای کوچک به دقّت و تمرین نیاز دارد. دانشآموزان میتوانند شکلهای با تعداد کمتر از 5 را بشمارند.
اهداف
1- آمادگی برای انجام الگوهای شطرنجی.
2- آشنایی با طراحی یک شکل با استفاده از رنگ کردن خانههای صفحه شطرنجی.
3- بالا بردن دقت دانشآموزان و مهارت استفاده از مداد.
4- آشنایی با مربع شگفت انگیز (سودوکو) ۳تایی با استفاده از اشکال هندسی.
روش تدریس
* هدف از این قسمت کسب آمادگی برای انجام فعالیتهای شطرنجی است. شکلهایی با زمینه شطرنجی به دانش آموزان نشان دهید و از آنها بخواهید به رنگهای مربوط به مربعهای کاغذ شطرنجی توجه کنند.
* به صفحه آغازین بخش برگردید. کف پیادهروها تقسیم بندی شطرنجی دارند. توجه دانش آموزان را به آن قسمت جلب کنید.
* از دانشآموزان بخواهید که نقطههای تعیین شده را رنگ کنند تا شکل قایق، دریا و ماهی نمایان شود. برای رنگ کردن خانههای شطرنجی با توجه به تصویر کلی از رنگهای مناسب استفاده کنند. به عنوان مثال ماهیها را رنگ قرمز بزنند.
برای تکمیل مربعهای شگفت انگیز ابتدا برای دانشآموزان توضیح دهید که سطر و ستون جدول یعنی چه. سپس قانون تکمیل جدول را آموزش دهید. در هیچ سطر و ستونی نباید شکل تکراری وجود داشته باشد. یک مربع $3\times 3$ روی تخته بکشید و به کمک دانشآموزان و بر اساس قانون، جدول را با سه شکل مربع، مثلث و دایره کامل کنید تا دانشآموزان روش کار را یاد بگیرند. سپس از آنها بخواهید جدولهای صفحه ۱۳ را با شکلهای مناسب کامل کنند.
توصیههای آموزشی
1- رنگ کردن دقیق ممکن است برای دانشآموزان مشکل باشد لذا مناسب است کاغذ شطرنجی به آنها داده شود و از آنها بخواهیم یک ردیف یا یک ستون را با رنگهای مناسب رنگ کنند، این کار باعث بالا رفتن دقت و تمرکز آنها میشود.
2- با دادن کاغذ شطرنجی و آدرس دادن (بالا/ پایین، چپ / راست، ستون دوم، ردیف سوم و…) دانشآموزان به تمرین رنگ کردن بپردازند.
3- در این مرحله تمام جدولهای شگفت انگیز با نگاه کردن به ستون و یا سطر و پیدا کردن شکل به راحتی کامل میشوند.
صفحه 14 کتاب درسی
بشمار و بگو:
یکی بعد و یکی قبل از تعداد شکلهای هر دسته را بگو و با انگشتان دست نشان بده.
الگوی شطرنجی را ادامه بده.
توصیه به معلم: دانشآموزان برای پاسخ به شمارش نیازی ندارند. همین ترتیب را با مهرهها و چیزهای دیگر نیز میتوانند انجام دهند.
توصیه به والدین: سه چیز به فرزند خود نشان دهید و بپرسید اگر یکی به آنها اضافه کنیم یا یکی از آنها را برداریم، چند تا میماند.
اهداف
1- آشنایی اولیه با مفهوم قبل و بعد.
2- به کارگیری واژههای قبل و بعد.
3- آشنایی اولیه با مفهوم صفر.
4 -کشف رابطه بین شکل و ادامه دادن الگوی شطرنجی با استفاده از رنگ کردن.
روش تدریس
* تعدادی (به اندازه کمتر از ۵) لوبیا در اختیار دانشآموزان قرار دهید و از آنها بپرسید که اگر یک لوبیا به آنها اضافه کنیم چند تا لوبیا میشود و چرا؟ در هنگام بیان عدد از آنها بخواهید این عدد را با انگشتان دست نشان دهند. همزمان بخواهید نمایشهای مختلف این عدد را با انگشتان دست نشان دهند. همین فعالیت را برای یکی قبل انجام دهید.
* نمونه سؤالات فوق را در موقعیتهای مربوط به بیرون رفتن در صفحه آغازین بخش مطرح و از دانش آموزان بپرسید.
* فعالیتهای صفحه 14 را با پرسیدن تعداد شکلهای هر دسته شروع کنید. یکی بعد و یا یکی قبل را بدون شمردن و به صورت ذهنی باید بیان کنند. وقتی از توانایی دانشآموزان مطمئن شدید از آنها بخواهید الگوهای شطرنجی را توضیح دهند و سپس آنها را با رنگ مناسب ادامه دهند.
توصیههای آموزشی
1- در فعالیت بالای صفحه دانش آموزان نباید از شمردن استفاده کنند. عدد هر دسته را باید سریع بگویند. برای پیدا کردن عدد بعد و یا قبل نیز همینطور. در صورتی که آنها از شمردن استفاده کردند فعالیتهای قبلی صفحات گذشته را دوباره مرور کنید.
2- در پیدا کردن الگوی شطرنجی توضیح کلامی دانشآموزان به درک بهتر آنها کمک میکند. از آنها بخواهید الگو را برای یکدیگر توضیح دهند.
3- برای بیان الگوها از عددهای مختلف میتوان استفاده کرد. برای مثال الگوی سوم از این قرار است: ۳ تا خانه زرد، ۲ تا خانه بنفش، ۳ تا زرد، ۲ تا بنفش.
